Bài viết này trên cơ sở đi sâu phân tích cấu trúc của phát ngôn nhờ trong tiếng Hán hiện đại và bước đầu tiến hành đối chiếu, so sánh với phát ngôn nhờ trong tiếng Việt, hy vọng đóng góp một phần nhỏ vào lĩnh vực giảng dạy va đối dịch Hán - Việt.
Trang 1CAU TRUC CUA PHAT NGON N G f VI NHd TRONG
TIENG HAN HBEN D^J ^ 6 l CHIIEU V d l TIENG VEgT)
THE STRUCTURE OF THE PERFORMATIVE UTTERANCE OF FAVOUR-ASKING IN
MORDEN CHINESE (COMPARED WITH VIETNAMESE)
NGUYEN THI H A O (ThS; Bgi hpc Ngogi ngtt, BHQG H i Nfi) Abstract: The speaker of "speech acts of favour-askuig" often uses one performative utterance with one core element - the performative expression and one or some extension elements TMs paper analyzes and compares the structure of performative utterance of favour-asking In Chmese and Vietnamese with the aim of Identifying the sunllarltles and differences between those that should he paid utoost attention m translation and language teaching
Key words: Chmese; Vietnamese; the speech acts of favour-asking; perfoimatlve utierance of favour-asking, structure; comparative analysis
1 Nhftng vin de chung
Nhd Id mft trong nhtog hdnh vl cd tto suit
xuit Mfn cao nhit trong cufc stog thutog ngdy
Theo phto logl cfla Joto Searle, rihd thufc nhdm
hdnh vi "khuyin Ifnh" (directives), kM fliyc Mto
hinh vl niy flil ngudi ndi(SPl) bfc If mong muin
ngudi nghe (SP2) thyc Mto mft hdnh vl nto dd cd
lpi cho SPl Nfi dung nhd nto tiong mfnh dl
fliutog d mflc df khdng Ito lfim vd vifc dupc thyc
Mfn hay khdng dupc thyc Mfn diu phii phy fliufc
vio SP2 N6 khdng phdi Id nhtog cdng vifc thufc
ngMa vy md SP2 bufc phdi ldm, SP2 cd quyin
quylt djnh sS hpp tdc hay td chil
Dl fliyc Mfn mft hdnh vi ngdn ngft (HVNN),
Spl dua la mft phdt ngdn trong giao tilp, phdt
ngdn ndy gpi Id phdt ngto ngft vi (PNNV) Kit ciu
181 < ^ tiimg cfla PNNV Id mft biiu didc ngir
vi(BTNV) BpfV Id cdch thic sd dung ngdn ngd
(lua chpn, kit hgp) hay chtnh Id nhiing Ihi thuc ndi
ndng di thvc hiin mpt HVNN, cdn PNNV Id su
hiin thuc hod BTNV trong giao tiip Trong dd,
dfng td ngft vl li mft diu Mto dfc bift, ddnh diu
cho mft s i BTNV tiitog mmh Bfng tit ngft vi Id
dpng tit khi dUpc sd dung d chdc ndng ngtt vi, Spl
cM cin phdt ngdn nd ra Id ttiyc Mfn dupc hdnh
dfng md nd bilu flij BTNV cd dfng til ngft vi
dtog trong chto ntag ngtt vi Id BTNV tutog mmh,
BTNV khdng cd dfng tii ngft vl li BTNV him Sa
Theo quan nifm cfla D 8 Hto Chda PNNV li sy
md rfng cfla BTNV Trong giao tilp htog ng^,
khdng phii ldc nio ngudi ta ctog dtog BTNV nhd
tiitog mmh vd BTNV nhdhhm In - nhtog khudn
mlu dl ngudi ndi sd dyng vd ngudi nghe nhfn bilt
vl hdnh vi nhd, mi di fliich hpp vdl vd vto tinh
dyng BTNV nhd dl ktoi vdl cdc flidnh phin md
rfng (TPMR) Trong dd, BTNV «A* cd vai Irt trung tdm, vd thutog li khdng thl ving mft, bdi
vl neu flulu nd thl ngudi nghe sS khdng cd cdn cd
dl hii ddp Cdc TPMR cfla PNNV nhd rk da
dgng, cd thl Id ldi hd gpi khdng ddng gdp gl vio nfi dung mfnh dl ( NDMB) md chl cd Unh chit Hto cd nhto tiong hfi thogi, ctog cd thl Id nhQng thdnh phin cd chdc ntog ctog cd, bifn mmh, giii
Uiich, cho BTNV nhd timg tdm VI dy vl mft phdt ngdn nhd cd thdm cdc thdnh phin md rfng:
Mft ldi xe dang di xtog thl d td bj chit mdy,
anh ta muto nhd ngudi til xl cda xe bdn cgnh
kdo xe cda minh ra tigm sto xe gin diy; (1) ffff
500 ^m ( Anh cri, phi^ anh kto giUp xeciat&iSh
fliSi)
Tiong vl dy bdn, •t&mm&tsnBmsaKm
m«im^ " li BTNV nhd tiimg tim, B « li ti
xung hd, fliufc TPMR li ldi hd gpi; 4.St 500 *
i s li TPMR, flidng qua vifc chi flilch flidm vi mdc df khd khto nhim lim glim bdt nhtog lo liing nggi ngin cia SP2 da Igo dilu kifn fliufn l(rl cho vifc chip diuto giip dd td pMa SP2
2 Biln thdc ngtt
vinAd-Nhd ctog nhu mft s i HVNN khdc, din cd
mft kilu ciu tide nhit djnh Cto cd vdo cdch fliic
bilu thj nfi dung nhd md chtog tdi chia ra ttiinh
bilu flite BA* tryc tilp vd bilu flito ngft vi nM gito tilp Trong khudn khi cia bdi vilt nly, ching tdi chi dl c|p din bilu didc nMtryc tilp
Trong bilu flidc nhd tryc tilp cd ttil chia ra bieu
Trang 2thto nhd tutog minh (cd sd dyng dfng tft ngft vi)
vd Mlu ttito nhd hdm in (khdng sd dyng dfng tii
ngftvl)
21 Biiu Ihdc ngii vi nhd tirdng minh
