Tác phẩm văn học của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Phần 2

Phần 2 Tài liệu Tác phẩm văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh gồm nội dung chương 3 đến chương 5 và kết luận. Nội dung phần này trình bày các tác phẩm ký của Hồ Chí Minh, nghệ thuật viết truyện ký của Hồ Chí Minh, một số vấn đề lý luận được đặt ra qua những tác phẩm chính luận và truyện ký của Hồ Chí Minh. Mời bạn đọc cùng tham khảo.

t r ê n c o n t à u lê n h đ ên h tìm đ ư ờ n g cứ u n ư ớ c , cho đ ế n k h i

sỉ lớ n la o ấ y là cơ sở ch o b iế t b a o n h iê u t h iê n ký h ấ p d ẫ n ,

n h ư n g t u y ệ t n h iê n N g ư ờ i k h ô n g xnuốn n ố i đ ế n m ìn h Đ iề u

tr á c h n h iệ m đd, N g ư ờ i v iế t t á c p h ẩ m N hật ký ch ìm tàu. T á c

p h ẩ m giới th iệ u đ ấ t n ư ớ c N g a X ô v iế t m ộ t c á c h s in h đ ộn g,

h ấ p dẫn, d ễ h iể u , hợp với t r ìn h độ c ủ a n g ư ờ i la o đ ộn g N gư ời

cổ h ọ c c h ú t ít k h ô n g b iế t th ứ t iế n g n à o n g o à i t iế n g V iệ t

N h iệ m vụ c ù a c h ú n g tô i là p h ả i n ó i với họ T ổ q u ố c c ủ a g ia i

c ấ p vô s ả n đó n h ư t h ế n à o ? D ể là m v iệ c đđ tô i cd ý đ ịn h v iế t

m ộ t c u ố n s á c h b ằ n g tiế n g V iệ t, đ ư ơ n g n h iê n dưới h ỉn h th ứ c

6 C h ủ n g h ĩa c ộ n g s ả n th ờ i c h iế n (đời s ố n g th ự c )

III Ngày nay

T r ê n cơ b ả n đề cư ơ n g n à y H ồ C hí M in h đã v iế t t á c p h ẩm

N h ậ t ký ch ìm tàu. T á c p h ẩm N hật ký chìm tàu đ ã đư ợc lưu

h à n h b í m ậ t ở V iệ t N a m v à o k h o ả n g từ n ă m 1 9 3 4 N h iều

đ ồ n g c h í t h a m g ia h o ạ t đ ộ n g c á c h m ạ n g n h ư N g u y ễn D uy

T i*in h , T ô n T h ị Q uế, đ ã tr ự c tiế p đ ọc và tu y ê n tru y ề n tá c

p h ẩ m n à y tr o n g đ ồn g b à o T á c p h ẩ m N hật kỳ chim tàu cũ n g được lưu h à n h k h á p h ổ b iến ở m ộ t số tỉn h , n h ấ t là N g h ệ-T ĩn h ^

N h iề u đ ả n g v iê n v à c á n bộ ở N g h ệ - T ĩn h n g à y n a y v ẫn còn

n h ớ k h á k ỹ c ấ u tạ o v à n ội d u n g c ủ a c á c ch ư ơ n g m ụ c T h e o

ký ứ c k h á th ố n g n h ấ t c ủ a m ộ t số n gư ời đ ă đọc t á c p h ẩ m , th ì

N h ật kỷ ch ìm thu dày k h o ả n g 1 0 0 tr a n g , th e o k h ổ vở học trò , g ồ m t ấ t c ả 2 4 ch ư ơ n g M ỗi ch ư ơ n g th ư ờ n g có m ộ t câu

b iể u h iệ n dư ới h ìn h th ứ c "hòi ký du lịch". H ồ C h í M in h lại

c h ỉ rõ, t á c p h ẩ m p h ả i sinh động, h ấ p dẫn , v à có n h iề u m ầu chuyện, T h ự c c h ấ t c ủ a y ê u c ầ u b iể u h iệ n n ộ i d u n g th u ộ c về

v ề n h ữ n g sự v iệ c m ìn h k h ô n g có đ iề u k iệ n c h ứ n g k iế n và

lắ n g n g h e T á c g iả đ ã s á n g tạ o r a m ộ t đ ư ờ n g d ây sự k iệ n và

c ố t tru y ệ n th íc h hợp N h ữ n g tư ở n g tư ợ n g v à h ư c ấ u n à y đã

v ư ợ t k h u ô n k h ổ ký, t á c p h ẩ m đ ã k ế t h ợ p h a i h ìn h th ứ c b iểu

