Bài viết "Những vấn đề về kiến thức, tâm thế và thực hành về kế hoạch hóa gia đình qua điều tra 7 tỉnh ở Việt Nam" trình bày về những đặc điểm chung về nhân khẩu và kinh tế xã hội, kiến thức, tâm thế và thực hành liên quan đến kế hoạch hóa gia đình,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết để nắm bắt nội dung chi tiết.
Trang 1B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
Nh ng v n đ ki n th c, tâm th và
th c hành v k ho ch hóa gia đình qua đi u tra 7 t nh Vi t Nam
V TU N HUY
I- GI I THI U
Trong nh ng gi i pháp c b n đ th c hi n công tác dân s và k ho ch hóa gia đình, nh Ngh quy t H i nghi l n th t Ban ch p hành Trung ng ng khóa 7 đã ch rõ, là v n đ ng, tuyên truy n và giáo d c, g n
li n v i vi c đ a d ch v k ho ch hóa gia đình đ n t n ng i dân; có chính sách mang l i l i ích tr c ti p cho
nh ng c p v ch ng ch p nh n gia đình ít con, t o đ ng l c thúc đ y phong trào qu n chúng th c hi n hi u qu công tác k ho ch hóa gia đình
Cu c đi u tra v ki n th c, tâm th và th c hành k ho ch hóa gia đình (KAP) này trong khuôn kh d án
VIE/93/P08, do hai c quan Vi n Xã h i h c và Vi n khoa h c th ng kê th c hi n nh m cung c p nh ng thông tin c b n đ ti n hành m t cách có hi u qu và đi u ch nh chi n l c thông tin, giáo d c, truy n thông liên quan đ n k ho ch hóa gia đình
II- NH NG C I M CHUNG V NHÂN KH U VÀ KINH T - XÃ H I C A M U I U TRA
1 Nh ng đ c đi m v nhân kh u:
Cu c đi u tra KAP này đ c ti n hành trên c s ch n m u ng u nhiên trong 7 t nh là Yên Bái, Hà B c, Thái Bình, Qu ng Nam - à N ng, Phú Yên, Khánh Hòa và Sông Bé Dung l ng m u g m 4774 h gia đình, trong đó 950 h gia đình khu v c đô th và 3824 h gia đình khu v c nông thôn Quy mô bình quân m i h gia đình là 4,84 ng i, trong đó quy mô bình quân h gia đình đô th là 4,72 so v i 4,84 nông thôn
Trong m i h gia đình, m t ph n có ch ng trong đ tu i sinh đ đ c ph ng v n
H n 50% s h gia đình ph ng v n c v và ch ng Nh v y, t ng s m u đi u tra chia theo gi i tính g m
4774 n và 2492 nam
Tu i k t hôn trung bình l n đ u đ i v i n là 21,31 (trong đó 22,55 đô th so v i 20,99 nông thôn); tu i
k t hôn trung bình l n đ u đ i v i nam là 23,99 (trong đó 25,63 đô th so v i 23,58 nông thôn)
C u trúc tu i c a n trong m u có phân b nh sau: nhóm tu i 30 - 34 chi m t tr ng l n nh t 26,3%
Trong các nhóm tu i 15 - 19, 20 - 24, 25 - 29 và 30 - 34 t l ph n tr m
Trang 2B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
112 Nh ng v n đ ki n th c
s ph n trong m i nhóm tu i t ng ng nông thôn cao h n đô th ; ng c l i trong các nhóm tu i t 35 - 49,
40 - 44, 45 - 49 t l ph n tr m s ph n trong m i nhóm tu i t ng ng đô th cao h n nông thôn S li u
ch ng t r ng ti m n ng sinh đ c a ph n nông thôn r t l n so v i đô th
2 Nh ng đ c đi m kinh t - xã h i:
Theo gi i tính, đ c đi m dân t c có phân b nh sau: đ i v i n 91,3% là dân t c Kinh; 1,2% là dân t c Hoa; 7,5% là các nhóm dân t c thi u s khác i v i nam 90,9% là dân t c Kinh; 0,8% là dân t c Hoa, các nhóm dân t c khác chi m 8,2%
V đ c đi m tôn giáo, các tôn giáo chính th ng nh đ o Ph t, Thiên chúa giáo ng i tr l i t ng đ i d xác
đ nh Nh ng gi a nh ng ng i không theo tôn giáo nào và nh ng ng i theo đ o th cúng t tiên là L ng thì khó xác đ nh h n H n 76% là L ng chung cho c hai gi i 11% n và 10,5% nam không theo tôn giáo nào thành th , t l nh ng ng i theo đ o Ph t và Thiên chúa giáo cao h n nông thôn
G n đây, Vi t Nam ngay c đ i v i Thiên chúa giáo, các gia đình c ng đ c phép có bàn th t tiên S
h gia đình có bàn th hi n nay là 85,7% so v i 78,1% c a n m 1986, trong đó t l t ng đô th cao h n nông thôn ng th i m c đ th cúng t ng lên; ng c l i s h có bàn th nh ng không ho c ít th cúng gi m
