Luận văn quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh quảng ninh

Hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nói chung, ngày càng được quan tâm chỉ đạo quản lý của các cấp, các ngành có chức năng, hệ thống chợ đáp ứng nhu cầu mua bán trao đổi hàng hóa,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

-

NGUYỄN THÁI ANH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI, NĂM 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

-

NGUYỄN THÁI ANH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

Chuyên ngành : Quản lý kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bài luận văn Thạc sĩ này là bài của tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong bài luận văn thạc sĩ này là trung thực và đáng tin cậy

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về các nội dung cam đoan nêu trên

Hà Nội, ngày tháng 8 năm 2020

Tác giả

Nguyễn Thái Anh

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành nhất, tác giả luận văn xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành, sâu sắc tới PGS,TS Phan Thị Thu Hoài, người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện luận văn

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệu, các Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sỹ, giảng viên Trường đại học Thương mại đã nhiệt tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức trong quá trình tác giả theo học tại trường Cảm ơn toàn thể cán bộ, nhân viên trường Trường đại học Thương mại đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả trong thời gian học tập và nghiên cứu nhằm hoàn thành chương trình Cao học

Sau cùng, xin được cảm ơn các thầy, cô trong Hội đồng bảo vệ và kính mong nhận được sự quan tâm, nhận xét của các thầy, cô để tác giả có điều kiện hoàn thiện tốt hơn những nội dung của luận văn nhằm đạt được tính hiệu quả, hữu ích khi áp dụng vào trong thực tiễn

Xin trân trọng cảm ơn

Hà Nội, ngày tháng 8 năm 2020

Tác giả

Nguyễn Thái Anh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ vii

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Mục đích nghiên cứu 6

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 7

6 Ý nghĩa khoa học của đề tài 8

7 Kết cấu của đề tài 8

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ 9

1.1 Một số khái niệm cơ bản 9

1.1.1 Khái niệm về chợ, hệ thống chợ, phân loại chợ 9

1.1.2 Khái niệm về quản lý nhà nước, quản lý nhà nước về kinh tế, quản lý nhà nước về thương mại 15

1.1.3 Khái niệm về quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ 16

1.2 Nội dung của Quản lý nhà nước đối hệ thống chợ 22

1.2.1 Ban hành văn bản pháp luật đối với hệ thống chợ 28

1.2.2 Xây dựng quy hoạch, chiến lược phát triển đối với hệ thống chợ 28

1.2.3 Tổ chức bộ máy quản lý đối với hệ thống chợ và cơ chế thực hiện vận hành hệ thống quản lý và hoạt động của chợ 28

1.2.4 Thanh tra, kiểm tra, giám sát xử lý vi phạm và đánh giá kết quả 31

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ 31

1.3.1 Yếu tố khách quan 31

1.3.2 Yếu tố chủ quan 32

1.4 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ tại một số địa phương và bài học kinh nghiệm đối với tỉnh Quảng Ninh 33

1.4.1 Kinh nghiệm quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp 33

1.4.2 Kinh nghiệm quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc 35

1.4.3 Bài học kinh nghiệm đối với tỉnh Quảng Ninh 37

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH 39

2.1 Giới thiệu về Ban quản lý chợ Quảng Ninh 39

2.1.1 Chức năng 39

2.1.2 Nhiệm vụ, quyền hạn 39

2.1.3 Cơ cấu Tổ chức Bộ máy quản lý 40

2.2 Thực trạng về quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 40

2.2.1 Thực trạng ban hành văn bản pháp luật đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 40

2.2.2 Thực trạng xây dựng, quy hoạch phát triển hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 43

2.2.3 Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 54

2.2.4 Thực trạng thanh tra, kiểm tra, giám sát xử lý vi phạm và đánh giá kết quả 57

2.3 Đánh giá chung 60

2.3.1 Những kết quả đã đạt được 60

2.3.2 Những vấn đề còn hạn chế và nguyên nhân 61

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH 63

3.1 Quan điểm, định hướng quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 63

3.1.1 Quan điểm 63

3.1.2 Mục tiêu, Định hướng phát triển 64

3.2 Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 66

3.2.1 Đề xuất về ban hành văn pháp luật đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 66 3.2.2 Đề xuất về xây dựng quy hoạch, chiến lược phát triển hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 68 3.2.3 Đề xuất về bộ máy tổ chức và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 71 3.2.4 Đề xuất tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát xử lý vi phạm và đánh giá kết quả 72 3.2.5 Giải pháp khác 76

KẾT LUẬN 78 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ

BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Đánh giá về công tác đầu tư xây dựng chợ trên địa bàn Tỉnh Quảng Ninh 47 Bảng 2.2: Quy hoạch hạng chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 định hướng đến năm 2030 49 Bảng 2.3 Đánh giá về công tác quy hoạch hệ thống chợ trên địa bàn Tỉnh Quảng Ninh 51 Bảng 2.4 Đánh giá về công tác kiểm tra, khen thưởng, xử lý vi phạm về hoạt động chợ trên địa bàn Tỉnh Quảng Ninh 58 Bảng 2.5 Việc ban hành nội quy và kiểm tra, xử lý vi phạm nội quy chợ của Ban quản lý/ Tổ quản lý/ Doanh nghiệp/HTX quản lý chợ 59

SƠ ĐỒ

Hình 1.1: Sơ đồ tổ chức, quản lý chợ theo mô hình Ban quản lý chợ ở Việt Nam hiện nay 30 Hình 1.2: Sơ đồ Tổ chức quản lý chợ theo mô hình doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay 31

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết đề tài

Hệ thống chợ có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước nói chung và các địa phương nói riêng Chợ không chỉ là nơi diễn ra các hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa dịch vụ phục vụ đời sống dân cư như nông sản, thực phẩm, vật tư nông nghiệp, các hàng hóa phục vụ đời sống nhân dân Sự hình thành chợ kéo theo sự hình thành và phát triển các ngành nghề sản xuất phục vụ tiêu dùng, đặc biệt các sản phẩm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng thiết yếu của người dân Đây chính

là tiền đề hội tụ các dòng người từ mọi thành phần kinh tế đến tập trung để làm ăn, buôn bán Chính quá trình này làm xuất hiện các hệ thống chợ khác nhau và không ít

số đó trở thành những đô thị sầm uất Hệ thống chợ còn đóng góp vào ngân sách nhà nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bởi vì khi hệ thống chợ ngày càng phát triển và được mở rộng thì số lượng các hộ kinh doanh trong hệ thống chợ cũng tăng lên làm tăng nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí, chính vì vậy làm cho thu NSNN tăng lên, ngoài ra khi hệ thống chợ phát triển sầm uất khiến cho tốc độ lưu thông hàng hóa cũng nhanh hơn, vòng quay của tiền tệ cũng nhanh hơn từ đó góp phần phát triển kinh tế

Hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nói chung, ngày càng được quan tâm chỉ đạo quản lý của các cấp, các ngành có chức năng, hệ thống chợ đáp ứng nhu cầu mua bán trao đổi hàng hóa, dịch vụ của các tầng lớp dân cư, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, giải quyết vấn đề việc làm cho một bộ phận người lao động, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, tuy nhiên công tác quản lý chợ trên địa bàn tỉnh vẫn còn tồn tại một số hạn chế như sau:

Thứ nhất tỉnh Quảng Ninh chưa khai thác hiệu quả hệ thống chợ, đáp ứng yêu

cầu phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng tăng

tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ, giảm trọng nông nghiệp, tăng thu ngân sách nhà nước đóng góp vào sự nghiệp công nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Thứ hai, việc tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn thực hiện các chính sách, các

quy định của pháp luật và nghĩa vụ đối với Nhà nước cho các thương nhân kinh doanh tại chợ của BQL chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh còn chưa đầy đủ Chưa

kiên quyết trong việc xử lý các vi phạm về Nội quy chợ Trong cùng một chợ hiện tượng "vừa thừa vừa thiếu" diễn ra phổ biến Một số quầy sạp trong chợ bị bỏ trống, trong khi đó diện tích xung quanh chợ, các tuyến đường lối đi vào chợ thì bị lấn chiếm kinh doanh

Thứ ba, mô hình quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh như hiện nay chưa

huy động được các thành phần kinh tế tham gia đầu tư, xây dựng, kinh doanh khai thác chợ Nguồn vốn cho đầu tư, xây dựng các chợ mới đều lấy từ NSNN là chủ yếu Hàng năm UBND tỉnh vẫn phải chi một khoản ngân sách lớn vào đầu tư, xây dựng, cải tạo, nâng cấp, chỉnh trang chợ