h iệ n : tr u y ệ n v à ký M ộ t c h iế c tà u th ủ y c ủ a P h á p vơ v é t

n g u y ên v ậ t liệu ở Đ ô n g D ư ơ n g ch ở v ề n ư ớ c bị đ ắ m B a ngư ời

là m c ô n g tr ê n tà u ìà P ô n , Zô v à R â u - m ộ t n gư ời À u, m ộ t

n gư ời P h i v à m ộ t n g ư ờ i V iệ t, tr ò i g iạ t vào m ộ t h o a n g đảo

S a u họ đư ợc m ộ t tà u N g a cứ u t h o á t v à m a n g v ề n ư ớc T ro n g thời gian ở Liên xô họ được tham quan và học tập Cuổn

s á c h k ể lạ i n h ữ n g đ iều m à họ t r ự c tiế p m ắ t th ấ y ta i n g h e ở

đ ấ t n ư ớ c L iê n x ô T h ự c c h ấ t c â u c h u y ệ n c h ỉm tà u c h ỉ là c á i

cớ đ ể c á c n h â n v ậ t c ó đ iều k iệ n đ ến đ ấ t n ư ớ c X ô v iế t T u y

n h iê n ở đ ây tá c g iả c ũ n g có d ụ n g ý C h iế c tà u P h á p bị c h ỉm

P h á p M ộ t người  u , m ộ t ngư ời P h i, m ộ t người V iệ t , tu y k h á c

n h a u v ề x ứ sở v à m à u da, n h ư n g h ọ lại g ầ n gũi n h a u về h o à n

c ả n h v à c á c h n h ỉn n h ậ n m ọi v ấ n đề tro n g cu ộ c số n g N h ữ n g

đ iều m à h ọ su y n g h ĩ v à ghi ch ép lạ i tiê u b iể u c h o q u a n đ iể m

v à c á c h n h ìn n h ậ n c ủ a n h ữ n g n gư ời vô sả n ở c á c d â n tộ c về

đ ấ t n ư ớ c X ô v iết H ọ cđ n h ữ n g so s á n h r ấ t th ự c t ế với c ả n h

n g ộ g ầ n gũi c ủ a m ìn h T h ợ th u y ề n N g a số n g b ìn h đ ẳn g , k h ô n g

bị á p b ứ c v à b ò n rú t sứ c la o động H ọ là m ch ủ n h à m á y , n ồ n g trư ờ n g C ô n g n ô n g đư ợc tự do th a m g ia c á c h o ạ t đ ộ n g x ã hội,

tự do h ội họp, b ầ u cử , ứ n g cử T á c g iả td m lư ợc n ộ i d u n g từ n g

c h ư ơ n g m ụ c tr o n g n h ữ n g câ u th ơ lụ c b á t dễ h iể u :

"Nước N ga có chuyện lạ đời

B iến người nô lệ thành'người tự

''Sung sướng thay thợ thuyền N ga

N gày làm , ngày n ghỉ, đều là có ¿ương"^^^

N g ư ờ i p h ụ n ữ N g a c ũ n g đ ư ợ c g iả i p h ó n g v à h ư ở n g t ự do,

h ạ n h p h ú c, b ỉn h đ ẳ n g với n a m g iớ i; k h ô n g c ò n n h ữ n g c ả n h

k ẻ g iàu c ố th i n ă m th ê b ả y th iế p , n g ư ờ i n g h è o k h ổ th ì kh d

lấ y vợ lấ y c h ồ n g :

T m i lam nên n ăm thê bảy thiếp

K ẻ n ghèo hèn suốt k iếp k h ôn g

T r o n g x ă h ộ i m ớ i n h iề u p h ụ n ữ đ ã c o đ ịa v ị x ã h ội x ứ n g

đ á n g N g ư ờ i th ì là m c h ủ t ịc h n ô n g tr ư ờ n g , n g ư ờ i t h ì là m th ủ

tr ư ở n g cơ q u a n n h à n ư ớ c:

( 1 ) Chương V I ( 2 ) Chương V ( 3 ) Chương V I I I ( 4 ) Chưdng X i X dẫn theo Tạp ch í Văn học. số 4-197 1 (tài lịẽu đâ dẫ n ) .