xu ng
74,4% n và 64,9% nam gi i có trình đ ph thông c s và d i m c ph thông c s 3,5% n và 1,4% nam không đi h c, trong s nh ng ng i không đi h c 85,1% n và 82,9% nam không bi t đ c bi t vi t 4,1% nam so v i 10,9% n có trình đ cao đ ng và đ i h c C c u ngh nghi p ch rõ đ c đi m c a m t n c đang phát tri n, t tr ng nông nghi p chi m ph n l n: 56,5% n và 58,7% nam làm nông nghi p; ch có 11,1% n và 15,6% nam là cán b nhà n c So v i n m 1986, có nh ng bi n đ ng v c c u ngh nghi p nh sau: s ng i làm trong khu v c nhà n c gi m, t l nam gi m nhi u h n n S buôn bán và th th công t ng lên S
ng i làm nông nghi p t ng lên, nam t ng nhi u h n n T l không ngh nghi p so v i n m 1986 nam t ng lên, n gi m xu ng
B ng 1: Bi n đ i c c u ngh nghi p 1986 - 1993
%
Trang 3B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
III- KI N TH C, TÂM TH VÀ TH C HÀNH LIÊN QUAN N K HO CH HÓA GIA ÌNH
Ki n th c và tâm th là nh ng thành ph n c a hành vi con ng i Trong quá trình ho t đ ng, hai y u t này tác đ ng qua l i v i nhau Nh ng thay đ i trong đ nh h ng tâm th d n đ n tìm hi u ki n th c m i, m t khác
nh ki n th c s d n đ n nh ng đ nh h ng m i Toàn b quá trình này trong ho t đ ng c a cá nhân - thu l m
ki n th c và hình thành tâm th là k t qu c a s t ng tác xã h i Trên ph ng di n đó ta quan tâm đ n nh ng
ki n th c c a các c p v ch ng giúp cho vi c đ nh h ng t i và góp cho ph n th c hi n có hi u qu k ho ch hóa gia đình ó là nh ng ki n th c v thai nghén, kho ng cách sinh con và nuôi con
1 Ki n th c
a) Ki n th c v kh n ng có thai trong chu k kinh nguy t:
V i m c đích giúp cho các c p v ch ng s d ng ph ng pháp tính l ch có hi u qu , nhi u tài li u v k
ho ch hóa gia đình đã gi i thi u ki n th c này Tuy nhiên, ch có 59,7% n và 51,2% nam tr l i đúng kh n ng
d có thai nh t là gi a chu k Chung cho c hai gi i t l tr l i đúng thành th cao h n nông thôn 0,6% n
và 1,1% nam cho r ng kh n ng có thai trong lúc có kinh 1,4% n và 1,1% nam cho r ng không có th i gian
đ c bi t 19,9% n và 29,9% nam không bi t gì v v n đ này So v i s li u DHS 1988, ki n th c này ng i
tr l i đã t ng lên rõ r t Câu tr l i đúng v v n đ này trong DHS 1988 ch có 36,1% đ i v i ph n có ch ng
b) Ki n thúc v kho ng cách gi a hai l n sinh:
Do đ nh h ng đ n k ho ch hóa gia đình nên vi c t ng kho ng cách gi a hai l n sinh đ c xem nh m t
ch báo v gi m s sinh 61,4% n và 59,6% nam cho r ng kho ng cách sinh t t nh t gi a hai l n sinh là 4 n m
tr lên Ph n có xu h ng t ng kho ng cách sinh nhi u h n nam gi i
87,8% n và 78,4% nam cho r ng nên cho con bú ngay sau khi m có s a Qua s li u ch ng t r ng do tr c
ti p ph i nuôi con nên s ph n có ki n th c v v n đ này cao h n nam gi i
Theo s li u, đô th s ng i th a mãn v i ki n th c v k ho ch hóa gia đình cao h n nông thôn Tuy nhiên 63,2% ph n có m c đ th a mãn th p h n so v i 64,3% nam gi i i u đáng l u ý là qua nh ng phân tích trên v nh ng ki n th c liên quan đ n k ho ch hóa gia đình, ph n nói chung hi u bi t h n nam gi i
V y t i sao m c đ th a mãn c a h l i th p h n Trong ph n phân tích v tâm th , chúng ta s tr l i câu h i này Nh ng thông tin mà ng i tr l i mu n bi t thêm s ph n nào ph n ánh m c đ ki n th c v k ho ch hóa gia đình 29,5% n (trong đó thành th 23,6% so v i 30,9% nông thôn) và 29,5% nam (trong đó thành th 23,3% so v i 31,1% nông thôn) mu n bi t thêm nh ng thông tin liên quan đ n k ho ch hóa gia đình
Trong s nh ng ng i mu n bi t thêm và nh ng thông tin mu n bi t thêm; 49,4% n (trong đó thành th 37,9% so v i 51,5%) và 42,7% nam (trong đó thành th 25% so v i 46%) mu n bi t thêm v cách s d ng các
