Bài viết đề cập thực trạng hoạt động DHTDA trong giảng dạy môn Toán cao cấp cho sinh viên ngành Kĩ thuật ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Trang 144 Email: nvtuancn70@gmail.com
THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO DỰ ÁN
TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN CAO CẤP CHO SINH VIÊN NGÀNH KĨ THUẬT
Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Nguyễn Văn Tuấn - Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Trần Việt Cường, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
Ngày nhận bài: 03/10/2019; ngày chỉnh sửa: 15/10/2019; ngày duyệt đăng: 30/10/2019
Abstract: Currently, in universities, the content of curriculum and teaching methods towards
competency development have been focused Therefore, innovating teaching methods to organize
effective learning activities for students is a requirement for lecturers The article discusses the
status of organizing project-based teaching activities in teaching Advanced Maths for Engineering
students at universities in Hanoi city
Keywords: Engineering, Advanced Mathematics, project-based teaching, lecturer, student
1 Mở đầu
Từ cuối thế kỉ XX, đổi mới GD-ĐT theo định hướng
phát triển năng lực đã được nhiều nước trên thế giới
nghiên cứu, phát triển và ngày nay đã trở thành xu hướng
chung trên toàn thế giới Giáo dục định hướng phát triển
năng lực nhằm thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện,
giúp người học có năng lực vận dụng kiến thức vào giải
quyết các vấn đề thực tiễn
Hiện nay, ở các trường đại học, nội dung chương
trình và phương pháp dạy học theo định hướng phát triển
năng lực đã được chú trọng Vì vậy, đổi mới phương
pháp dạy học nhằm tổ chức các hoạt động học tập hiệu
quả cho sinh viên (SV) là yêu cầu đặt ra cho đội ngũ
giảng viên (GV)
Để có cơ sở đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động
dạy học theo dự án (DHTDA) trong dạy học môn Toán
cao cấp (TCC) đạt hiệu quả cao, đáp ứng yêu cầu chuẩn
đầu ra của SV ngành Kĩ thuật ở các trường đại học, chúng
tôi đã tiến hành khảo sát hoạt động DHTDA trong giảng
dạy môn TCC cho SV ngành Kĩ thuật ở các trường đại
học Bài viết đề cập thực trạng hoạt động DHTDA trong
giảng dạy môn TCC cho SV ngành Kĩ thuật ở các trường
đại học trên địa bàn TP Hà Nội
2 Nội dung nghiên cứu
2.1 Phương pháp khảo sát
2.1.1 Mục tiêu khảo sát: Tìm hiểu, đánh giá nhận thức
của GV, SV về phương pháp DHTDA và hoạt động
giảng dạy môn TCC cho SV ngành Kĩ thuật ở một số
trường đại học trên địa bàn TP Hà Nội
2.1.2 Phương pháp khảo sát
* Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
- Xây dựng phiếu hỏi: có hai loại: Phiếu khảo sát
dành cho GV và Phiếu khảo sát dành cho SV
- Mẫu điều tra: chọn đối tượng khảo sát theo phương
pháp lấy mẫu ngẫu nhiên với hai đối tượng khảo sát:
+ 58 GV đang giảng dạy tại 05 trường đại học, đó là: Đại học Công nghiệp Hà Nội (28 GV), Đại học Điện lực (9 GV), Đại học Mỏ - Địa chất (10 GV), Đại học Thủy lợi (6 GV) và Đại học Giao thông vận tải (phân hiệu tại
Hà Nội) (5 GV)
+ 236 SV năm thứ 3 ngành Kĩ thuật ở các trường đại học: Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, Trường Đại học Điện lực, Trường Đại học Mỏ Địa chất, Trường Đại học Thủy lợi và Trường Đại học Giao thông vận tải (phân hiệu tại Hà Nội)