ồ L iê n xô đời s ố n g v ậ t c h ấ t v à tin h t h ầ n đ ều đư ợc c h ă m

s ó c N h iề u p h ò n g t r i ể n lã m , th ư v iệ n m ở c ử a đđn n h â n d ân

( I ) C hư ơ ng X I X ( 2 ) Chương X X ( 3 ) Chường X ( 4 ) Chướng X X I I dẫn theo Tạp

c h í Văn họcỊS,6 4-1971 (tài liệu đã dẳn).

B a a n h P ô n , Zô, R â u c ũ n g đư ợc h ọ c tậ p và g iá c n g ộ c h ủ

k ic h cụ t h ể , v à g iớ i th iệ u n h ữ n g c h iế n t h u ậ t v à m ư u t r í c ủ a

c á c c h iế n s ỉ d u k íc h M ọi n g ư ờ i d â n y êu n ư ớ c g a n d ạ v à cd

tư tư ở n g m à C h ủ tịc h H ồ C h í M in h đ ã b iể u h iệ n tr o n g n h iề u

b à i th ơ , đ ặ c b iệ t ià t r o n g B ài ca du k ích ( 1 9 4 2 )

C ách m ạ n g t h á n g T á m t h à n h cô n g , n h â n d â n V iệ t N a m

s u n g s ư ớ n g đ d n c h à o n g à y h ội lớ n c ủ a n o n s ô n g T ừ B ắ c ch í

N a n i n h â n d â n t a n ô n ứ c th a m g ia x â y d ự n g c h ín h q u y ề n

c á c h m ạ n g H ìn h ả n h k ín h y êu c ủ a lã n h tụ* lá cờ đỏ sa o vàn g , tiế n g h á t q u ố c c a , đều là n h ữ n g b iể u tư ợ n g ca o đẹp

c ủ a h ồn đ ấ t n ư ớ c C h ủ t4ch H ồ C h í M in h tư ợ n g tr ư n g ch o tin h h o a v à k h í p h á c h c ủ a d â n tộ c T r o n g n g à y lễ đ ộc lập

đ ầu tiê n c ủ a d â n tộ c , N g ư ờ i x u ấ t h iệ n trư ớ c c ô n g c h ú n g với

m ộ t d á n g vẻ g iả n dị, - m ộ t b ộ q u ầ n á o k a ki, đôi dép ca o

su N g iíờ i đ ọ c Tuyên ngôn d ộc lập v à đ ô n g đ ảo q u ầ n c h ú n g

lá n g n g h e với tấ m lò n g y ê u m ế n và th à n h k ín h Q u ầ n c h ú n g

m o n g m u ố n đ ư ợ c h iể u b iế t vô c u ộ c đời v in h q u a n g n h ư n g

c ũ n g r ấ t g ia n t r u â n v à n h iề u s ư ơ n g g ió c ủ a N g ư ờ i M ộ t n h à báo tiế n b ộ p h ư ơ n g T â y đ ả n h ậ n x é t "k h ô n g m ấ y n g ư ờ i ở t h ế

kỷ c h ú n g t a lạ i c ó m ộ t cu ộ c đời đ ặ c b iệ t n h ư cụ H ồ C h í

T h ả n th ế , sự n g h iệ p , v à n h ữ n g m ấ u c h u y ệ n v ề c u ộ c đời h o ạ t đ ộ n g c ủ a N g ư ờ i có t á c d ụ n g g iá o d ụ c, cổ VÜ to à n

d ân t r o n g t r á c h n h iệ m h iệ n tạ i; c ủ n g cố n iề m tin vữ n g c h ắ c vào c u ộ c đ ấ u t r a n h c ủ a d â n tộ c " T h â n t h ế c ủ a H ồ C h ủ tịc h

g án liề n với s ự n g h iệ p c á c h m ạ n g V iệ t N a m và sự h o ạ t đ ộ n g

( ỉ ) Siarỏhin Tôi đ ã dược ẹặp Hỗ Chủ lịch. N X B Xây dựng Ỉ955, tr.45.