Cdng fliic khdi qudt cto mft BTNVNTM d
dgng diy dd Id;
ISPl-l- BTNV iiA»fSP2-l-NDMB ll*d|
Trong mft so trutog hpp cd ngft cinh thay
flll, thdm vio dd, hifn tupng thfli lupc chd ngtt
vin lit phi blln trong tilng Hto hifn dgi, ndn cd
flll xuiflilto BTNVNTM dgng nit gpn nhu sau:
JBTNV nhd -fSPJi-fNDlMa) nhSj
Trong dd:SPl; ngudi thyc hito hdnh vi nAd
SP2: ngudi tilp nhto> ding thdi Id dil tupng
nhd tiong BTNVNTM
DTNV nhd- dfng tii bilu flij hdnh vl nhd
dupc sd dyng vdl chdc nfing ngft vl
NDMD nhd- ndu sy vifc, hinh dfng mi SPl
mong muin SP2 thyc hifn trong tucmg lai
Nhu trin dS chl ra, DTNV l i diu hifu dfc
bift, ddnh diu cho BTNV tirdng minh, bdi vilt
se di sdu phto tich mft s i DTNV nhd tiong
tilng Hto hifn dgi DTNV nhd thufc nhdm cdc
dfng td ndi ntog, bilu thj hinh vi nhd vd cd thl
s i dyng vdl chdc ntog ngft vl Nghta Id SPl
ding thdi thyc Mto ngay hdnh vi d Idi nhd mi
dfng td bilu thj Y nghta khdi qudt cia cic dfng
tit bilu flij J nghta nhd li: SPl mong muin SP2
thyc Mfn mft hdnh dfng tiong tuong lai cho
minh vd hdnh dfng dd cd Ipi cho SPl khi SP2
thyc hifn Theo quan dilm cda Austin, DTNV
nhd, ctog nhu cdc dfng tft ngft vi khdc dupc col
Id dfng td ngft vl khi nd thda mto cdc dilu kifn
sau: chfl thl nhd Id ngdi thd nhit (si It hofc s i
nhilu), b i ngft cda dfng td nhd phii d ngdi thd
hai, thdi dilm nhd l i flidi Mfn tgi v i khdng cd
nhtog tft chl thdi gian hofc nhftng tft tinh thdi
chl ttidl flll nhu: dS, s6, dang, vin Nlu khdng
flida mfa nhftng dilu kifn tidn till cdc dfng td
mang </ nghta rihd chl cd chic nfag mieu til vd
do dd mit di hifu lyc ngft vl Dya tito tito chl
trdn, chtog tdi dd tiln hfah khdo sdt tidn 2 cuin
tii diln Id "Td diln Hto ngtt hifn dgl" (lin xuit
bto tiid 5; kl Mfu [1]) vd "Td diln cdch dtog
dtog td tilng Hto; kl hifu [2]", ting kit dupc
mft s i dfng td bilu flij ^ nghta nhd cd flil sd
dyng vdi chdc nfag ngtt vi, dupc chia flidnh 3
nhdm nhd, xIp flieo flid ty mto df sic mgnh d
Idi tfag din cytiil nhu sau:
Nhdmdfngtdcdngltti&iMM,^^^
m.mi
Nhdm dfng tft ndy mang ^ nghta chung ldm ngudi khdc tidu tin cdng sdc hofc gia ttog thdm trpng bdch, gdy nto pMto hidi, SPl v i SP2 cd flil
Ii nhtog ngudi xa Ig So vdi cdc dfng tft bong
nhdm tM MM dupc dtog phi blln hon cd trong
giao tilp hdng ngdy vdl s i lin xuit Mfn cao nhit Vidy:
(2)ga!^»'hfflJL (PhifeajihduahSMcthunSy) [1]
( 3 ) ^ M g a - g l (PhlJnanhdimftchuy&iMI) ( 4 ) g g « l l i f f i ^ S l n i « - M i A i (Phifc anh dfn thl chuyin gidp bdc thir n^ vdi [1]
(5) S f f A S I « B m « 7 - S B I # , i s a - * 1 0
s m , « g l l k f l « : " S f f i « ! S t ! f t - * 5 S « , « * 25c» , -5IS17C»" (1996*ABHS)(M«t khich hing budc vio sd giao djch ng&i hing, rdt la d&ng tiln 10
Nhin din tf vi ndi vdi giao djch vifn: Nhd cd dii gidp
thinh 1 d ^ 5 tf, 2 d^g 2 tf vi I ding I tf.) (6) B;if» ( S * i E j S i S * « ) , IB«<i!#1tew Md>*»*;L«©i|l5«H^, ( A K H « , IMS * 1
RIS) (B: Vjly thl duK bl thu Ngd gft dk ndi, iM cfu
sau T^ niy tim giup cho con gii cua Luu Hiilu VQ mft cdng vifc)
Cdc vl dy trto cho fliiy mil quan hf cia SPl v i SP2 x6t tidn bye flito so cd flll Id xa lg (vl dy 5), cd flll Id quen bill (vl dy 2,3,4,6), xft ttta tiyc quyto till cd flll Id ngang bfing (vl dy S) ctog cd flil SPl
cd vj flll cao hon (vl dy 6) KW SPl d vj flil cao hon, SPl khdng cin flillt phdi dtog din nhtog kinh ngft, dtog 0 0 Id di flil Mfn sy Ijch sy, flifm
chl tiong nMeu trutog hpp, hinh vl nhd dupc
chuyin thinh hinh vi ydu clu, ra Ifnh Bto cgnh
dd, cdc vl dy ti-Sn ctog cho thiy, vifc mi SPl nhd
SP2 li khdng qud khd khfa hay quan trpng ( vi dy
2, 41d dua thu, vl dy 3 Id dl gpi ngudi, vl dy 5 Id dil tiln (fliufc ngMfp vy cia ngto hing), vl dy 6 Id tlm mft cdng vifc ( thufc phgm vi quyin hgn cia SP2)
Nhdm dfng tired ngit litiiJA^a, MK
ff Id nhd, uy flidc ngudi khic lim gito mft vifc,
SPl v i SP2 quen flito d mic df nhit djnh Khi kit
Trang 3JBft, MU thl hifn sy nhd vd mft cich thdnh kInh
So vdi JR ft flll 3 t t dupc dtog phi blln hoa VI dy:
(7) Bftfitffliaaiigaffi (IVManhgultdiaiih
iy blic thu niy giup tdi.) [1]
(8) fi#a, aft»*«£-ff, aiiai? (sua
a < ¥ i * > )C Anh BSc Tutog, n/«r anh di Bio
Dinh mft chuyfn, ^ anh thl nio?)