bi n pháp tránh thai; 34,7% (trong đó thành th 29,9% so v i 35,6% nông thôn) và 28,6% nam (trong đó 25,9% thành th so v i 29,1% nông thôn) mu n bi t thêm nh ng ki n th c v ch m sóc s c kh e bà m và
tr em i u đáng chú ý là nhu c u v nh ng thông tin c th này n gi i và nông thôn cao h n nam gi i
Trang 4B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
114 Nh ng v n đ ki n th c
và đô th Ng c l i, nh ng thông tin v nh ng v n đ r ng h n nh chính sách dân s vai trò c a nam gi i và
n gi i trong k ho ch hóa gia đình, giáo d c chung v sinh đ , cách tìm đ c các bi n pháp tránh thai v.v thì nhu c u nam gi i và thành th cao h n n gi i và nông thôn i u này không chi ph n ánh m c đ ki n
th c hi n nay c a các c p v ch ng mà còn ph n ánh đ nh h ng c a h đ n nh ng v n đ c a k ho ch hóa gia đình Nhu c u ki n th c và nh ng tâm th này là k t qu c a nh ng giao ti p xã h i Trong môi tr ng m c a
xã h i đô th đã d n đ n nam gi i quan tâm đ n t t c nh ng v n đ trên cao h n n gi i và nông thôn
2 Tâm th
Có nhi u đ nh ngh a và cách ti p c n khác nhau đ n tâm th Song ph n l n các nhà nghiên c u đ u nh t trí
r ng tâm th là tr ng thái s n sàng, m t khuynh h ng hành đ ng ho c ph n ng khi có nh ng kích thích nh t
đ nh Và theo quan đi m Xã h i h c, tâm th là s n ph m c a nh ng t ng tác xã h i Chúng ta nghiên c u tâm
th h ng đ n k ho ch hóa gia đình t quan đi m Xã h i h c ch không ph i quan đi m tâm lý h c hay tâm lý
h c xã h i i u hi n nhiên là trong khi h u h t chúng ta đ u có nh ng tâm th chung, thì ch m t s ng i có
nh ng tâm th nào đó mà nh ng ng i khác không có Do đó ta c n nh r ng, có m t kh n ng mà nh ng tâm
th chúng ta mu n nghiên c u không có trong m t b ph n c a m u đi u tra
H th ng giá tr và chu n m c xã h i là c s đ hình thành và c ng c nh ng tâm th , là ph ng ti n đi u
ch nh hành vi Suy cho đ n cùng, m i đi u trong cu c s ng ph thu c vào tâm th c a con ng i Chính vì v y,
đ th c hi n k ho ch hóa gia đình m t cách hi u qu , chúng ta ph i đo đ c đ m nh c ng nh tính ph bi n
c a nh ng tâm th h ng đ n nh ng v n đ c a k ho ch hóa gia đình Qua đó, thay đ i nh ng tâm th b t l i
c ng c nh ng tâm th tích c c qua các ho t đ ng truy n thông, giáo d c, cung c p đ y đ ki n th c c ng nh các d ch v v k ho ch hóa gia đình
Trong ph n này chúng ta s phân tích nh ng tâm th có nh h ng quy t đ nh nh t đ n k ho ch hóa gia đình ó là nh ng tâm th h ng đ n hôn nhân, h ng đ n s con mong mu n và tâm th h ng đ n các bi n
pháp tránh thai
a) Tâm th h ng đ n hôn nhân:
Nh ng câu tr l i v tu i k t hôn t t nh t là đi u đáng quan tâm không ch vì tu i k t hôn t o nên nh ng
gi i h n chung c a vi c sinh đê mà còn vì k t hôn s m có th ch ra tâm th h ng đ n gia đình đông con Theo s li u, 35,8% n và 32,7% nam cho r ng tu i k t hôn t t nh t c a nam gi i là 25; trong đ tu i này s
ph n tr m ng i tr l i đô th th p h n nông thôn M t t l đáng k 11% n và 13,7% nam cho r ng tu i
k t hôn t t nh t c a nam là 30; trong đ tu i này, t l ph n tr m đô th cao h n nông thôn chung cho c hai
gi i
i v i tu i k t hôn c a n gi i, có hai đ tu i mà n cho r ng t t nh t là 20 và 22 tu i đ u có giá tr ph n
tr m b ng nhau là 28,1% Tuy nhiên, ta th y r ng đô th nghiêng v đ tu i 22 và nông thôn nghiêng v đ tu i
20 Quan ni m c a nam gi i v tu i k t hôn t t nh t c a n c ng có xu h ng t ng t 25,1% cho r ng tu i k
hôn t t nh t đ i v i n là 20 và 27,4% cho r ng tu i k t hôn t t nh t là 22 Khi xem xét t ng quan gi a các
y u t đ n tu i k t hôn t t nh t, ta th y có s liên k t gi a các bi n s , nh ng nh h ng c a y u t ngh nghi p
