Thiết kế bài giảng điện tử song ngữ anh việt chương “động lực học chất điểm” vật lý 10

Một trong những nhiệm vụ được Đề án Ngoại ngữ quốc gia 2020 đặt ra là xây dựng và triển khai các chương trình dạy và học bằng ngoại ngữ cho một số môn học tự nhiên như Toán, Vật lý,....

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA VẬT LÝ

NGUYỄN THỊ TĨNH LỆ

THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SONG NGỮ ANH - VIỆT CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÝ 10

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

B MỞ ĐẦU

2 Lý do chọn đề tài:

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA VẬT LÝ

NGUYỄN THỊ TĨNH LỆ

THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SONG NGỮ ANH - VIỆT CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÝ 10

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Chuyên ngành: Sư phạm Vật lý Khóa học: 2013-2017 Người hướng dẫn: TS Nguyễn Qúy Tuấn

Đà Nẵng, 2017

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận này tôi xin chân thành cảm ơn ban chủ nhiệm khoa Vật lý và quý thầy cô đã tận tình hướng dẫn, giảng dạy trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và rèn luyện ở trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến TS Nguyễn Quý Tuấn – giảng viên khoa Vật lý trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng – thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình làm khóa luận

Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình và bạn bè, tập thể lớp 13SVL và giáo viên chủ nhiệm Nguyễn Nhật Quang đã dành nhiều tình cảm, sự động viên, giúp đỡ để tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập suốt bốn năm qua và hoàn thành khóa luận này

Trân trọng cảm ơn!

Đà Nẵng, tháng 5 năm 2017

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Tĩnh Lệ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài: 1

2 Mục tiêu nghiên cứu: 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu: 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 2

5 Phương pháp nghiên cứu: 3

NỘI DUNG 4

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC DẠY HỌC SONG NGỮ VÀ BIÊN SOẠN BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ 4

1.1 Cơ sở lí luận của dạy học song ngữ 4

1.1.1 Khái niệm dạy học song ngữ 4

1.1.2 Đặc điểm của dạy học song ngữ 4

1.1.3 Ích lợi của việc học song ngữ 4

1.2 Cơ sở thực tiễn của dạy học song ngữ 5

1.3 Bài giảng điện tử: 8

1.3.1 Khái niệm bài giảng điện tử 8

1.3.2 Sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học 8

1.3.3 Vai trò của bài giảng điện tử trong dạy học vật lý ở trường trung học phổ thông 9

1.4 Biên soạn bài giảng điện tử song ngữ 9

1.4.1 Biên soạn bài giảng điện tử Chương Động lực học chất điểm 9

1.4.2 Một số lưu ý khi soạn bài giảng song ngữ 11

Chương 2:NỘI DUNG VÀ CÁC BÀI GIẢNG SONG NGỮ ĐIỆN TỬ ANH–VIỆT CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÝ 10 12

2.1 Tìm hiểu chương “Động lực học chất điểm” 12

2.1.1 Đặc điểm chương 12

2.1.2 Nhiệm vụ chương 12

2.1.3 Cấu trúc chương 13

2.1.4 Chuẩn kỹ năng, kiến thức của chương 15

2.2 Một số bài giảng điện tử chương “Động lực học chất điểm” Vật lý 10 17

2.2.1 Bài giảng điện tử bài “Ba định luật Newton” tiết 1 17

2.2.2 Bài giảng điện tử bài “Ba định luật Newton” tiết 2 24

2.2.3 Bài giảng điện tử bài “Lực hấp dẫn Định luật vạn vật hấp dẫn” 31

2.2.4 Bài giảng điện tử bài "Lực đàn hồi của lò xo-Định luật Hooke… …39

2.2.5 Bài giảng điện tử bài “Lực ma sát” 49

2.2.6 Bài giảng điện tử bài "Lực hướng tâm"……… 58

Chương 3: TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY CÁC BÀI GIẢNG CHƯƠNG ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM 65

3.1 Bài “Ba định luật Newton” 65

3.2 Bài “Lực hấp dẫn-Định luật vạn vật hấp dẫn” 79

3.3 Bài "Lực đàn hồi của lò xo-Định luật Hooke"……… ….85

3.4 Bài “Lực ma sát” 92

3.5 Bài “Lực hướng tâm” 100

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 106

TÀI LIỆU THAM KHẢO 107

DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU, DANH MỤC HÌNH VẼ

Sự tương tác của xe và bức tường

Sự tương tác của quả bóng và cái vợt Lực và phản lực của người trượt băng Lực hấp dẫn giữa hai vật đồng chất có dạng hình cầu Bánh xe mới

