Bài viết "Mấy vấn đề tâm lý của người chuyển cư đi xây dựng vùng kinh tế mới" xem xét những ảnh hưởng tâm lý có ảnh hưởng không tốt, cần phải thay đổi, cần hạn chế ảnh hưởng của nó đối với người nông dân khi chuyển cư đi xây dựng vùng kinh tế mới. Với các bạn chuyên ngành Xã hội học thì đây là tài liệu tham khảo hữu ích, mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1M Y V N TÂM LÝ C A NG I CHUY N C
I XÂY D NG VÙNG KINH T M I
PH M XUÂN I
S p x p và phân b l i l c l ng lao đ ng và dân c trên đ a bàn toàn qu c là m t v n đ có ý ngh a chi n l c trên các m t chính tr , kinh t và qu c phòng Xu t phát t th c t y, t sau n m
1975 ng ta đã ch tr ng gi m dân các thành th phía Nam, các t nh ven bi n Trung B và đ ng
b ng B c B b ng vi c v n đ ng chuy n c đi xây d ng các vùng kinh t m i, các nông lâm tr ng,
ch y u là ông - Tây Nam B và Tây Nguyên
M t trong nh ng đ c đi m c a quá trình di dân n c ta là di dân nông nghi p, bi u hi n ch :
đa s ng i ra đi là nông dân và khi đ n n i ch y u c ng làm ngh nông Trong tuy n di dân B c - Nam, có 97% là nông dân - c dân vùng đ ng b ng B c B
Nh ng ng i nông dân tuy đã s ng h n 30 n m d i ch đ xã h i ch ngh a nh ng do đi u ki n
sinh s ng, t p quán canh tác, phong t c c truy n v n còn l u gi khá nhi u nh ng nét tâm lý c a
ng i nông dân c truy n pha tr n v i nh ng nét tâm lý c a ng i nông dân t p th Nh ng nét tâm lý này đã chi ph i, làm nh h ng r t nhi u đ n n p ngh , l i s ng, cách làm n c a h , đ c bi t đ i v i
vi c chuy n c - m t quy t đ nh quan tr ng c a đ i ng i
Bài vi t này s xem xét nh ng nét tâm lý có nh h ng không t t, c n ph i thay đ i, c n h n ch
nh h ng c a nó đ i v i ng i nông dân khi chuy n c đi xây d ng vùng kinh t m i
*
* *
X a kia, cá nhân ng i nông dân không đ c th hi n m t cách rõ nét H hòa mình vào c ng
đ ng làng xã, g n bó ch t ch và kh ng đ nh mình c ng trong c ng đ ng làng xã Tâm lý c ng đ ng chi ph i m i ho t đ ng và đ i s ng c a ng i nông dân; b tách ra kh i c ng đ ng là đi u vô cùng đáng s H luôn an i “khó gi a làng còn h n sang thiên h ” B n thân ng i nông dân không mu n
ra đi kh i c ng đ ng, và n u có ai đó đ n c trú trong làng xã mình thì b coi là h ng ng i “ng c ”,
đ ng t n cùng c a xã h i và b phân bi t đ i x Tâm lý xã h i y t o nên m t s c ghê g m, nh
h ng đ n công tác di dân, c l c hút l n l c đ y đ u y u, khó b t ng i nông dân ra kh i làng xã,
ho c có ra đi h l i tìm cách quay tr v
Trang 2Tình c m h hàng, thân t c c ng tr thành s i dây ràng bu c Quê h ng đ ng ngh a v i ng i thân, v i s ch che, đùm b c ó c ng là lý do làm n y sinh hi n t ng “di c theo mùa” m t c ly thích h p vào lúc th i v và công vi c cho phép Nó c ng cho ta th y t i sao di c c làng, c xã l i có
th ti n hành đ c
Ngày nay, khái ni m quê h ng trong tâm lý ng i nông dân đã có nh ng thay đ i, không ch bó
h p trong ph m vi làng xã, mà đã m r ng ra đ n T qu c, đ t n c
S thay đ i đáng m ng này th hi n trong vi c h s n sàng ra đi xây d ng quê h ng m i khi
ng ra l i kêu g i
Chúng ta hãy xét b ng sau, k t qu c a câu h i nguyên nhân c a vi c ra đi:
Qua đó, ta th y ngay m t v n đ là nh ng nguyên nhân có tính ch t kinh t , hành chính thúc đ y
ng i ra đi kém h n h n so v i nguyên nhân tuyên truy n, v n đ ng (t i m t nông tr ng khác, con s này c ng ch là 31,7%) N i dung tuyên truy n v n đ ng đây không ch d ng l i ch làm cho