Thứ tư, vai trò của BQL chợ còn nhiều hạn chế thể hiện: Không chủ động

trong việc sử dụng kinh phí tái đầu tư cho chợ Các chợ có những đóng góp quan trọng cho việc tạo nguồn thu cho NSNN, tuy nhiên nguồn thu này không được trích lại để đầu tư, nâng cấp, sửa chữa chợ Do đó khi chợ bị xuống cấp, hư hỏng cần có những kế hoạch sửa chữa lớn thì BQL chợ phải trình lên UBND cấp có thẩm quyền theo phân cấp quản lý phê duyệt và quyết định, rồi sau đó mới cấp kinh phí xuống Việc làm thu tục giấy tờ để xin kinh phí, chờ phê duyệt có khi phải mất cả tháng mới xong, gây ảnh hưởng đến hoạt động của chợ

Thứ năm, chính sách của Nhà nước đối với BQL chợ không khuyến khích

BQL phát huy tính năng động của mình BQL là đơn vị sự gnhiệp có thu, kinh phí hoạt động của BQL do ngân sách cấp và không có chế độ đãi ngộ cho các BQL hoạt động

Thứ sáu, do dân số cơ học trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh tăng nhanh và di

chuyển đến không đồng đều (dân cư ở nơi khác đến chủ yếu tập trung vào các khu

đô thị mới như TP Hạ Long, TP Móng Cái, TP Vân Đồn) Trong khi đó, các khu đô thị này khi phê duyệt quy hoạch đều có quy hoạch bố trí các chợ và siêu thị nhưng đến khi xây dựng lại thiếu đồng bộ, quy hoạch chợ không phù hợp với quy hoạch đô thị Do đó không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của nhân dân, tư đó phát sinh ra nhiều chợ tạm, chợ cóc Thực trạng đó đòi hỏi trong thời gian tới cần phải có sự phối hợp kiên quyết giữa các cơ quan chức năng để giải tỏa các chợ tạm, chợ cóc, đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội và văn minh đô thị

Thứ bảy, vấn đề an ninh trật tự, an toàn PCCC, vệ sinh môi trường chưa thật

sự được đảm bảo Tình trạng chợ dơ bẩn, nhếch nhác vẫn còn, nhiều quầy sạp được

bố trí không ngăn nắp, gọn gàng Một nguyên nhân khá quan trọng là trình độ của

bộ máy BQL còn yếu kém, thiếu năng lực, nhất là đối với các chợ mới đi vào hoạt động thì bộ máy BQL còn ít, chưa hoàn chỉnh, thiếu kinh nghiệm dẫn đến lúng túng khi triển khai thực hiện các công tác trên Do đó không đảm bảo được tính văn minh thương mại trong chợ Một nguyên nhân nữa là do kinh phí hoạt động của BQL do NSNN cấp còn thấp, chưa nâng cao tinh thần trách nhiệm của BQL chợ

Thứ tám, sự hạn chế của các dịch vụ trong một số chợ trên địa bàn tỉnh Quảng

Ninh Hiện nay, việc tổ chức, kinh doanh, phát triển các dịch vụ hỗ trợ trong các chợ mới chỉ đảm bảo ở mức tối thiểu như trông giữ xe, vệ sinh, bảo vệ đêm Hầu hết các chợ còn chưa có các dịch vụ về kho bảo quản hàng hoá, bốc xếp hàng hoá, dịch vụ đo lường, kiểm tra chất lượng hàng hoá…

Vì vậy tôi lựa chọn đề tài luận văn thạc sĩ:" Quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh" nhằm hệ thống hóa một số cơ sở lý luận về hệ thống chợ, nghiên cứu thực trạng công tác quản lý hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị với các cơ quan chức năng một số ý kiến nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh phục vụ tốt hơn đời sống của dân cư trên địa bàn đồng thời đóng góp tốt hơn và sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

- “Quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn thị xã Sơn Tây, Hà Nội” – Luận văn thạc sỹ năm 2014 - Tác giả Nguyễn Thị Hồng Duyên – Trường Đại học Thương mại Luận văn đã hệ thống hóa được một số lý luận về quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ, phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ, ngoài ra, luận văn cũng đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác QLNN đối với hệ thống chợ trên địa bàn thị xã Sơn Tây, Hà Nội

- “Quản lý Nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc” – Luận văn thạc sỹ năm 2014 – Tác giả Trần Nguyên Trung – Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Đại học Thái Nguyên Luận văn đã nêu lên một số khó khăn cũng như đề ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện QLNN

đối với hệ thống chợ trên địa thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

- “Quản lý nhà nước đối với các hoạt động kinh doanh tại các chợ trên địa bàn

Hà Nội nhằm bảo vệ người tiêu dùng” – Luận văn thạc sỹ năm 2011 – Tác giả Nguyễn Phú Thế - Trường Đại học Thương mại Luận văn hệ thống một số vấn đề

lý luận cơ bản đối với các hoạt động kinh doanh tại chợ, chỉ ra được một số tồn tại hạn chế và đề xuất một giải pháp nhằm hoàn thiện QLNN đối với các hoạt động kinh doanh chợ trên địa bàn Hà Nội nhằm bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng

- “Quản lý kinh doanh thương mại tại các chợ trên địa bàn thành phố Thái Bình” – Luận văn thạc sỹ 2013 – Tác giả Nguyễn Thị Diệu Thúy – Trường Đại học Thương mại Luận văn đã nêu được tình trạng kinh doanh thương mại tại các chợ và

đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quản lý kinh doanh thương mại tại các chợ trên địa bàn thành phố Thái Bình

- “Chuyển đổi mô hình quản lý chợ trên địa bàn các tỉnh phía Bắc nước ta giai đoạn hiện nay (Nghiên cứu điển hình tại tỉnh Bắc Ninh)” – Luận văn thạc sỹ 2011- Tác giả Nguyễn Thị Hồng – Trường Đại học Thương mại Luận văn đã phân tích thực trạng công tác chuyển đổi mô hình quản lý chợ, chỉ ra một số khó khăn, hạn chế và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác chuyển đổi mô hình quản lý chợ trên địa bàn các tỉnh phía Bắc nước ta giai đoạn hiện nay (Nghiên cứu điển hình tại tỉnh Bắc Ninh)

- “Phát triển tổ chức và quy hoạch chợ cửa khẩu tại tỉnh Lạng Sơn thuộc biên giới Việt Nam – Trung Quốc” – Luận văn thạc sỹ năm 2008 – Tác giả Trần Thị Thu Hiền – Trường Đại học Thương mại Luận văn hệ thống một số cơ sở lý luận về tổ chức và quy hoạch chợ, phân tích thực trạng và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quy hoạch chợ cửa khẩu tại tỉnh Lạng Sơn thuộc biên giới Việt Nam – Trung Quốc

- “Tăng cường quản lý nhà nước mạng lưới chợ trên địa bàn huyện Gia Lâm” – Luận văn thạc sỹ năm 2011 – Tác giả Nguyễn Thu Giang – Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Luận văn đã phân tích thực trạng và đề xuất một số giải pháp tăng cường quản lý nhà nước mạng lưới chợ trên địa bàn huyện Gia Lâm”

- “Hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước về thương mại hàng hoá trên địa bàn

Hà Nội đến năm 2020” – Luận án tiến sỹ năm 2008 – Tác giả Nguyễn Mạnh Hoàng – Trường Đại học Kinh tế quốc dân Luận án đã hệ thống hóa lý luận quản lý nhà nước về thương mại hàng hóa, phân tích thực trạng và đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước về thương mại hàng hóa trên địa bàn Hà Nội đến năm 2020

- “Nghiên cứu giải pháp hoàn thiện quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh” – Luận văn thạc sỹ năm 2013 – Tác giả Đàm Quang Hưng - Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội Luận văn đã nêu lên một số tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý chợ và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

- “Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh của các hợp tác xã chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội” – Luận văn thạc sỹ 2013- Tác giả Đỗ Thị Phương – Trường Đại học Thương mại Luận văn tập trung phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh của các hợp tác xã chợ và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh chợ của hợp tác xã trên địa bàn thành phố Hà Nội

Hiện nay đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ, tuy nhiên theo tìm hiểu của tác giả trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh những năm gần đây vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh, do đó việc nghiên cứu đề tài không bị trùng lặp, mang tính thời sự và cần thiết đối với công tác quản lý hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Nội dung nghiên cứu

Đề tài lấy cơ chế quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh làm đối tượng nghiên cứu và tập trung nghiên cứu những nội dung sau đây:

- Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật và dưới luật áp dụng cho phát triển và quản lý chợ của Chính phủ, các Bộ, ban, ngành liên quan, hệ thống các văn bản hướng dẫn thực thi của địa phương

- Thực trạng thực thi, và tổ chức thực thi quản lý của các cơ quan nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

- Các công cụ, biện pháp quản lý của các cấp đối với hệ thống chợ và tình hình

xử lý các vi phạm trong hoạt động của hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh của các cơ quan QLNN có liên quan (UBND tỉnh Quảng Ninh, Sở Công thương, UBND các huyện, phòng Kinh tế/ kinh tế hạ tầng các huyện, thành phố, thị xã )