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Quá trình hội nhập và toàn cầu hóa được hiểu là quá trình mà các nước trên thế giới xiết chặt nhiều mối quan hệ với nhau dựa trên các tiêu chí nhất định nhằm thúc đẩy hỗ trợ nhau phát triển Tuy nhiên quá trình này diễn ra gặp phải rào cản rất lớn

đó chính là ngôn ngữ Sự yếu kém hay không có sự thông thạo về ngoại ngữ cũng sẽ dẫn đến những thiệt thòi trong quan hệ và các cơ hội hợp tác Nhận thức được tầm quan trọng này đất nước ta đang có rất nhiều chính sách thúc đẩy và nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ trong nước Do đó đề án “Dạy và học ngoại ngữ trong

hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020” được phê duyệt năm 2008 Với mục tiêu chung là đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân, triển khai chương trình dạy và học ngoại ngữ mới ở các cấp học, trình

độ đào tạo Một trong những nhiệm vụ được Đề án Ngoại ngữ quốc gia 2020 đặt ra

là xây dựng và triển khai các chương trình dạy và học bằng ngoại ngữ cho một số môn học tự nhiên như Toán, Vật lý, [4]

Việc đưa vào thí điểm dạy môn Vật lý bằng tiếng Anh nằm trong kế hoạch đổi mới giáo dục, nhằm nâng cao năng lực Vật lý và Tiếng Anh chuyên ngành, giúp học sinh từng bước tiếp cận với chương trình môn Vật lý song ngữ Anh-Việt trong nước

và quốc tế; nâng cao chất lượng học tập của học sinh khi tham gia vào các cuộc thi Olympic Vật lý – Tiếng Anh Nhưng thực tế việc dạy học song ngữ Anh-Việt ở nước

ta gặp không ít khó khăn đặc biệt là dạy học song ngữ trong môn Vật lý như: Thiếu giáo viên, giáo viên không đạt trình độ dạy song ngữ; giáo viên chỉ đáp ứng được một yêu cầu, giáo viên dạy môn Vật lý thì không giỏi Tiếng Anh ngược lại giáo viên giỏi Tiếng Anh thì không dạy được Vật lý; vốn từ của học sinh còn ít, đặc biệt là vốn từ Vật lý bằng Tiếng Anh Hiện nay ở các trường Đại học sư phạm, môn ngoại ngữ không được chú trọng đúng mức nên năng lực ngoại ngữ của sinh viên sư phạm còn hạn chế Để có thể triển khai hiệu quả giảng dạy song ngữ, bên cạnh nguồn lực con người thì tài liệu tham khảo đóng vai trò quan trọng Tuy nhiên tài liệu giảng dạy song ngữ Anh-Việt môn Vật lý như sách giáo khoa, sách bài tập, bài giảng điện tử, rất hạn chế Trong quá trình tìm kiếm tài liệu tham khảo tôi chỉ tìm được một số bài giảng song ngữ như “Lớp học vật lý bằng song ngữ Anh-Việt phần quang hình học

Vật lý 11” của giáo viên Lê Hằng [10], Vì vậy việc nghiên cứu để thiết kế các bài giảng song ngữ Anh-Việt là một việc làm rất cần thiết, sẽ giúp cho các giáo viên phổ thông có thêm tư liệu, bài giảng

Trước khi thực hiện đề tài tôi có khảo sát ý kiến các học sinh ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng (phần phụ lục) Kết quả cho thấy nhu cầu và mong muốn của các bạn học sinh được đi du học ở các nước phát triển sử dụng tiếng Anh như Anh, Mỹ là khá cao Hầu hết các bạn đều nhận thức được sự quan trọng của việc học tiếng Anh Đặc biệt có đến 37,2% học sinh hứng thứ với việc học song ngữ Anh-Việt trong bộ môn Vật lý

Nghiên cứu sách giáo khoa Vật lý lớp 10 cơ bản, tôi nhận thấy chương “Động lực học chất điểm” là một chương có nhiều nội dung kiến thức liên quan đến thực tiễn, việc học chương này bằng chương trình song ngữ sẽ tạo cho học sinh nhiều hứng thú, giúp học sinh không những nâng cao kiến thức Vật lý, tăng cường tiếng Anh chuyên ngành mà còn nâng cao sử dụng tiếng Anh giao tiếp hằng ngày Bên cạnh đó bài giảng điện tử song ngữ Anh-Việt chương này vẫn chưa được nghiên cứu

Từ những lí do trên tôi chọn đề tài: “Thiết kế bài giảng điện tử song ngữ Việt chương “Động lực học chất điểm” Vật lý 10”

Anh-2 Mục tiêu nghiên cứu:

Biên soạn các bài giảng song ngữ Anh-Việt chương “Động lực học chất điểm”, sách giáo khoa Vật lý 10 cơ bản