ng i nông dân ý th c đ c s khó kh n hi n nay t i quê h ng c , nh ng thu n l i trên vùng đ t
m i, mà còn bao g m c vi c gây nên tâm lý ph n kh i, tâm tr ng thanh th n Khi đó, ng i nông dân
s th y rõ vi c ra đi không nh ng góp ph n làm cho T qu c đ p giàu, mà còn đem l i h nh phúc cho
b n thân, gia đình, t o thêm nhi u thu n l i cho ng i l i Ng c l i, nh ng ng i l i s nhìn
ng i ra đi không ph i là s tr n ch y kh i quê h ng, mà là nh ng ng i tiên phong, dám đi tr c,
nh n v mình nh ng khó kh n H ra đi là đ góp ph n làm cho quê h ng thêm giàu m nh, nh ng
ng i l i ph i bi t n h C ng i ra đi và ng i l i đ u ph i có trách nhi m v i nhau, v i c quê
h ng c l n quê h ng m i
Bên c nh đó, công tác tuyên truy n v n đ ng ph i đ a l i cho ng i dân s hi u bi t v vùng đ t
mà mình s p t i, ph i có ý th c rõ v nh ng khó kh n mà mình s g p Giáo d c chính sách dân t c, trách nhi m gi gìn đ o đ c, v n hóa c a ng i lao đ ng d i ch đ xã h i ch ngh a i đ n vùng
đ t m i không ph i là đ khai hóa v n minh, mà cùng đoàn k t, xây d ng quê h ng m i
N u không t o ra m t ni m tin ngay t ban đ u cho ng i chuy n c thì dù có c g ng đ n bao nhiêu đi ch ng n a, k t qu dân tr l i và làm n c ng s b h n ch B i vì nhu c u c a ng i dân ngày càng đa d ng và m nh m , nh ng trong th c t , chúng ta l i ch a có đ ti m l c kinh t đ b o
tr m t cách ch c ch n nh ng ng i dân lên vùng kinh t m i trong th i gian dài Ngay t ngày đ u, cùng v i n đ nh đ i s ng là ph i b t tay vào s n xu t Hàng lo t khó kh n n y sinh Trong hoàn c nh
đó, n u nh ng ng i dân thi u m t ni m tin v ng ch c vào cu c s ng t ng lai thì h s tr nên suy
s p v ý chí, kh ng ho ng v lòng tin
Trang 356 PH M XUÂN I
Khi ra đi, ông (bà) có ngh r ng đ n n i m i, ông (bà) s :
(% theo câu tr l i) Câu tr l i
ng ý Không đ ng ý Không t ng lai Thu nh p khá h n
Nhà n c đ u t nhi u h n
Giao thông thu n ti n h n
Gia đình hoà thu n h n
Con cái h c chu đáo h n
Quan h v i xung quanh t t đ p h n
75,0 62,0 50,0 49,0 43,0 57,0
12,0 10,0 28,0 11,0 20,0 17,0
13,0 28,0 22,0 40,0 28,0 26,0
Ng i ra di không ch quan tâm đ n v n đ kinh t T t nhiên, đó là v n đ đ c tr n tr nhi u
nh t H còn quan tâm đ n c v n đ t ch c làm n, đ i s ng xã h i N u nh ng v n đ này không
đ c ti n hành đ ng b thì càng gây nên nh ng t n h i nghiêm tr ng trong đ i s ng tinh th n
Khi ra đi, m i cá nhân, m i h gia đình đ u có m t nguyên nhân sâu xa, xu t phát t nguyên nhân
này, m cái đích c a s ra đi, bên c nh đích chung còn có nh ng đích riêng, v n đ này chi ph i không
nh tâm lý c a h N u xác đ nh m c đích rõ ràng kh n ng đ t đ c m c đích là l n thì h mang tâm
tr ng h ng hái, ph n kh i, lòng quy t tâm cao Ng c l i, n u m c đích còn m p m , thi u tính ch
đ ng thì d mang tâm tr ng hoang mang dao đ ng, không phát huy đ c tính sáng t o N m đ c m c
đích và nguyên nhân c a s ra đi là ti n đ cho vi c s m n đ nh s n xu t, t ch c xã h i và đ i s ng
tinh th n
Qua hai b ng trên, ta th y rõ ràng tâm lý c truy n cho r ng “tha ph ng” là đ “c u th c” đã thay
đ i Trong tuy n di dân B c - Nam hi n nay, còn có thêm m t lu ng thông tin n a là do nh ng ng i thân, quen đi tr c công tác, h c t p v nói l i Thông tin đó giúp h hình dung đ c c th h n v n i mình s p đ n, kh n ng th c hi n m c đích c a mình Qua tìm hi u nh ng ng i có ng i thân đi
