Bài viết trên cơ sở tập hợp và phân tích các nguồn tài liệu khác nhau trong đó có các tài liệu lưu trữ và hồi ký của một số người trong cuộc, sẽ tập trung khuynh hướng chính trị và hoạt động nhằm phục hồi tổ chức và chống phá cách mạng của các đảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng và các đảng phái chính trị này sau khởi nghĩa Yên Bái.
Trang 1VIET NflM QtiOC Dm Bm^ TROHO TH&I BCY THOfll TRflO Vfl Elin CP#T (TCf 1910 BEH 1954)
NGUYfeN VAN KHANH*
T r\i6c day, trong cuo'n Vte^ Nam Quoc
ddn ddng trong lich sie cdch mang
Viet Nam (Nxb KHXH, Ha Noi, 2005) va
mot so^ bai viet khac in tren cac Tap chi
Nghien ciCu lich sH va Lich si Bang, toi da
trinh bay ve qua trinh hinh thanh, phat
trien va vai tro cua to chiic Viet Nam Quoc
dan dang (VNQDD) nhU la td chute chinh
tri tieu bieu n h a t cua khuynh hut6ng each
mang tU san trong phong trao giai phong
dan toe cl Viet Nam cho den nam 1930 Sau
KhSi nghia Yen Bai (2-1930), VNQDD ve cd
ban da bi pha v6 va khong cdn ton tai v6i tii
each mot dang chinh tri niJa Tuy nhien,
tren thiic te mot so^ dang vien VNQDD con
sot lai (co ngiiPi 6 trong nufdc, co ngvicii trdn
chay ra nii6c ngoai) van tim each hoat dong
tr6 lai, thdm chi muo'n khoi phuc lai td
chiic chinh tri nay Nhifng tS^t ca nhiing co'
gdng cua ho deu chi la v6 vong, giong nhif
nhOng am hiiSng cuoi cvmg cua mot hoi
chuong da tat Te hai hdn niJa, mot bo
phdn dang vien cii bien chat con tim each
Idp ra cac dang phai chinh tri phan dong
-nhiing bien the khac nhau cua VNQDD de
chdng lai va pha hoai nhijtng thanh qua cua
each mang Viet Nam
Bai viet nay, tren cd sd tap hdp va phan
tich cac ngudn tai lieu khac nhau, trong do
CO cac tai lieu liiu trii va hdi ky cua mot so'
ngii6i trong cuoc, se tdp trung lam ro
khuynh hiifing chinh tri va cac hoat dong nham phuc hdi td chiic va chong pha each mang cua cac dang vien VNQDD va cac dang phai chinh tri nay ke tii sau Khdi nghia Yen Bai (2-1930) den ndm 1954
1 V i e t N a m Q u o c D a n D a n g s a u khofi
n g h i a Yen B a i
a Nhiing co' gdng phuc hdi td chdc Viet Nam Quoc ddn ddng
Nhii chiing ta da biet, trong Dai hoi dai bieu toan quo'c (thang 5-1929) tai lang Diic Hiep, Thudn Thanh, BSc Ninh, VNQDD chia lam hai phai: mot phai diing d i u la Nguyen Thai Hpc chii tnidng gd'p n i t tien hanh tong khdi nghia; mot phai, diing dau la Le HQu Canh, Nguyen Xuan Huan cho rdng chvia nen td chiic khdi nghia vi liic liidng cua dang con k6m, khdi nghia se thd^t bai Cuoi ciing, chil tnidng cua phai khdi nghia da thing, cuoc bao dong Yen Bai da no ra va di den tha't bai
Phai chu triidng chiia khdi nghia cdn
diidc goi la phdi cdi to hoac phdi trung lap
do Le Hiiu Canh phu trach, sau khi Nguyen Thai Hoc bi bat, da len ndm quyen lanh dao dang va trieu tdp hoi nghi bi mdt bau ban cha'p h a n h Trung liOng VNQDD cai td Sau hoi nghi nay, VNQDD cai td hoat dong kha manh tai Vinh Phiic va Hai Diidng Chii triidng cua dang la k^o dai
'OS TS Tracing Dai hoc KHXH&NV-DHQGHN
Trang 2RghiSn curu Lich sit s6 6.2010
thdi gian c h u i n hi, phiiPng phap tien h a n h
vdn theo nep cii, nghia la mdc dii khong
chii triidng khdi nghia nhiing hanh dong
vdn mang tinh manh dong, tieu bieu la vu
ciidp bac cua Tham ta Sd Cong chinh do
Nguyen Xuan Huan thiic hien nfim 1930
Ngay 10-7-1930, Le Hiiu Canh va
Nguyen Xuan H u a n bi bdt Tiep do, hang
loat cac dang vien VNQDD ciing rdi vao tay
giac Phap Do vdy, "Viet Nam Quo'c dan
dang khong con tuyen truyen ddng thdi
nhu triidc niia tren khdp lanh thd Bdc Viet
Cuoc tuyen truyen thu hep tiing gia dinh
va chi trong mot vai tinh ma nhiing ngiidi