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc dạy học song ngữ

- Điều tra, khảo sát ý thức và mong muốn của học sinh trong việc dạy học song ngữ môn Vật lý ở các trường phổ thông

- Tìm hiểu, nghiên cứu nội dung kiến thức chương 2: “Động lực học chất điểm” sách giáo khoa Vật lý 10 cơ bản

- Biên soạn các bài giảng song ngữ Anh-Việt: Ba định luật Newton, Lực hấp

dẫn-Nội dung kiến thức chương “Động lực học chất điểm” sách giáo khoa Vật lý lớp

10 và nội dung tương tự bằng tiếng Anh

- Phạm vi nghiên cứu:

Chương “Động lực học chất điểm” sách giáo khoa Vật lý 10

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu tài liệu lí luận để tìm hiểu cơ sở lí luận của việc dạy học song ngữ

- Nghiên cứu tài liệu sách giáo khoa, tài liệu sách Vật lý nước ngoài để xác định nội dung kiến thức, ngôn ngữ

- Sử dụng Google Form để khảo sát hứng thú của học sinh với việc học Vật lý bằng tiếng Anh

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC DẠY HỌC SONG NGỮ VÀ

BIÊN SOẠN BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ 1.1 Cơ sở lí luận của dạy học song ngữ

1.1.1 Khái niệm dạy học song ngữ

Song ngữ nghĩa là ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ thứ hai phải bổ trợ cho nhau phát triển về mặt ngôn ngữ

"Giáo dục song ngữ" là việc sử dụng hai ngôn ngữ là phương tiện truyền thông của hướng dẫn cho một học sinh hoặc một nhóm học sinh trong một phần hoặc tất

cả các chương trình học [8]

1.1.2 Các cấp độ của dạy học song ngữ

Dạy học song ngữ đã trở thành một trong những xu thế dạy và học ngoại ngữ chủ đạo của các nước trên thế giới Hiện nay dạy học song ngữ được thực hiện nâng dần trình độ theo 3 cấp độ gồm:

Cấp độ 1: Giáo viên dạy trên lớp sử dụng tiếng Việt là chủ yếu, giao bài tập

về nhà, bài tập nhóm để học sinh thực hành bằng tiếng Anh, giáo viên chữa bài tập bằng tiếng Anh; (đối với giáo viên không thông thạo Tiếng Anh, học sinh dùng sách

để nghiên cứu, tham khảo, bổ sung thêm kiến thức về toán, khoa học)

Cấp độ 2: Giáo viên giảng dạy trên lớp sử dụng tiếng Anh là chủ yếu, sửa bài

tập bằng tiếng Anh, học sinh trao đổi bằng tiếng Anh (đối với giáo viên có thể sử dụng được tiếng Anh thì dùng như tài liệu bổ trợ để giảng dạy một số khái niệm cho học sinh, giải thích bằng tiếng Anh để giúp học sinh tiếp cận, hiểu và vận dụng được các thuật ngữ liên quan đến các môn khoa học bằng tiếng Anh)

Cấp độ 3: Bước cao nhất là tổ chức dạy học hoàn toàn bằng tiếng Anh (nếu

giáo viên có trình độ đạt chuẩn thì dùng sách giáo khoa để dạy các môn khoa học một phần hoặc toàn bộ bằng tiếng Anh giúp học sinh tiếp cận với chương trình phổ thông

chóng Khả năng này giúp mở ra nhiều hướng suy nghĩ và khả năng giải quyết vấn

đề tốt hơn

- Việc kiểm soát xử lý thông tin tốt hơn – những người sử dụng hai ngôn ngữ có thể

chọn lọc thông tin liên quan đến nhau từ những thông tin không liên quan tốt hơn Điều này có nghĩa rằng họ có khả năng tập trung cao hơn và là những người có khả năng suy nghĩ và đưa ra quyết định hiệu quả hơn

- Cải thiện trí nhớ – điều này cho phép con người làm việc với một lượng thông tin

lớn hơn giúp họ mở rộng hiểu biết và kiến thức căn bản

- Gia tăng sự linh hoạt trí óc – điều này có nghĩa rằng con người có thể nhìn thấy rộng

hơn nhiều mảng thông tin và nhìn thế giới từ nhiều góc độ khác nhau

- Nhận thức ngôn ngữ tốt hơn – khả năng này hỗ trợ sự cảm nhận tốt hơn trong giao

tiếp cá nhân

- Cải thiện sức khỏe của trí óc – bằng chứng khoa học chứng minh rằng sử dụng hai

ngôn ngữ làm chậm sự suy giảm trí óc trong vòng từ 2 đến 4 năm [11]