Luận văn tập trung nghiên cứu vào công tác quy hoạch, thu hút đầu tư xây dựng, chuyển đổi mô hình quản lý, quản lý nhà nước đối với hệ thông chợ, trách nhiệm quản lý của các cơ quan QLNN trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

4 Mục đích nghiên cứu

Đề tài luận văn nhằm đạt được mục đích nghiên cứu sau: Hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh quản lý chặt chẽ với hệ thống chợ tren địa bàn nhằm đảm bảo nhằm đáp ứng nhu cầu mua sắm của các nhóm dân cư và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở địa phương

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu thì càn phải thực hienj các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

- Nghiên cứu một cách có hệ thống hóa một số cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ tại Việt Nam

- Phân tích thực trạng công tác quản lý nhà nước địa phương hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, đánh giá những kết quả đạt được, những tồn tại hạn chế,

xác định nguyên nhân của các tồn tại hạn chế trong công tác quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

- Từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị với các cơ quan chức năng một

số ý kiến nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp nghiên cứu: Phân tích, tổng hợp, thống kê mô tả số liệu và so sánh: bằng cách tập hợp văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản dưới luật liên quan, các thông tin về tình hình kinh tế - xã hội liên quan, phân tích các số liệu thống kê nhằm rút ra những nét nổi bật, những đặc điểm qua các năm để nhận định

và đánh giá Ngoài ra, tham khảo thêm các đề tài nghiên cứu khoa học có liên quan đến đề tài này, tham khảo các giáo trình, bài giảng về quản lý nhà nước về thương mại tham khảo các bản báo cáo, bài viết đăng trên các báo phân tích về các vấn

đề liến quan đến quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ của nhà nước có liên quan, tham khảo các website, các cổng thông tin điện tử của Bộ Công Thương, UBND tỉnh Quảng Ninh

- Phương pháp thu thập số liệu:

+ Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thông tin dữ liệu thứ cấp được lấy từ các nguồn sách, giáo trình, tạp chí, báo cáo tổng kết, ý kiến phát biểu tại các hội thảo

+ Phương pháp thu thập sơ cấp: đến trực tiếp một số chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh để thống kê, khảo sát Tiến hành điều tra thông tin, phỏng vấn các ban quản lý các chợ, doanh nghiệp kinh doanh khai thác và quản lý chợ, các cán bộ quản lý tại một số cơ quan QLNN đối với hệ thống chợ, một số hộ tiểu thương trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Thực hiện phỏng vấn: Sở Công thương: 02 cán bộ, Sở Kế hoạch & Đầu tư: 02 cán bộ UBND các huyện: 02 cán bộ, Ban quản lý/Doanh nghiệp kinh doanh và quản lý chợ: 02 người, Các hộ tiểu thương: 06 người

Thực hiện khảo sát: Sở Công thương: 02 cán bộ, Sở Kế hoạch & Đầu tư: 02 cán bộ, UBND các huyện: 06 cán bộ Ban quản lý/Doanh nghiệp kinh doanh và quản lý chợ: 10 người, các hộ tiểu thương: 02 người

6 Ý nghĩa khoa học của đề tài

Luận văn hệ thống hóa cơ chế QLNN đói với hệ thống chợ ở nước ta hiện nay Phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, những kết quả đạt được, những tồn tại hạn chế và chỉ ra nguyên nhân

Từ đó, đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước đối

hệ thống chợ trên dịa bàn tỉnh Quảng Ninh

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, mục lục, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo Luận văn bao gồm 3 chương

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH TRONG THỜI GIAN TỚI

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ

NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm về chợ, hệ thống chợ, phân loại chợ

1.1.1.1 Khái niệm chợ

Chợ đã tồn tại và phát triển bao đời nay, nó đã trở nên quen thuộc với mọi người Chợ ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển của nền sản xuất xã hội, tính chất xã hội ngày càng sâu sắc thì nhu cầu trao đổi hàng hóa ngày càng lớn, chợ

- nơi trao đổi hàng hóa, dịch vụ sẽ ngày càng phát triển

Có nhiều cách hiểu khác nhau về chợ, nhưng có thể khẳng định rằng chợ là một loại hình thương nghiệp truyền thống Theo cách hiểu thông thường thì chợ là nơi gặp nhau giữa người mua và người bán để trao đổi, mua bán sản phẩm hàng hóa

và dịch vụ

Theo từ điển tiếng Việt thì chợ là nơi nhiều người tụ họp để mua bán trong những ngày, những buổi nhất định Như vậy, chợ được cấu thành bởi các yếu tố cơ bản đó là: Không gian (là nơi), thời gian (ngày, buổi nhất định), chủ thể (nhiều người), và mục đích là mua bán

Trong từ điển Bách Khoa Việt Nam thì chợ là nơi gặp nhau giữa cung và cầu hàng hóa, dịch vụ, vốn, là nơi tập trung hoạt động mua bán hàng hóa giữa người sán xuất, người buôn bán và người tiêu dùng (1)

Cùng với quá trình phát triển của chợ, cách hiểu về chợ cũng ngày càng được hoàn thiện hơn, các bộ phận, thành phần cơ bản của chợ theo đó cũng được phát triển lên trình độ cao hơn, mở rộng hơn Chẳng hạn, không gian họp chợ là địa điểm xác định theo quy hoạch thống nhất, hoặc chủ thể tham gia chợ bao gồm các nhà sản xuất lớn, các thương nhân lớn chứ không đơn thuần là những người mua bán nhỏ lẻ như trước đây Các phương thức mua bán ở chợ cũng ngày càng đa dạng hơn, vai trò của chợ cũng ngày càng to lớn hơn, nó không chỉ là nơi trao đổi mua, bán, hàng hóa mà còn là nơi giải trí, thăm quan du lịch

Theo Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-BCT ngày 23/11/2014 của Bộ Công

Thương, hợp nhất Nghị định về phát triển và quản lý chợ (hợp nhất Nghị định 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ ( gọi tắt là Nghị định 02) về phát triển và quản lý chợ và Nghị định số 114/2009/NĐ-CP ngày 23/12/2009 của Chính phủ gọi tắt là Nghị định 114) sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 02) thì khái niệm về chợ được điều chỉnh trong Văn bản hợp nhất này là “ loại chợ mang tính truyền thống, được tổ chức tại một điểm theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của dân cư

Trong giai đoạn hiện nay, các loại hình thương mại hiện đại như hệ thống các siêu thị, đại siêu thị, các trung tâm thương mại, các cửa hàng bách hóa tồng hợp, các cửa hàng tiện dụng…đã được hình thành và phát triển khá mạnh làm phong phú hơn diện mạo của nền thương nghiệp xã hội Một cách khác, chợ có thể hiểu là một loại hình thương nghiệp mang tính truyền thống, một bộ phận cấu thành thị trường, là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa và dịch vụ giữa những người sản xuất, người tiêu dùng và người buôn bán, với nhịp độ tương đối thường xuyên,

có tình tập trung từ phạm vi làng xã đến vùng, miền rộng lớn và được tổ chức, quản

lý theo quy định của Nhà nước

Như vậy, dù ở góc độ nào thì khái niệm chợ cũng bao gồm các nội dung chủ yếu là: Không gian họp chợ, thời gian họp chợ, chủ thể tham gia mua bán, các hoạt động trao đổi mua bán và các điều kiện hạ tầng trong chợ

1.1.1.2 Khái niệm hệ thống chợ

- Để đi đến khái niệm về hệ thống chợ trước hết ta đi đến khái niệm hệ thống: Hệ thống được hiểu là một chỉnh thể thống nhất, bao gồm một tập hợp các phần tử có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, phụ thuộc lẫn nhau và có sự tác động qua lại lẫn nhau”

- Đi theo khái niệm hệ thống đó thì hệ thống chợ được hiểu là: Một tập hợp các chợ trong một mạng lưới có quan hệ hữu cơ được xây dựng theo quyết định của cấp có thẩm quyền phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội trên phạm vi địa bàn cụ thể Các chợ này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, có sự tác động, ảnh hưởng qua lại giữa các chợ trong hệ thống

Các chợ trong cùng hệ thống có quan hệ chặt chẽ, gắn kết với nhau, chúng phụ

thuộc và chi phối lẫn nhau, cùng có quan hệ liên kết về kinh tế, sản xuất trong không gian lãnh thổ

Các chợ trong hệ thống chợ không chỉ có mối quan hệ với nhau mà còn có mối quan hệ với các loại hình thương mại khác như siêu thị, trung tâm thương mại, với lĩnh vực sản xuất, lĩnh vực tiêu dung, với hệ thống hạ tầng và các hoạt động kinh tế

+ Chợ xã, cụm thôn: Được hình thành nhằm đáp ứng nhu cầu trao đổi mua bán hàng hóa của dân cư trong khu vực xã, cụm thôn Chợ có quy mô nhỏ, chủng loại hàng hóa không nhiều, giá trị hàng hóa ở mức thấp