- Thu thập và xử lí kết quả: Phiếu được phát cho GV
và SV Kết quả được xử lí bằng phương pháp thống kê toán học
* Phương pháp quan sát: Quan sát trực tiếp biểu hiện
của SV và các hoạt động giảng dạy diễn ra trong giờ dạy môn TCC cho SV ngành Kĩ thuật
2.2 Thực trạng tổ chức hoạt động dạy học theo dự án trong dạy học môn Toán cao cấp cho sinh viên ngành
Kĩ thuật ở các trường đại học trên địa bàn thành phố
Hà Nội
2.2.1 Kết quả khảo sát giảng viên 2.2.1.1 Mức độ sử dụng các phương pháp trong dạy học môn Toán cao cấp cho sinh viên ngành Kĩ thuật ở các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội (xem bảng 1)
Theo kết quả khảo sát, chúng tôi nhận thấy: 1) GV vẫn sử dụng nhiều các phương pháp giảng dạy truyền thống như: Thuyết trình, Đàm thoại (mức độ thường xuyên, rất thường xuyên và luôn luôn sử dụng chiếm tới 91,4%); 2) Một số phương pháp dạy học tích cực như: Dạy học Phát hiện và giải quyết vấn đề, Dạy học hợp tác, Dạy học khám phá đã được GV triển khai nhưng ở mức
độ chưa thường xuyên; 3) DHTDA ít được tổ chức thực hiện (mức không sử dụng và ít khi chiếm 87,9%)
Trang 22.2.1.2 Mức độ ảnh hưởng của một số yếu tố đến quá
trình đổi mới phương pháp dạy học trong dạy học môn
Toán cao cấp (xem bảng 2)
Kết quả thu được cho thấy: đa số GV đều cho rằng
việc lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp có ảnh
hưởng rất lớn đến chất lượng giảng dạy (mức độ từ ảnh
hưởng trở lên chiếm 96,6%) Đổi mới phương pháp dạy
học đều hướng tới mục tiêu giúp SV: tạo động lực học
tập, tích cực tham gia học tập môn học, tự nghiên cứu tài liệu và giải các bài tập,…
2.2.1.3 Mức độ ảnh hưởng của một số yếu tố đến hiệu quả dạy học môn Toán cao cấp (xem bảng 3)
Bảng 3 đã phản ánh:
- Các GV đánh giá khó khăn chủ yếu đến từ nguyên nhân thời lượng môn học ít Trong thời gian qua, các
Bảng 1 Mức độ sử dụng các phương pháp trong dạy học môn TCC
Phương pháp dạy học
Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học trong dạy môn TCC
Không
sử dụng Ít khi Thường xuyên thường xuyên Rất Luôn luôn
Số lượng
(SL)
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ (%)
Phát hiện và giải
Bảng 2 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quá trình đổi mới phương pháp dạy học môn TCC
Các yếu tố ảnh hưởng
đến quá trình đổi mới
phương pháp dạy học
môn TCC
Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố
Không
ảnh hưởng Ít ảnh hưởng Có ảnh hưởng Ảnh hưởng nhiều Rất ảnh hưởng
SL Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
(%)
Lựa chọn phương pháp
Tạo động lực học tập
Tập trung vào nội dung
Khuyến khích SV tham
Yêu cầu SV làm nhiều
Trang 3trường đào tạo theo chương trình CDIO nên số tín chỉ
dành cho môn TCC giảm Để nắm vững kiến thức, đòi
hỏi SV phải tự học, tự nghiên cứu tài liệu trước khi đến
lớp Nếu SV không tự học ở nhà thì rất khó để có thể lĩnh hội kiến thức
Bảng 3 Ảnh hưởng của một số yếu tố đến hiệu quả dạy học môn TCC
Một số yếu tố
Ảnh hưởng của một số yếu tố đến hiệu quả dạy học môn TCC
Không có
khó khăn gì Có một số khó khăn Bình thường Khó khăn Rất khó khăn
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
(%)
Thời lượng
chương trình
Ý thức của SV
Khả năng nhận
thức của SV
Cơ sở vật chất
Sự hợp tác của