đ n tu i k t hôn là m nh h n c : h s liên k t gi a ngh nghi p c a n và tu i k t hôn t t nh t c a n là 0,37;
Trang 5B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
h s liên k t gi a ngh nghi p c a nam v i ý ki n v tu i k t hôn t t nh t c a n là 0,35 (nh ng h s này không tính đ n s khác bi t gi a đô th và nông thôn) N u ch xét riêng đô th ánh h ng c a y u t ngh nghi p đ n tu i k t hôn t t nh t c a nam gi i là m nh nh t, h s liên k t gi a hai bi n s này 0,52 Ti p đó là các y u t v s con hi n có và nhóm tu i
c đo b ng s con mu n có c a ng i tr l i Ch có 5,3% n (đô th 10,8%; nông thôn 3,9%) và 4,9% nam (đô th 7,5%; nông thôn 4,2%) mu n có m t con a s ng i tr l i mu n có hai con: 67,4% n so v i 66,4% nam S ng i mu n có t ba con tr lên là 27,9% nam so v i 26,5% n S con mong mu n bình quân
là 2,35 chung cho c hai gi i và đô th th p h n so v i nông thôn Xu h ng chung là n ch p nh n gia đình
ít con manh h n nam gi i và đô th m nh h n nông thôn
B ng 2: S con mu n có theo gi i tính
%
Không tr l i
c) Tâm th v gi i tính c a con cái:
Theo h ng có ít nh t m t trai và m t gái, 99% tr l i mu n có ít nh t m t con trai, so v i 86% ng i tr l i
mu n có ít nh t m t con gái nh h ng đ n đ a con khác gi i khá rõ, đ c bi t là đô th Tuy nhiên đ nh
h ng đ n con trai có xu h ng m nh h n và ph bi n
d) Tâm th v giá tr c a con cái:
Qua s li u, ta th y có s chuy n đ i đ nh h ng giá tr đ n đ a con c đi m n i tr i c a gia đình đông con không còn là bi u t ng c a s c m nh v kinh t 85,9% n và 82,4% nam kh ng đ nh r ng gia đình đông con giàu h n gia đình ít con là không đúng Và đ c bi t khi g n 60% ng i tr l i là nông dân thì chính nông thôn kh ng đ nh r ng đông con không quy t đ nh s giàu có c a gia đình H n n a khi xem xét chi phí đ nuôi
d y con cái th gia đình đông con là m t gánh n ng h n là đi u có l i, 88,1% n và 85,9% nam không cho r ng con cái trong gia đình đông con đ c nuôi d ng t t h n gia đình ít con S chuy n đ i này nông thôn m nh
h n đô th và n gi i m nh h n nam gi i
Trang 6B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
116 Nh ng v n đ ki n th c
Ngoài khía c nh kinh t , con cái còn đ c xem là m t ngu n đ ch m sóc b m khi tu i già: 71% n và
65,8% nam ngh r ng khi già mu n s ng chung v i con cái, đô th t l này th p h n nông thôn
e) Tâm th h ng đ n các bi n pháp tránh thai:
M t khi các c p v ch ng h ng đ n ch p nh n gia đình ít con, tâm th h ng đ n s d ng m t bi n pháp tránh thai nào đó s xu t hi n m nh c a tâm th này thay đ i theo chu k s ng, đ c bi t ph thu c vào s con mong mu n và s con hi n có Tâm th h ng đ n s d ng m t bi n pháp tránh thai nào đó không ch ph thu c vào ki n th c c a h mà còn ph thu c vào nh ng đ c đi m thu n l i c a ph ng pháp đó 63,9% n và
58,7% nam cho r ng vòng là ph ng pháp hi u qu nh t 23,2% n và 25,1% nam cho r ng ph ng pháp kém
hi u qu nh t là tính l ch và 19,4% n so v i 20,2% nam cho r ng phóng tinh ra ngoài c ng là ph ng pháp kém hi u qu
Trong t ng s các c p v ch ng, có 43,3% ph n hi n đang s d ng vòng m nh c a tâm th h ng đ n các bi n pháp tránh thai hi n đang s d ng do chính nh ng đ c đi m thu n l i (salient attribute) c a ph ng pháp này nh ý ki n c a ng i tr l i: thu n ti n 33,5% n và 35,5% nam: an toàn 33,5% n và 31% nam;
ch ng (v ) mu n 33,8% n và 33,5% nam
Tâm th h ng đ n n o thai: n o thai là m t bi n pháp nh m ch m d t vi c có thai ngoài ý mu n Nh m đo
