Nội dung bài viết trình bày về sự cần thiết về bộ luật ngôn ngữ trong tình hình đổi mới đất nước, sự giao lưu quốc tế ngày càng mở rộng, theo đó là quá trình tiếp xúc ngôn ngữ ở Việt Nam trở nên phong phú hơn, hoạt động giao tiếp ngôn ngữ ngày một đa dạng hơn.
Trang 1Số 5 (199)-2012 ngôn ngữ & đời sống 1
Ngôn ngữ học và việt ngữ học
Sự cần thiết về bộ luật ngôn ngữ trong tình hình
giao tiếp ngôn ngữ ở việt nam hiện nay
giao tiếp ngôn ngữ ở việt nam hiện nay
THE NECESSITY OF LAWS OF LANGUAGE THE NECESSITY OF LAWS OF LANGUAGE
IN PRESENT
IN PRESENT DAY COMMUNICATION IN VIET NAMDAY COMMUNICATION IN VIET NAMDAY COMMUNICATION IN VIET NAM
Bùi khánh thế
(GS, TS Thành phố Hồ Chí Minh)
Abstract
Up to now there hasn’t been any law of language in Viet Nam at all Recently, this problem has drawn a lot of Vietnamese linguistics’ attention The author shows the reasons of the absence, and
at the same time proposes some concrete motions for building laws of language to send, first of all,
to the National Assembly of Viet Nam
1 Trong sửù bieỏn ủoồi khoõng ngửứng cuỷa khoa
hoùc kĩ thuaọt, cuừng nhử cuỷa tỡnh hỡnh theỏ giụựi noựi
chung, vaứ vụựi tieỏn ủoọ phaựt trieồn moùi maởt cuỷa
Vieọt Nam sau cuoọc khaựng chieỏn baỷo veọ neàn ủoọc
laọp daõn toọc vaứ sửù nghieọp thoỏng nhaỏt ủaỏt nửụực keỏt
thuực thaộng lụùi, coõng cuoọc ủoồi mụựi ngaứy caứng
phaựt huy hieọu quaỷ cao, sửù giao lửu quoỏc teỏ ngaứy
caứng mụỷ roọng, theo ủoự quaự trỡnh tieỏp xuực ngoõn
ngửừ ụỷ Vieọt Nam trụỷ neõn phong phuự hụn, hoaùt
ủoọng giao tieỏp ngoõn ngửừ ngaứy moọt ủa daùng hụn
Tỡnh hỡnh ủoự daón ủeỏn moọt soỏ heọ quaỷ cuù theồ, coự
caỷ maởt tớch cửùc laón nhửừng maởt gaõy neõn nhửừng
ủieàu ủaựng lo ngaùi
1.1 Maởt tớch cửùc cuỷa tỡnh hỡnh coự theồ ủửụùc
xaực nhaọn bụỷi caực thửùc teỏ sau ủaõy:
a Tieỏng Vieọt vụựi tử caựch laứ ngoõn ngửừ giao
tieỏp chung cho toaứn coọng ủoàng nhaõn daõn ủa daõn
toọc trong nửụực, laứ ngoõn ngửừ chớnh thửực trong
giaựo duùc (Luaọt giaựo duùc tieồu hoùc 1998), tửứ sau
02.09.1945 ủaừ haứnh chửực cửụng vũ laứ ngoõn ngửừ
quoỏc gia cuỷa Vieọt Nam ẹaõy cuừng laứ nhaọn thửực
cuỷa giụựi khoa hoùc quoỏc teỏ (ẹinh Lử Giang,
2011)