1.2 Cơ sở thực tiễn của dạy học song ngữ

Vai trò của Anh ngữ bên cạnh tiếng mẹ đẻ đang đặc biệt được coi trọng Trong

xu thế ấy, giáo dục Việt Nam cũng phải đẩy mình theo xu hướng chung Nhiệm vụ phổ biến Anh ngữ trong nhà trường trở nên cần thiết hơn bao giờ hết Một trong những hình thức lan truyền đó chính là mô hình dạy học song ngữ

Trên thực tế hiện nay thì mô hình dạy học song ngữ còn gặp nhiều khó khăn do

ba nguyên nhân chính:

Thứ nhất, năng lực ngoại ngữ của giáo viên còn ở mức độ thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu phổ biến dạy học song ngữ trong nhà trường Đa số giáo viên tốt nghiệp các chuyên ngành bằng tiếng Việt, năng lực tiếng Anh mới đạt trình độ các chứng chỉ ngoại ngữ A, B, C theo chuẩn đánh giá thông thường của Việt Nam hoặc dựa vào quá tình tự học, tự trau dồi Môi trường tương tác ngoại ngữ của giáo viên ít, nhiều nơi hầu như không có, do vậy triển khai dạy học song ngữ trở thành một vấn đề khó khăn, nặng nề với họ

Thứ hai, trình độ Anh ngữ của học sinh đại trà ở những vùng nông thôn, vùng

xa thành thị, trung tâm không đồng đều Chưa nói đến các đối tượng học sinh là con

em đồng bào biên giới, hải đảo, các vùng kinh tế đặc biệt khó khăn Không phải các

em đều có thể phát âm chuẩn, có vốn từ vựng, ngữ pháp phong phú để tiếp cận nhanh

với bài học (trong khi tiếng Anh sử dụng ở các tiết dạy này đều là thuật ngữ chuyên ngành) Việc hướng dẫn cho các em làm quen, thích nghi dần với mô hình học này cũng cần có thời gian và lộ trình dài hơn

Thứ ba, sách giáo khoa chuẩn cho dạy học song ngữ chưa được được ban hành chính thức Tính pháp lí của các chương trình dạy học song ngữ cũng khiến nhiều nơi băn khoăn vì chưa có hướng dẫn cụ thể nào từ Bộ GD & ĐT Hầu hết giáo viên phải

tự tìm hiểu, mày mò, tham khảo các nguồn thông tin khác để triển khai bài dạy Bên cạnh đó vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều trong việc đánh giá chất lượng biên dịch sách giáo khoa dành cho công tác này

Bởi vậy, dạy học song ngữ khi triển khai về các địa phương mới chỉ dừng lại ở mức độ thí điểm ở một số lớp, một số tiết học Và đa số, giáo viên mới chỉ có thể thực hiện được các tiết dạy ở mức độ cơ bản (chưa đi sâu giải thích, phân tích định nghĩa chi tiết cho học sinh về các vấn đề xoay quanh nội dung bài học; mức độ tương tác giữa người dạy - người học thấp) Người dự giờ, người tiếp thu cũng còn nhiều lúng túng khi xác định nội dung lời trong tiết dạy

Tại các cơ sở giáo dục, tính nan giải của vấn đề hầu hết đã được nhìn nhận rất nghiêm túc Lãnh đạo Sở, Phòng, các trường đều có sự quan tâm thích đáng đến việc

áp dụng dạy học song ngữ, chú trọng đầu tư hơn về cơ sở vật chất, điều kiện học tập cho học sinh; tổ chức các lớp đào tạo nâng cao trình độ ngoại ngữ cho giáo viên, hướng đến tiếp cận dần, từng bước một, từ bộ phận đến toàn phần trong quá trình dạy Giáo viên có ý thức nâng cao trình độ ngoại ngữ để đáp ứng từng bước nhu cầu dạy học Công tác định hướng tư tưởng, khơi dậy hứng thú, tìm tòi cho học sinh về

bộ môn ngoại ngữ cũng được quan tâm, chú ý

Vẫn biết còn nhiều khó khăn, song dù nói theo cách nào đi chăng nữa, từng bước đưa dạy học song ngữ nhập cuộc vào phong trào giáo dục chuyên nghiệp là một hướng đi đúng đắn, có tầm nhìn và cần được nhiệt tình ủng hộ Không phủ nhận được rằng khởi đầu của một chặng đường bao giờ cũng không tránh được vô vàn thử thách

viên và sự tiếp thu, hồi đáp của học sinh bằng ngôn ngữ thứ hai cũng đã đạt được những dấu hiệu tích cực Học sinh cảm thấy mới lạ, tò mò với cách tiếp cận môn học bằng ngoại ngữ Đồng thời, theo các em đánh giá, qua đây còn hỗ trợ thêm cho bản thân về khả năng nói, viết, nghe - hiểu căn bản về cách sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp Các em có thêm sự tự tin, dám nói, dám sai trong quá trình học ngoại ngữ Thành công bước đầu của tiết dạy cũng góp phần khẳng định: việc triển khai theo mô hình học này tại môi trường giáo dục sở tại hoàn toàn có thể thực hiện được nếu như có thời gian và sự đầu tư thích đáng Điều này đã đưa tiếng Anh đến gần hơn với các đối tượng học sinh, từng bước thay đổi quan điểm ngại khó, ngại khổ, sợ thất bại khi triển khai ở địa bàn vùng sâu vùng xa