Bảng 4 Mức độ áp dụng các biện pháp sư phạm trong dạy học môn TCC
Các biện pháp sư phạm
Mức độ áp dụng các biện pháp sư phạm trong dạy học môn TCC
Không
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
(%)
Cho SV tự nghiên cứu các vấn đề
Yêu cầu SV tra cứu, tìm kiếm các
bài toán thực tế liên quan đến nội
dung bài học
Cho SV trình bày các vấn đề
Đưa những bài toán thực tiễn
ứng dụng nghề nghiệp vào nội
dung bài học
Tạo điều kiện cho SV làm việc
theo nhóm dưới sự hướng dẫn
của GV
Cung cấp cho SV địa chỉ để các
em truy cập, tìm kiếm thông tin
liên quan đến nội dung bài học
Cho SV tạo ra sản phẩm thông
Trang 4- Điều kiện về cơ sở vật chất hoặc sĩ số lớp đông là
những nguyên nhân khách quan khiến việc tổ chức các
hoạt động học tập theo nhóm giảm hiệu quả Với sĩ số
lớp từ 75-80 SV, việc chia nhóm và tổ chức các hoạt
động trải nghiệm, đánh giá kết quả rất khó khăn và mất
nhiều thời gian
- Những yếu tố như ý thức, thái độ, khả năng nhận
thức của SV cũng ảnh hưởng đến hiệu quả dạy học môn
TCC Nếu GV gắn kiến thức bài học với các vấn đề thực
tiễn sẽ kích thích sự say mê học tập môn TCC và tăng
cường sự hợp tác của SV trong học tập
2.2.1.4 Mức độ áp dụng các biện pháp sư phạm trong
dạy học môn Toán cao cấp (xem bảng 4)
Thông qua các số liệu thu được, chúng tôi nhận thấy:
- Các biện pháp sư phạm ở trên đều hướng tới vai trò
của SV là chủ thể của hoạt động học tập, chủ thể của quá
trình nhận thức Các biện pháp được áp dụng thường
xuyên và rất thường xuyên, chứng tỏ GV đã chú trọng về
phương pháp và nội dung giảng dạy
- GV đã áp dụng các biện pháp hướng đến mục tiêu
dạy học môn TCC là vận dụng kiến thức toán học vào
giải quyết các bài toán thực tiễn Vì vậy, các hoạt động
như tra cứu, tìm tòi các bài toán thực tiễn liên quan, hoặc
yêu cầu tạo ra sản phẩm được tổ chức thường xuyên
nhằm tạo động cơ học tập tích cực cho SV
2.2.1.5 Mức độ hiệu quả khi sinh viên thực hiện các dự
án học tập trong dạy học theo dự án môn Toán cao cấp
(xem bảng 5)
Thông qua các số liệu thu được cho thấy: các GV
đánh giá mức độ hiệu quả và rất hiệu quả khi SV thực
hiện các dự án học tập trong DHTDA môn TCC đạt trên 90%
2.2.1.6 Đánh giá mức độ hiệu quả của các hoạt động dạy học trong dạy học theo dự án môn Toán cao cấp cho sinh viên ngành Kĩ thuật (xem bảng 6)
Kết quả khảo sát cho thấy, phần lớn GV đánh giá cao tính hiệu quả của các nội dung trên khi tổ chức cho SV thực hiện các dự án học tập Đặc biệt, các hoạt động như: lập kế hoạch, tổ chức hoạt động nhóm, thảo luận, đánh giá và tự đánh giá, hoàn thành hồ sơ dự án có mức hiệu quả và rất hiệu quả Đánh giá này cũng trùng với kết quả đánh giá của GV về tính hiệu quả khi cho SV thực hiện các dự án học tập
2.2.1.7 Một số khó khăn khi tổ chức hoạt động dạy học theo dự án môn Toán cao cấp cho sinh viên ngành Kĩ thuật (xem bảng 7)
Theo đánh giá của GV, mức độ khó khăn khi tổ chức DHTDA môn TCC là khá cao Những khó khăn lớn nhất
là do điều kiện thực hiện, sĩ số lớp đông và cách tổ chức thực hiện chưa phù hợp Hai khó khăn đầu tiên là do điều kiện khách quan và hoàn toàn có thể khắc phục được Đặc biệt, GV còn gặp khó khăn về thiếu cơ sở lí luận về phương pháp DHTDA Do vậy, nhà trường cần tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên đề lí luận về phương pháp DHTDA cho GV để nâng cao hiệu quả của hoạt động DHTDA trong nhà trường; từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Toán