b “Tieỏng noựi vaứ chửừ vieỏt hieọn coự cuỷa caực daõn toọc thieồu soỏ ủửụùc nhaứ nửụực toõn troùng, duy trỡ vaứ giuựp ủụừ phaựt trieồn… Nhieàu daõn toọc thieồu soỏ chửa coự chửừ vieỏt yeõu caàu sửỷ duùng boọ vaàn chửừ rieõng ủeồ coự theồ ghi tieỏng noựi cuỷa daõn toọc mỡnh Moọt soỏ daõn toọc thieồu soỏ ủaừ coự chửừ vieỏt mụựi theo chửừ caựi latinh cho gaàn guừi vụựi chửừ phoồ thoõng Nhửừng yeõu caàu naứy ủửụùc coi troùng vaứ tửứng bửụực giaỷi quyeỏt” (Quyeỏt ủũnh 53 – CP, cuỷa Thuỷ tửụựng chớnh phuỷ, ngaứy 22.2.1980)
c ệÙng duùng cụ sụỷ khoa hoùc trong vieọc daùy vaứ hoùc caực ngoaùi ngửừ cho ngửụứi Vieọt Nam vaứ daùy – hoùc tieỏng Vieọt cho ngửụứi nửụực ngoaứi (Baựo caựo cuỷa Tieồu ban thử kớ ngoõn ngửừ hoùc, taùi Hoọi nghũ ngoõn ngửừ hoùc, thaựng 1.1978) Phửụng hửụựng naứy ủaừ ủửụùc hieọn thửùc hoaự vụựi nhieàu keỏt quaỷ toỏt trong hoaùt ủoọng giaựo duùc tửứ hụn 1/3 theỏ
kỉ qua
1.2 Maởt khaực, trong sinh hoaùt ngoõn ngửừ cuỷa xaừ hoọi chuựng ta hieọn nay cuừng coứn khoõng ớt ủieàu gaõy neõn sửù lo ngaùi chớnh ủaựng cho nhieàu ngửụứi, nhieàu giụựi xaừ hoọi ẹaựng chuự yự hụn caỷ laứ sửù lo ngaùi trửụực tỡnh traùng laứm mai moọt baỷn saộc tieỏng Vieọt, qua quaự trỡnh bieỏn ủoồi khoõng ngửứng cuỷa
Trang 2ngôn ngữ & đời sống số 5 (199)-2012
2
ngoõn ngửừ theo nhửừng quy luaọt rieõng trong tỡnh
hỡnh tieỏp xuực ngoõn ngửừ vaứ sửù haứnh chửực cuỷa
tieỏng Vieọt ngaứy caứng mụỷ ra phong phuự cuỷa tieỏng
Vieọt hieọn nay
Tieỏp ủeỏn laứ bieỏn chuỷ trửụng gaộn keỏt chaởt cheừ
hai maởt laứm cho “tieỏng vaứ chửừ phoồ thoõng ngaứy
caứng ủửụùc phoồ caọp saõu roọng trong ủoàng baứo caực
daõn toọc thieồu soỏ vụựi tử caựch laứ ngoõn ngửừ chung
cuỷa caỷ nửụực” vaứ ủoàng thụứi laứm cho “tieỏng noựi vaứ
chửừ vieỏt cuỷa moói daõn toọc thieồu soỏ ụỷ Vieọt Nam
vửứa laứ voỏn quyự cuỷa daõn toọc ủoự, vửứa laứ taứi saỷn
vaờn hoaự chung cuỷa caỷ nửụực … goựp phaàn trong
vieọc giửừ gỡn vaứ phaựt trieồn voỏn vaờn hoaự chung
cuỷa caỷ nửụực … goựp phaàn trong vieọc giửừ gỡn vaứ
phaựt trieồn voỏn vaờn hoaự caực daõn toọc” (Qẹ53 –
CP)
Moọt vaỏn ủeà ủaựng quan taõm khaực laứ laứm sao
thu huựt ủửụùc moọt boọ phaọn coự taõm huyeỏt, vaứ tinh
hoa trong theỏ heọ treỷ ủi vaứo lúnh vửùc nghieõn cửựu,
khai thaực voỏn tri thửực, voỏn vaờn hoaự daõn toọc thuoọc
di saỷn Haựn – Noõm cuỷa chuựng ta Choó khoự trong