Bên cạnh những tín hiệu đáng mừng đó, tất yếu vẫn có những tồn tại cần được khắc phục Trước hết, năng lực ngoại ngữ của học sinh còn ở mức độ thấp, chưa đáp ứng được hoàn toàn những yêu cầu cần thiết của một tiết dạy song ngữ Các thuật ngữ toán học mới được làm quen bước đầu, học sinh phát âm chưa chuẩn, diễn đạt ý bằng tiếng Anh chưa đúng, còn nhiều lúng túng, rụt rè Khả năng hiểu và nhận lệnh

từ giáo viên chưa thành thục, mới nhận diện được ở mức độ đơn giản, những câu lệnh ngắn Khả năng diễn đạt lời, ý của học sinh còn yếu

Là tiết dạy thử nghiệm bằng tiếng Anh nên đã hạn chế đáng kể việc linh hoạt triển khai các phương pháp dạy học, thực hành, các hoạt động điều khiển lớp của giáo viên Do vậy, tiết dạy chưa phong phú, chưa thu hút được sự chú ý của người học, tiết học còn trầm Các đối tượng học sinh yếu, kém, trung bình chưa được quan tâm nhiều, các em khá mơ hồ và lúng túng, ngại tiếp thu trong quá trình học Tính tích cực, chủ động của học sinh chưa thể hiện rõ Sự lắng nghe và điều chỉnh của giáo viên chưa sâu sát đến từng đối tượng Đây cũng là những điểm tồn tại tất yếu khi đặt vào vị trí người dạy, người học và địa bàn triển khai Bởi lẽ, tiếng Anh vốn đã là một thử thách với học sinh Trình độ ngữ pháp, vốn từ vựng khá ít ỏi, nghèo nàn Cơ sở vật chất phục vụ dạy học tiếng Anh chưa đảm bảo Nhận thức về vai trò của ngôn ngữ này với nhiều em còn khá hạn chế Phía giáo viên, lâu nay chỉ giảng dạy bằng tiếng mẹ đẻ, do vậy, kết hợp song ngữ trong một tiết dạy đã là một thử thách lớn cho người dạy Giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian, công sức

Từ những điểm được và chưa được trên, có thể rút ra một số kinh nghiệm khi triển khai mô hình này như sau:

Trước tiên, bên cạnh việc nâng cao trình độ chuyên môn, giáo viên cần trau dồi thêm về năng lực ngoại ngữ Đồng thời, có thái độ chủ động, tin tưởng và dám thực hiện khi tiến hành dạy song ngữ Thực hiện dạy từng bước một, từ làm quen đến nâng cao từng bước về khả năng ngoại ngữ trong tiết dạy Giáo viên các môn cần nhận thức sâu sắc hơn nữa vai trò của tiếng Anh trong nhà trường và đời sống, từ đó có ý thức tự giác trau dồi, tìm tòi và học hỏi

Thứ nữa nhà trường cần có những quan tâm, ưu ái cần thiết cho công tác dạy học song ngữ Gốc rễ của vấn đề vẫn ở kĩ năng, nhận thức về việc học ngoại ngữ trong các giờ tiếng Anh trên lớp của học sinh Do vậy, ngoài sự quan tâm của giáo viên chuyên ngành trong môn học, nhà trường cần ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, thời gian cho công tác dạy tiếng Anh đại trà Có thể tổ chức các câu lạc bộ tiếng Anh, các chương trình thuyết trình, hùng biện, giao lưu cấp trường về việc sử dụng ngoại ngữ này trong giới học sinh Khuyến khích và tạo cảm hứng cho người học

Giáo viên tiếng Anh ngoài đáp ứng yêu cầu dạy học bộ môn, cần chú ý hỗ trợ

và điều chỉnh thêm cho học sinh về vốn từ vựng, phát âm các thuật ngữ chuyên ngành khác (chủ yếu là khoa học tự nhiên) Cần khơi gợi và cỗ vũ học sinh theo đuổi niềm đam mê ngoại ngữ Giúp các em có động lực, sự tự tin và sự dấn thân khi tương tác trong lĩnh vực này

