Đánh giá chương trình Tin học tiểu học tại trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông - trường Đại học Hà Tĩnh

Bài viết giới thiệu chương trình Tin học tiểu học giảng dạy tại trường Tiểu học, THCS và THPT - Trường Đại học Hà Tĩnh, so sánh chương trình Tin học tiểu học với chương trình của Bộ Giáo dục - Đào tạo năm 2018, qua đó có những đánh giá sơ lược về chương trình Tin học tiểu học của Trường Tiểu học, THCS và THPT - Trường Đại học Hà Tĩnh.

ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG TRÌNH TIN HỌC TIỂU HỌC TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC, TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

- TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀ TĨNH Ngô Thị Kiều Hằng +,

Trần Thị Hương Trường Đại học Hà Tĩnh +Tác giả liên hệ ● Email: huong.tranthi@htu.edu.vn

Article History

Received: 04/3/2020

Accepted: 28/4/2020

Published: 08/5/2020

Keywords

computer education, primary,

content, knowledge, ability

ABSTRACT

Currently, schools have flexibly applied their own computer programs to suit the needs and abilities of students, thereby achieving many positive results However, the difference in the teaching and learning quality of these individual programs compared to the standard curriculum of the Ministry of Education and Training has not been much evaluated The study introduces the primary informatics program taught at Primary, Secondary and High school of Ha Tinh University The study at the same time compares the school's new program with that of the Ministry of Education and Training and evaluates the program based

on several criteria: duration, content, knowledge and skills

1 Mở đầu

Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông - Trường Đại học Hà Tĩnh được thành lập theo Quyết định số 1906/QĐ-UBND ngày 12/7/2016 của Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh, được xây dựng theo cơ chế vận hành trường song ngữ liên cấp phù hợp hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam, có sự chọn lọc các môn học thuộc khối kiến thức bắt buộc và tự chọn của Bộ GD-ĐT; có sự phối hợp chặt chẽ giữa Trường với các khoa sư phạm đào tạo giáo viên trong Trường Đại học Hà Tĩnh và các cơ sở giáo dục quốc tế triển khai mô hình đào tạo song ngữ có chất lượng Các chương trình, quy trình đào tạo, phương pháp công nghệ dạy học, quy trình kiến tập và thực tập sư phạm được đổi mới qua việc cập nhật và học từ các mô hình chuẩn được áp dụng trong đào tạo, bồi dưỡng giáo viên có chất lượng Là nơi triển khai và ứng dụng các nghiên cứu khoa học giáo dục trong lĩnh vực đào tạo giáo viên, khoa học giáo dục và phát triển con người, sau gần 4 năm thành lập, hiện tại Trường có 7 lớp tiểu học, 5 lớp THCS, 10 lớp THPT và 43 học sinh (HS) THPT đã tốt nghiệp Trường có đội ngũ gần 100 giáo viên kinh nghiệm và nhiệt huyết với nghề, hàng năm có nhiều HS giỏi các cấp và ngày càng khẳng định uy tín, tạo niềm tin cho phụ huynh và

HS trong khu vực

Trường học ở khu vực thành phố có trình độ dân trí cao, nhu cầu sử dụng công nghệ thông tin sớm hình thành ở lứa tuổi nhỏ, vì vậy chương trình Tin học tiểu học được xây dựng và giảng dạy từ học kì 2 của lớp 1 Chương trình được xây dựng dựa trên chương trình của Bộ GD-ĐT và có chỉnh sửa bổ sung hợp lí với yêu cầu của Nhà trường, tiếp cận kiến thức hiện đại, khoa học công nghệ mới