2.2.2 Kết quả khảo sát sinh viên 2.2.2.1 Mức độ sử dụng các hoạt động dạy học trong dạy học theo dự án môn Toán cao cấp (xem bảng 8)
Bảng 5 Mức độ hiệu quả khi SV thực hiện các dự án học tập
Mức độ hiệu quả khi SV thực hiện các dự án học tập
Bảng 6 Đánh giá mức độ hiệu quả các hoạt động dạy học trong DHTDA môn TCC cho SV ngành Kĩ thuật
Tra cứu, tìm kiếm các bài toán thực
tiễn liên quan đến nội dung bài
học, tìm ý tưởng dự án học tập
Chia nhóm và tổ chức hoạt động
Trang 5Kết quả khảo sát cho thấy: Một số các hoạt động
hướng đến SV là chủ thể, phát huy tính tích cực, chủ
động của các em như: tự nghiên cứu các vấn đề liên quan
đến nội dung môn học, tổ chức hoạt động nhóm, đánh
giá và tự đánh giá cũng được áp dụng thực hiện nhưng ở
mức độ chưa thường xuyên
2.2.2.2 Mức độ hứng thú của sinh viên khi thực hiện các
nhiệm vụ học tập trong dạy học theo dự án môn Toán
cao cấp (xem bảng 9)
Kết quả khảo sát cho thấy: khi thực hiện các nhiệm
vụ học tập trong DHTDA, có tới 35,9% SV ít hứng thú
hoặc không có hứng thú Điều này đặt ra câu hỏi cho các
GV là cách thức tổ chức các hoạt động học tập của SV
trong DHTDA có khoa học, logic không; có phù hợp tâm
sinh lí lứa tuổi không; có đáp ứng nhu cầu nhận thức của
SV hay không? Yêu cầu đặt ra là GV cần xây dựng và tổ
chức các hoạt động DHTDA phát huy được tính tích cực,
sáng tạo của SV trong học tập, giúp các em biết vận dụng
kiến thức vào giải quyết các bài toán thực tiễn
2.2.2.3 Không khí học tập và đánh giá kết quả học tập theo nhóm trong dạy học theo dự án môn Toán cao cấp (xem bảng 10, 11)
2.2.2.4 Đánh giá chung
Phương pháp dạy học được GV chủ yếu sử dụng trong dạy học môn TCC là các phương pháp truyền thống như: Thuyết trình và Đàm thoại Có hai nguyên nhân chính lí giải điều này là do: sĩ số lớp đông và thời lượng cho bài học, cho môn học ít nên GV khó có thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực Một số hoạt động của GV trong dạy học môn TCC như chia nhóm, yêu cầu SV trình bày ý tưởng, tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau, trình bày kết quả,… vẫn được GV sử dụng, tuy nhiên ở mức không thường xuyên
Bảng 7 Một số khó khăn khi tổ chức hoạt động DHTDA
Chọn dự án Cách tổ chức thực
hiện Sĩ số lớp đông Thiếu cơ sở lí luận về phương pháp DTDA Những khó khăn khác
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
(%)
Bảng 8 Mức độ sử dụng các hoạt động dạy học trong DHTDA môn TCC
Nội dung
hoạt động
Mức độ sử dụng các hoạt động dạy học trong DHTDA môn TCC Không
bao giờ Ít khi Thường xuyên Rất thường xuyên Luôn luôn
SL Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
Tỉ lệ
(%)
SV tự nghiên cứu các vấn đề
liên quan đến nội dung môn
học
Tổ chức hoạt động nhóm,
SV trình bày các vấn đề thực
tiễn liên quan đến nội dung
bài học
Tổ chức các hoạt động ngoại
75,4
Bảng 9 Mức độ hứng thú của SV khi thực hiện các nhiệm vụ học tập trong DHTDA môn TCC
Mức độ hứng thú của SV
Trang 6Đa số GV cho rằng điều kiện thực hiện và cách thức tổ
chức là những khâu khó khăn nhất trong DHTDA GV đã
bước đầu có những đổi mới về phương pháp dạy học Một
số nội dung của DHTDA như: trình bày các vấn đề liên