c ủ a H ồ C h ủ tịc h g á n liề n với h o ạ t đ ộ n g c ủ a c á c c h iế n sỉ c á c h

m ạ n g v à c ủ a q u ầ n ch ú n g Đ ịa b à n h o ạ t đ ộ n g c ủ a H ồ C h ủ tịc h b a o la , tr o n g n ư ớ c cd, n g o à i n ư ớ c có T h ư ờ n g lạ i p h ả i

b è t r ê n t h ế giới, H ồ C h í M in h với b ú t d a n h T r ầ n D â n T iê n

đ ã v iế t t á c p h ẩm N hững m ẩu chuyện về dời h o ạ t đ ộn g của

H ò Chủ tịch T h ậ t là khđ k h ă n đ ể t r o n g k h u ô n k h ổ 1 5 0

t r a n g s á c h n h ỏ c ố t h ể n ói đ ư ợc v ề c u ộ c đời c ủ a n g iíờ i c h iế n

sỉ y ê u n ư ớ c vỉ đ ại c ủ a d ân tộ c t r ê n s u ố t g ầ n n ử a t h ế kỷ đ ấu

t r a n h T ừ n h ữ n g n g à y đ àu, c h ỉ với h a i b à n ta y , với lò n g q u y ế t

t â m lớ n , N gư ời đ ã đi đ ến n h ữ n g x ứ sở x a lạ đ ể tìn i đ ư ờ n g

cứ u n ư ớ c Cd n h ữ n g t r a n g v iế t c h â n t h ậ t v à x ú c đ ộ n g v ề

n h ữ n g n g à y đ ầ u k iế m số n g ; ô n g N g u y ễ n đ ã đ ư a n h ữ n g y êu

c ầ u c ủ a V iệ t N a m r a trư ớ c h ội n g h ị V e c x a y ; n h ữ n g b à i v iết

đ ầ u t iê n c ủ a ô n g N g u y ễn đ ă n g t r ê n b á o c h í t iế n b ộ và c á c h

m ạ n g ; tờ b áo Người cùng k h ồ r a m á t b ạ n đ ọ c; Đ ạ i hội T u a ,

v à lá p h iếu s á n g s u ố t c ủ a n g ư ờ i c h iế n sĩ c á c h m ạ n g V iệ t(1) Trần Dân Tiên Những mấu chưvện ve dời hoạt động của Hũ Chù lịch. Sách

đã dẫn tr 150.

(2 ) HÒ Chỉ Minh, đồng chí của chúng ta. N X B Xã hội Pari, 1970 tr 163.

(3 ) Theo thư mục của Chù lịch H ồ Chí M inh írơng íập Những SV kiện lịch sif Đàng. N X B S ự thật Hà Nội 1976 tập I tr 672.

r a b iế t b a o n h iê u sự k iệ n lớ n , v ẻ v a n g ch o đ ấ t n ư ớ c T á c

p h ẩ m N hững m áu chuyện vầ dời h o ạ t d ộn g của H ò Chủ tịch

đ ã k ế t h ợp đ ư ợ c sự m iê u t ả th ố n g n h ấ t g iữ a d ò n g sự k iệ n

v à n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g c ủ a r iê n g N g ư ờ i M a n g d á n g d ấp m ộ t

c u ố n t iể u s ử c ủ a vị C h ủ tịc h n ư ớ c, n h ữ n g c â u ch u y ệ n tiê u

b iể u , s in h đ ộ n g v ề đời h o ạ t đ ộ n g c ủ a lã n h tụ d ân tộ c, c ũ n g

có g iá t r ị v ữ n g c h á c v ề m ặ t c h ín h t r ị, x ã h ội v à sử h ọc G iá

t r ị v ă n h ọ c c ủ a t á c p h ẩ m t h ể h iệ n tr ư ớ c t iê n ở tín h c h ấ t r ấ t

c h ắ t lọ c c ủ a n h ữ n g sự k iệ n v à m ẩ u c h u y ệ n v ề m ộ t cu ộ c đời

p h o n g p h ú b ậ c n h ấ t t r o n g đời s ố n g c ủ a d â n tộ c S ự t h ậ t c ủ a đời s ố n g đ ã đ em lạ i n h iề u n h ậ n t h ứ c m ớ i m ẻ, v à g ây r a b a o

x ú c đ ộ n g c h o n g ư ờ i đ ọc T r ê n co n đ ư ờ n g đi tìm đ ư ờ n g cứ u

n ư ớ c , q u a n h ữ n g t h á n g n ã m đ ầ u k iế m số n g , n h ậ n x é t , v à tìm r a ý n g h ĩa c ủ a c u ộ c đời, t á c g iả đ ã g h i lạ i n h iề u m ẩ u

c h u y ệ n v à sự v iệ c có ý n g h ỉa T r ê n c o n tà u rộ n g lớn g iữ a

v iê n r ấ t lớ n p h o n g t r à o c á c h m ạ n g vô s ả n ở n h iề u n ư ớ c

C h iế n t r a n h t h ế g iớ i lầ n th ứ n h ấ t k ế t th ú c , c ộ n g với sự x â u

c h iế n lư ợ c ch o đ ư ờ n g lố i c á c h m ạ n g g iả i p h ó n g d â n tộ c đ ã