Với điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, phòng máy hiện đại, nhân lực giáo viên,… hiện có của Nhà trường, trên cơ sở chương trình Tin học tiểu học của Bộ GD-ĐT (Chương trình giáo dục phổ thông môn Tin học của Bộ GD-ĐT ban hành năm 2018), Nhà trường đã xây dựng mục tiêu giảng dạy phù hợp với những tiêu chí trên Bài viết giới thiệu chương trình Tin học tiểu học giảng dạy tại Trường Tiểu học, THCS và THPT - Trường Đại học Hà Tĩnh, so sánh chương trình Tin học tiểu học với chương trình của Bộ GD-ĐT năm 2018, qua đó có những đánh giá sơ lược về chương trình Tin học tiểu học của Trường

2 Kết quả nghiên cứu

2.1 Giới thiệu chương trình Tin học tiểu học của Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông - Trường Đại học Hà Tĩnh

Chương trình dạy học môn Tin học được áp dụng giảng dạy bắt đầu từ học kì 2 của lớp 1 trên cơ sở là môn học

tự chọn, được tổ chức dạy học một cách tự nguyện theo sự thỏa thuận giữa nhà trường với phụ huynh HS Chương trình được phân phối với thời lượng 2 tiết/tuần với 70 tiết trong một năm học, riêng lớp 1 là 35 tiết/năm

Trong quá trình dạy và học môn Tin học, Nhà trường đã bố trí hợp lí thời gian dạy lí thuyết với thực hành cho

HS để củng cố vững chắc kiến thức đã học Nội dung chương trình học thực hiện theo bài giảng được biên soạn bởi giáo viên của nhà trường và nêu rõ yêu cầu cần đạt đối với HS từng khối lớp Bài giảng nội bộ của Trường đáp ứng

yêu cầu cần đạt về kĩ năng sử dụng máy tính đối với HS tiểu học là sử dụng được máy tính để hỗ trợ vui chơi, giải trí và học tập; thông qua đó biết được một số lợi ích mà thiết bị kĩ thuật số có thể đem lại cho con người, trước hết cho cá nhân HS Đồng thời, HS có được những khả năng ban đầu về tư duy và nền nếp thích ứng với việc sử dụng máy tính và thiết bị số thông minh

Bảng 1 Phân phối chương trình Tin học tiểu học của Trường và của Bộ GD-ĐT

Phân phối chương trình của Trường Phân phối chương trình của Bộ GD-ĐT Lớp 1

Chủ đề 1: Làm quen với máy tính

Chủ đề 2: Học và chơi cùng máy tính

Chủ đề 3: Em tập gõ bàn phím

Chủ đề 4: Em tập làm họa sĩ

Lớp 2

Chủ đề 1: Em tập vẽ

Chủ đề 2: Học và chơi cùng máy tính

Chủ đề 3: Học cách sử dụng Windows

Chủ đề 4: Soạn thảo văn bản

Lớp 3

Chủ đề 1: Học cùng máy tính

Chủ đề 2: Soạn thảo văn bản

Chủ đề 3: Ứng dụng Internet

Chủ đề 4: Thiết kế bài trình chiếu

Chủ đề 5: Tổng quan về ngôn ngữ lập trình Scratch

Chủ đề 1: Làm quen với máy tính Chủ đề 2: Em tập vẽ

Chủ đề 3: Soạn thảo văn bản Chủ đề 4: Thiết kế bài trình chiếu

Lớp 4

Chủ đề 1: Khám phá máy tính

Chủ đề 2: Thế giới Internet

Chủ để 3: Soạn thảo văn bản

Chủ đề 4: Thiết kế bài trình chiếu

Chủ đề 5: Thế giới lập trình Scratch

Chủ đề 1: Khám phá máy tính Chủ đề 2: Em tập vẽ

Chủ đề 3: Soạn thảo văn bản Chủ đề 4: Thiết kế bài trình chiếu Chủ đề 5: Thế giới Logo

Lớp 5

Chủ đề 1: Khám phá máy tính

Chủ đề 2: Thế giới Internet

Chủ đề 3: Soạn thảo văn bản

Chủ đề 4: Thiết kế bài trình chiếu

Chủ đề 5: Thế giới lập trình Scratch

Chủ đề 1: Khám phá máy tính Chủ đề 2: Soạn thảo văn bản Chủ đề 3: Thiết kế bài trình chiếu Chủ đề 4: Thế giới Logo của em Chủ đề 5: Em học nhạc