+ Chợ liên xã: Được hình thành nhằm đáp ứng nhu cấu trao đổi mua bán của dân cư trong phạm vi xã và khu vực lân cận các xã có không gian, vị trí địa lý liền

kề Chợ liên xã có quy mô lớn hơn chợ xã, cụm thôn, số lượng và chủng loại hàng hóa phong phú và đa dạng hơn

+ Chợ liên huyện: Hình thành nhằm đáp ứng nhu cầu mua bán hàng hóa của dân cư trong huyện và các huyện lân cận Chợ liên huyện có quy mô lớn và chủng loại hàng hóa đa dạng, phong phú do hàng hóa lưu thong được tập hợp từ các địa phương trong và ngoài huyện

- Chợ đô thị

Chợ đô thị là chợ xây dựng trong các khu đô thị, tại các chợ này diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa và phục vụ nhu cầu của số lượng lớn người tiêu dung tại thành thị Chợ đô thị thường nằm ở những khu vực trung tâm, thuận tiện giao thông, do đó bán kính phục vụ của chợ đô thị là rất lớn, phục vụ đa dạng đối tượng dân cư sinh sống ở nhiều nơi khác nhau đến mua hàng

- Chợ cửa khẩu, biên giới

Chợ cửa khẩu, biên giới là các chợ được hình thành ở khu vực biên giới giữa hai quốc gia Chợ cửa khẩu, biên giới được hình thành nhằm đáp ứng nhu cầu trao đổi mua bán hàng hóa của dân cư địa phương, các tỉnh lân cận và du khách thập phương Hàng hóa được mua bán ở chợ cửa khẩu, chợ biên giới có số lượng lớn, chủng loại, chất lượng phong phú, đa dạng vì hàng hóa được tập hợp các chủng loại trong vùng, trong nước và nước ngoài

b Phân loại theo tính chất chuyên môn hóa

- Chợ đầu mối

Chợ đầu mối được hiểu là chợ có vai trò chủ yếu thu hút, tập trung lực lượng hàng hóa lớn từ các nguồn sản xuất, kinh doanh của khu vực kinh tế hoặc của ngành hàng để tiếp tục phân phối tới các chợ và các kênh lưu thong khác Ngoài ra, nó còn

có vai trò quan trọng là đầu mối cung ứng hàng hóa, hoạt động bán buôn là chủ yếu Chợ đầu mối được hình thành ở các vùng hội tụ những điều kiện phát triển về

cơ sở nguồn hàng, về điều kiện lưu thong hàng hóa, về sự cởi mở rộng của các kênh tiêu thụ, chợ đầu mối có khả năng thu hút sự tham gia mua bán hàng hóa, dịch vụ với quy mô lớn của nhiều người sản xuất, người tiêu dung và người buôn bán trên phạm vi không gian rộng lớn

Đặc điểm hàng hóa được lưu thong qua các chợ đầu mối là chưa kết thúc quá trình lưu thong để đi vào lĩnh vực tiêu dung, mà hàng hóa vẫn nằm trong quá trình lưu thong để tiếp tục chuyển bán Số lượng hàng hóa được mua bán trên chợ đầu mối với khối lượng lớn, mức giá bán buôn, chủng loại không đa dạng, hầu hết chỉ tập trung vào các mặt hàng cụ thể

+ Chợ đầu mối chuyên ngành: Là chợ đầu mối chuyên hoạt động kinh doanh mua bán hàng hóa trong một ngành hàng nhất định

+ Chợ đầu mối đa ngành: Là chợ đầu mối trong đó hoạt động kinh doanh mua bán hàng hóa ở chợ khá phong phú bao gồm nhiều hàng hóa, thuộc nhiều ngành hàng khác nhau

- Chợ chuyên doanh

Chợ chuyên doanh là loại hình chợ chỉ chuyên kinh doanh một hoặc một vái mặt hàng nhất định có cùng tính chất và cùng điều kiện kinh doanh như nhau Khối

lượng hàng hóa tại chợ lớn, vừa tổ chức bán lẻ cho người tiêu dung Chợ chuyên doanh có hàng hóa phong phú về chủng loại của cùng một ngành hàng do chợ này chuyên buôn bán các mặt hàng nhất định nên có nguồn hàng cnng ứng lớn từ khắp nơi đổ về

- Chợ bán buôn, bán lẻ

+ Chợ bán buôn: Là chợ mà ở đó diễn ra các hoạt động thương mại bán buôn Đặc điểm của hàng hóa được mua bán trong chợ bán buôn là được bán với khối lượng lớn, hàng hóa bán buôn chưa kết thúc quá trình lưu thong mà tiếp tục được chuyển bán, giá cả được trao đổi ở mức giá bán buôn, hình thức thanh toán bằng tiền mặt hoặc qua chuyển khoản ngân hàng

Chợ bán lẻ: Là chợ diễn ra các hoạt động thương mại bán lẻ, phản ánh quan hệ trao đổi trực tiếp giữa người sản xuất hoặc giữa người bán lẻ với người tiêu dung cuối cùng Khối lượng hàng hóa mua bán thường nhỏ lẻ, phương thức thanh toàn thường bằng tiền mặt

c Phân loại theo thứ hạng chợ:

Theo Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-BCT ngày 23/11/2014 của Bộ Công Thương, hợp nhất Nghị định về phát triển và quản lý chợ (hợp nhất Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/1/2003 của Chính phủ (gọi tắt là Nghị định 02) về phát triển chợ và Nghị định số 114/2009/NĐ-CP ngày 23/12/2009 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 02:

+Có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ và tổ chức đầy đủ các dịch vụ tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hóa, kho bảo quản hàng hóa, dịch vụ đo lường, dịch vụ kiểm tra chất lượng hàng hóa, vệ sinh an toàn thực phẩm

và các dịch vụ khác

và các dịch vụ khác

- Chợ hạng III:

+ Là chợ thỏa mãn các tiêu chuẩn sau:

+ Là chợ có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc các chợ chưa được đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố

Chủ yếu phục vụ nhu cầu mua bán hàng hóa của nhân dân trong xã, phường và địa bàn lân cận

d Theo tính chất và quy mô xây dựng:

- Chợ kiên cố: Là chợ được xây dựng hoàn chỉnh với đủ các yếu tố của một

công trình kiến trúc, có độ bền sử dụng cao (thời gian sử dụng trên 10 năm) Chợ kiên cố thường là chợ hạng I có diện tích đất hơn 10.000m2 và chợ hạng 2 có diện tích từ 6.000 – 9.000 m2 Các chợ kiên cố lớn thường nằm ở các tỉnh, thành phố lớn, các huyện lỵ, thị trấn có thời gian tồn tại lâu đời, trong một thời kỳ dài và là trung tâm mua bán của cả vùng rộng lớn

- Chợ bán kiên cố: Là chợ chưa được xây dựng hoàn chỉnh, bên cạnh những

hạng mục xây dựng kiên cố (tầng lầu, cửa hàng, sạp hàng) còn có những hạng mục xây dựng tạm như lán, mái che, quầy bán hàng…, độ bền sử dụng không cao (dưới

10 năm) và thiếu tiện nghi Chợ bán kiên cố thường là chợ hạng 3, có diện tích đất 3.000 – 5.000m2 Chợ này chủ yếu phân bổ ở các huyện nhỏ, khu vực thị trấn xa xôi, chợ liên xã, liên làng, các khu vực ngoài thành phố lớn

- Chợ tạm: Là chợ mà những quầy, sạp bán hàng là những lều quán được làm

có tính chất tạm thời, không ổn định, khi cần thiết có thể dỡ bỏ nhanh chóng và ít

tốn kém Loại chợ này thường hay tồn tại ở các vùng quê, các xã, các thôn, có chợ được dụng lên để phục vụ trong một thời gian nhất định (như tết, lễ hội…)

1.1.2 Khái niệm về quản lý nhà nước, quản lý nhà nước về kinh tế, quản lý nhà nước về thương mại

1.1.2.1 Khái niệm quản lý nhà nước

QLNN là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng, nhiệm

vụ của Nhà nước và các mục tiêu đã xác định trong từng giai đoạn phát triển của đất nước

Quản lý nhà nước: là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước và các mục tiêu đã xác định trong từng giai đoạn phát triển của đất nước

1.1.2.2 Khái niệm quản lý nhà nước về kinh tế

Quản lý nhà nước về kinh tế: “Đó là quá trình tác động có tổ chức và bằng quyền lực của Nhà nước tới nền kinh tế nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực trong và ngoài nước, tận dụng tốt nhất các cơ hội có thể có để đạt mục tiêu đã xác định về phát triển kinh tế của đất nước trong từng giai đoạn