tr c, ta th y h có tâm tr ng nh nhàng, tho i mái h n Nh ng kêu ca, phàn nàn là s dao đ ng
th ng ít h n B i l do nh ng ng i thân v n đ ng, t o cho h m t ch d a ban đ u dù có mong manh, h không c m th y quá b v , l c lõng mi n đ t xa l
*
* *
Th c t đã cho th y, do tuyên truy n quá tô h ng vùng đ t m i, th i ph ng nh ng thu n l i, đã gây nên nh ng l c quan t u và khi đ n vùng đ t m i thì b h ng h t; m c không phù h p v i th c t Khi đ c h i: ông (bà) chuy n đ n đây làm n vì lý do gì, ta có k t qu :
- i u ki n làm n d dàng: 31,7%
Trang 4- Nhà n c đ m b o công n vi c làm: 29,4%
nh ng ng i ra đi, s c hút trên vùng đ t m i ch y u là công vi c làm n Ng i nông dân cho
r ng đ n n i m i s g p nhi u thu n l i, s tránh đ c c nh đ t ch t ng i đông, s qu n lý ch t
ch , h mu n làm gì thì làm, m t th t do theo kiêu nông dân, v t ch c Nh ng khi g p m t t
ch a qu n lý ch t ch , m t k thu t canh tác khá l thì h ng ngàng và d đi đ n kêu ca, chán n n
Do nh h ng c a mô hình truy n th ng, ng i nông dân tái l p l i n i m i đ n toàn b nh ng không gian xã h i, quan h xã h i, ph ng th c s n xu t và đ i s ng sinh ho t mà h v n có H mang đ n đó m t tâm lý c a ng i s n xu t lúa n c i u đó có th c t ngh a: do thi u m t ph ng
h ng s n xu t đúng đ n, m t mô hình t ch c và qu n lý xã h i phù h p, thi u s ki m tra và h ng
d n ngay t đ u, cho nên h không có con đ ng nào khác là t phát tái t o l i t t t nh ng gì t x a
là quen thu c mà h cho là không th thi u Th m chí, h còn cho đó là ni m t hào, vì tuy xa quê
h ng, nh ng không b “m t g c” Nh ng cái đó mâu thu n n ng n v i cách t ch c s n xu t, qu n
lý xã h i m i Có nh ng thói quen c không đ c ch p nh n đ y, cho nên nhi u cán b là ng i c ,
ng i đ a ph ng, khi th c hi n các ch tr ng nh m duy trì k lu t lao đ ng, tr t t xã h i, b coi là
đè nén chèn ép ng i m i đ n
T vùng đ ng b ng lên mi n núi, n u không có s ch đ o ch t ch , h ng d n c th thì rõ ràng
ng i nông dân đang t m t vùng có n n v n hóa cao chuy n đ n vùng có v n hóa th p, t m t n i có
k thu t canh tác cao đ n n i có k thu t canh tác th p h n M t lo t khó kh n n y sinh nh : m đau, thi u tr ng h c, thi u nh ng ho t đ ng v n hóa, gi i trí , th m chí có nh ng vùng b c t đ t v i
nh ng ho t đ ng c a đ i s ng bên ngoài, d làm n y sinh tâm tr ng mình b b r i
Khi đ c h i: T khi lên đây, ông (bà) có c m th y là mình b b r i hay không, có k t qu nh sau:
- B chính quy n, h p tác xã n i c b r i: 86,1%
Ng i ta c m th y s b r i c a chính quy n n i c ch : chính quy n n i c không còn quan tâm đ n vi c giúp đ h làm n n i m i, không t ch c th m h i, đ ng viên tinh th n c a h và không t o nên đ c m i liên h th ng xuyên gi a n i h ra đi và n i h m i đ n
Trong thâm tâm, ng i nông dân r t mu n quay v quê h ng, nh ng ph i là v v i nh ng vinh quang và s thành đ t H r t mu n khi quay v đ c s ng ng m , thán ph c c a nh ng ng i quê h ng S quay tr v khi ch a đ t đ c m c đích là vô cùng b t đ c d Song c ng chính do h
hàng, thân t c s n sàng thu nh n h , cho nên khi chán n n là n y sinh ra ý ngh quay v quê c
*
* *
Trang 558 PH M XUÂN I
Chúng tôi đ t câu h i: lúc g p khó kh n, quê h ng c có giúp đ gì không?