2.2 Yêu cầu nội dung, kiến thức, kĩ năng chương trình Tin học tiểu học của Trường Tiểu học, Trung học cơ sở

và Trung học phổ thông - Trường Đại học Hà Tĩnh

Lớp 1

Yêu cầu cần đạt Nội dung

- Phân biệt các chức năng của bàn phím và chuột, màn hình và loa

- Biết khởi động và tắt máy tính đúng cách

- Biết và ngồi đúng tư thế khi làm việc với máy tính

- Biết thực hiện quy tắc an toàn về điện, có ý thức đề phòng tai nạn về điện

khi sử dụng máy tính

Chủ đề 1: Làm quen với máy tính

- Biết cầm chuột đúng cách, thực hiện được các thao tác cơ bản: di chuyển,

nháy, nháy đúp, kéo thả chuột Chủ đề 2: Học và chơi cùng máy tính

- Chỉ ra được khu vực chính của bàn phím và nêu được tên các hàng phím

- Biết vị trí đặt các ngón tay trên hàng phím cơ sở và thực hiện được thao

tác gõ các phím ở hàng cơ sở, hàng trên, hàng dưới đúng quy định của

cách gõ bàn phím

Chủ đề 3: Em tập gõ bàn phím

- Biết sử dụng chuột vẽ một đối tượng đơn giản bằng ứng dụng vẽ Chủ đề 4: Em tập làm họa sĩ Nội dung lớp 1 không đặt nặng lí thuyết mà mục đích hỗ trợ HS biết cách mở máy, tắt máy, ngồi đúng tư thế, sử dụng phần mềm hỗ trợ để tập sử dụng chuột và gõ bàn phím như phần mềm Mouse Skill, Rapid Typing, Leah’s Farm Paint & Play, Paint

Lớp 2

Yêu cầu cần đạt Nội dung Biết sử dụng phần mềm Paint vẽ các hình với kĩ năng: xoay hình, tẩy

xóa, sao chép, di chuyển Chủ đề 1: Em tập vẽ

Biết sử dụng các trò chơi để tăng kĩ năng sử dụng chuột và luyện tư

duy logic: Gcompris, Mouse Trainer Chủ đề 2: Học và chơi cùng máy tính

- Nhận biết được tệp, thư mục và ổ đĩa

- Mô tả sơ lược được vai trò của cấu trúc cây thư mục trong việc lưu

các tệp và các thư mục

- Thực hiện được việc tạo, xoá, đổi tên thư mục

- Biết tìm kiếm thư mục và tệp

Chủ đề 3: Học cách sử dụng Windows

- Biết sử dụng phần mềm soạn thảo Word để gõ văn bản

- Gõ được các câu đơn giản

- Gõ đoạn văn ngắn và chỉnh sửa

- Định dạng phông chữ, cỡ chữ, màu chữ

- Chèn hình ảnh vào văn bản

Chủ đề 4: Soạn thảo văn bản

Ở nội dung lớp 2, kĩ năng sử dụng chuột và bàn phím được nâng cao hơn, HS được thực hành trên các phần mềm như Gcompris, Mouse Trainer, Paint, TuxPaint…

Lớp 3

Biết cách chơi các trò chơi trên code.org khóa 2, khóa 3 để luyện tư

duy logic và tăng tốc độ sử dụng chuột Chủ đề 1: Học cùng máy tính

Biết sử dụng phần mềm soạn thảo Word để gõ văn bản với các kĩ năng:

- Tạo kiểu chữ, tạo khung trang, chữ nghệ thuật

- Đánh số trang, tạo Header & Footer

- Chèn các đối tượng vẽ trong AutoShape

- Định dạng trang in

Chủ đề 2: Soạn thảo văn bản

- Biết nhận biết và phân biệt được các loại thông tin chính trên trang web

- Nhận biết tác hại khi trẻ em truy cập vào những trang web không

phù hợp lứa tuổi Chủ đề 3: Ứng dụng Internet

- Nhận biết được biểu tượng của phần mềm trình chiếu và kích hoạt

được bằng cách nháy chuột vào biểu tượng

- Tạo được tệp trình chiếu, gõ được một vài dòng văn bản đơn giản

không dấu, đưa được ảnh vào một trang chiếu, lưu và đặt được tên cho

tệp trình chiếu

Chủ đề 4: Thiết kế bài trình chiếu

- Nắm tổng quan về lập trình Scratch

- Hiểu cách sử dụng các nhóm đối tượng trong Scratch

Chủ đề 5: Tổng quan về ngôn ngữ lập trình Scratch

Lớp 4

- Phân biệt được các bộ phận của máy tính

- Nắm được cách tổ chức thông tin trong máy tính

- Biết cách sử dụng các thiết bị lưu trữ

Chủ đề 1: Khám phá máy tính

- Biết cách tìm kiếm thông tin trên Internet

- Biết cách bảo vệ an toàn thông tin khi sử dụng Internet Chủ đề 2: Thế giới Internet

Biết sử dụng phần mềm soạn thảo Word để gõ văn bản với các kĩ năng:

- Chỉnh sửa hình vẽ, chữ nghệ thuật

- Xử lí lỗi văn bản

- Trình bày mẫu văn bản theo mẫu

Chủ đề 3: Soạn thảo văn bản

Biết sử dụng phần mềm trình chiếu PowerPoint với các kĩ năng:

- Thực hiện được thành thạo việc kích hoạt và ra khỏi phần mềm

trình chiếu

Chủ đề 4: Thiết kế bài trình chiếu

- Tạo được tệp trình chiếu đơn giản có chữ hoa và chữ thường, có

ảnh, có sử dụng công cụ gạch đầu dòng Biết lưu tệp sản phẩm vào

đúng thư mục theo yêu cầu

- Định dạng được kiểu, màu, kích thước chữ cho văn bản trên trang

chiếu

- Sử dụng được một vài hiệu ứng chuyển trang đơn giản

Biết sử dụng Scratch với các kĩ năng: sử dụng thành thạo các đối tượng

chuyển động, cảm biến, hội thoại, nhóm lệnh, nhóm tạo hiệu ứng,

nhóm điều khiển

Chủ đề 5: Thế giới lập trình Scratch

Lớp 5

Biết cách sử dụng hệ điều hành Windows gồm các kĩ năng:

- Cách sử dụng Control Panel cơ bản

- Thao tác tệp và thư mục

Chủ đề 1: Khám phá máy tính Biết cách sử dụng Internet gồm các kĩ năng:

- Cách sử dụng thư điện tử

- Tìm kiếm thông tin trên Internet

Chủ đề 2: Thế giới Internet Biết sử dụng phần mềm soạn thảo Word để gõ văn bản với các kĩ năng:

- Một số chức năng nâng cao trong Word

- Soạn thảo văn bản hoàn chỉnh

Chủ đề 3: Soạn thảo văn bản Biết sử dụng phần mềm trình chiếu PowerPoint với các kĩ năng:

- Một số kĩ năng nâng cao trong trình chiếu: chèn hình ảnh, âm

thanh, hiệu ứng nâng cao

- Thiết kế một trình chiếu tạo trò chơi đơn giản

Chủ đề 4: Thiết kế bài trình chiếu

Biết sử dụng Scratch để hoàn thiện một chương gồm đầy đủ các đối

tượng HS tự thiết kế trò chơi dạng đơn giản Chủ đề 5: Thế giới lập trình Scratch

2.3 Sơ lược đánh giá về chương trình Tin học tiểu học của Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông - Trường Đại học Hà Tĩnh

