Vai trò của khoa học công nghệ chưa thể hiện bằng biện pháp cụ thể về mức đầu tư tài chính,chế độ cán bộ, chưa tạo lập được hệ thống chính sách thích hợp để thúc đẩy các nhà hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ phảI dựa trên KH- CN và hướng theo nhu cầu của sự phát triển kinh tế- xã hội.
Trang 1nghiên cứu triển khách quan trọng mang ý nghĩa chiến lược lại bị hạn chế do thiếu vốn Việc thực hiện một phần vốn trong tổng giá trị dự án đầu tư cho công tác nghiên cứu triển khai vẫn chưa được thực hiện, do nghiên cứu khoa học công nghệ chưa được coi là một nội dung chỉ trong cơ chế quản lý
đầu tư.Vai trò của khoa học công nghệ chưa thể hiện bằng biện pháp cụ thể về mức đầu tư tài chính,chế độ cán bộ, chưa tạo lập được hệ thống chính sách thích hợp để thúc đẩy các nhà hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ phảI dựa trên KH- CN và hướng theo nhu cầu của sự phát triển kinh tế- xã hội
Sau khi được chuyển thành cơ quan quản lý nhà nước
về các hoạt động KH- CN, Bộ KH- CN và môI trường đã từng bước phát huy vai trò quản lý nhà nước trong việc giám sát, kiểm tra các hoạt động KH- CN, quản lý nhà nước về chuyển giao CN, trình độ CN trong sản xuất và bảo vệ môi trường Tuy nhiên, công tác quản lý chưa thể hiện được tính
đồng bộ, chưa gắn kết chặt chẽ với quản lý kinh tế và xã hội, chưa tạo lập thị trường rộng rãi cho KH- CN Nhiều công trình KH khi áp dụng vào sản xuất, còn gặp trở ngại Bởi sản xuất chưa thực sự có nhu cầu KH Cạnh đó, nhiều viện nghiên cứu có khả năng đáp ứng nhu cầu của sản xuất, lại
Trang 2không có đơn đặt hàng Hiện tượng tách rời gữa KH và sản xuất còn phổ biến
Thành tựu KH, các tiến bộ CN, chưa được áp dụng rộng rãi nên chưa tạo chuyển biến rõ nét về năng suất, chất lượng, hiệu quả trong sản xuất kinh doanh và dịch vụ Chưa tạo được những ngành nghề mới xuất phát từ kết quả của hoạt động KH- CN Thị trường cho KH- CN chưa được hình thành Trình độ CN nói chung còn ở mức thấp Trong các ngành công nghiệp, hệ thống máy móc thiết bị hiện tại lạc hậu so với thế giới và hình thành từ nhiều nguồn chắp vá Mẫu mã hàng hoá đơn điệu, chất lượng sản phẩm thấp, khả năng cạnh tranh, xuất khẩu kém Quy mô dự án còn nhỏ, chưa tương xứng với tầm nhiệm vụ cấp nhà nước, phần lớn chỉ dừng ở quy mô ngành, địa phương, hoặc cấp cơ sở, ít có tác dụng thúc đẩu sản xuất
Công tác quản lý KH- CN tuy đã được đổi mới, nhưng chưa đồng bộ và hoàn chỉnh Cơ chế quản lý các chương trình trọng đIúm cấp nhà nước còn nhiều thủ tục rườm ràc không chặt chẽ, chưa bảo đảm tập trung các nguồn lực vào những mục tiêu chủ yếu Cơ chế chính sách hiện hành không khuyến khích và bắt buộc các doanh nghiệp tiến
Trang 3hành nghiên cứu triển khai hoặc có chiến lược lâu dàI về đổi mới CN, đổi mới sản phẩm
iii Một số giảI pháp
Trước hết, chúng ta cần đặt lên hàng đầu tính hiệu quả trong công tác nghiên cứu khoa học, phát triển cân đối cả nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, nhưng hiện nay cần ưu tiên tập trung hơn đến nghiên cứu ứng dụng Mọi phương pháp dù mới, dù cũ, nhưng nếu nó hướng khoa học vào phục vụ sản xuất, hiện đạI hó nền kinh tế, nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm, đối với chungư ta lúc này đều là phương pháp tốt để phát triển khoa học Cả hai lĩnh vực này đều phảI nhằm hướng vào giảI quuết những đòi hỏi cấp bách của sản xuất, kết hợp chặt chẽ với sản xuất Mặt khác cần đề phòng tác dụng tiêu cực của việc ứng dụng khoa học vào sản xuất chạy theo lợi nhuận quá đáng đến mức gây ô nhiễm môi trường và làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên Khoa học có tính độc lập tương đối trong sự phát triển của nó, luôn được tích luỹ, có tính kế thừa, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ nước này qua nước