Đề tác động đến các hoạt động trong nền kinh tế, nhà nước bằng quyền lực của mình theo quy định của hiến pháp phải kiến tạo bộ máy tổ chức, phân công và phân cấp, phân quyền và phân nhiệm cho các cơ quan quản lý cũng như quy định sự phối hợp, đồng thời xây dựng các nguyên tắc, phương pháp, hình thức và công cụ quản lý phù hợp với thể chế kinh tế, chính trị- xã hội đã xác lập

Quản lý nhà nước về kinh tế chính là sự tác động của hệ thống quản lý (hay chủ thể quản lý là Nhà nước) lên hệ thống bị quản lý (hay khách thể quản lý là nền kinh tế) nhằm hướng sự vận hành của nền kinh tế theo các mục tiêu đã được đặt ra

Dù có nhiều cách nghiên cứu khác nhau, nhưng bản chất của quản lý nhà nước

về kinh tế đó là tác động của Nhà nước vào kinh tế thông qua việc sử dụng quyền

lực nhà nước nhằm đạt được mục tiêu Quyền lực nhà nước thể hiện ở thẩm quyền

và trách nhiệm của hệ thống quản lý (cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế khi sử dụng các công cụ, nguyên tắc, phương pháp, hình thức quản lý để tác động đến hệ thống bị quản lý (các đối tượng quản lý- tổ chức, cá nhân và các hoạt động kinh tế của họ) nhằm làm cho nền kinh tế vận hành theo định hướng, mục tiêu đã đặt ra

1.1.2.3 Khái niệm quản lý nhà nước về thương mại

Thương mại là một hoạt động kinh tế (hay còn gọi là hoạt động thương mại) bao gồm hoạt động mua bán của thương nhân, hoạt động mua các yếu tố đầu vào và bán sản phẩm hàng hóa ở đầu ra của các nhà sản xuất, hoạt động mua hàng hóa của người tiêu dùng và các dịch vụ thương mại khác

Quản lý nhà nước về thương mại là một bộ phận hợp thành của quản lý nhà nước về kinh tế, đó là sự tác động có hướng đích, có tổ chức của các cơ quan quản

lý nhà nước về thương mại đền các đối tượng quản lý là thương nhân và chủ thể kinh tế khác cùng với hoạt động trao đổi mua bán của họ thông qua việc sử dụng các công cụ, chính sách, nguyên tắc và phương pháp quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra trong từng giai đoạn phát triển

Quản lý nhà nước về thương mại bao giờ cũng là một quá trình thực hiện và phối hợp bốn loại chức năng cơ bản: hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát của các cơ quan quản lý nhà nước

Các cơ quan quản lý nhà nước về thương mại là người ra quyết định, người tổ chức, điều hành và tác động tới các doanh nghiệp, các tổ chức cá nhân tiến hành hoạt động thương mại trên phạm vi thị trường cả nước, thị trường từng địa phương cũng như thị trường ngoài nước theo phạm vi phân công, phân cấp quản lý

1.1.3 Khái niệm về quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ

tiêu phát triển hệ thống chợ đã đặt ra trong từng giai đoạn phát triển

1.1.3.2 Vai trò của quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ

- Vai trò định hướng, hướng dẫn các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ

Nhà nước định hướng, hướng dẫn các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ nhằm khai thác hiệu quả các nguồn lực, tiềm năng của các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ cho sự phát triển hệ thống chợ

Nhà nước định hướng, hướng dẫn các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ thông qua các quy hoạch, đề án phát triển, kế hoạch và chính sách phát triển chợ Trên cơ sở đó, chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ ra quyết định đầu tư xây dựng, kinh doanh khai thác quản lý, hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa, cung ứng dịch vụ một cách hiệu quả, phù hợp

Vai trò định hướng, hướng dẫn các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ quyết định sự phân bố và phát triển mạng lưới chợ về quy mô, số lượng, cơ cấu chủng loại mặt hàng kinh doanh tại các chợ trong hệ thống

Nhà nước cần có định hướng, hướng dẫn hiệu quả thông qua luật pháp, các văn bản quy hoạch, kế hoạch hóa, chính sách phát triển và quản lý chợ phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và địa phương nói riêng

để phát huy các nguồn lực đạt được các mục tiêu quản lý

- Vai trò tạo lập môi trường kinh doanh và cạnh tranh

Thông qua luật pháp, các chính sách phát triển và quản lý chợ, các thủ tục hành chính, nhà nước kiến tạo môi trường hoạt động, thu hút, khuyến khích các nhà đầu tư xây dựng, kinh doanh, khai thác và quản lý chợ, các hộ tiểu thương tại các chợ hoạt động hiệu quả phù hợp với mục tiêu quản lý nhà nước Bên cạnh đó, đảm báo tính cạnh tranh, tính công bằng của các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ như tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư xây dựng, kinh doanh, khai thác và quản lý chợ

- Vai trò hỗ trợ các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ và giải quyết tranh chấp

Để phát triển và quản lý hệ thống chợ hiệu quả, bên cạnh việc ban hành luật

pháp, quy hoạch, kế hoạch chính sách phát triển chợ, Nhà nước thực hiện hỗ trợ các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ về cơ sở hạ tầng như các hạng mục đường giao thông, các chương trình đào tạo nhân lực quản lý hệ thống chợ, chương trình đào tạo kỹ năng cho doanh nghiệp, các hộ tiểu thương, kiến thức phòng cháy, chữa cháy, an toàn vệ sinh thực phẩm…Đồng thời, công bố quy hoạch mạng lưới chợ, phổ biến cơ chế chính sách thu hút, ưu đãi đầu tư xây dựng chợ, hướng dẫn thủ tục hành chính trong quá trình các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ.Ngoài ra theo dõi, , xử lý tranh chấp giữa các nhà đầu tư, nhà đầu tư với cáchộ tiểu thương, giữa các hộ tiểu thương với nhau giữa tiểu thương và khách hàng… trong phạm vi chợ

- Vai trò điều tiết quan hệ thị trường, các hoạt động thương mại trong hệ thống chợ

Nhà nước hướng dẫn, khuyến khích thu hút các nhà đầu tư xây dựng, kinh doanh khai thác và quản lý chợ thông qua các quy hoạch, kế hoạch phát triển và quản lý chợ Ngoài ra, nhà nước thực hiện hướng dẫn các, các hộ tiểu thương tham gia kinh doanh, người tiêu dùng thực hiện các hoạt động tại các chợ

- Vai trò giám sát thực hiện, xử lý và điều chỉnh các giải pháp, chính sách quản lý đối với hệ thống chợ

Các cơ quan quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ thực hiện giám sát, kiểm tra, phát hiện sai lệch, những mâu thuẫn hoặc bất hợp lý trong thực thi chính sách, pháp luật đối với phát triển và quản lý chợ

Kiểm soát và điếu chỉnh mục tiêu phát triển và quản lý chợ đòi hỏi cần có sự phối hợp giữa các ban, ngành có liên quan một cách hợp lý để phát huy tính đồng

bộ, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước

Hoạt động thanh tra, kiểm tra được tiến hành định kỳ và đột xuất góp phần quản lý hiệu quả các hoạt động tham gia đầu tư xây dựng chợ, kinh doanh khai thác

và quản lý chợ, trao đổi hàng hóa, cung ứng dịch vụ tuân thủ các quy định của pháp luật, nâng cao văn mình thương mại, đáp ứng mục tiêu quản lý

1.1.3.3 Chủ thể quản lý, phạm vi quản lý cấp tỉnh đối với chợ loại 1

Theo Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-BCT ngày 23/11/2014 của Bộ Công

Thương, hợp nhất Nghị định về phát triển và quản lý chợ (hợp nhất Nghị định 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ ( gọi tắt là Nghị định 02) về phát triển và quản lý chợ và Nghị định số 114/2009/NĐ-CP ngày 23/12/2009 của Chính phủ gọi tắt là Nghị định 114) sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 02) quy định như sau:

a Trách nhiệm của các Bộ, ngành

a1) Bộ Công Thương

- Chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu trình Chính phủ ban hành, sửa đổi, bổ sung các chính sách và phương hướng về phát triển và quản lý hoạt động chợ

- Chủ trì phối hợp với Bộ Nội vụ hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Ban Quản lý chợ theo quy định tại Điều 8 Nghị định này

- Ban hành Nội quy chợ mẫu và các văn bản hướng dẫn về quản lý hoạt động kinh doanh chợ

- Quy định cụ thể và hướng dẫn chế độ báo cáo hoạt động chợ

- Chỉ đạo việc tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ quản lý chợ

- Chỉ đạo việc khen thưởng, kiểm tra xử lý vi phạm pháp luật và Nội quy chợ

- Xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển chợ trong từng thời kỳ và hướng dẫn, chỉ đạo việc thực hiện;

- Xây dựng hoặc điều chỉnh quy hoạch phát triển hệ thống chợ trên phạm vi toàn quốc;