Chương trình xây dựng được áp dụng từ lớp 1 đến lớp 5, đáp ứng được mục tiêu cơ bản cần đạt đối với HS tiểu học: giúp HS bước đầu làm quen với công nghệ kĩ thuật số, bắt đầu hình thành năng lực tin học và chuẩn bị cho HS tiếp tục học môn Tin học ở cấp THCS

Về thời lượng: Tổng số lượng tiết học từ khối lớp 1 đến khối lớp 5 của Trường là 315 tiết, lớp 1 dạy 35 tiết học

kì 2, từ lớp 2 đến lớp 5 dạy 70 tiết Chương trình của Bộ GD-ĐT gồm 210 tiết từ lớp 3 đến lớp 5, so với chương trình của Bộ thì chương trình của Trường được xây dựng nhiều hơn 105 tiết HS được học thực hành nhiều hơn, tăng khả năng tự học và khuyến khích sự yêu thích của HS với các phần mềm học tập

Là trường học chất lượng cao của tỉnh, HS của Trường Tiểu học, THCS và THPT - Trường Đại học Hà Tĩnh phần lớn có điều kiện học tập nên yêu cầu từ phía phụ huynh đối với Nhà trường nói chung và với khối tiểu học nói riêng phải đạt chuẩn như trong mục tiêu đề ra Đối với môn Tin học tiểu học, chương trình và nội dung đào tạo được nâng cao ở một số nội dung cần thiết như: kiến thức cơ bản về máy tính, sử dụng công cụ văn phòng soạn thảo văn bản, kiến thức về mạng Internet, ngôn ngữ lập trình

Về trang thiết bị dạy học: Là trường thực hành sư phạm chất lượng cao, Nhà trường đặc biệt chú trọng đến cơ sở

vật chất và thiết bị dạy học với 2 phòng máy tính hiện đại, kết nối Internet, màn hình LCD, máy chiếu, tai nghe, cài đặt nhiều phần mềm tiện ích dạy học HS được học và thực hành hoàn toàn trên máy tính (mỗi HS một máy tính) Qua đó, HS có cơ hội rèn luyện và nâng cao khả năng thực hành

Về nội dung chương trình: Phân phối chương trình các khối được kế thừa từ chương trình của Bộ GD-ĐT nên

đáp ứng đầy đủ các kĩ năng về kiến thức, kĩ năng mềm Ngoài ra, trong phân phối chương trình của Trường còn có nhiều chủ đề mới, nâng cao được giáo viên biên soạn trong tài liệu dạy học nội bộ giúp HS hình thành tư duy logic, tăng cường tính tự học, yêu thích khoa học công nghệ Đặc biệt từ khối lớp 3, HS được tiếp cận với phương pháp học mới là lập trình trực quan với phần mềm Scratch, học luyện tư duy logic qua website code.org

Đánh giá của 70 HS khối lớp 2 sau khi được học các phần mềm luyện tư duy logic trên website code.org, thao tác chuột bằng phần mềm Tuxpaint để vẽ với các mức độ: “Rất thích”, “Thích”, “Bình thường” và “Không thích” Kết quả cho thấy, tỉ lệ “Rất thích” chiếm 81,4% và tỉ lệ “Thích” chiếm 18,6%

Đánh giá của 50 HS khối lớp 3 sau khi được học các nội dung soạn thảo văn bản ở dạng đơn giản, luyện tư duy logic trên website code.org, tìm hiểu các chức năng cơ bản của lập trình Scratch với các mức độ “Rất thích”, “Thích”,

“Bình thường” và “Không thích” Kết quả cho thấy, tỉ lệ rất thích chiếm rất cao ở các ứng dụng luyện tư duy Các hoạt động vừa học, vừa chơi trong giờ thực hành đã tạo cơ hội cho HS tiếp thu bài học một cách nhanh chóng Giáo viên thường xuyên tổ chức thi các bài thực hành có lồng ghép nội dung bài học khéo léo giúp HS dễ dàng tiếp thu kiến thức Qua hình thức trò chơi là các bài thực hành, giáo viên và HS có sự tương tác và nếu chưa hiểu, HS có thể hỏi giáo viên hoặc các bạn trong nhóm để được hướng dẫn chi tiết