tỡnh hỡnh hieọn taùi laứ caực ngaứnh khoa hoùc kĩ thuaọt,
kinh teỏ, taứi chớnh khoõng chổ coự sửực haỏp daón hụn
ủoỏi vụựi thớ sinh, maứ coự leừ ủửụùc sửù taựn thửụỷng cuỷa
moọt boọ phaọn khoõng nhoỷ cuỷa theỏ heọ lụựn tuoồi Do
ủoự ụỷ lúnh vửùc naứy caàn coự moọt ủieàu phaỷi laứm,
tửứng ủửụùc ủeà caọp ủeỏn, nhửng laõu nay vaón coứn bũ
“boỷ lửỷng”: ẹoự laứ coự quyeỏt ủũnh vaứ bieọn phaựp
thớch hụùp ủửa moọt soỏ hieồu bieỏt caàn thieỏt veà Haựn
– Noõm vaứo chửụng trỡnh giaựo duùc phoồ thoõng
Vieọt Nam
Veà ngoaùi ngửừ nhửừng chuỷ trửụng vaứ muùc tieõu
ủaừ ủeà ra trong giaựo duùc nhaốm naõng cao trỡnh ủoọ
ngoaùi ngửừ (ủaởc bieọt laứ tieỏng Anh) chửa ủaùt ủửụùc
yeõu caàu nhử mong muoỏn Tửứ chuỷ trửụng ủửa
tieỏng Anh vaứo chửụng trỡnh lụựp 3 tửứ naờm hoùc
2010, roài thửùc hieọn ủeà aựn “Daùy vaứ hoùc ngoaùi
ngửừ trong heọ thoỏng giaựo duùc quoỏc daõn giai ủoaùn
2010-2020”, Boọ Giaựo duùc - ẹaứo taùo yeõu caàu caực
trửụứng PTTH naõng cao naờng lửùc daùy caực moõn
toaựn, lớ, hoaự, sinh baống tieỏng Anh, vaứ nay laùi ủửa ủeà aựn “daùy tieỏng Anh thớ ủieồm trong trửụứng phoồ thoõng” (theo tin “Thớ ủieồm daùy ngoaùi ngửừ baột buoọc cho hoùc sinh lụựp 6” ẹQT trong Theỏ giụựi mụựi, soỏ 11, 26.3.2012) xung quanh vaỏn ủeà daùy - hoùc ngoaùi ngửừ, nhaỏt laứ tieỏng Anh trong heọ thoỏng giaựo duùc chuựng ta hieọn coứn khoõng ớt vaỏn ủeà caàn laứm, caàn naộm baột caựch ủaựnh giaự cuỷa xaừ hoọi, caựch tieỏp caọn vaỏn ủeà tửứ caực goực ủoọ khoa hoùc
2 Đề nghị
2.1 Qua tỡnh hỡnh vửứa trỡnh baứy sụ lửụùc ụỷ phaàn treõn, chuựng ta coự theồ thaỏy cuứng vụựi nhửừng thaứnh tửùu ủaừ ủaùt ủửụùc, trong sinh hoaùt ngoõn ngửừ cuỷa ủaỏt nửụực hieọn nay cuừng coự nhieàu ủieàu ủaựng
lo ngaùi Cuừng nhử ụỷ nhieàu quoỏc gia khaực treõn theỏ giụựi, nhaỏt laứ nhửừng nửụực coự sinh hoaùt giao tieỏp ủa ngửừ, ụỷ Vieọt Nam thửụứng phaựt sinh caực vaỏn ủeà veà sửỷ duùng ngoõn ngửừ trong cuoọc soỏng xaừ hoọi, veà quan heọ giửừa caực ngoõn ngửừ cuứng ủửụùc duứng laứm coõng cuù giao tieỏp Caực vaỏn ủeà aỏy tửứng thụứi kỡ, keồ tửứ khi tieỏng Vieọt treõn thửùc tieón xaừ hoọi trụỷ thaứnh ngoõn ngửừ chung cho khoỏi coọng ủoàng nhaõn daõn Vieọt Nam trong lúnh vửùc ủụứi soỏng, vaứ sửù khaỳng ủũnh “caực daõn toọc coự quyeàn … duứng tieỏng noựi, chửừ vieỏt phaựt trieồn vaờn hoaự daõn toọc mỡnh” (Hieỏn phaựp nửụực Vieọt Nam daõn chuỷ coọng hoaứ, 1960, chửụng I, ủieàu 3) ủaừ laàn lửụùt giaỷi quyeỏt treõn cụ sụỷ caực vaờn baỷn coự tớnh phaựp quy cuỷa cụ quan chửực naờng nhử Hoọi ủoàng chuaồn hoaự chớnh taỷ, Hoọi ủoàng chuaồn hoaự thuaọt ngửừ, Boọ giaựo duùc, Vieọn ngoõn ngửừ hoùc, Uỷy ban khoa hoùc xaừ hoọi Vieọt Nam từng ban h nh
2.2 Caực vaỏn ủeà ủang ủaởt ra hieọn nay lieõn quan ủeỏn sinh hoaùt ngoõn ngửừ caàn coự phửụng hửụựng, bieọn phaựp giaỷi quyeỏt vửứa laứ nhửừng thửùc teỏ mụựi naỷy sinh trong thụứi kỡ baỷn leà giửừa theỏ kỉ
XX vaứ XXI, vửứa laứ nhửừng thửùc teỏ voỏn coự tửứ trửụực ủoự, nhửng ủửụùc bieồu hieọn vụựi caực khớa caùnh vaứ saộc thaựi mụựi maứ caực thụứi kỡ trửụực chửa dửù tớnh ủeỏn trong caực vaờn baỷn ủaừ ban haứnh
Trang 3Số 5 (199)-2012 ngôn ngữ & đời sống 3
ẹeồ ủũnh hửụựng vaứ quy ủũnh nhửừng bieọn phaựp
phaỷi aựp duùng cuừng nhử xaực ủũnh caực boọ phaọn coự
traựch nhieọm thi haứnh nhaốm giaỷi quyeỏt caực vaỏn
ủeà ủang ủaởt ra cuừng nhử coự khaỷ naờng seừ naỷy
sinh xung quanh hoaùt ủoọng giao tieỏp ngoõn ngửừ
trong xaừ hoọi Vieọt Nam trong thụứi kỡ hoọi nhaọp
quoỏc teỏ hieọn nay caàn phaỷi coự moọt vaờn baỷn ủuỷ
sửực phaựp lớ – moọt boọ luaọt veà ngoõn ngửừ
2.3 Moọt vaờn baỷn coự tớnh phaựp quy vụựi sửực
maùnh cuỷa luaọt phaựp nhử vaọy mụựi bao quaựt
ủửụùc moọt loaùt vaỏn ủeà trong sinh hoaùt ngoõn ngửừ,
bao goàm:
1 Caực vaỏn ủeà lieõn quan ủeỏn tieỏng Vieọt vụựi
cửụng vũ laứ ngoõn ngửừ chung cho toaứn theồ coọng
ủoàng nhaõn daõn nhieàu daõn toọc Vieọt Nam, laứ
ngoõn ngửừ giao tieỏp trong moùi lúnh vửùc cuỷa ủaỏt
nửụực
2 Caực vaỏn ủeà veà tieỏng noựi, chửừ vieỏt cuỷa caực
daõn toọc thieồu soỏ, trong vieọc baỷo veọ vaờn hoaự
daõn toọc cuỷa mỡnh vaứ goựp phaàn vaứo taứi saỷn vaờn
hoaự chung cuỷa toaứn theồ nhaõn daõn Vieọt Nam, veà
moỏi quan heọ giửừa tieỏng noựi vaứ chửừ vieỏt tieỏng
Vieọt vụựi ngoõn ngửừ vaứ chửừ vieỏt caực daõn toọc
thieồu soỏ
3 Nhửừng vaỏn ủeà lieõn quan ủeỏn ngoaùi ngửừ,
nhaỏt laứ tieỏng Anh, ngoõn ngửừ ủang coự phaùm vi
phoồ bieỏn roọng treõn theỏ giụựi, phaựt huy taực duùng
giao tieỏp quan troùng trong ủụứi soỏng xaừ hoọi hieọn
ủaùi Vaứ ụỷ Vieọt Nam vieọc naõng cao trỡnh ủoọ