Trang 4khác Nhờ thế một nước lạc hậu đI sau có thể đuổi kịp các nước phát triển nếu có những chính sách khôn ngoan, biết tiếp thu thành tựu khoa học của nước khác và biết vận dụng phù hợp với điều kiện nước mình Chúng ta cần biết tranh thủ tiếp thu những thành tựu khoa học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại của các nước phát triển bằng mọi cách có thể
được, nếu việc làm ấy có hiệu quả cao hơn, dỡ tốn kém hơn
đầu tư nghiên cứu trong nước
Các ngành mũi nhọn như đIửn tử tin học và các công nghệ cao cấp cần được tập trung ưu tiên phát triển hơn cả Vì chính những ngành đó sẽ kéo toàn bộ nền kinh tế tiến tới trình độ hiện đại, tự động hoá một cách nhanh chóng
Mục tiêu lâu dài của chúng ta là tiến tới độc lập, tự chủ về khoa về học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại, nhưng trong giai đoạn trước mắt cũng nên đi bắt chước, mô phỏng, làm thủ để rồi rút kinh nghiệm tiến tới cải tiến và phát minh công nghệ mới
Đồng thời chúng ta cần phải tạo vốn cho hoạt động KH- CN Vốn là nguồn lực để phát triển khoa học công nghệ Không có vốn hoặc có nhưng thấp hơn mức cần thiết
Trang 5đều không có điều kiện thực hiện các mục tiêu KH- CN Kinh nghiệm ở các nước cho thấy, vốn để phát triển khoa học- công nghệ thường được huy động từ hai phía nhà nước
và khu vực doanh nghiệp, trong đó phần nhiều là từ các doanh nghiệp
TạI Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ hai (khóa VIII), khi một lần nữa khẳng định “ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước phải bằng và dựa vào khoa học, công nghệ “, Đảng ta đã đưa ra chính sách đầu tư khuyến khích,
hỗ trợ phát triển khoa học và công nghệ, theo đó, một phần vốn ở các doanh nghiệp được dành cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ và đào tạo nhân lực Một phần vốn từ các chương trình kinh tế- xã hội và dự án được dành để đàu tư cho khoa học- công nghệ nhằm đẩy mạnh việc nghiên cứu- triển khai
và đảm bảo hiệu quả của dự án
Tạo động lực, tạo vốn cho hoạt động khoa học- công nghệ phải đi đôi với mở rộng quan hệ quốc tế về khoa học, công nghệ
Có thể nói, đây là điều kiện rất quan trọng để phát triển khoa học- công nghệ Nếu không thực hiện có hiệu quả
Trang 6quan hệ hợp tác và trao đổi quốc tế về nghiên cứu- triển khai thì không thể tiếp nhận được khoa học- công nghệ tiên tiến của nhân loại, không thể tranh thủ nhân tố ngoại sinh hết sức cần thiết làm biến đổi các nhân tố nội sinh, thúc
đẩu năng lực khoa học- công nghệ quốc gia Để mở rông quan hệ quốc tế về khoa học- công nghệ, cần đa dạng hoá phương thức hợp tác đàu tư với nước ngoài, coi trọng hợp tác nhằm phát triển các ngành công nghệ cao, ưu tiên hợp tác
đầu tư nước ngoài vào phát triển khoa học công nghệ, chỉ nhập khẩu và tiếp nhân chuyển giao những công nghệ tiên tiến phù hợp với khả năng của chúng ta
Cùng với việc tạo vốn, mở rộng quan hệ quốc tế, cần phải hết sức coi trọng, tăng nguồn nhân lực khoa học- công nghệ