Trong tiết ngoài giờ lên lớp, giáo viên thường tạo ra các sân chơi tin học bằng nhiều hình thức, giúp HS sáng tạo trong học tập và có điều kiện giao lưu để học tập tốt môn Tin học như: tổ chức thi vẽ trên máy tính, luyện tư duy logic và thao tác chuột giữa các nhóm, giải các bài tập bằng phần mềm Scratch,… Qua đó, phát hiện HS có năng khiếu tin học, sớm tổ chức bồi dưỡng cho các em tham gia các cuộc tin học, nâng cao chất lượng dạy học và uy tín của Trường

3 Kết luận

Bài viết đã trình bày kết quả nghiên cứu chương trình Tin học tiểu học tại Trường Tiểu học, THCS và THPT

- Trường Đại học Hà Tĩnh, so sánh với chương trình của Bộ GD-ĐT Chương trình Tin học tiểu học của Nhà trường được xây dựng đã cụ thể hóa các quan điểm của Chương trình tổng thể của Bộ GD-ĐT, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về tính kế thừa và phát triển; tính khoa học, hiện đại và sư phạm; tính thiết thực và tính mở Chương trình Tin học tiểu học chọn lọc các chủ đề thiết thực, hấp dẫn, sử dụng nhiều phần mềm hỗ trợ học tập hiện đại, cập nhật, dễ học, dễ sử dụng; tạo điều kiện cho HS vừa học tập, vừa vui chơi và ứng dụng không chỉ trong phạm

vi môn Tin học mà cả trong các môn học khác

Chương trình Tin học tiểu học tại Trường đã giảng dạy trong thời gian 3 năm, đã đáp ứng nhu cầu của HS và phụ huynh Đầu mỗi năm học, chương trình sẽ được thảo luận, chỉnh sửa một số nội dung để phù hợp từng giai đoạn cụ thể và phải luôn bám sát chương trình của Bộ GD-ĐT

Với mục đích giảng dạy theo hướng phát triển năng lực của HS, mỗi tiết học trên lớp được thực hành nhiều hơn,

đa số HS hiểu và hoàn thành được bài ngay trên lớp Qua quá trình học, HS đã sử dụng thành thạo những phần mềm, tạo ra các sản phẩm đơn giản như thiệp chúc mừng, vẽ tranh,… Trong quá trình dạy học có sự lồng ghép các môn học trên máy tính, HS luôn tham gia các cuộc thi trực tuyến đầy đủ, bộc lộ sự yêu thích, hứng thú và tập trung trong giờ học

Tài liệu tham khảo

Bộ GD-ĐT (2013) Cùng học Tin học dành cho học sinh tiểu học - Quyển 1, 2, 3 NXB Giáo dục Việt Nam

Bộ GD-ĐT (2018a) Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể (ban hành kèm theo Thông tư số

32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT)

Bộ GD-ĐT (2018b) Chương trình giáo dục phổ thông môn Tin học (ban hành kèm theo Thông tư số

32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT)

Bộ GD-ĐT (2019) Hướng dẫn học Tin học lớp 3, 4, 5 NXB Giáo dục Việt Nam

Bộ GĐ-ĐT (2016) Công văn số 3676/BGDĐT-GDTrH ngày 27/7/2016 về triển khai đào tạo chương trình Tin học quốc tế cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở

Đặng Thị Mỹ Phương, Trịnh Huệ Mẫn (2018) Giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học trong giai đoạn hiện nay

Tạp chí Giáo dục, số 421, tr 1-3; 64

Trần Doãn Vinh (2018) Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Tin học ở cấp tiểu học theo định hướng phát triển năng lực Tạp chí Giáo dục, số 437, tr 54-58

Trường Đại học Hà Tĩnh (2017) Phân phối chương trình Tin học tiểu học Tài liệu lưu hành nội bộ