đ ư ợ c x á c đ ịn h T ấ m lò n g y êu n ư ớ c t h iế t th a , ý c h í k iê n q u y ế t

đ ấu t r a n h c h o sự n g h iệ p g iả i p h d n g d â n tộ c lu ô n lu ô n là đ ộ n g

lự c t h ú c đ ẩ y n g ư ờ i th a n h n iê n y êu n ư ớ c vư ợt q u a m u ô n v à n

k h ó k h ă n T r ư ớ c h ế t là c ả n h số n g k h ổ cự c h à n g n g à y , v ừ a

h o ạ t đ ộ n g v ừ a h ọ c tậ p , v ừ a k iế m số n g T á c p h ẩ m N hững

m áu chuyện về đ ờ i h o ạ t d ộn g của Hò Chủ tịch đ ã g h i lạ i

ngán gọn, cụ th ể , xúc động; "M ổi buổi m ai ông N guyễn nấu

cơ m t r o n g m ộ t c á i s a n h n h ỏ b ằ n g s á t tâ y đ ặ t t r ê n n g ọ n đ èn

d ầu V ớ i m ộ t co n c á m ắ m h o ặ c m ộ t tí th ịt, ó n g á n m ộ t n ử a

v à đ ể d à n h m ộ t n ử a đ ế n c h iề u Cđ k h i m ộ t m iế n g b á n h m i với m ộ t m iế n g pho m á t l à đủ ă n c ả n g ày Ò n g t r ọ ở m ộ t

tr o n g b à i Theo chân B á c, đ ã v iế t:

""Muôn nỗi dời như ản h trắng đen

B ân g kh u ân g đêm lạn h thức bên đèn Một hòn g ạ ch nóng nung tàm huyết Mầu bán h m ì con nuôi ch í bần”

C h ế L a n V iê n c ủ n g cơ tứ th ơ g ầ n gũi:

"Có nhớ ch ăn g hỡi g ió rét thành B a lê?

Một viên g ạch hồn g B á c chống lạ i cả một m ùa

đông băng g iá

Và sương m ù thàn h L u ản đôn ngươi có nhó Giọt m ò h ôi Người nhò giữ a đ êm khuya?"

{Người đi tìm hình của nuớcị

tr ư ớ c c á c h iệ n tư ợ n g x ã h ội.

T á c p h ẩ m N hữ ng m ẩu chuyện vè đời h o ạ t đ ộn g củ a Hò Chủ tịch đ ã k ế t h ợ p đ ư ợ c d ò n g k ể liê n tụ c v ề m ộ t c u ộ c đời

H ú t th u ố c l à t ậ t x ấ u duy n h ấ t c ủ a ô n g V à tr o n g n h à tù

lạ i c ấ m h ú t th u ố c

B a là vì ô n g m u ố n x e m x é t n h ữ n g t ê n m ậ t th á m d ù n g

m á n h k h ó e g ì đ ể t r a h ỏi n g ư ờ i b ị b á t, đ ể b iế t c h ú n g đ ã b iế t

đ iề u gi, k h ô n g b iế t đ iều giị b à y đ ặ t đ iều

C ả n h tù đày lầ n th ứ h a i đối với ô n g N g u y ễn t h ậ t g ia n

T á c p h ẩ m N hữ ng m ẩu chuyện về dời h oạt d ộ n g củ a Hồ Chủ tịch đ ã k ể lạ i m ộ t v à i n é t v ề c u ộ c s ố n g la o tù c ủ a N g ư ờ i

C ụ H ồ p h ả i " t r ả i q u a g à n b a m ư ơ i n h à tù x â v à h u y ệ n ” G ia m

g iữ , á p g iả i, lạ i tiế p t ụ c bị g ia m g iữ , áp g iả i " T a y b ị trd i g iậ t

c á n h k h u ỷ u , c ổ m a n g v ò n g x íc h , cđ s á u n g ư ờ i lín h m a n g sú n g

g iả i đi C ụ H ồ C h í M in h đi m ã i, đ i m ã i, n h ư n g v ẫ n k h ô n g

b iế t đi đ â u D ầ m m ư a g iã i n ắ n g , t r è o n ú i q u a tru ô n g

g iả i đi s ớ m "G à g á y m ộ t lầ n đ êm c h ử a t a n " , ch o đ ến buổi

c h iề u tố i "C h im m ò i v ề r ừ n g tìm c h ố n n g ủ ", từ n iê m vui th ả

t â m h ồ n t r o n g t h iê n n h iê n p h ó n g k h o á n g "C h im c a rộ n n ú i,