Vdl nhdm dfng tft ndy, vj thl cda ngudi nil
vi ngudi nghe cd thl ngang bfing nhu d 2 vl dy
tidn, ctog cd khi ngudi ndi d vj thl cao hon
ngirdi nghe (It gfp) v i nfi dung cda mfnh d l
nhd d mdc df khd khfa nhlt djnh
Nhdm eic dfng lir cd ngd li9.: JK:S, ill
«,«
$ l i thinh ciu giflp dd, hon nfta khi $ dupc
kit hpp vdl cic kinh ngtt JS, iH thl ctog Idm gia
tfag hifu lyc d ldi cda phdt ngdn nhd Chbih vl
thl, dfc dilm chung cfla nhdm dfng td ehda ngft
t i $ Id khdng chl SP2 sd Idm fliay cho SPl mft
vifc gl diy m i SPl chua cd dilu kifn dl thyc
hifn md SPl dya vdo sy giflp dd cfla SP2.1S5^
cd nghta li ciu cgnh mft cdch vit vd, cd thl col
diy Id sy nhd vd d mdc df cao nhit Khi thyc
hifn hinh vi J R $ flil SPl dang cto phdi fliyc
hifn mdt hinh dfng ndo dd m i SPl bilt li rit
khd khfin, chinh vl flil flidl df cfla SFI thutog Id
nhto mtah, ciu xin sy giip dd cia SP2 i i $ Id
dua ra ydu ciu mft cdch ljch sy vdl hi vpng
dupc chip nhto, dfng td ndy mang sdc thii
khich sdo hon so vdl dfng tft $ , hiu nhu
khdng ghi nhfa tnidng hpp ndo sd dyng i ] | $
gifta nhtog ngudi thfa flilch, khdng nhftng thl,
nlu sd dyng cdn gdy ra cdm gidc xa lg, khdch
sdo Khi dtog $ , hdnh vi nhd cfy tuy ko cd
tinh chit cutog bto, nhung nd bufc SP2 chi ^
vd cd thl thyc hifn vl nhttng quan hf ttah cdm
vd tiich nhifm, flidi df cda SPl vd ctog khin
khota,tiia Uiilt, chfa tinh VI dy;
(9) asjfii rf^r^RS, wasffif^ts^
IB ( WSW?1) (Chd George oi, chfl cho chiu di
(10) « S « « a a 3 ? r t l « f f « 7 ( x u i thiy cd till gil hfn thfm cho em m ^ ngiy dU9C khdng g?) ( l l ) 9 : e ! ) i : S « | [ - # « , (Kinh nA^ngii giflp tdi mft vifc)[ll
Cdc vi dy bto cho ttiiy: nhdm dfng tit ndy cdn khdc hai nhdm trto d chi nd cd lito quan din mic
df quan tipng cfla vifc cin nhd Vifc phil nAdcfy
thutog Id vifc quan trpng nhu vifc di xem bull hoi nhgo (vifc vd ctog quan tipng dii vdi SPl vi ngoii khd ntog cho phdp cia SPl) (vi dy 9), vifc gia hjin nfp luto vfa (vi dy 10) Nhtog vifc bliih fliudng
trong smh hogt htog ngdy nhu nhd liy hf cii but
hay cuin sdch, thl khdng dtog nhdm dfng ti ndy Dfc bift mil quan hf gifta SPl vd SP2 khdng phdi Id ngudi xa lg, v i cd thl SP2 cd vj flll cao hon SPl (vl dy 10: SP2 li ttiiy hutog din cfla SPl) SPl ttiutog phdi mang on SP2 vd flidl df cfla SPl
Id khin khodn, flia fliilt, chto tinh, cd kM cdn ht minh ttudc SP2
Nhtog dfng tft tidn bilu flij hdnh vl rhd d cic
mdc df khdc nhau vd phgm vl hogt dtog cung khdng hoto toto dtog nhit vdl nhau.Tiy theo ngtt cdnh giao tilp, tdy flieo mto df, tinh chfa cia nfi
dung vin dl nhd md SPl s i dyng dfng td nio Irong s i cic dfng td ngft vl bilu thj hdnh vl nhd
c i n luu ^ khdng phii lie nio DTNV Mt cling
dupc dtog trong chdc nfag ngft vi, sy cd mft cOa cdc ylu td biln thdi sd lim mit Mfu lyc ngft vl cOa
DTNV nhd vd chuyin DTNV nhd ttiinh dfng ti
midu til ttidng thutog
2.2 Biiu Ihdc ngdvi nhd him in
BTNVN hdm i n Id sy riit gpn cia BTNVN
tutog minh, nit gpn flidnh t i SPl (ngudi nhd) vi dfng tii nhd Cdng fliic chung nhit cfla mft