1.3 Bài giảng điện tử:

1.3.1 Khái niệm bài giảng điện tử

“Bài giảng điện tử” là một hình thức tổ chức bài lên lớp mà ở đó toàn bộ kế hoạch hoạt động dạy học đều được chương trình hoá do giáo viên điều khiển thông qua môi trường multimedia do máy vi tính tạo ra Cũng có thể hiểu bài giảng điện tử là những tệp tin có chức năng chuyển tải nội dung giáo dục đến học sinh [1]

1.3.2 Sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học

Môi trường thuận lợi nhất để thực hiện bài giảng điện tử là phòng học đa phương tiện có trang bị máy tính, máy chiếu, các thiết bị nghe nhìn Bên cạnh sử dụng phương

sinh dễ biết đến hơn HS có thể copy về cài vào máy để tham khảo ở nhà trước nếu bài được đưa lên mạng thì HS, đồng nghiệp có thể xem tham khảo nghiên cứu, góp

Cùng với sự phát triển vượt bậc của CNTT thì việc ứng dụng CNTT trong dạy học các môn học nói chung và Vật lý nói riêng trong trường THPT ngày càng trở nên khá phổ biến nhờ tính năng vượt trội trong việc cung cấp chia sẻ tư liệu phong phú như: giáo án điện tử, …Mặc dù là môi trường ảo nhưng nó thực hiện được các PTDH khác khó có thể đạt được Tuy nhiên, chính sự phong phú về nguồn tư liệu, một yêu cầu cấp thiết đặt ra cho giáo viên là sử dụng như thế nào cho phù hợp nội dung bài học, hình thành kĩ năng tìm kiếm và xử lý tư liệu là nhiệm vụ cấp bách của giáo viên Vậy BGĐT có vai trò rất quan trọng trong dạy học Vật lý cùng với sự phát triển của CNTT, BGĐT tích hợp những tư liệu bổ ích, cần thiết để phục vụ tốt nhất để mang lại hiệu quả dạy học cao

1.4 Biên soạn bài giảng điện tử song ngữ

1.4.1 Biên soạn bài giảng điện tử Chương Động lực học chất điểm

Tùy vào mục tiêu bài học- mong muốn học sinh sẽ đạt được những gì về kiến thức - kỹ năng - tư duy - thái độ, với mức độ như thế nào về cả hai lĩnh vực Vật lý và tiếng Anh; và đối tượng học sinh mà sẽ có cách biên soạn bài giảng khác nhau

Từ thực tiễn hiện nay trình độ của GV dạy Vật lý về ngoại ngữ vẫn chưa đạt chuẩn; trình độ Anh ngữ của học sinh vẫn chưa đồng đều; tài liệu học tập Sách giáo khoa chuẩn cho dạy học song ngữ chưa được ban hành chính thức, tính pháp lí của các chương trình dạy học song ngữ cũng khiến nhiều nơi băn khoăn vì chưa có hướng

dẫn cụ thể nào từ Bộ GD & ĐT và giá thành sách song ngữ khá cao Đối tượng học sinh hướng tới là học sinh đại trà (mặt bằng chung là khá yếu tiếng Anh) Nên việc

Biên soạn bài giảng điện tử Chương Động lực học chất điểm sẽ thực hiện ở cấp độ 1

(Giáo viên dạy trên lớp sử dụng tiếng Việt là chủ yếu, giao bài tập về nhà, bài tập nhóm để học sinh thực hành bằng tiếng Anh)

1.4.1.1 Mục tiêu:

- HS có thêm một số từ vựng chuyên ngành Vật lý về cơ học cổ điển

- HS có thể đọc hiểu đề bài tập hoàn toàn bằng tiếng Anh và giải được chúng bằng tiếng Việt

- HS có thể tham khảo tài liệu khoa học được viết bằng tiếng Anh

1.4.1.2 Tài liệu tham khảo:

Các bài học được biên soạn dựa trên các tài liệu thao khảo sau:

- Sách giáo khoa Vật lý 10 chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam [2]

- Giáo trình Physics Principles with Applications (2014) 7th Ed., Precision Graphics, USA của tác giả Douglas C Giancoli, [6]

- Giáo trình Physics for Scientists and Engineers with Modern Physics, 9th Ed của tác giả Raymond A Serway và John W Jewett, Jr [7]

1.4.1.3 Cấu trúc bài giảng

- Bài giảng điện tử được soạn hoàn toàn bằng tiếng Anh: nội dung, hình ảnh, video đều sử dụng tiếng Anh Các định luật, định nghĩa có kèm theo audio đọc bằng tiếng Anh

- Từ vựng (Vocabulary) sẽ được GV cung cấp ở đầu bài giảng, được ghi ở trên bảng

và không xóa để học sinh tiện tiếp thu các bài đọc Việc kiểm tra từ vựng sẽ được thực hiện ở kiểm tra bài cũ tiết tiếp theo

- Nội dung kiến thức trọng tâm được truyền tải bằng tiếng Việt để đảm bảo học sinh đạt được các chuẩn kỹ năng kiến thức Vật lý đã được đặt ra