- Hướng dẫn và chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xây dựng hoặc điều chỉnh quy hoạch phát triển hệ thống chợ, ban hành các quy định cụ thể về phát triển, quản

lý và khai thác chợ phù hợp với điều kiện của địa phương.”

a2) Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Bộ, ngành liên quan:

- Xem xét, tổng hợp kế hoạch đầu tư xây dựng chợ hàng năm của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương để bố trí vốn hỗ trợ đầu tư chợ từ ngân sách trung ương theo quy định của Nghị định này; trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo quy định hiện hành;

- Hướng dẫn thực hiện chính sách hỗ trợ vốn đầu tư xây dựng chợ từ ngân sách nhà nước và chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư xây dựng chợ theo quy định của Nghị định này

a3) Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu

tư và Bộ, ngành liên quan:

- Hướng dẫn cơ chế tài chính áp dụng cho ban quản lý chợ, doanh nghiệp và hợp tác xã kinh doanh quản lý chợ;

- Hướng dẫn cơ chế tài chính áp dụng cho việc chuyển đổi các ban quản lý chợ (đối với các loại chợ do Nhà nước đầu tư hoặc hỗ trợ đầu tư) sang doanh nghiệp hoặc hợp tác xã kinh doanh, quản lý chợ

a4) Bộ Nội vụ:

Chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư

và các Bộ, ngành liên quan hướng dẫn chế độ đối với cán bộ, nhân viên thuộc ban quản lý chợ trong biên chế nhà nước khi chuyển sang doanh nghiệp hoặc hợp tác xã kinh doanh quản lý chợ

a5) Bộ Xây dựng:

Chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các Bộ, ngành liên quan xây dựng hoặc sửa đổi, bổ sung các quy định về tiêu chuẩn - thiết kế các loại hình và cấp độ chợ

a6) Bộ Tài nguyên & Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Y

tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các Bộ, ngành liên quan:

- Hướng dẫn, chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh lập quy hoạch sử dụng đất, dành quỹ đất và sử dụng đất để đầu tư xây dựng chợ;

- Hướng dẫn, chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong công tác bảo đảm vệ sinh môi trường tại chợ

a7) Bộ Y tế:

Chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương và các Bộ, ngành liên quan hướng dẫn, chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm tại chợ

a8) Bộ Công an:

Chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan hướng dẫn, chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong công tác phòng cháy, chữa cháy tại chợ

Liên minh Hợp tác xã Việt Nam:

Chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương và các Bộ, ngành liên quan tuyên truyền, phổ biến trong khu vực kinh tế tập thể về pháp luật, chính sách phát triển, quản lý chợ và mô hình hợp tác xã kinh doanh, quản lý chợ hoạt động có hiệu quả

b) Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp

Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm chỉ đạo việc lập Quy hoạch phát triển chợ, quản lý đầu tư xây dựng chợ theo phân cấp về đầu tư xây dựng cơ bản, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về chợ và các quy định sau:

b1) Ủy ban nhân dân cấp tỉnh:

- Quyết định giao hoặc tổ chức đấu thầu lựa chọn doanh nghiệp kinh doanh khai thác chợ

- Quyết định thành lập và quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức của Ban Quản lý chợ đối với những chợ hạng 148 (do Nhà nước đầu tư hoặc hỗ trợ vốn đầu tư xây dựng) đang hoạt động do Ban Quản lý chợ điều hành

- Quy định cụ thể về việc sử dụng, thuê điểm kinh doanh tại chợ theo quy định tại Điều 11 Nghị định này

- Quy định cụ thể Nội quy chợ trên cơ sở Nội quy mẫu do Bộ Công Thương ban hành và phê duyệt nội quy của các chợ hạng 1

- Quy định cụ thể việc xử lý vi phạm Nội quy chợ

- Ban hành các cơ chế, chính sách và giải pháp nhằm huy động, khai thác các nguồn lực của địa phương, nhất là nguồn lực của các chủ thể sản xuất kinh doanh và nhân dân trên địa bàn để phát triển mạng lưới chợ;

- Chỉ đạo việc xây dựng và phê duyệt kế hoạch đầu tư xây dựng chợ hàng năm phù hợp với quy hoạch phát triển chợ cả nước và của từng địa phương; chủ động bố trí nguồn vốn từ ngân sách địa phương để đầu tư xây dựng chợ theo quy định của Nghị định này, đồng thời sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả nguồn vốn hỗ trợ đầu

tư chợ từ ngân sách trung ương;

- Chỉ đạo việc xây dựng và phê duyệt kế hoạch chuyển đổi các ban quản lý

chợ hạng 1 do Nhà nước đầu tư hoặc hỗ trợ vốn đầu tư xây dựng sang doanh nghiệp hoặc hợp tác xã kinh doanh, quản lý chợ;

- Chỉ đạo, kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các quy định của pháp luật và chính sách về phát triển, quản lý chợ; chỉ đạo thực hiện các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các chợ trên địa bàn tỉnh

b2) Ủy ban nhân dân cấp huyện:

- Quyết định thành lập và quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức của Ban Quản lý chợ đối với các chợ hạng 2, hạng 3 (do Nhà nước đầu tư hoặc hỗ trợ vốn đầu tư xây dựng) đang hoạt động do Ban Quản lý chợ điều hành

- Phê duyệt Nội quy chợ của các chợ hạng 2 và 3

- Bộ Chỉ đạo xây dựng và phê duyệt kế hoạch chuyển đổi các ban quản lý chợ hạng 2, hạng 3 do Nhà nước đầu tư hoặc hỗ trợ vốn đầu tư xây dựng sang doanh nghiệp hoặc hợp tác xã kinh doanh, quản lý chợ;

- Tổ chức kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các quy định của pháp luật và chính sách về phát triển, quản lý chợ; đồng thời tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các chợ trên địa bàn huyện

b3) Ủy ban nhân dân cấp xã:

Có trách nhiệm quản lý và thực hiện các phương án chuyển đổi ban quản lý hoặc tổ quản lý các chợ hạng 3 sang doanh nghiệp hoặc hợp tác xã kinh doanh) quản lý chợ đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; phối hợp với các cơ quan cấp tỉnh, cấp huyện quản lý các chợ hạng 1 và hạng 2 trên địa bàn

1.2 Nội dung của Quản lý nhà nước đối hệ thống chợ

1.2.1 Mục tiêu và các văn bản của QLNN trung ương đối với hệ thống chợ trên

địa bàn một địa phương

- Về mục tiêu của QLNN trung ương đối với hệ thống chợ trên địa bàn một tỉnh/TP

Mục tiêu của phát triển chợ là sắp xếp, mở rộng thị trường nội địa trên địa bàn tỉnh gắn với thị trường bên ngoài, bảo đảm lưu thông hàng hoá thông suốt trong phạm vi tỉnh, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu sản xuất và đời sống; đẩy mạnh tiêu thụ hàng hoá, nhất là hàng nông lâm, thuỷ sản thúc đẩy phát triển sản xuất của

tỉnh Phát huy sức mạnh tổng hợp, khai thác và huy động tối đa các nguồn lực tập trung cho phát triển chợ, phấn đấu đảm bảo nhằm tạo môi trường thuận lợi cho các thành phần kinh tế và các hộ tư nhân cá thể tham gia kinh doanh thương mại và dịch

vụ trong chợ, góp phần thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội của tỉnh, thực hiện xoá đói giảm nghèo, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN,

có sự quản lý của Nhà nước

- Về các văn bản của QLNN trung ương đối với hệ thống chợ trên địa bàn một tỉnh/TP

Hệ thống văn bản pháp quy của trung ương:

+ Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14 tháng 01 năm 2003 của Chính phủ về Phát triển và quản lý chợ

+ Nghị định số 114/2009/NĐ-CP ngày 23 tháng 12 năm 2009 của Chính phủ

về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14 tháng 01 năm 2003 của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ

+ Thông tư số 67/2003/TT-BTC ngày 11 tháng 7 năm 2003 của Bộ Tài chính

về việc hướng dẫn cơ chế tài chính áp dụng cho Ban quản lý chợ, doanh nghiệp kinh doanh khai thác và quản lý chợ;

+ Thông tư số 06/2003/TT-BTM ngày 15 tháng 8 năm 2003 của Bộ Thương mại

về việc hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của Ban quản lý chợ; + Thông tư số 07/2003/TT-BKH ngày 11 tháng 9 năm 2003 của Bộ Kế hoạch đầu tư về việc hướng dẫn lập các dự án quy hoạch phát triển và đầu tư xây dựng chợ;

+ Quyết định số 0772/2003/QĐ-BTM ngày 24 tháng 6 năm 2003 của Bộ trưởng Bộ Thương mại về việc ban hành Nội quy mẫu về chợ;

+ Quyết định số 559/2004/QĐ-TTg ngày 31 tháng 5 năm 2004 về việc phê duyệt Chương trình phát triển chợ đến năm 2010