đ c tâm th này, chúng tôi đ a ra hai tình hu ng i v i tr ng h p cô gái 17 tu i, ch a ch ng và có thai m t tháng, t l cho r ng đ và nuôi khá cao 29% n và 28,6% nam T l ch p nh n ph ng án này nông thôn cao h n đô th chung cho c hai gi i M c dù ch p nh n nh ng đi u ki n khác nhau 53,9% n và 53,6% nam cho r ng ph i n o thai
Trong tr ng h p m t ph n 27 tu i, có ch ng, đã có hai con và đã có thai đ c m t tháng, 33,1% n và 32,4% nam đ a ra ý ki n đ và nuôi, trong ý ki n này, t l nông thôn cao h n đô th 58,3% n và 58% nam cho r ng nên n o thai
T nh ng s li u này, chung ta th y r ng có s chuy n đ i v chu n m c truy n th ng trong quan ni m v hôn nhân M t khác nó c ng ph n ánh r ng n o thai là m t bi n pháp khó ch p nh n v m t đ o đ c nh
h ng c a y u t này s có tác đ ng tiêu c c đ n chuy n đ i tâm th v s con Trên th c t , tâm th h ng đ n đông con còn khá dai d ng Nh ng phân tích v tâm th h ng đ n k ho ch hóa gia đình đã ch ra vì sao ph
n ít th a mãn v i ki n th c v k ho ch hóa gia đình so v i nam gi i Nh đã ch ra trên, có m t tâm th chung h ng đ n gia đình ít con, nh ng ph n , tâm th này m nh h n nam gi i M t khác, tâm th h ng
đ n các bi n pháp tránh thai ph bi n là s d ng vòng Trong t ng s các bi n pháp tránh thai các c p v ch ng
hi n đang s d ng, có 43,3% ph n s d ng vòng Ngoài ra, sinh đ và nuôi con đ c quan ni m là tr c ti p liên quan đ n ph n Chính h là nh ng ng i b s c ép c a k ho ch hóa gia đình t nhi u phía Do đó h
c m th y ít th a mãn v i ki n th c v k ho ch hóa gia đình h n nam gi i
3 L ch s sinh đ và th c hành các bi n pháp tránh thai
a) L ch s sinh đ
Theo s li u: tu i có thai bình quân l n đ u là 22,18, trong đó đô th là 23,16 và nông thôn là 21,72
Tu i bình quân có con đ u là 22,63 trong đó đô th là 23,72 nông thôn là 22,33
Trang 7B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
Gi a đô th và nông thôn có s khác bi t v l ch s thai nghén Trong nh ng ph n có thai t hai l n tr
xu ng, đô th có t l cao h n nông thôn T l có thai t 3 l n tr lên nông thôn cao h n đô th S l n có thai còn ch u nh h ng c a s con mu n có, đ nh h ng đ n gi i tính c a con cái và hi u qu c a vi c s d ng các bi n pháp tránh thai Khi xem xét h s liên k t gi a s con trai còn s ng và s con gái còn s ng v i s l n
có thai, ta th y s con gái còn s ng tác đ ng đ n s l n có thai m nh h n so v i s con trai còn s ng, h s liên
k t là 0,64 so v i 0,61 m t cách t ng ng theo ý ki n c a n C ng xem xét t ng quan này đô th và nông thôn, ta th y có nh ng bi n thái đáng k đô th , ng c l i, s con trai còn s ng tác đ ng đ n s l n có thai
m nh h n s con gái còn s ng, h s liên k t là 0,63 so v i 0,61 theo ý ki n c a n Còn nông thôn, s con gái còn s ng tác đ ng đ n s l n có thai m nh h n là s con trai còn s ng h s liên k t là 0,66 so v i 0 61 theo ý
ki n c a n Nh ng t ng quan này ch rõ r ng đ nh h ng đ n đ a con khác gi i đô th m nh h n nông thôn và đ nh h ng đ n con trai còn ph bi n và khá m nh, đ c bi t là nông thôn
T n m 1992 đ n nay, có 25,8% ph n sinh con, trong đó đô th có 21,6% so v i 26,9% so v i nông
thôn
Trong s nh ng ng i sinh con t n m 1992 đ n nay 66,2% sinh con th nh t và con th hai, trong đó đô
th 78% so v i 63,7% nông thôn 23,9% sinh con th ba tr lên, trong đó đô th 22,1% so v i 26,2% nông
thôn
Trong 54,3% đã có t 1 đ n 2 con, đô th là 62,7% so v i 52,2% nông thôn Trong s 41,5% s ph n
đã có t 3 con tr lên, đô th là 34,7% so v i 43,4% nông thôn S con bình quân còn s ng trên m i ph n
là 2,5 con trong đó đô th là 2,26 so v i 2,56 con nông thôn
Khi đ c h i v s con mu n có thêm 35,1% n và 37,8% nam mu n có thêm con Trong đó đô th t l
mu n có thêm con chung cho cà hai gi i l n h n nông thôn: theo ý ki n c a n , thành th 35,5% so v i