- Bài tập sẽ được biên soạn hoàn toàn bằng tiếng Anh Nếu có thêm từ mới sẽ được

1.4.2 Một số lưu ý khi soạn bài giảng song ngữ

- Điều cần lưu ý là ngọai ngữ là phương tiện và nội dung cần truyền đạt là cốt lõi Mỗi phần khác nhau của chương trình môn học cần sử dụng phương pháp lồng ghép ngoại ngữ thích hợp nhằm đạt được mục tiêu truyền tải nội dung và học sinh hứng thú với việc học, không bị sức ép của ngôn ngữ Việc chọn lựa được phương pháp thích hợp sẽ làm sáng tỏ hơn nội dung cần truyền đạt và hỗ trợ cho việc vận dụng ngoại ngữ trong việc khai thác thông tin và nhận thức vấn đề của học sinh

- Cách thức thực hiện của mỗi giáo viên là khác nhau, tuy nhiên mỗi phần khác nhau của chương trình môn học không thể sử dụng cùng một kiểu phương pháp lồng ghép ngoại ngữ Điều này khiến giáo viên cần phải năng động tích cực tìm các phương pháp lồng ghép ngoại ngữ phù hợp cho các nội dung giảng dạy riêng biệt Mỗi phương pháp lồng ghép ngoại ngữ khác nhau đều có ưu và nhược điểm khác nhau Điều quan trọng là người giáo viên cần sử dụng đúng cái ưu và tránh được cái nhược của phương pháp mà mình sử dụng trong từng tình hình cụ thể

- Điều quan trọng là giáo viên cần cung cấp đầy đủ tài liệu chuyên môn bằng ngoại ngữ cho học sinh và trong quá trình giảng giáo viên thường xuyên lặp lại các thuật ngữ Tránh tạo cho học sinh cảm giác mệt mỏi vì rào cản ngoại ngữ trong việc hiểu các kiến thức chuyên môn [5]

2.1.2 Nhiệm vụ chương

Chương này trình bày ba định luật Newton Đó là cơ sở toàn bộ cơ học Ngoài

ra, trong chương này còn đề cập đến những lực hay gặp trong cơ học: Lực hấp dẫn, lực đàn hồi và lực ma sát Các định luật Newton được vận dụng để khảo sát một số chuyển động đơn giản dưới tác dụng của những lực nói trên

Các định luật Newton được trình bày trong SGK như là các nguyên lí lớn Những định luật này là kết quả của hàng loạt quan sát và tư duy khái quát hoá, đặt nền móng cho việc tìm kiếm các định luật Vật lý cũng như cho việc xây dựng và phát triển cơ học Với quan niệm như vậy, SGK không đưa ra ba định luật Newton bằng con đường quy nạp thực nghiệm mà trình bày dưới dạng tiên đề Ở mỗi định luật, sách nêu ra nhiều hiện tượng có tính chất gợi mở để dẫn tới định luật Sau đó có thể có những thí nghiệm minh hoạ hoặc kiểm chứng

Hai khái niệm rất cơ bản được đề cập ở trong chương là lực và khối lượng

Những khái niệm này được hình thành trong mối liên hệ chặt chẽ với ba định luật Newton Xét về mặt logic, không thể hình thành được khái niệm lực mà không cần đến khái niệm khối lượng Và ngược lại, không thể hình thành khái niệm khối lượng

khối lượng, HS cũng đã biết đó là một đại lượng liên quan đến lượng chất tạo thành vật, biết cách dùng cân để đo khối lượng

SGK THPT kế thừa những kiến thức đó của SGK THCS để hoàn thiện hai khái niệm này Khi học về định luật II Newton, HS sẽ được biết thước đo định lượng của

lực, đó là tích của khối lượng và gia tốc, và biết được định nghĩa chính thức của đơn

vị Newton HS cũng sẽ hiểu thêm một đặc điểm mới của lực là luôn luôn xuất hiện từng cặp khi được học về định luật III Newton

Với khái niệm khối lượng cũng vậy Trên cơ sở hiểu biết sơ lược ở THCS, HS

sẽ thấy rõ hơn mối liên hệ giữa lực và khối lượng khi học về định luật II Newton Đến lúc học về lực hấp dẫn, lại thấy mối liên hệ giữa khả năng hấp dẫn và khối lượng của mỗi vật Về mặt lôgic thì có thể phân biệt được "khối lượng quán tính" và "khối lượng hấp dẫn" nhưng thực nghiệm thì số đo của hai đại lượng này luôn trùng nhau, nên chúng được gọi chung là "khối lượng"