BTNVN hdm i n cd flll dupc bilu flij nhu sau;
|SP2-l-NDMBllM ( 1 2 ) : i ; » J I t t « S i » 7 a * 7 « ! ( « a 4 E I S f l
M, ( < ; R S ; ^ # > «ffiH4::)( Khdng bill bfnh flnh
cd ^ da khi hon cfaua? Anh thay ldi qua bfnh vifn thfim of
Ay vdi) Trong vf dy tidn, SPl ffi xuit Mfn d vj til hi
ngft cfla dtog tii ft, SF2 Id f^, nfi dung mfnh A
li £ g | S M t t , khdng cd sy xuit Mto cfla dfng tii ngft vi, nhung vin tin tgi lyc tfitoh ciu Cd thJ
fliiy nhtog BTNV BA* him in, nfi dung nhd
ttiutog khdng qud khd khto dil vdl SP2, vdi
Trang 497
SPl thuemg thiSn vh khuynh hii6ng sijr dyng BTNV
nhdtiibng minh
N ^ nhir dOng tic ngtt vi li diu hi§u quan tn?ng
nha dk nhgn bilt BTNV.nhdtitimg minh thi v6i
BTNV n/«3-h^ in cung c6 mOt s6 diu hi§u nh§n
bi^ nhit djnh, trong khu6n kh6 bii Wo n ^ , chiing
tSi xiri ph6p chi nSu ra mOt diu hi^u, 66 chinh Ik s\f
xuit hi§n oua c6c dOng tCr mang ^ nghia d§c tnmg
ciia hanh vi nhd, nhir ff,S,f£,^, VI dy 12 t i ^
da sit dyng dOng til "ft", cfic vi dy khfic:
(13) 3 t l i § ^ , itm^^mUL^ iteihMWS^h
>^^ifo (Ngyy N h u | n - n i § n , t S a ) ( Anh Quang
Vinh oi, anh gii^ em n6i vdi Ti^u Ngi^^ m§t cfiu dl
cd iy k ^ em hpc ngp^ ngttnh^),
chl c6 tb& nh& ch6 thdi, diii tlm m$t ngiriri c6 tb§ giiip (£»
dti^ nAd* h? ia ph6 mua giup chikg ta mQt ft dd n&y)
(15) fii5feMSI^*-^ S # - J S 3 § S 5 W , g?5fe
K^iHi^o ( ' V S S M )(Anhcu-dig9ianhtachotdi
<:S, t6i c6 vi|c c ^ ndi vdi anh ta trudc)
3 Cfic thfinh phin md r$ng trong phfit ngdn
DgO-viffA^
TPMR trong phfit ngfin nhd dinjrc Wnh thfinh
chO y ^ do nhu cau v^ ph6p l}ch s\c trong giao t i ^
n ^ ngtt D6 Ifi bO p h ^ khdng quy^ dinh lian lo^
vi ngtt n^ua nhung c6 tinh chit t^o di^u k i ^ thu§n
lgi ho9c khdng thu§n Igri cho v i ^ thyc hi$n tham
Aofti dd TPMR cd Hen quan ch$t chS din quan h$
li&i cfi nhfin^ NhQng ngudi cd vi thl cao thudng
nhd thSng, do dd ft TPMR hon, neu cd thi thudng
Ifi nhttng ylu t6 hd gpi Cdn trong trudng hgp SPl
cd vj the diip hon, cfic TPMR do nhu ciu cua ph6p
ljch sy dmjrc sii dyng vd ciing phong phii
3.1 TPMR Id yiu tihd ggi
M$c dCt khdng tham gia vfio ndi dung m ^ de
nhrnig nhttng TPMR Ifi vlu t6 hd gpi cd tfie dyng
thu h6t svr chii '^, dua diy, hudng ngudi nghe vfio
n0i dung nhd YIU t^ hd ggi cdn cho chiing ta bilt
dupc vai xfi hdi cila nhttng ngudi tham gia gjao tilp
vdi nhau VD: SPl cd tuAi tfie cao hon/fli^ hon
SP2, SPl vfi SP2 Ifi quan h§ diiy- trd; mp- con; b^n
b6 vlv Hon ntta, vi§c si> dyng TPMR nfiy mOt cfidi
thich h(?p trong phfit ngdn rihd cdn cd thl bieu hi§n
tinh cfim thfin m$t gin gdi gitta SPl vfi SK, cd tfie
dyng nhu nhttng ylu t6 gjfim s6c, ft nhilu lim gifim
hd gpi dupc chia thfinh hai nhdm nhd: tik ngtt xung
hd vfi thfin tit hd gpi
Cfic thfin tir hd gpi chii ylu dupc ddng vdi myc didi Ihu hdt sy chO ^ ciia d6i phuong, cd ldc dupc
diing k ^ vdi tii ngtt xung hd, cung cd liic dttng
ddc l|p d diu cfiu, vf dy:
(16) £ s a n ^ ^ f t : i b ^ , fi?ea3;ffi'fiE n
^? ( <^9i9f;b»@> , » 181%)(N^ cKmiy
hflm minh kh&ig 6 Bic Kinh, c$u mua bfio ^ i ^ mlidi ducc khdng?)