+ Quyết định số 1060/QĐ-BTM ngày 03 tháng 8 năm 2004 của Bộ trưởng Bộ Thương mại về việc thành lập Ban chỉ đạo Chương trình phát triển chợ đến năm 2010;

+ Quyết định số 22/2008/QĐ-BCT ngày 31 tháng 7 năm 2008 của Bộ trưởng

Bộ Công Thương về việc Ban hành Quy chế chợ biên giới, chợ cửa khẩu, chợ trong Khu kinh tế cửa khẩu;

+ Quyết định số 23/QĐ-TTg ngày 06 tháng 01 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt đề án phát triển thương mại nông thôn giai đoạn 2010 – 2015 và định hướng đến năm 2020

+ Đề án trình Chính phủ: “Phát triển thị trường trong nước đến năm 2010 và định hướng đến 2020” do Bộ Công Thương chủ trì thực hiện năm 2007 Đề án đã được thủ tướng chính phủ ra Quyết định phê duyệt tại Quyết định số 27/2007/QĐ-TTgngày 15/2/2007; Đề án đã xây dựng các quan điểm, mục tiêu, định hướng phát triển (các loại hình doanh nghiệp, loại hình kết cấu hạ tầng thương mại, các mô tình

tổ chức lưu thông hàng hóa) và giải pháp phát triển thương mại trong nước

+ Dự án nghiên cứu: “Quy hoạch tổng thể phát triển thương mại Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 và định hướng đến năm 2030” do Viện nghiên cứu thương mại chủ trì thực hiện năm 2010 (PGS.TS Nguyễn Văn Lịch làm chủ nhiệm) được phê duyệt tại Quyết định số 3098/QĐ-BCT ngày 24 tháng 06 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Công Thương

+ Quyết định số 3621/QĐ-BKHCN ngày 28 tháng 12 năm 2012 về việc ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9211:2012 “Chợ - tiêu chuẩn thiết kế”; và các quyết định ban hành của địa phương về việc hỗ trợ và khuyến khích đầu tư xây dựng hạ tầng chợ trên địa bàn

+ Quyết định số 12151/QĐ-BCT ngày 31 tháng 12 năm 2014 của Bộ trưởng

Bộ Công Thương về việc hướng dẫn thực hiện tiêu chí số 7 về chợ trong bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới;

+ Ngày 26 tháng 12 năm 2007, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ký ban hành Quyết định số 012/QĐ-BCT phê duyệt “Quy hoạch phát triển mạng lưới chợ toàn quốc đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020”

+ Ngày 26 tháng 6 năm 2015, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ký ban hành Quyết định số 6481/QĐ-BCT phê duyệt “Quy hoạch tổng thể phát triển mạng lưới chợ toàn quốc đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035”

- Các quy định về đầu tư công đối với hạ tầng thương mại:

+ Luật Đầu tư công, Nghị định 136/2015/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2015 hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư công:

+ Nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn đầu tư phát triển nguồn ngân sách nhà nước giai đoạn 2016 - 2020 (Quyết định số 40/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 14 tháng 9 năm 2014)

+ Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (quy định tại Nghị định

15/2015/NĐ-CP và Thông tư số 38/2015/TT-BCT)

- Chính sách khuyến khích, thu hút đầu tư đối với hạ tầng thương mại:

+ Nghị định 118/2015/NĐ-CP ngày 12 tháng 11 năm 2015 Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật đầu tư:

+ Nghị định số 210/NĐ-CP ngày 19 tháng 12 năm 2013 quy định về chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn

+ Nghị định số 46/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về thu tiền thuê đất, thuê mặt nước

+ Thông tư 77/2014/TT- BTC, ngày 16/6/2014 của Bộ Tài Chính về việc Hướng dẫn một số điều của Nghị định số 46/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm

2014 của Chính phủ quy định về thu tiền thuê đất, thuê mặt nước

+ Các văn bản theo dõi, đề nghị bổ sung chợ vào đối tượng được hưởng ưu đãi khi sửa đổi, bổ sung:

Ngoài ra tham khảo thêm Nghị định số 54/2013/NĐ-CP ngày 22 tháng 5 năm

2013 Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 75/2011/NĐ-CP của Chính phủ về tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu; Nghị định số 75/2011/NĐ-CP ngày 30 tháng

8 năm 2011 của Chính phủ về tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu; Nghị định số 69/2008/NĐ-CP ngày 30 tháng 5 năm 2008 của Chính phủ về chính sách khuyến khích xã hội hóa

- Về các văn bản của QLNN của tỉnh/địa phương đối với hệ thống chợ trên địa bàn một tỉnh/địa phương:

Tùy thuộc vào mỗi địa phương thì sẽ ban hành các quyết định, văn bản quy phạm pháp luật đối với quản lý và phát triển hệ thống chợ của địa phương đó Thông thường thì UBND tỉnh và trực tiếp là chủ tích UBND tỉnh or phó chủ tịnh do

chủ tịch chỉ định sẽ ký các quyết định ban hành văn bản quy phạm pháp luật đối với quản lý và phát triển hệ thống chợ của địa phương đó

 Mục tiêu QLNN địa phương đối với hệ thống chợ trên địa bàn địa phương

Mục tiêu của QLNN địa phương đối với hệ thống chợ trên địa bàn địa phương

đó thường hướng tới:

- Hình thành đồng bộ hệ thống cơ chế, chính sách và môi trường thuận lợi để thu hút và phát triển các hộ kinh doanh thương mại và dịch vụ trong chợ Lấy chợ làm cơ sở để phát triển mạng lưới kinh doanh thương mại và tăng tổng mức lưu chuyển hàng hoá, dịch vụ

- Củng cố, xây dựng phát triển hệ thống chợ từ trung tâm huyện đến các xã và các hệ thống cơ sở hạ tầng khác phục vụ hoạt động của chợ Tổ chức quản lý, khai thác có hiệu quả mạng lưới chợ, đẩy mạnh việc phát triển chợ trung tâm huyện, chợ đầu mối, chợ nông thôn ở các xã Trước hết tập trung phát triển ở Thị trấn, các vùng kinh tế tập trung và các vùng sản xuất phát triển Đảm bảo cho các chợ trở thành nơi giao dịch, tiêu thụ sản phẩm, cung cấp vật tư, hàng hoá cho nhu cầu sản xuất và đời sống đáng tin cậy của nhân dân Từng bước nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chợ từ thành thị đến nông thôn trở thành một thị trường mua bán rộng lớn trên địa bàn

- Củng cố tổ chức Ban quản lý các chợ, ban hành nội quy, quy chế về hoạt động của chợ, tăng cường kỷ cương trật tự thị trường, đảm bảo vệ sinh môi trường, ngăn chặn tệ nạn buôn lậu, gian lận thương mại trong chợ Quản lý và khai thác các nguồn thu từ chợ vào ngân sách Nhà nước

- Tăng cường công tác quản lý Nhà nước về chợ, hoàn thiện các chính sách có liên quan đến chợ, phát triển chợ thành thị trường nội địa rộng rãi, từng bước đưa chợ vào phát triển lành mạnh văn minh, hiện đại đáp ứng yêu cầu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh/thành

1.2.2 Công cụ quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ

Công cụ quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ là tổng thể những phương tiện hữu hình và vô hình mà nhà nước sử dụng để tác động lên mọi chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ nhằm thực hiện mục tiêu quản lý

- Công cụ pháp luật

Trong quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ, pháp luật là công cụ quản lý quan trọng nhất, có tính hiệu lực và hiệu quả cao để hướng dẫn, điều chỉnh hành vi của các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ

Nội dung của công cụ pháp luật thể hiện dưới hình thức nhà nước ban hành

và sử dụng các loại luật và văn bản cụ thể hóa luật để phát triển và quản lý hệ thống chợ Công cụ pháp luật có vai trò: Xác lập trật tự kỷ cương xã hội cho các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ, tạo cơ sở pháp lý thực hiện quyền bình đẳng trong kinh tế và tạo cơ sở pháp lý cho việc gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và ổn định xã hội

- Công cụ kế hoạch hóa

Công cụ kế hoạch hóa thể hiện mục tiêu tương lai và biện pháp tổ chức thực hiện các mục tiêu đó đảm bảo công tác phát triển và quản lý chợ đạt hiệu quả kinh

tế - xã hội

Công cụ kế hoạch trên cơ sở phối hợp của các cơ quan thuộc các ban ngành quản lý nhà nước có liên quan đối với hệ thống chợ, là một thể thống nhất bao gồm

từ việc quy hoạch mạng lưới chợ, kế hoạch 5 năm, kế hoạch hàng năm về phát triển

và quản lý hệ thống chợ đến công tác tổ chức thực hiện, sự phối hợp thực hiện của các ban ngành có liên quan để thực hiện triển khai, theo dõi, giám sát và các điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp với tình hình thực tiễn