(% theo câu tr l i)
Th nh tho ng Th ng xuyên Không bao gi Chính quy n n i c
H p tác xã n i c
oàn th n i c
B m n i c
H hàng anh em
Hàng xóm
B n bè
5,0 1,0 2,0 12,0 5,0 2,0 8,0
2,0 3,0 0,7 29,0 38,0 22,0 22,0
93,0 96,0 91,0 59,0 57,0 70,0 70,0
Qua k t qu trên, ta th y s giúp đ v n d a trên quan h huy t th ng Ng i nông dân hi u s giúp đ theo ngh a hoàn toàn tr c ti p: h p tác xã, chính quy n n i c giúp đ tr c ti p C ng chính vì
v y, s giúp đ ng c l i c ng nh m vào nh ng ng i có quan h huy t th ng t i quê h ng S giúp
đ , liên h không ch bó h p trong l nh v c v t ch t, tình c m: 43% s ng i đ c h i nói r ng h có
v n đ ng bà con quê h ng c lên đây v i mình N u chúng ta thúc đ y, h ng d n đ c m i quan
h này thì nó mang l i m t k t qu t t đ p trong vi c v n đ ng đi xây d ng vùng kinh t m i
i ng cán b đi cùng k t h p ch t ch v i cán b đ a ph ng s làm ng i nông dân gi m b t tâm tr ng c m th y mình b b r i n i xa l Bên c nh đó, nh ng m i giao l u nh th t , th m h i l n nhau s t o ra m t m i liên h th ng xuyên, nh ng hi u bi t thông c m, g n bó v i nhau M t v n đ
đ t ra đây là kho ng cách, c ly bao nhiêu thì v a? Sao cho nh ng m i liên h c p I đ b ng n cách
do c ly quá xa? N u ng i nông dân th y đ ng v quê h ng c là quá xa, quá khó kh n, h s c m
th y nh mình m t m t ch d a, m t nh ng ngu n an i, m t s đùm b c mà t lâu h v n có
V i m t ph ng h ng s n xu t đúng đ n, v i m t t ch c xã h i thích h p, đ i s ng tinh th n c a
ng i đ nh c trên vùng đ t m i s s m đ c n đ nh
a ng i lên xây d ng “quê h ng m i” theo đúng ngh a không ch là v n đ khai thác m t vùng lãnh th m i, phát tri n s n xu t, gi i quy t khó kh n cho ng i di c , mà còn ph i quan tâm t i
nh ng v n đ quan tr ng khác là nhu c u tình c m c a quê h ng, là m i quan h thân t c và tr ng
thái tâm lý c a ng i xa quê
T o ra m t ni m ph n kh i và an tâm trên c s nh ng bi n đ i sâu s c các m t môi tr ng s n
xu t, sinh ho t là m t v n đ khó kh n, đòi h i s c g ng c a c hai phía: phía b n thân ng i di c ; phía ng, Nhà n c và các đoàn th quan tâm giúp đ h
*
* *
T tình hình đ c phân tích trên đây chúng tôi xin nêu lên m t vài suy ngh , t ch c di dân là m t nhi m v to l n c a đ t n c hi n nay ây là m t công vi c đ y r y nh ng khó kh n c n hi u tr c
đ kh c ph c và c ng là công vi c có nhi u thu n l i c n phát huy
Trang 6M y v n đ tâm lý… 59
1 Qua đi u tra, chúng ta th y tuy t đ i b ph n nh ng ng i di dân là nghe theo ti ng g i c a
ng ó là ph m ch t t t đ p c a ng i nông dân đã chi n đ u kiên trì v t bao th thách d i s lãnh đ o c a ng i u quan tr ng hàng đ u đ c đ t ra là ng b , chính quy n và các đoàn th c a