(17)« «^j, aajL^n^^**^ «wa
WSt5> ) (AMy.bfic Luu, ch5.t6ic6n miy Ifi thir cua d$c gifi t6i chua b i Ifri kjp, bfic giap t6i tia Ifri nh^ Cfic thfin tir hd gpi trgn mang d$m sfic thfii khiu ngtt, cd phin thofii mfii, dl dSi, Ifim cho hfinh vi
nhd trd ngn dd gfiy &p lyc n$ng nl cho cfi hai phfa
hon Tuy nhidn, can hit sttc luu y ngtt cfinh vfi d6i
tupng sil dyng Cfic vf dy trfin , mdi quan h$ cila
SPl vfi SP2 Ifi gin gui, Afin thuOc (vf dy 16 Ifi b^n thfin, vf dy 17 Ifi d6ng n ^ ^ p ) , cdn nlu diing trong m6i quan h$ xa l(i ho$c vdi idittng ngudi d vi the giao tilp cao hon thi rd rfing khdng phii hgp, diilu tdn trpng d6i phuong, th$m chf cdn gfiy phfin cfim H$ th6ng cdc ttt ngtt cd thl stt dyng lfim ttt xung hd d tieng Hfin hi$n d&i vd cttng phong
phd: dgi tit nhdn xung, danh tit rieng (tin riing) danh tit chi quan hi thdn t0c, danh tu chi chdc vj; mQt sS tit, tS h(fp tit khdc Trong dd, ldp td
thtt ba hi^n nay Ifi ttt chd ylu ddng trong xung
hd Cd thl ndi stt dyng ttt xung hd mOt cfich xfic dfing Ifi thd phfip httu hi^u nhfim gia tfing hi$u
qufi cua phfit ngdn nhd Chdng tdi xin li$t ke ra dfiy mdt vfii trudng hpp tiSu bilu Tru&ng hgp
thd nhdt, SPl kh6o 16o sd dyng td xung hd bing
danh ttt thfin tOc (ddng trong m6i quan h$ gin
gui, ruOt thjt) dl gpi ngudi bi nhd khdng phfii Ifi
gin gui, ruQt thit, vf dy:
( ASBffi) 1993 ¥ ) {Ngu&i anh enj, t6i djnh bufln
bfin chiit dSnh., mfi ng^t n3i trcmg tay tofin tiln 1^ )•
Rd rfing, mOt tilng gpi "ngudi anh em" cd gjfi tri khdng thua k^m bit ctt mdt ldi gjfii thfch hay
ndu If do nfio Ifim cho ngudi bi nhd cd cfim gjfic mli quan h$ gitta hp vfi ngudi nhd hlnh nhu gin gui hon, xfdi t^i gin nhau hon, k h i ^ cho ldi nhd
Trang 5Th/dng hep thit hai, stt dyng ttt ngtt dii dia vi,
danh hi^u nhfim tdn vmh thl di^ cda SP2, vf dy:
(19)mJKTi C M^m^iSi )( « 7 - ^ J L ) ^
m mj}n^ii}mx^j^ (m^ mm )
( dng cAu, tmdc kia t6i bi ngudi ta mua d ch5 nfiy, )
Nhttng cfich gpi ^n vinh cd thl cd tfie dyng
gi6ng nhu nhiing ylu t6 nhfim xoa dju cfim gific
khd chiu khi bi nhd
Trudng h(rp thd ba, xung tgn (gpi ten rieng)
cung Ifi mdt hkh thdc xung hd diln hlnh nhim t^o
m6i quan he gan gut Uifin thilt, vf dy:
(20) n , ft!^Si»^ff ? ( WS <»M> )
( S M c$u <lua tdi (£ cimg nh£?)
(2i)«^,ai.iiaa7ja(eiH ±P9±^i7
( ^tHJgiJ < ^ S I ^ i e t 3 > ) ( Quyen d, mfiy tinh cua
minh c6 v ^ dl, khdng len m$ng dugc)
Cfich gpi ten mang d$m sfic thfii thfin m$t gin
gtti, vf dy (21) Ifi hai ngi^ ygu nhau, vl dy (21) Ifi
beb^n
3.2 TPMRniuUdoho0cm\ic^hnh&
Dua ra mOt hfinh vi ngdn ngtt nfio, ngudi ndi
cung mong dupc ngudi nghe ddng tinh chip thu§n
Vdi hfinh vi nhd, dilu dd cfing can thilt hon Bdi
nlu if do nhd chfnh dfing, SP2 sS cfing ft ca h$i "td
ch6i", cdn nlu If do nhd khdng chfnh dfing, khdng
thuylt ^hyc thl khfi nfing thfinh cdng cua idi nha sS
gifim hfin Vi v&y khi nhd, SPl thudng dua ra m$t
ho$c mOt vfii If do, giai thfch rd ngu6n glc xuit
phfit cda hfinh vi nhd, nhfim tfing thSm sttc thuylt
phyc, SP2 sS hilu rd sy vi^c vfi khi dd khfi nfing h6i
dfip tich cyc chilm ti 1$ cao hon, vi dy:
(22) pft, i£^, @fl5naj^7^)gg, i^mm
n^ ^tfiWSSWc " (*^ <S^iXA> )(6i.chi
oi, nii tio ldi bi IMng mot chS, dij v i I^i g i ^ tdi din^c
Vhbng, trai tipc Ihdn khd Ih^d^ chi gl)
Dudng nhu 11 do cdng diy dd thl cdng khoi ggrl
duiTc sv ding dnh cda SP2, SPl ngodi 11 do khdch
quan (tdi do hj rdch) cdn hi sung ttidm mft II do lit
nfng kl (dai dfc difa) khiin SP2 khd Idng md td
chil Cung cd ldc ldi nhd duoc dua ra cdng vdl
myc dich chinh ddng cda vifc nhd, vl dg:
(23)« I S S wsisiE^ss—h*?, nm i
affl^g^^ill! ( aB2HI±« (iXiSi»f*«g> s
18 HI ) (Mike oi, c$u mua hf minh mft cu6n vd d u ^
khdng, mInA ditng tU ldm bdi tdp)
Trong vl dy hdn, TPMR ddng ding sau BTNV
nihd, niu lu(;c bdt TPMR niy dl, phdt ngdn nhd
vin dutirc ttiinh Ifp, nhimg ddng vd mjt hifu qui giao dip mi ndi, SP2 sd hilu hon vi vifc mtah cin lim sd cd tic dyng ^ ndn sd cd ttiif n J diyc hi{ii hem
3.3 TPMRIiimcimanhofcxinlil
v i bdn chit, nhd Id mft hdnh vl de dog ttii difn dil phuong, ndn di ddm bdo phuong chim ljch sy; midc khi dua raid! nhd, SPl ttiudng biy td xin lil
da ldm phiin hofc td Idng biit on tnrdc dil vdi SP2
bang vifc sd dyng cdc cgm td :^lf S S , WS,% S
^ S , ! » * , * « v.v
(24)Tg«g , j T t t - T , l!8«fii»¥«lH-T
B ? (,iliy.'Sm^)(.Xml6iltlmpMinmtim^(Ml,
tdi c6 th£ ggi nA(^ anh mft cufc d i ^ tho9i dupc khfing? (25) ( * a s ) ••, ^ a ^ » - T i s i s s is i
m a ( ^ ^ < ± 1 K S > ) ( (ndi chuyin qua di|n Hiofi)
Alo, lim on gQi gidp Vuong Tfin Anh, Ving, com onl)
Vifc sd dyng TPMR Id ldi cdm on hofc xin l5i, SPl ngJm muin SP2 hiiu minh A fliiu hiSu hinh
vl nhd cda mbih cd thi xdm phgm din loi Ich cia SP2 Ldi xin Iii dua ra tmdc khi nhd cdn cd lie
dgng giup SP2 cd sy chuin bj vi mft tlm II, dH cim diiy b ^ ngd, qua dd di ding tiip nhfn ldi fiAd hcoi
3.4 TPMR li lit khen ngfi dii lufng gim nip
Ldi khen ngijrl cd tdc dyng ldm gidm mdc df xde phgm Ihi difn cho ngudi nghe, ding thdi nhu mft ch^ xuc tdc kdo g ^ khoing cdch HSn ci nhin gida nhthig ngudi giao tiip, tgo diiu kl|n thufn loi di ding hon cho SPl thyc hifn hinh vi
nhd mft cdch thodi mdi ty tm Ngudi nghe cim
thiy mhih ducrc ddnh gid cao vd muin thi hi|n cdc uu diim dd bdng mft hinh dfng cy thi nhu mft ldi chdng mmh VI dy:
(26) a a * M i i » i t ^ j B B ) 5 i « » _ L M
g MS» , a t t » a i t » f t < a i 7 , a n t s fi! ( + » <Baa=Ffl«s»mft («»i«>
fiJK-hS?*) ) (Tdi khdng rdnh vi phim tn^
hinh cfu cdn tri, lgi nhiiu bgn bi, vifc niy nMr
anh, ldi rit tin vdo anh, )
Trong vidy Sdn, SPl muin n/»> SP2 du^ mlnll ddm nhfn dong dich lim dgo diln phlm, SPl khdng nhdng ca ngoi dii phuong vdl nhdng uu IhJ
"cdn tid^ bgn bd nhiiu" cdn dinh gid diip vi minh
Trang 699
vdl diim yiu 'Ididng rinh vi phlm Imyin htah",
tgo ndn sy dii Ifp, cdng cd tdc dyng tdn vmh dii
phuong SP2 cdm d i ^ bin diln nhfn duoc s\r ghi
nhfn ddnh gii td phia SPl, hon nda SPl Igi li bfc
tiJn bii, cd vj dii giao tiip cao hon, ndn cd Id cdng
nhift ttnh tiip nhfn ldi nhd hon d i chdng minh
ning lyc cda mtah
3.5 TPMR giii thich diim cho diinh phin
Irung lim
Ddy Id nhdng trudng h(?p dii t u ^ g diniK nhd
chua hiiu duyc ngpn ngdnh vi nfi dung cy thi cua
mfnh di chinh, ching hgn nhu nhdng thdng tm vi
didi gian, dja diim, cdch t h d c d i diyc hifn nfi
dung nhd dd Cung cd khi SPl lo ling vi nhdng
tin thit cho bdn thin (didi gian, tiin bgc, sdc lyc,
chit xdm, thfm chl cd danh dy) ndn bao gid cung
cd tdm 11 e nggi Do vfy ngudi nhd cin phdi h i
sung didm nhdng didng tin cin thiit di SP2 nim
duoc vd di ddng thyc hifn theo mong muin cua
SPl cung nhu gidm bdt nhdng lo ling cda SP2, vl
dy:
(27) ^wafffig^mwaa-isttg ? nm-^
«»««g7 ( »M <s-wajfe4a> )
( Khfing bi^ chj giip em Ihfiu mft ddi vo gii cd duoc
khfing ^chic&t mdt doi chim uyen uong Ihdi chig)
Trong vl dy ddn, SPl muin nhd SP2 ttidu cho
mtah mft ddi vd gii, ddy li ldi nhd khd ddu tuong,
sy xuit hifn cua TPMR gidp SP2 hiiu i« hon vifc
mtah cin Idm Id thdu mft ddi chim uydn uong chd
khdng phdi Id didu di tdi khdc, hon nda vifc sd
dyng kit ciu "S£ jlf T " cho diiy vifc thdu ddi