giao tieỏp tieỏng Anh cho giụựi trớ thửực, cho theỏ heọ
hoùc sinh – sinh vieõn hieọn nay ủang laứ moọt yeõu
caàu thửùc teỏ
4 Caực vaỏn ủeà lieõn quan ủeỏn di saỷn vaờn hoựa
vaứ ngoõn ngửừ ủửụùc lửu giửừ trong kho taứng vaờn
baỷn Haựn – Noõm tửứ caực theỏ kỉ trửụực ủeồ laùi
Do taàm quan troùng vaứ tớnh caỏp thieỏt cuỷa caực
vaỏn ủeà ủửụùc ủaởt ra trong sinh hoaùt giao tieỏp
ngoõn ngửừ ụỷ nửụực ta hieọn nay nhử vaọy, neõn
chuựng toõi kớnh gửỷi ủeỏn laừnh ủaùo Quoỏc hoọi
nhửừng yự kieỏn ủeà xuaỏt naứy, neõn cú moọt boọ Luaọt
veà ngoõn ngửừ ụỷ Vieọt Nam sụựm ra ủụứi hieọn nay do
Quoỏc hoọi ban haứnh cuừng coự taàm quan troùng nhử caực boọ luaọt veà giaựo duùc ủaùi hoùc, veà ủaỏt ủai, và baỷo veọ taứi nguyeõn veà moõi trửụứng
Trong khi chuaồn bũ moọt boọ luaọt nhử vaọy, chaộc chaộn giụựi ngoõn ngửừ hoùc phaỷi coự traựch nhieọm vaứ saỹn saứng nhaọn traựch nhieọm ủoựng goựp phaàn tớch cửùc, thieỏt thửùc, dửùa vaứo chuyeõn ngaứnh khoa hoùc cuỷa mỡnh
Tài liệu tham khảo
1 Phaùm Vaờn ẹoàng (1979), Giửừ gỡn sửù trong saựng cuỷa tieỏng Vieọt Trong saựch Chuaồn hoaự chớnh taỷ vaứ thuaọt ngửừ NXB Giaựo duùc, Haứ Noọi, 1983
2 Mai Thuực Laõn (2012), Giửừ gỡn sửù trong saựng tieỏng Vieọt Taùp chớ Hoàn Vieọt, soỏ 57 thaựng 4/2012
3 Buứi Khaựnh Theỏ (2011), Ngoõn ngửừ trong giaựo duùc vaứ tieỏp xuực ngoõn ngửừ ụỷ Vieọt Nam hieọn nay Taùp chớ Ngoõn ngửừ, soỏ 2/2011
4 Buứi Khaựnh Theỏ (2009), Ngoõn ngửừ trong giaựo duùc vaứ giaựo duùc ngoõn ngửừ Baựo caựo khoa hoùc, trỡnh baứy trong Hoọi thaỷo Ngoõn ngửừ hoùc toaứn quoỏc toồ chửực taùi ẹaùi hoùc Caàn Thụ, 18.04.2009
5 ẹinh Lử Giang (2011), Vũ trớ ngoõn ngửừ quoỏc gia cuỷa tieỏng Vieọt treõn Wikipedia Taùp chớ Ngoõn ngửừ, soỏ 2 (261) 2011
6 ẹ Q T (2012), Thớ ủieồm daùy ngoaùi ngửừ baột buoọc cho hoùc sinh lụựp 6 Taùp chớ Theỏ giụựi mụựi, soỏ 11/2012
7 Hoaứng Tueọ vaứ caực ủoàng taực giaỷ (1984), Ngoõn ngửừ caực daõn toọc thieồu soỏ ụỷ Vieọt Nam vaứ chớnh saựch ngoõn ngửừ NXB Khoa hoùc Xaừ hoọi, Haứ Noọi
8 Trung taõm bieõn soaùn saựch caỷi caựch giaựo duùc Vieọn Ngoõn ngửừ hoùc (1983), Chuaồn hoaự chớnh taỷ vaứ thuaọt ngửừ, NXB Giaựo duùc, Haứ Noọi
9 Nguyeón Quaỷng Tuaõn (2012), Coự neõn toồ
chửực moọt ngaứy kỉ nieọm chửừ Quoỏc ngửừ khoõng?