Nguồn nhân lực khoa học công nghệ là lực lượng chủ chốt của công nghiệp hoá, hiện đại hoá và triển khai khoa hoc- công nghệ Thiếu nguồn lực này thì không thể nói tới phát triển Trong thời đại ngày nay, vai trò của nguồn lực này lạI càng phải đặc biệt coi trọng Để tăng nguồn lực này, chúng ta cần đẩy nhanh việc đào tạo các cán bộ khoa học- công nghệ, nhất là cho các ngành kinh tế trọng yếu và các
Trang 7ngành công nghệ cao, trẻ hoá đội ngũ cán bộ khoa học- công nghệ trong các cơ sở nghiên cứu, các trường học và các cơ sở kinh doanh, đẩy nhanh tôc độ phát triển thị trường nhân lực khoa học- công nghệ
Nhà nước cần tăng cường phát triển giáo dục, quan tâm đào tạo nhân tài để trong tương lai không xa lắm tạo ra
được một đội ngũ các tri thức giỏi, các nhà khoa học lớn, các chuyên gia kỹ thuật, công nghệ có tầm cỡ thế giới, nhưng cần sắp xếp lại cho hợp lý, có chính sách thoả đáng để sử dụng có hiệu quả coa hơn đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật hiện có Chúng ta phảu làm sao để những người có năng lực,
có nhiệt tình và có tính thần trách nhiệm trong hoạt đông xã hội xây dựng đất nước có thể sống ổn định vững chắc bằng lượng mà không phải làm thêm bằng những việc ngoài chuyên môn của mình Những chuyên gia giỏi phải có cuộc sống khá giả và sung túc bằng lao động trí tuệ tương xứng với cống hiến của họ Như vậy mới đảm bảo công bằng xã hội và mới toạ ra động lực trong hoạt đông khoa học sáng tạo
Quan tâm hơn nữa, ưu tiên phát triển đội ngũ cán bộ khao học- kỹ thuật là một việc làm cần thiết, nhưng chưa đủ
Trang 8làm cho khoa học trở thành lực lượng sản xuất một cách nhanh chóng Những tri thức khoa học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại còn phải được thâm nhập vào và làm giàu trí tuệ cho tất cả những người lao động, nâng cao năng lực sản xuất của họ Muốn vậy chúng ta phải tăng cường việc nâng cao dân trí, không chỉ bằng hệ thống nhà trường, mà bằng nhiều phương tiện thông tin đại chúng
Thêm vào đó, chúng ta cần tiếp tục đổi mới hệ thống
tổ chức quản lý hoạt động khoa học- công nghệ, bởi tính hiệu quả của hoạt động này một phần rất quan trọng là ở hệ thống tổ chức quản lý Hệ thống này đóng vai trò phân phối, tập trung và quản lý lực lượng cán bộ khoa học- công nghệ,
đảm bảo tính hiệu quả của các mục tiêu phát triển Một trong những nguyên nhân cơ bản của sự yếu kém về năng lực khoa học- công nghệ quốc gia hiện nay là do tổ chức quản lý khoa học- công nghệ còn kém hiệu quả Vì vậy, chúng ta cần tiếp tục đổi mới hệ thống này theo hướng Nhà nước thống nhất quản lý các hoạt động KH- CN, đảm nhận những nhiệm vụ
có ý nghĩa chiến lược, phát triển tiềm lực, đón đầu và phát triển những công nghệ mới có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ nền kinh tế Các doanh nghiệp đảm nhân thực hiện
Trang 9việc ứng dụng các hết quả nghiên cứu khoa học và những tiến bộ KH- CN
Những giải pháp này luôn có mối liên hệ mật thiết và tác động qua lại lẫn nhau
C Kết luận
Từ những phân tích trên ta nhận thấy khoa học- công nghệ có ý nghĩa hết sức quan trong quá trình Công nghiệp hoá- hiện đại hoá để đưa nước ta từ một nước nghèo nàn lạc hậu trở thành một nước công nghiệp phát triển sánh vai với cường quốc năm châu Tuy nhiên trong quá trình thực hiện còn gặp nhiều khó khăn vì vậy chúng ta cần khắc phục những hạn chế và phát huy những mặt tích cực để hoàn