chim uydn uong khdng qui phdc tgp, khdng qud
khd khin so vdl ndng lyc cda SP2, SP2 khdng phdi
qud lo ling din do khi nhfn ldi gidp dd TPMR
kiiu niy thudng ddng d ngay sau thinh phin dung
tim
3.6 TPMR niu gid Ihiit mft si dnh huing
Ihfchifn
Tmdc khi nhd, SPl muin ndi rd vifc mtah nhd
chl cin thiit trong mft s i ttah huing cy Uii, chd
khdng phdi ttong mpi tinh huing SPl gid djnh mft
si ttah huing vifc cin nhd, tdc Id giira nh? mdc df
nhd Vdl TPMR cd chdc ning ndu gli dilit ttil lil
thoit cho SP2 cflng d i duoc di ngd vl niu thyc t i
khdng ddng nhu gid thiit ndu ra thl SP2 hoin todn
cd ttil td chii hinh vi nW cda SPl, vl dy:
(28) K f t g l M S A • «aM-twi-'i>Hsa
£ ; ^ ^ ?(Khiu ngft) (TSi nay cdu rdt Ithdng, kim minh
hai gid t i ^ Tiung n h ^
Trong vl dy ttdn, SPl muin nhd SP2 kdm tfidm minh tling Trung, nhung tnrdc khi dua ra Idi nhd ndy, SPl dd chl rS, Idi nhd ndy khdng phdi Id dp dft
tuyft dii md chl vdl diiu kifn SP2 cd thdi gian lil,
dieu ndy ldm cho lyc ngdn dung cua ldi nhd gidm
di ddng ki, cd SPl vd SP2 diu cdm diiy khdng qui gdbddpdft
3.7 TPMR bid^ lin thit cho dM phmmg
Thdng diudng, de thyc hifn hdnh dfng SPl
nhd, SP2 dd It dd nhiiu cung phdi chju tin thdt nhit
djnh, ndn sau khi dua ra ldi nhd, SPl dua ra ldi hda
bd dip tin diit cung li diiu d l hiiu, vl dy:
(29) iiia^ii«iffSi«Afl9itas»SB4 e%:
•ajr'Mam«iaiMi», n^^tn^nrnm^mmm
HEft'M^WftA , a^BW^ttSg^BT (1995
¥ A S e A ) (Ngudi tiixilaxibilt cddid&inhiHi Ngoc Binh, 11^ ndi: Tfii i^ khim phgc Hi Ngoc Bhih lifu
cd c6 thi gidp t^ CO hfi duoc g9p liyc d ^ cfi iy li ngudi
thi nio khfing, IjSnxeiSvSldikhdngldyntla.)
Trong vi dy ttdn, di SP2 ding y chip ttiufn ldi
di ngh j cda mtah (cho ca hfi duoc gfp ttvc tiip Hi Ngoc Btah) SP2 dua ra diiu kifn bd dip (khdng liy tiinxedlvi)
Cdc TPMR cd ttii duoc sd dyng llnh hogt, tdy
thufc myc dich, tinh chit cda hdnh vi nhd vd cdn
tdy thufc cdc nhdn t i giao tiip nhu hodn cdnh, dil tuong, nhdn vft giao tiip v.v Cic TPMR trdn hiu hit Id do nhu ciu cda phdp ljch sy chi phil Chdng cd tdc dyng nhu nhdng phuong tifn gidm sic, lim dju hda vifc xde phgra thi difn
duong tinh cda ngudi nghe do hdnh vi nhd gly
ra Khi khdng cd nhu ciu vi phdp ljch sy thl phdt
ngdn nhd It xuit hifn nhdng TPMR ttdn Mft phdt ngdn nhd cd thi cd 1 TPMR nhung cung cd
ttii cd nhieu TPMR cdng phii kit hop vdi nhau
nhim ting cudng hifu lyc cho hinh vl nhd VI dy:
(30)aa)TBi-h*i5, a ^ H Kawjraitnf
X Rffalfi!aJL3K7 (Tfii muin in II Iii ll|u, chi
vdi tnmg Ihdi mA mdy in a nhd lgi hong, dinh phii d^
nhd chi anh)
Trong vl dy niy, SPl dd kit hop ci TPMR gidl thich thdm cho thirdi phin tmng tdm nhim giim bdt nhflng lo ling eda SP2 vi tin ttiit m i minh phil ginh chju (chl vii ttang ttidi) vi TPMR
ndu U do can nhd (miy m d nhd bj hdng) di tgo
hifu qud giao tiip til uu
Trang 74 Bdi chiia caa trdc cua phfit ngdn ngilr vi
nA^ trong t i ^ Hfin h i ^ dai vfi t i ^ Vi^
v l CO bfin, d u trdc cua PNNV nhd trong t i ^
Hfin h i ^ d^i vfi tilng Vi^ diu cd kit c ^ Idi Ifi
BTNV nhd tiung tfim vfi cfic TPMR Dudi d ^ ,
didng tdi sS phan tk^ nhQng &km gidng vfi khfic
nhau cy thl gjQa hai n ^ n ngQ
4.1 vi biiu Ode ngitvi nhd
BTNV nW tieng Vi§t cfing cfin cd vfio sy cd hay
khdng xu^ hi?n dia cfic DTNV nhd dl phfin dinh
thfinh BTNV nhd titimg minh hay hfim kn TTieo
Duong TTii Ti^lt Hgnh trong Iu§n fin tiai sT "Hfinh
vi ngdn ngft rJid vfi Sy k i ^ Idi ndi nhd trong tiaig
Vi^', cd 3 UTNV nhd x ^ tiieo tiid ty mdc dd sdc
m ^ d ldi tfing din Ifi mupn, nhd, c ^ , trraig dd nhd