Taùp chớ Hoàn Vieọt, soỏ 27 thaựng 4/2012
Trang 4ngôn ngữ & đời sống số 5 (199)-2012
4
10. Thu Taõm (2012), Daùy caực moõn khoa
hoùc baống tieỏng Anh Duùc toỏc baỏt ủaùt Saứi Goứn
giaỷi phoựng, thửự hai 19.3.2012
(Ban Biờn tập nhận bài ngày 28-03-2012)
Ngôn ngữ học và việt ngữ học
Vai trò của ẩn dụ trong ngôn bản
Power of metaphors in discourse
Phan văn hoà (PGS, TS ĐHNN, Đại học Đà Nẵng)
Abstract
In the paper, the author focuses on the power of metaphors in language in general, and in discourse in particular According to the author, metaphors have been accompanying with the process of human’s language forming and developing, they play a very important role in creating new meanings of words; they themselves are activities of human mind; therefore metaphors also come along with the creative activities in language, especially in the field of lexical meaning The flexible ways metaphors work in language and different kinds of metaphors, emphasized conceptual and grammatical, carefully mentioned in the main part of the paper sharply display the graceful power of metaphors in languages, in all kinds of discourses
1 Chỳng ta đều biết, ẩn dụ là một sự
búng giú, vỡ vậy khụng những luụn tạo ra sự
hấp dẫn kỡ lạ, mà cũn tạo ra những hiệu quả
giao tiếp to lớn trong nhiều thể loại ngụn
bản, nhất là trong thi ca Ngay trong văn
phong chớnh trị, bỏo chớ và khoa học, nơi
cần độ chớnh xỏc tuyệt đối của ngụn ngữ,
nghĩa tường minh được thể hiện chủ đạo, ẩn
dụ vẫn xuất hiện, nhất là ẩn dụ ngữ phỏp
Vậy thỡ cỏi gỡ đó làm cho ẩn dụ cú sức mạnh
ấy?
Bài viết này, thụng qua cứ liệu tiếng Anh
và tiếng Việt, nhằm phõn tớch bản chất của
ẩn dụ, những đặc điểm vốn cú của ẩn dụ khi
thể hiện qua cỏc loại ngụn bản Một mặt, ẩn
dụ được tỡm hiểu với tư cỏch là một trong
những phương tiện cấu tạo hoặc sỏng tạo
ngụn bản Mặt khỏc, ẩn dụ sẽ được xem là
một cỏch để con người thể hiện những ý nghĩ qua việc cấu tạo ngụn bản và tiếp nhận ngụn bản Khi làm như vậy, người viết sẽ
cố gắng đưa ra cỏc bằng chứng và lập luận cho thấy ẩn dụ là một sức mạnh đỏng kể so với những phương thức cấu tạo ngụn bản khỏc Bằng chứng lớn nhất là ẩn dụ thuộc về lĩnh vực tri nhận, là nền tảng để ngụn ngữ thực hiện cỏc chức năng: tư duy, giao tiếp
và thẩm mĩ
2 Bản chất và phạm vi hoạt động của
ẩn dụ
Nhắc đến ẩn dụ, người ta khụng thể khụng nhắc đến tư tưởng của Aristotle và sau đú là Plato Bởi hơn ai hết, trong buổi bỡnh minh của lịch sử ngụn ngữ học, chớnh Aristotle ( Sage: tr 245, Encyclopedia, V.5, 1994) ngoài việc nhấn mạnh đến chức năng