- Công cụ chính sách

Chính sách quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ là tổng thể các nguyên tắc, các quy định, biện pháp mà nhà nước sử dụng để tác động lên hệ thống chợ nhằm đạt được mục tiêu phát triển và quản lý chợ đã được đặt ra trong từng giai đoạn cụ thể

Chính sách thể hiện quan điểm, hành động thực hiện của Chính phủ, chính quyền địa phương đối với công tác phát triển và quản lý chợ

Chính sách thể hiện các quy định của Nhà nước để tác động lên các chủ thể tham gia hoạt động trong hệ thống chợ

Chính sách có tác dụng chỉ dẫn hoạt động, thu hút và khuyến khích các nhà

đầu tư tham gia đầu tư xây dựng, kinh doanh khai thác và quản lý chợ một cách hiệu quả nhằm đạt được các mục tiêu quản lý đã đặt ra trong từng giai đoạn

1.2.3 Ban hành văn bản pháp luật đối với hệ thống chợ

Pháp luật là công cụ cơ bản và quan trọng nhất để Nhà nước quản lý các hoạt động thương mại nói chung và hệ thống chợ nói riêng, bao gồm tổng hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành để điều chỉnh các chủ thể kinh tế và các quan hệ kinh tế đối với hệ thống chợ Pháp luật xác định địa vị pháp lý cho các chủ thể thương mại trên thị trường, là cơ sở để giải quyết các tranh chấp thương mại trên thị trường đồng thời là công cụ hữu hiệu để điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh tế Để thực hiện công cụ pháp luật hiệu quả, Nhà nước cần xây dựng một hệ thống các quy định quản lý đồng bộ chặt chẽ hiệu quả đáp ứng các yêu cầu:

Nhà nước tạo lập khung pháp lý, môi trường kinh doanh, xác định địa vị pháp

lý của các doanh nghiệp và chủ thể hoạt động kinh doanh chợ Đồng thời tổ chức công bố, truyền thông, giới thiệu và hướng dẫn người dân về quy định chính sách, luật pháp của Nhà nước đã ban hành đối với hệ thống chợ

1.2.4 Xây dựng quy hoạch, chiến lược phát triển đối với hệ thống chợ

Nhà nước xây dựng và chỉ đạo thực hiện các công cụ định hướng phát triển đối với hệ thống chợ để hướng dẫn hoạt động sản xuất, kinh doanh của các chủ thể hoạt động trong hệ thống chợ Các công cụ định hướng chủ yếu của Nhà nước bao gồm: Chiến lược và quy hoạch phát triển hệ thống chợ trong từng giai đoạn; Các chương trình, dự án cụ thể hóa mục tiêu chiến lược và quy hoạch phát triển hệ thống chợ cho một giai đoạn cụ thể; Kế hoạch phát triển hệ thống chợ hàng năm hoặc trong thời gian trung hạn, dài hạn

1.2.5 Tổ chức bộ máy quản lý đối với hệ thống chợ và cơ chế thực hiện vận hành hệ thống quản lý và hoạt động của chợ

Nhà nước phải kiến tạo bộ máy tổ chức (cơ quan QLNN) để triển khai các hoạt động phân tích, hoạch định chính sách, pháp luật, xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển hệ thống chợ Quy định phân công và hợp tác giữa các cơ quan phân tích hoạch định và thẩm định các dự án luật, chính sách, chiến lược, quy hoạch phát triển hệ thống chợ và các cơ quan quyết định ban hành, công bố các văn bản

QLNN về hệ thống chợ

Nhà nước phải thiết kế và duy trì hoạt động của bộ máy tổ chức (lực lượng chức năng) thực thi chính sách, pháp luật về hệ thống chợ Quy định phân công trách nhiệm đầu mối và phối hợp giữa các lực lượng chức năng Bộ quản lý ngành công thương với các bộ ban ngành khác được phân công quản lý về các hệ thống chợ; hướng dẫn và công bố các tiêu chuẩn chất lượng, quy chuẩn kỹ thuật đối với quá trình sản xuất kinh doanh các hệ thống chợ; cấp phép, thu hồi giấy phép kinh doanh; hướng dẫn thực thi công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý các khiếu nại, khiếu

tố, các tranh chấp thương mại và vi phạm pháp luật về thương mại Quy định mối quan hệ quản lý thương mại giữa Bộ quản lý ngành ở Trung ương và Sở quản lý liên quan đến vận hành, khai thác và sử dụng hệ thống chợ ở địa phương

Hiện nay tổ chức quản lý chợ ở nước ta thường được tổ chức bằng 2 mô hình phổ biến là tổ chức quản lý chợ theo mô hình Ban quản lý và tổ chức quản lý chợ theo mô hình doanh nghiệp

1.2.5.1 Tổ chức, quản lý chợ theo mô hình Ban quản lý

Theo Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 về phát triển và quản lý chợ: "Ban quản lý chợ là đơn vị sự nghiệp có thu, tự trang trải các chi phí hoạt động thường xuyên, có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng và có tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước, thực hiện chức năng quản lý các hoạt động của chợ và tổ chức kinh doanh các dịch vụ tại chợ theo quy định của pháp luật".Căn cứ vào tính chất, đặc điểm và quy mô của chợ, Uỷ Ban Nhân Dân các cấp có thẩm quyền quyết định lập và giao cho Ban quản lý chợ quản lý một hoặc một số chợ (liên chợ) trên địa bàn theo phân cấp quản lý

Trường hợp lập Ban quản lý liên chợ thì ở từng chợ có thể lập Ban hay tổ điều hành chợ Ban quản lý chợ có trách nhiệm quản lý tài sản Nhà nước và các hoạt động trong phạm vi chợ của một hoặc một số chợ; thực hiện ký kết hợp đồng với thương nhân về thuê, sử dụng điểm kinh doanh; kinh doanh các dịch vụ tại chợ; tổ chức bảo đảm công tác phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự và

an toàn thực phẩm trong phạm vi chợ; xây dựng Nội quy của chợ trình Uỷ ban nhân dân cấp có thẩm quyền phê duyệt theo phân cấp quản lý chợ; tổ chức thực hiện Nội

quy chợ và xử lý các vi phạm về Nội quy chợ; điều hành chợ hoạt động và tổ chức phát triển các hoạt động tại chợ; tổng hợp tình hình hoạt động kinh doanh của chợ và báo cáo định kỳ cho các cơ quan quản lý Nhà nước theo hướng dẫn của Bộ Thương mại

Hình 1.1: Sơ đồ tổ chức, quản lý chợ theo mô hình Ban quản lý chợ

ở Việt Nam hiện nay

1.2.5.2 Tổ chức quản lý chợ theo mô hình doanh nghiệp

Doanh nghiệp là đơn vị kinh tế được thành lập nhằm mục đích chủ yếu là thực hiện các hoạt động kinh doanh Doanh nghiệp là một danh từ chung để chỉ các đơn vị kinh doanh thuộc các loại hình khác nhau như doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp

tư nhân, doanh nghiệp hợp tác xã, công ty, doanh nghiệp vừa và nhỏ…

Doanh nghiệp kinh doanh khai thác và quản lý chợ là một doanh nghiệp được thành lập nhằm mục đích chủ yếu là thực hiện các hoạt động kinh doanh chợ, đăng

ký kinh doanh và hoạt động kinh doanh theo quy định của pháp luật

Hình 1.2: Sơ đồ Tổ chức quản lý chợ theo mô hình

doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay

1.2.6 Thanh tra, kiểm tra, giám sát xử lý vi phạm và đánh giá kết quả

Các cơ quan chức năng của QLNN hướng dẫn các quy định về công tác thanh tra, kiểm tra đối với các chủ thể và thủ tục giải quyết các khiếu nại, tố cáo đối với các chủ thể kinh doanh hệ thống chợ theo quy định của pháp luật (về thanh tra, khiếu nại, tố cáo)

Nội dung chủ yếu của công tác này là thanh tra, kiểm tra vấn đề cấp phép kinh doanh (có đúng quy định pháp luật hay không? Có phù hợp với các định hướng chiến lược, quy hoạch phát triển thương mại và kinh tế, xã hội hay không…)

Tùy theo mục đích, nhiệm vụ và yêu cầu của các đợt thanh tra, kiểm tra trong

kế hoạch mà hình thành bộ máy, tổ chức thanh tra ngành hệ thống chợ Hoạt động thanh tra phải có sự phối hợp lực lượng chức năng của Trung ương và địa phương trong những trường hợp cần thiết và phải quan tâm phối hợp liên ngành và địa phương

Các cơ quan thanh tra, kiểm soát phải lập báo cáo kết quả thanh tra, kiểm tra

và đề xuất hướng xử lý, công bố thông tin về các trường hợp vi phạm chính sách, pháp luật đối với hệ thống chợ

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ

1.3.1 Yếu tố khách quan