h ư ơ n g b a y n g á t rừ n g ", đ ến n ỗ i k h ổ n ơ i n h à g ia m tă m tố i "L ạ i

n à y đ ã là m tiê u t ạ n t ấ t c ả n h ừ n g c á i ^ cò n x a c á c h g iữ a

C h ủ tịc h v à n h â n d ân , v à là m th à n h m ộ t m ố i tin h th ắ m t h iế t

k ế t c h ặ t lã n h t ụ và q u ầ n c h ú n g " N hững m áu chuyện vầ dời

m ẩ u c h u y ệ n đ ư ợ c k ể lạ i dưới h ìn h th ứ c x e n lẫ n g iữ a m ẩu

c h u y ệ n k ể q u á k h ứ với v iệ c m iê u t ả n h ữ n g k h u n g c ả n h củ a

c u ộ c đ ời h iệ n t ạ i Đ ố là k h u n g c ả n h c ủ a m ù a x u â n tr ê n v ù n g

b iê n g iớ i C a o -B á c -L ạ n g C u ộ c c h iế n đ ấ u c ủ a q u â n v à d â n t a

đ ã c h u y ể n s a n g m ộ t g ia i đ o ạ n m ớ i C h iế n d ịch B iê n g iớ i th ắ n g lợi đ e m lạ i n iề m p h ấ n c h ấ n lớ n la o c h o to à ĩi d â n N ú i rừ n g

b iê n g iớ i n h ư m ở hội, n h ữ n g đ o àn bộ đội v à d â n c ô n g tấ p

đ ịa v à m ộ t b ê n là n g ư ờ i t h a n h n iê n y êu n ư ớ c H a i giai cấ p ,

x o n g , th ì p h ỉn h n ịn h , lừ a g ạ t C u ộ c g iáp m ặ t g iữ a tên th ư ợ n g

th ư th u ộ c đ ịa v à n gư ời th a n h n iê n N gu yễn Á i Q u ố c làm n gư ờ i

đ ọ c n h ớ đ ế n c u ộ c g ặp gỡ g iữ a t o à n q u y ền V a r e n và P h a n B ộ i

C h â u tr o n g t r u y ệ n n g ắ n N hữ ng trò lố hay là Varen và P han

B ội Châu. C h ỗ k h á c n h a u l à n g ư ờ i th a n h n iê n k h ô n g im lặ n g

n h ư n h â n v ậ t P h a n B ộ i C h â u , m à đáp lạ i với n h ữ ig ý tứ

t h ậ t s â u s á c : "C ả m ơn n g à i C á i m à tô i c ầ n n h ấ t trê n đời là ;

Đ ồ n g b à o tô i đ ư ợ c tự do T ổ q u ố c tô i đ ư ợ c đ ộ c lậ p - K ín h

tr u y ề n lá o t o é t C ằ ú n g ndi V iệ t M in h c h i là m ộ t n h d m p h iến

tự đ iể n c h ố n g cộ n g d ày 2 0 0 0 t r a n g đ ể t r a cứ u t ê n N gư ờ i

n h ư n g c h ú n g k h ô n g đ ạ t h iệ u q u ả , v ì N g ư ờ i đ ã đ ổ i tê n N gư ờ i

c h iế n s ỉ c á c h m ạ n g h o ạ t đ ộ n g t r o n g đ iều k iệ n b í m ậ t, ch ứ

t u y ệ t n h iê n k h ô n g p h à i là t r ố n t r á n h , h o ặ c n ằ m im ỏ đ âu

cd b ọ t h ì c ó h o ạ t đ ộn g v à c ó p h o n g tr à o , n ê n k ẻ th ù d ễ đ á n h

h ơ i đ ể b á t bớ tru y n ã T r o n g th ờ i g ia n h o ạ t đ ộ n g ở n ư ớ c(1) T Lían đi đường, v-ừđ k ể chuyện, N X B Sự Ihật, Hà Nội, 1976, tr I I

d ầu , n ấ u x à p h ồn g T h â y n g ư ờ i g ầ y th ỉ c h ú n g đ ố t là m p h â n

b ó n m ộ n g ” T ộ i á c h iệ n h ìn h q u a n h ữ n g c h i t iế t m iê u t ả cụ

th ể Đ ú n g n h ư lời t á c g iả k ế t lu ậ n "ch ủ n g h ĩa p h á t x í t là

h u n g t à n , b ạ o n g ư ợ c, x ấ u x a "