quan đến bài học, phân nhóm, tự nhận xét và đánh giá kết
quả đã được GV tổ chức thực hiện cho SV nhưng không
liên tục và thường xuyên; không nằm trong dự án dạy học
cụ thể
Như vậy, DHTDA chưa được triển khai nhiều trong dạy
học môn TCC cho SV ngành Kĩ thuật ở các trường đại học
trên địa bàn TP Hà Nội Tuy nhiên, nếu GV lựa chọn được
các dự án học tập phù hợp, có quy trình và phương án thực
hiện khoa học thì sẽ nâng cao được hiệu quả dạy học môn
TCC và phát triển các kĩ năng học tập, đáp ứng chuẩn đầu
ra cho SV ngành Kĩ thuật ở các trường đại học
3 Kết luận
Kết quả khảo sát về hoạt động DHTDA trong dạy học
môn TCC cho SV ngành Kĩ thuật ở một số trường đại
học cho thấy những khó khăn khi tổ chức thực hiện
phương pháp DHTDA Những số liệu này là cơ sở thực
tiễn để đề xuất các biện pháp tổ chức hiệu quả hoạt động
DHTDA môn TCC nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy,
đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra của SV ngành Kĩ thuật
Tài liệu tham khảo
[1] Nguyễn Văn Cường (1997) Dạy học Project hay dạy
học theo dự án Thông báo khoa học, Trường Đại học
Sư phạm, Đại học Quốc gia Hà Nội, số 3, tr 3- 7
[2] Trần Việt Cường (2012) Tổ chức dạy học theo dự
án học phần Phương pháp dạy học môn Toán góp
phần rèn luyện năng lực sư phạm cho sinh viên khoa
Toán Luận án tiến sĩ Giáo dục học, Viện Khoa học
Giáo dục Việt Nam
[3] Trần Việt Cường (2012) Tổ chức dạy học theo dự
án học phần Phương pháp dạy học môn Toán góp
phần rèn luyện năng lực sư phạm cho sinh viên khoa
Toán Luận án tiến sĩ Giáo dục học, Viện Khoa học
Giáo dục Việt Nam
[4] Bernd Meier - Nguyễn Văn Cường (2014) Lí luận
dạy học hiện đại NXB Đại học Sư phạm
[5] Mai Văn Tỉnh (2016) Phân tích so sánh khung Quốc tế về các năng lực thế kỉ XXI, gợi ý chính sách cho chương trình đào tạo Quốc gia NXB Đại học
Thái Nguyên
[6] Kilpatrick.W.H (1918) The project method: The use of the purposeful act in the education process
New York: Teachers College, Columbia University
[7] Frey, K (2005) Die Projektmethode Weinheim
und Basel
VAI TRÒ CỦA KỂ CHUYỆN VĂN HỌC
(Tiếp theo trang 43)
Tài liệu tham khảo
[1] Capp G - Moore H - Pitner R - Iachini A - Berkowitz R - Astor R A - Benbenishty R (2018)
School Violence Oxford Research Encyclopedia of
Education
[2] UNESCO (2017) School Violence and Bullying: Global Status Report
[3] Trần Thị Thúy Phương (2017) Một số giải pháp phòng chống bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục mầm non Tạp chí Giáo dục, số 410, tr 10-12
[4] Nie Zhenzhao (2010) Ethical Literary Criticism: Its Fundaments and Terms Foreign Literature Studies,
Vol 1, pp 12-22
[5] Đỗ Đức Hiểu - Nguyễn Huệ Chi - Phùng Văn Tửu -
Trần Hữu Tá (2004) Từ điển Văn học bộ mới NXB
Thế giới
[6] Nie Zhenzhao (2014) On the Ethical Value and Edificatory Function of Literature Literary Review,
Vol 2, pp 13-15
[7] Roblek V - Meško M - Krapež A (2016) A Complex View of Industry 4.0 SAGE Open, April -
June, pp 1-11
[8] Nguyễn Thị Thúy Hợi (2017) Kể chuyện cho trẻ theo phương pháp giáo dục Steiner nhằm khơi mở trí tưởng tượng ở trẻ Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt
kì 2 tháng 8, tr 117-119
Bảng 10 Không khí học tập theo nhóm
Bảng 11 Đánh giá về kết quả học tập theo nhóm trong DHTDA môn TCC