35,1%; theo ý ki n c a nam, 39,6% thành th so v i 37,3% nông thôn Tuy nhiên trên t ng s ph n c a
m u đi u tra, có 14% s ph n đã có hai con r i mu n có thêm con
b) Th c hành các bi n pháp tránh thai:
Do đ nh h ng đ n các bi n pháp tránh thai thay đ i theo chu k s ng, t ng quan gi a s Con hi n có và
s con mu n có, theo ngh nghi p và đ c đi m c a t ng ph ng pháp, ta xem xét vi c s d ng các ph ng phá tránh thai trên ph ng di n đã t ng s d ng và theo nh ng ph ng pháp có t l s d ng cao nh t
b.1) Nh ng ph ng pháp đã t ng s d ng
- Vòng tranh thai: là ph ng pháp có t l đã t ng s d ng cao nh t trong t t c các ph ng pháp 55,8%
ph n trong đó đô th 52,2% so v i 56,6% nông thôn s d ng vòng
- Tính l ch: 17,8% các c p v ch ng áp d ng ph ng pháp này, trong đó đô th 23,4% so v i 16,4%
nông thôn
Theo nhóm tu i, ph n có ch ng trong nhóm tu i 35-39 và nam gi i có v trong nhóm tu i 45-49 có t l
áp d ng ph ng pháp này cao nh t - 21,2% đ i v i n và 25,6% đ i v i nam
- Phóng tinh ngoài: 16,9% ph n có ch ng áp d ng ph ng pháp này trong đó thành th 18,9% so v i nông
thôn 16,4%
Trang 8B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
118 Nh ng v n đ ki n th c
- Bao cao su: 9,9% ph n có ch ng áp d ng ph ng pháp này, trong đó đô th 17,3% so v i 8,1% nông
thôn
7,4% so v i 5,8% nông thôn
T l n o thai và đi u hòa kinh nguy t cao nh t 11,1% ph n trong nhóm tu i 40-44; 7,9% trong nhóm
35-39; 6,5% trong nhóm 30-34 Khi nhóm tu i c a n t ng lên, t l áp d ng ph ng pháp này c ng t ng lên Qua s li u v các ph ng pháp tránh thai đã t ng s d ng, ta th y r ng vào nh ng n m cu i c a chu k sinh đ c a ph n , t l các c p v ch ng s d ng các bi n pháp tránh thai có hi u qu cao nh vòng và bao cao su gi m xu ng, t l s d ng các bi n pháp kém hi u qu do đòi h i v ki n th c và kh n ng áp d ng nh tính l ch và phóng tinh ngoài t ng lên Do đó các ph ng pháp đi u hòa kinh nguy t và n o thai c ng t ng lên
Nhóm nông dân có t l s d ng ph ng pháp tính l ch và phóng tinh ngoài th p nh t nh ng t l n o thai và
đi u hòa kinh nguy t khá cao (6%) so v i các nhóm ngh nghi p khác
b.2) Nh ng bi n pháp hi n đang s d ng
Có th đ a ra nh ng s li u v s ng i không s d ng m t bi n pháp tránh thai nào đ so sánh, ch ra tình hình hi n đang s d ng các bi n pháp tránh thai c a các c p v ch ng
21,6% ph n có ch ng trong đ tu i sinh đ (đô th 12,9% so v i 23,8% nông thôn) và 20,4% nam gi i
có v (đô th 12,6% so v i 22,5% nông thôn) hi n đang không s d ng b t c ph ng pháp nào i u đáng
l u ý là các c p v ch ng trong nhóm tu i có kh n ng sinh đ m nh nh t là 25-29; 30-34; 35-39 đ ng th i chi m t tr ng l n nh t có t l không s d ng bi n pháp tránh thai nào t ng ng theo nhóm tu i trên là
22,3%; 16,6%; 11,7% đ i v i n và 30,6%; 18%; 12,9% đ i v i nam
Theo nhóm ngh nghi p t l không áp d ng là: nông dân 24,1%, ng dân 35,7%, buôn bán nh và th th công 14,9% và cán b nhà n c 11,2% đ i v i nam gi i có v Trong khi đó đ i v i ph n có ch ng 24,3% nông dân, 15,8% ng dân, 16,2% buôn bán nh và th th công, 11,3% cán b nhà n c
43,3% ph n có ch ng và 40,5% nam gi i có v s d ng vòng T l s d ng vòng đô th th p h n nông
thôn chung cho ý ki n c a c hai gi i Theo nhóm ngh nghi p, nông dân là nhóm có t l s d ng vòng cao
nh t 45,5% và cán b nhà n c có t l s d ng vòng th p nh t 38,3% trong m i nhóm ngh nghi p Theo nhóm tu i t l s d ng vòng cao nh t là 25-29; 30-34; 35-39 x p x 44% trong t ng nhóm tu i
th cao h n nông thôn chung cho c hai gi i
Theo nhóm tu i t l áp d ng t ng d n Nhóm tu i áp d ng ph ng pháp tính l ch cao nh t đ i v i n là
35-39 (15,8%), đ i v i nam là 45-49 (17,3%)