dupc ddr% ptik bioi hon cfi vdi t ^ suit xult h i ^ cao
nhlt Vfdy:
(32) Afcpw anh ki ffiip cfaec ban niy ra ngpH Ua v6i:
(33)Tii^nayc6(^thlirAdkhAignhi, t6ifMb^^hQt&
mCt cho gan nhd cho t34n (Danh tilt, Ngi^oi CGng Hoan,
Ining 1 S3 NXB Thanh nien, 2000); (34) " ^ ememcd chfu
ldi/Nga len cho chf li^rSisS thua." (NgiQ& Du, 7h0i^
Kiiu)
Dieu tiiu vi Ifi trong ti^ V i ^ cd t h l th&n vfio
trudc d $ i ^ til ngft vi m d t s6 a/m tii itr&n su nhd,
cdn ram cdn co nhd) nhfim gia tfing m d c dQ k h i n
khofin cua \in nhd Trong tilng Hfin Ididng cd h i ^
tupng n ^ , cfic ngft t6 tie h i ^ stf khin khofin, k&ih
cin nhu 1$, JS, ^ nfim ngay trong clu t^o cOa dOng
til song fim tilt ( ^ ® fi5^ , ® T S JBtt 1*:^
, Sf^) Ban quih dd, dOng tQ $ cdn xult h i ^ d
d^ng l$p Ifu ( $ $ X ^ cung Ifi mdt tiiu i ^ nhfim
gia tfing mdc dd Idian khofin, tiia tiiilt
4.1 vi cdc thdnh phin md rpng
Cung gjlng nhu ti&ig Hfin, cfic TPMR trong phfit
ngdn n ^ tilng A ^ cung dmyc sur dyng rOng rSi vdi
(% ducfic ti^ lo^i nhu trmg ti^ Hfia Vi d^
OJ^Ihaacu diScMdil3 thua ch^$n vdi ctf rii, chung
chdu imdnfM(^ffmdnvi$ccemi nude, (tiam Ceo, Sdng
mdn) Cn^fR Ifi yiu Id h6
gpO-(34) Em oi, idyhparA cdicEiukh^n dwdtrinbdn vdi,
anh chd vao j^idnrdLnff^iefud (TPMR r)iu\{dnnM)
(35) M? ai, m? Idy hp con cdi Init dd di con fe^ td dai
(IFMR ngu n ^ (ficfa nh(^
06)^Uoidtur^tdidungldqu4ygudeBihd4gud( )
Anh chi frtSng hp dtiir^ ldi con bi con di chmg tdi di tim
chdu vi (IPMR li 16i xin iS)
07) On mua dddu chiec ma d^Oii hie ndo a chpn hd
emmdlduic (n'MRIfiIWIdjenngpi dii trfiuong)
O^iHGrn nay m^a ddn chdu Laihhd con vMrh6,nh JdodiAi^^ CIpMRgiathfchthem.dioTPtnjngtfim) (39) Neu ddeu nay IdiSn^ bdn didu a m g trdr^ em gnp cdnhi (TPMRneugjithikmOtsltinhhu&igflnichi^vi^
dnnAd)
(40( ) Sdng mcdemraddn ng5 dio dii chi bdn dM h^te mau hk Din tnm ei^ cho ha hdo md mua phdo Cn>MR ba dap tin tii& cho doi thuong) {101 truy^ i ^ hay m Nam (tl))
Cd le trong 7 k)9i TPMR, sy khfic bi^ tii hi$n Id
nhlt d ylu t6 bd gpi Trong cfic phfit n g ^ nhd tilng Hfin, xung hd bfing dgi tii nhfin xung vSn diilm tl 1$
tuoiig dii kSn,^s6 cfic tiudng hpp SPl ^ t y x u n g minh Ifi S , 1 K ^ trong mdi tmdng cdng v i ^ xa giao, chu ylu vln stir dyng xung hd bfing dnlic v^ nghl ngjii^ Tuy nhi€n trcHig tiing Vi§t, mli quan h$ gitta c ^ t i ^ vfi d p dudi \ ^ sOrdyt^tQ xung h6
thfin tOc nhu chii chdu, anh chi, em M$t dilm khdc bi^ nOa, trong nhu phfit ngdn nhd tnxig ti^ Hfin,
tQ ngQ xung hd cd till dung dOc I$p, dfim n h i ^ vaj
trd mdt TPMR, nhung tror^ phfit ngdn nhd tifeg
V i ^ tQ xung hd ft khi ddng d$c l§p mfi ludn di k ^
vdi cfic ylu t6 Idific, nhin d phfa tiudc Ifi l)Sn, b^ (xfi hOi cu); daat, bdo edo; pMa sau kit hpp v(A cfic thfin tQ hd gpi ai, nay, g, v.v
5 K l t l i 4 n Bfii vilt nfiy trrai co sd £ sfiu [difin tich d u tnk
d k phfit n ^ n n ^ trong tilng Hfin h i ^ d^i vfi bmJc
diu ti^ hfinh ddi chiiu, so sfinh vdi phfit ngdn iM
tnmg tilng Vi^t, hi vpng ddng ^ mOt phln nhd vfio nhh vyc gifing d^y vfi ^ i dich Hfin - Vi$t Do
khudn kh6 bfii vilt cd h$n, vln d i cfic ylu ^ ljch sf
di k ^ vdi BTNV chdng ^ i xin i d i ^ dupc dl c^ din trong mOtdip Idific
TAI U^V THAM K H A O
1 D S H h i Oifiu (2001), Dpi cuar^ ngdn ngCthpc,l^
2 JVgfi d ^ Aoc NXB Gifio due Hfi N$i
2 DaangTaykH^iii (2007), Hdnh vi nhd vds\i hfn ldi n<^ nhd trong ffoo tiip bdng sing Vi4t,la9nt\Tiki
NgCtvan.HfiN^
3 m^^ (2010) sim'p^mmmspxmis ^
®#:g,S2ffl
4 $ ¥ (2003X mS:1^Wmf7il3^Vr iStX^fi
^ $ 3 ffl
5.ISS^(2000) ^mmem, dfcS:^^mjKtL
6 s e (imv^si^m^mmit, i s » « * ^