T r ê n đ ấ t n ư ớ c T r u n g Q u ố c đ a n g k h á n g N h ậ t, n g ư ờ i d ân

T r u n g Q u ố c b iể u th ị tin h t h ầ n y êu n ư ớ c s â u s á c m ặ c dù p h ả i

ch ịu đ ự n g t r ă m b ề k h ổ cự c N à o là tộ i á c c ủ a g iặ c N h ậ t, n ào

c á c c u ộ c c h iế n t r a n h á i q u ố c N gư ời k ể v ề n h â n d â n L iê n xô

tr o n g n h ữ n g n ả m đ ầ u x â y d ự n g ch ủ n g h ĩa x ã h ội N g ư ờ i lại

k ể tiế p cu ộ c k h á n g c h iế n c h ố n g p h á t x í t D ứ c c ủ a n h â n d ân

L iê n xô , sự h iệ p đ ồ n g m u ô n n g ư ờ i n h ư m ộ t dưới sự lã n h đạo

n é t m iê u t ả v ề sin h h o ạ t c ủ a n h â n d â n v ù n g r ừ n g n ú i b iê n

g iớ i C h u y ến đi c ô n g t á c c ủ a N g ư ờ i t r o n g n h iề u n g à y ở m ộ t

v ù n g n ú i n o n h iể m tr ở , n h ư n g k h ô n g c ầ n n h iề u n gư ờ i bảo

vệ, v à đ ư ợ c t iế n h à n h t r o n g k h ô n g k h í th o ả i m á i, d ễ ch ịu

N g ư ờ i đi q u a n h iề u v ù n g q u ê , g ặp gỡ tiế p x ú c với n h iề u g ia

th ủ y , d u sơ n " c ũ n g t h íc h N h ư n g h ô m n à o t r ờ i m iía to th ì

c ũ n g k h ổ t h ậ t C á c t o á n v ấ t "lợi d ụ n g th ờ i cơ" m à tấ n c ô n g

c h ú n g tô i; t h ê m v à o đ ó là đ ư ờ n g tr ơ n , g io r é t T ìn h c ả n h ấy

k h ỉế n tồ i n h ớ lạ i c â u đ ố i m à c h a tố i th ư ờ n g đ ọ c:

"£>i đường d á t th ịt trơn như m ỡ

Vừa di dường, vừa k ể chuyện là m ộ t t á c p h ẩm ký m ở rộ n g

đề tà i k ể ch u y ệ n q u a n h iề u sự k iệ n tr ê n t h ế giới, ở n h iề u

d ân tộ c k h á c n h a u T á c p h ẩm tậ p t r u n g v à o m ộ t ch ủ đ ề cơ

b ả n n h ằ m c h ứ n g m in h rằ n g , n h ữ n g t h ế lự c t à n b ạo n h ấ t n h ư

Đ ứ c Ý , N h ậ t, n h ữ n g k ẻ x â m lư ợ c n h ư P h á p , M ỹ, c ũ n g đều

ch ịu số p h ậ n t h ấ t b ạ i th ả m h ạ i C u ộ c đấu tr a n h c ủ a n h â n

d ân c á c d â n tộ c b ị áp b ứ c trư ớ c s a u đ ều d ẫ n đ ến t h ắ n g lợi,

ch ủ n g h ĩa x ã h ội n h ấ t đ ịn h s ẽ đ ư ợ c th ự c h iệ n t r ê n t h ế g iớ i

T ậ p k ý c ó ý n g h ỉa đ ộ n g v iê n , g iá o d ụ c m ọ i n g ư ờ i đi về

p h ía tr ư ớ c v à tin tư ở n g vào t h á n g lợ i C h ỉ m ộ t c h i t iế t về việc N gư ời r è n lu y ện cơ t h ể k h i r a k h ỏ i tù c ũ n g g ây x ú c đ ộ n g

v à n u ô i d ư ỡ n g th ê m ở m ỗ i n g ư ờ i lò n g q u y ế t tâ m t r o n g tr á c h

n h iệ m L ú c đ ó N gư ời đã 5 3 tu ổ i, cơ t h ể c ủ a N g ư ờ i d ư ờ n g

n h ư bị đe d ọ a t à n phế, n h ư n g s ứ c m ạ n h tin h t h ầ n r ấ t dồi dào v à k h ô n g m ộ t khd k h á n n à o là m N g ư ờ i n ả n lò n g ch ù n