- Phóng tinh ngoài: 13,3% ph n có ch ng và 15,8% nam gi i có v áp d ng ph ng pháp phóng tinh ngoài i v i n các nhóm tu i 30-34 và 35-39 có 13,8% và 13,2% t ng ng theo nhóm tu i i v i nam t
l áp d ng cao nh t trong nhóm tu i 35-39 (17%)
- Bao cao su: 6,7% n và 8,8% nam hi n đang s d ng bao cao su tránh thai T l áp d ng đô th cao h n nông thôn theo ý ki n c a c hai gi i
Theo nhóm ngh nghi p, buôn bán nh và th th công có t l s d ng cao nh t 10,4%, cán b nhà n c
Trang 9B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
7,1%, n i tr 6,7% và th p nh t là nông dân 4,7%
Cao nh t đ tu i 45-49 (9,1%)
Theo nhóm ngh nghi p, buôn bán nh và th th công có t l áp d ng là 4,4%; n i tr 3,4%; nông dân
2,2% và cán b nhà n c 1,9% T s li u v tình hình hi n đang s d ng các ph ng pháp tránh thai c a các
c p v ch ng, chúng ta th y r ng vòng v n là ph ng pháp có t l áp d ng cao nh t Tuy nhiên m t xu h ng khá rõ là t l s d ng ph ng pháp này đã gi m xu ng, ph ng pháp tính l ch và phóng tinh ngoài t ng lên vào
nh ng n m cu i trong chu k sinh đ c a ph n
b.3) M c đ hài lòng v i các ph ng pháp tránh thai hi n đang s d ng: ch có 2,7% n và 2,4% nam
không hài lòng v i các ph ng pháp tránh thai hi n đang dùng T l hài lòng c a các c p v ch ng khá cao Trong nh ng nguyên nhân không hài lòng v i các ph ng pháp tránh thai hi n đang s d ng, 54,2% n và 56,8% nam cho r ng vì lý do s c kh e nông thôn vì nguyên nhân này chi m t l cao h n đô th ; 55,3% so
v i 45,5% theo ý ki n c a n 24% n trong đó đô th 27,3% so v i 23,5% nông thôn và 19,6% nam gi i trong đó đô th 80% so v i 12,2% nông thôn cho r ng vì nguyên nhân này 18,8% n và 23,9% nam cho
r ng vì không tho i mái
IV- K T LU N:
V n đ trung tâm đ i v i k ho ch hóa gia đình m t cách hi u qu là m t quan đi m có t m bao quát r ng
v t kh i ph m vi c a v n đ K ho ch ngh a là nhìn v phía tr c, đ nh h ng đ n t ng lai, là s ràng bu c chính mình và v i nh ng ng i khác, là s l a ch n hành đ ng m t cách có ý th c và theo đu i con đ ng đã
ch n m t cách nh t quán M t đ nh h ng nh v y là r t quan tr ng, r t c n thi t và c ng khó kh n bi t bao cho các c p v ch ng k ho ch hóa m t gia đình c a h Và trên quan đi m đó, chúng ta đã phân tích s li u v
nh ng khía c nh liên quan ch t ch v i nhau trong quá trình th c hi n k ho ch hóa gia đình ó là ki n th c, tâm th và th c hành c a các c p v ch ng v các v n đ c a k ho ch hóa gia đình
Ki n th c v k ho ch hóa gia đình là m t ph m vi khá r ng các v n đ Tuy nhiên, nh ng ki n th c liên quan tr c ti p nh t là ki n th c v s d ng các bi n pháp tránh thai c a các c p v ch ng đang là m t l h ng
l n làm gi m hi u qu trong vi c s d ng các ph ng pháp nay (49,4% n và 42,7% nam mu n bi t thêm
nh ng thông tin cách s d ng các bi n pháp tránh thai) Trong các ph ng pháp hi n đang s d ng, vòng tránh thai là ph ng ti n đ c s d ng r ng rãi nh t Tuy nhiên, m t xu h ng chung là t l vòng đang gi m xu ng
do h u qu ph , đ c bi t là nh ng ph n nông thôn Rõ ràng vòng là m t ph ng pháp thu n ti n, hi u qu
song nó không đòi h i m t ki n th c nào khi s d ng Ho c gi ng i tr l i có bi t đ c lo i vòng này có t t
h n, phù h p h n lo i vòng kia thì ki n th c này c ng không giúp ích nhi u l m gì cho h , b i vì đi u đó l i
ph thu c vào kh n ng cung c p c a các d ch v y t h n là b n thân h Ng c l i v i nh ng ph ng pháp khác nh tính l ch, phóng tinh ngoài hay bao cao su thì ng i s d ng c n có nh ng ki n th c t i thi u Tình
tr ng ki n th c v k ho ch hóa gia đình hi n nay đang đ t m t b ph n các c p v ch ng vào tình th nan gi i Không ch riêng đô th , ngay nông thôn các c p v ch ng s d ng các ph ng pháp tính l ch và phóng tinh ngoài c ng t ng lên S h n ch v ki n th c đ áp d ng hi u qu các ph ng pháp này đã d n đ n t l