đ a ph ng ph i có trách nhi m đ i v i h t lúc tuyên truy n chính sách cho đ n lúc đ ng viên h lên
đ ng và ti p t c theo dõi, giúp đ h tr c nh ng khó kh n n i quê h ng m i Ph i c ng c ni m tin c a h đ i v i quê h ng và đem ni m tin yêu c a quê h ng liên t c ng h và c v h Nh ng
n i nào có s giao l u th ng xuyên và m t thi t gi a quê h ng c là quê h ng m i thì nh ng n i
đó ng i di c an tâm và tích c c s n xu t
2 Ng i ra đi đem theo ni m tin r ng quê h ng m i v i đi u ki n đ t đai, khí h u s giúp h nhanh chóng n đ nh đ i s ng H không l ng h t đ c khó kh n khi ti p xúc v i th c t Quê
h ng c không đ c b r i h , không đ c vô trách nhi m khi chu n b đ a bàn di c , hình th c s n
xu t, đi u ki n và ph ng ti n lao đ ng Ph i có cán b ph trách đi tr c h đ chu n b , cùng v i h xây d ng, chia s v i h nh ng khó kh n, s m đem l i cho h m t cu c s ng n đ nh và có ti n đ
3 Ng i di dân r i b quê h ng v i ni m t hào vì đ c nh n m t nhi m v quanh vinh c a
ng, v i hy v ng đ c nh n m t cu c s ng sung túc h n Nh ng m t đi u quan tr ng b c nh t không th b qua, đó là con ng i sinh ra không ch đ ch ng đói i v i ng i di dân, đ i s ng đ c
m no ch a đ H còn c n đ c th a mãn nh ng nhu c u t i thi u c a con ng i v đ i s ng tinh
th n và v n hóa Xa quê h ng đ đem v con s ng gi a núi r ng, ng i di dân không ph i ch đ có
m t túp nhà và b a c m đ c n no H còn có tình c m sâu s c v i quê h ng, đ i v i h hàng, thôn xóm H còn c n hi u bi t v th i s , v nh ng vi c x y ra quê h ng h c ng nh trong toàn
b đ t n c và trên th gi i H c n đ c th ng th c v v n ngh , đ c đ c sách báo, đ c nghe đài,
đ c xem chi u bóng H mu n cho con cái h ph i có ch h c hành, ph i có m t t ng lai t t đ p
H mu n cho gia đình h khi m đau có th y thu c b nh vi n Nh ng đi u trên đây c n đ c b o
đ m, hay ít nh t h ph i th y nh ng đi u y s s m đ c b o đ m
4 n quê h ng m i, h sinh ho t trong m t môi tr ng m i v xã h i Chính quy n n i ti p
nh n h ph i ngay t đ u h ng d n h m i đi u c n thi t v s n xu t và sinh ho t, s m xây d ng m t
m i quan h đoàn k t gi a h v i nhân dân b n đ a đ “bán anh em xa, mua láng gi ng g n”, h s m
đ c n đ nh v m t tâm lý, xây d ng nh ng tình c m lành m nh và trong sáng v i m i ng i xung quanh; cùng nhau xây d ng m t l i s ng m i thích h p v i m t khung c nh m i
Tóm l i, chính sách đ i v i ng i di c ph i h ng vào vi c chính quy n n i quê h ng c , và chính quy n n i quê h ng c ph i t o đi u ki n cho ng i di dân th y h t nh ng đi u thu n l i và khó kh n, tin t ng vào ti n đ c a quê h ng m i và c a b n thân h , s ng an vui trong tình yêu
th ng c a m i ng i, tr c h t là c a h hàng và c a quê h ng, nh ng ng i đã g n bó v i h t
nh b ng nh ng m i liên h r t phong phú và t t đ p