b ư ớ c: "K h i đ ư ợ c t h ả r a m á t B á c n h ìn k é m , c h â n b ư ớ c k h ô n g được, B á c q u y ế t tâ m tậ p đi, m ỗ i n g à y m ư ờ i b ư ớ c dù đau m à

p h ải bò p h ả i lế t c ũ n g p h ả i đ ư ợc m ư ờ i bư ớ c m ới th ô i C uối

cù n g B á c c h ẳ n g n h ữ n g đ i v ữ n g m à c ò n trè o đ ư ợ c n ú i L ầ n

đ ầu tiê n lê n đ ỉn h n ú i, B á c c a o h ứ n g là m m ộ t b à i th ơ ch ữ

H á n n h ư sa u :

''Vân ủng trũng sơn, sơn ủng vãn

G iang tâm như k ín h tình vô trần

B òi hồi độc bộ Tây P hong lỉnh

N am vọng trùng dương ức cố nhân''

B á c ch ỉ n h ớ b à i th ơ đổ C h ú n g tô ỉ cố h ế t s ứ c c h ỉ tạ in d ịch

n h ư t h ế n ày :

"'Mảy ôm núiy núi ôm m ảy

L òn g sông sạch ch àn g m ảy m ay bụi hòng

B ùi ngùi d ạ o đ ỉn h Tây Phong Trông vầ cố quốc ch ạn h lòn g nhớ a i r

*•}' '•

; ' - " ^ l

n •

t j / •

Chương thứ tu

NGHỆ THUẬT VIẾT TRUYỆN KÝ

CỦA HỒ CHÍ MINH

T o à n bộ n h ữ n g tru y ệ n v à k ý c ủ a H ồ C h í M in h đ ều đ ư ợc

v iế t r a với m ộ t n à n g lự c s á n g tạ o v à n g h ệ t h u ậ t đ iêu lu y ện

N gư ờ i đ ọc cố t h ể tìm th ấ y ở t á c g iả m ộ t n g h ệ t h u ậ t v iế t v ã n

N g à y 2 t h á n g 4 h ồi 1 6 g iờ 3 0 p h ú t m ộ t n g ư ờ i t r o n g b ọ n

họ vừa mới đóng cầu và treo tín hiệu xong thì một xuồng

m á y c ô n g đi đ ế n ; trên xuòng có m ậ t viên chức người P h á p

củ a xưởng đ ó n g tàu h ả i qu ân d i săn vầ. C h iế c x u ồ n g k é o

c ò i N h â n v iê n b ả n x ứ liề n r a g iữ a .c ầ u p h ấ t c ờ đỏ b á o c h o

tr ư ớ c m á t , vì n ổ đ ư ợ c t á i h iệ n v ớ i sự c h ứ n g k iế n c ủ a n g ư ờ i

v iế t, n g ư ờ i k ể T r o n g n h ữ n g tr ư ờ n g hợp n à y m ẩ u ch u y ệ n

th ư ờ n g k h ô n g m a n g tín h c h ấ t t ổ m lư ợ c c â u c h u y ệ n , td m lư ợ c tìn h h u ố n g , m à th iê n v ề m iê u t ả T á c g iả t r íc h m ộ t đ o ạ n

"N gay b ê n dưới tô i, m ộ t ngư ời V iệ t N a m b ị g iộ i n ư ớc sô i

bỏng từ đầu dến chốn p h á t đ iên lê n m u ố n nhảy x u ố n g b iể n

N gười a n h c ủ a a n h t a q u ên c ả n g u y h iể m b ỏ c h è o ô m lổy a n h

c ả đ ều cụ t h ể , s in h đ ộ n g n h ư m ộ t đ o ạ n p h im h iệ n h ỉn h lê n

m à tạo kh ôn g k h í, càu chuyện m ỏ ra và kh ép lạ i m ột cách chủ động, thu hút người dọc qu a từng tinh tiết. C á ch k ể

r a đi với h a i b à n ta y t r ắ n g , lê n h đ ê n h đ ế n n h iề u x ứ sở, là m

n h iề u c ô n g v iệ c n ặ n g n h ọ c đ ể k iế m số n g , v à cd đ iề u k iệ n

h iể u r a n h ữ n g c h â n ỉý c ủ a đ ời s ố n g v à p h o n g t r à o c á c h n iạ n g

T á c p h ấ m n ố i lê n n iề m vui lớ n k h i N g ư ờ i đ ến với L u ậ n cư ơ n g