Trang 10B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn
120 Nh ng v n đ ki n th c
áp d ng các bi n pháp đi u hòa kinh nguy t và n o thai t ng lên Tuy nhiên, đô th t l ph i áp d ng đi u hòa kinh nguy t vá n o thai cao h n nông thôn Ch ng t r ng đô th , nh t là nhóm buôn bán nh và th th
công, n i tr và ngay c m t b ph n cán b nhà n c c ng còn thi u ki n th c đ áp d ng hi u qu các bi n pháp tránh thai đòi h i nh ng hi u bi t nh t đ nh c a ng i s d ng
M t trong nh ng m c tiêu c a k ho ch hóa gia đình là các c p v ch ng ch p nh n mô hình gia đình ít con
Nh đã ch ra, tâm th chung là h ng đ n gia đình có hai con Nh ng vì sao các c p v ch ng có nhi u con
h n h mu n? Do không ch vì thi u ki n th c trong vi c áp d ng m t cách có hi u qu các bi n pháp tránh thai
d n đ n vi c có thai ngoài ý mu n, tâm th tiêu c c h ng đ n vi c n o thai do nh h ng c a nh ng quan
ni m đ o đ c d n đ n có con ngoài ý mu n, tâm th tiêu c c h ng đ n các bi n pháp m nh nh tri t s n do tâm lý đ phòng mu n sinh thêm con, mà còn m t b ph n (27%) các c p v ch ng mu n có 3 con tr lên
Nh ng tâm th h ng đ n gi i tính c a con, đ c bi t là thích con trai, mong mu n đ c con cái ch m sóc khí
tu i già là nh ng y u t nh h ng đ n vi c ch p nh n mô hình gia đình ít con
M c dù tâm th h ng đ n gia đình ít con là ph bi n, song đây, nó bi u hi n ra nh m t giá tr xã h i,
m t quá trình chuy n đ i c a đ nh h ng giá tr h n là giá tr th c s c a các cá nhân trong m t b ph n nào đó
c a xã h i S phân t ng xã h i theo nhi u chi u đã tác đ ng đ n cá nhân theo nh ng h th ng giá tr riêng c a
nó Và chính đi m xung đ t này c a hai đ nh h ng giá tr , gi a nhi u con và ít con, các cá nhân hay các c p
v ch ng đã không v t qua đ c s c ép c a nhóm xã h i mà h là nh ng thành viên c a nhóm đó
Tâm th h ng đ n các bi n pháp tránh thai c ng là y u t quan tr ng trong vi c th c hi n k ho ch hóa gia đình c a các c p v ch ng Vi c áp d ng ph ng pháp nào ph thu c vào nh ng đ c đi m c a ph ng pháp đó
th a mãn đ lo i nhu c u và tâm lý c a cá nhân m c đ nào Chính vì v y, vòng tránh thai đ c áp d ng ph
bi n nh t, và c ng t th c t này hình thành nên tâm th h ng đ n tính lu n ti n, ch ng (v ) mu n h n là tính
hi u qu c a ph ng pháp s d ng Và khu có nh ng v n đ h u qu ph c a vi c s d ng vòng ph i chuy n
sang các ph ng pháp khác thì nh ng đ c đi m trên v n v trí u tiên h n là tính hi u qu
Các ph ng pháp tránh thai mà các c p v ch ng hiên đang s d ng nh đã ch ra, t l s d ng vòng gi m
xu ng, các ph ng pháp nh tính l ch, phóng tinh ngoài, bao cao su t ng lên Trong khi đó nh ng ph ng pháp
đ c bi t hi u qu nh đ nh s n t ng lên không đáng k và ch áp d ng đ i v i nh ng tr ng h p đã có quá nhi u
con
V- KI N NGH :
T đ c đi m v ki n th c, tâm th và th c hành liên quan đ n k ho ch hóa gia đình và nh ng đ c đi m v
c c u dân s n c ta hi n nay chúng tôi b c đ u ki n ngh m t s đi m liên quan đ n công tác truy n thông, thông tin, giáo d c dân s và k ho ch hóa gia đình:
1- T ng c ng công tác giáo d c dân s đ nâng cao ki n th c v k ho ch hóa gia đình, đ c bi t chú ý đ n khu v c nông thôn và m t b ph n nh ng ng i buôn bán nh , th th công khu v c đô th nh ng ki n th c
v sinh đ và s d ng các bi n pháp tránh thai
2- Công tác truy n thông, thông tin, giáo d c và ho t đ ng c a các t ch c qu n chúng t p trung vào khu
v c nông thôn, nhóm buôn bán nh và th th công, n i tr , nam gi i và l p tr đ chuy n đ i đ nh h ng tâm
th h ng đ n ch p nh n gia đình ít con