Trong phần các loại lực cơ học (lực hấp dẫn, lực đàn hồi và lực ma sát), các kết luận về các đặc điểm của các loại lực (phương, chiều, độ lớn) đều rút ra bằng con đường quy nạp thực nghiệm Vì vậy, khi dạy các bài về lực đàn hồi và lực ma sát cần vận dụng phương pháp thực nghiệm Với bài lực hấp dẫn, tuy không thể làm thí nghiệm để rút ra định luật vạn vật hấp dẫn, nhưng cần nêu rõ chính Newton đã khái quát hoá những quan sát từ thực nghiệm để dẫn đến định luật này

2.1.3 Cấu trúc chương

Căn cứ vào nội dung chương trình và sự phân bố kiến thức trong SGK, có thể xây dựng cấu trúc của chương này như sau:

ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM

Lực Tổng hợp và phân tích lực

Định luật I Newton

Định luật II Newton

Định luật III Newton

Chuyển động của vật bị ném

Bài tập động lực học

Chuyển động của hệ vật

2.1.4 Chuẩn kỹ năng, kiến thức của chương “Động lực học chất điểm”

- Phát biểu được quy tắc tổng hợp các lực tác dụng lên một chất

điểm và phân tích một lực thành hai lực theo các phương xác

định

- Nêu được quán tính của vật là gì và kể được một số ví dụ về

quán tính Newton

- Phát biểu được định luật I Newton

- Phát biểu được định luật vạn vật hấp dẫn và viết được hệ thức

của định luật này

- Nêu được ví dụ về lực đàn hồi và những đặc điểm của lực đàn

hồi của lò xo (điểm đặt, hướng)

- Phát biểu được định luật Hooke và viết hệ thức của định luật

này đối với độ biến dạng của lò xo

- Nêu được đặc điểm ma sát trượt, ma sát nghỉ và ma sát lăn

Viết được công thức tính lực ma sát nghỉ cực đại và lực ma sát

trượt

- Nêu được mối quan hệ giữa lực, khối lượng và gia tốc được

thể hiện trong định luật II Newton như thế nào và viết được hệ

thức của định luật này

- Nêu được gia tốc rơi tự do là do tác dụng của trọng lực và viết

được hệ thức P=mg

- Nêu được khối lượng là số đo mức quán tính

- Phát biểu được định luật III Newton và viết được hệ thức của

định luật này

- Nêu được các đặc điểm của phản lực và lực tác dụng

- Nêu được lực hướng tâm trong chuyển động tròn đều là tổng

hợp các lực tác dụng lên vật và viết được hệ thức

Ở chương trình này, trọng lực được hiểu

là hợp lực của lực hấp dẫn

mà Trái Đất tác dụng lên vật và lực quán tính

li tâm do

sự quay của Trái Đất Trọng lượng là

độ lớn của trọng lực Khi có các lực quán tính khác nữa, thì hợp lực của lực hấp dẫn của Trái Đất

r

 = m2r

- Nêu được hệ quy chiếu phi quán tính là gì và các đặc điểm của

nó Viết được công thức tính lực quán tính đối với vật đứng yên

trong hệ quy chiếu phi quán tính

Kĩ năng

- Vận dụng được định luật Hooke để giải được bài tập về sự

biến dạng của lò xo

- Vận dụng được công thức tính lực hấp dẫn để giải các bài tập

- Vận dụng được các công thức về lực ma sát để giải các bài

tập

- Biểu diễn được các vectơ lực và phản lực trong một số ví dụ

cụ thể

- Vận dụng được các định luật I, II, III Newton để giải được các

bài toán đối với một vật, đối với hệ hai vật chuyển động trên

mặt đỡ nằm ngang, nằm nghiêng

- Vận dụng được mối quan hệ giữa khối lượng và mức quán

tính của vật để giải thích một số hiện tượng thường gặp trong

đời sống và kĩ thuật

- Vận dụng quy tắc tổng hợp lực và phân tích lực để giải bài tập

đối với vật chịu tác dụng của ba lực đồng quy

- Giải được bài toán về chuyển động của vật ném ngang, ném

xiên

- Giải được bài tập về sự tăng, giảm và mất trọng lượng của một

vật

- Xác định được lực hướng tâm và giải được bài toán về chuyển

động tròn đều khi vật chịu tác dụng của một hoặc hai lực

và các lực quán tính tác dụng lên vật được gọi

là trọng lực biểu kiến và độ

lớn của nó

là trọng lượng biểu kiến

2.2 Một số bài giảng điện tử chương “Động lực học chất điểm” Vật lý 10

2.2.1 Bài giảng điện tử bài “Ba định luật Newton” tiết 1

2.2.2 Bài giảng điện tử bài “Ba định luật Newton” tiết 2

(Period 2)

2.2.3 Bài giảng điện tử bài “Lực hấp dẫn Định luật vạn vật hấp dẫn”