lanh dao ddu tien con gay anh hudng ban
than lau dai" (1)
Sang nhiing nSm 1931, 1932, VNQDD
chi con mot vai hoat dong nhd sii co' gdng
cua Vii Tien Lii va Dao Nguyen Huan Cuoi
cung, Vii Tien Lii bi truy bdt rao rie't phai
tro'n sang Van Nam, Trung Quoc; con Dao
Nguyen Huan thi hi bdt, den day VNQDD
coi nhii hi thd't bai hoan toan
b Sii phdn hod til tudng cua Viet Nam
Quoc ddn ddng trong cdc nhd tii thiic ddn
Phdp
TU ndm 1930 trd di, trong cac nha tii
thiic dan, ben canh nhiing ngiidi tu cong
san bat ddu xua't hien them cac dang vien
VNQDD hi Phap bdt sau thd't bai cua Khdi
nghia Yen Bai Giiia nhiing ngiidi tii cong
san va cac tu n h a n VNQDD thiidng xuyen
dien r a t r a n h ludn, thdm chi dd'u t r a n h gay
gdt xung quanh cac quan diem tii tufdng ve
cac dang phai chinh tri, ve phong trao giai
phong dan toe Do vdy, trong hang ngii
dang vien VNQDD von da thie'u tho'ng nhd't
trong nhdn thiic, lai cang hi phan hoa
manh me hdn ve tii tvidng va cac quan diem
chinh tri Tuy nhien, nguyen nhan sau xa
cua tinh trang nay la ngay tii khi mdi
thanh Idp va trong qua trinh boat dong, VNQDD da khong co dvidng 16'i, quan diem chinh tri ro rang Thdm chi, den cuoi ndm
1928 ddu nam 1929 khi svia ddi Dang ciidng, mdc dii chu nghia cua dang vdn la chii nghia xa hoi dan chu va chii nghia Tam dan, nhving h a u het moi ngiidi trong dang chi nhin thd^y mot cai muc dich g i n nhd't la lam cho nUdc diidc doc Idp, rdi Idp nen mot che do cong binh va nhan dao Ma cai nguyen tdc cong binh va nhan dao thi khong giai thich d dau het" (2) Mot nguyen
n h a n niia la do t h a n h phdn xa hoi cua VNQDD rd't phiic tap, bao gdm nhieu thanh phdn, giai cd'p khdc lihau, trong do
bo phdn tri thiic tieu tii san yeu niidc viia
la bo phdn lanh dao, viia la thanh phdn chu ye'u trong dang Trong qua trinh hoat dong va nhd't la vao thdi diem bi dan dp, VNQDD khong co thi gid va dieu kien de hud'n luyen dang vien, nen "chSng nhiing chii nghia dang triidc sau khong thdng nhd't, ca de'n sii nhdn dinh ciia mdi ngiidi doi vdi chu nghia ciing nhieu chd sai khac nhau" (3) Chinh sii nhdn thiic khong tho'ng nhdt cua bo phdn nay ve muc tieu, cUcfng linh cua dang la mot trong nhiing nguyin nhan cd ban ddn den tinh trang phan hod trong hang ngii dang vien d ca triidc va nhd't la sau Khdi nghia Yen Bai L^ giai ve vd'n de nay, P h a m Tud'n Tdi, mot trong nhiing sang Idp vien va ciing la mot lanh tu cua VNQDD da boc bach: "Cac dang vien cung nhau ke't hdp tii triidc, da khong phai cung mot giai cd'p hay diing vao mot giai cd'p, lai khong co mot sii nhdn dinh hay chiu chung mot sii hud'n luyen nhu nhau, thi sau mot cuoc thd't bai, mot ldn kinh nghiem, le tii nhien la no phai chia re Chu triidng khac nhau cua cac dang vien nhu mot cai ho' ngdy cang thd'y sau them: ngUdi thi giii chu tnidng quo'c gia thudn tiiy; ngiidi thi theo hdn chu nghia xa hoi;
Trang 3Vi#t Ram Qudc dan d ^ g
ciing CO ngudi mudn dung hoa cac chu
nghia thanh mot chu nghia cho dang Tii
cho bdt ddng y kien di tdi chd quyet liet"
( 4 ) - , V , , „ , , , ,
Tai nha tii Hoa Lo, Ha Noi, trdi vdi tU
tudng an phdn cua cac dang vien Viet Nam
Quo'c dan dang, cac tii nhan cong san chu
trUdng bien nha tu thdnh tnidng hoc
Nhieu Idp hud'n luyen hoc tdp chinh tri,
vdn hod da dUdc td chUc trong tii, dang chii
y la sU xud't hien va hoat dong cua cac tap
chi Lao tu, Cong sdn Tai nha tii Hoa Ld da
diin ra cuoc biit chien giiia cac dang vien
Quo'c dan dang va nhiing ngUdi cong san
Cac td Duoc diia dUdng, Con diidng chinh
cua cac dang vien cong san da tham gia
cuoc biit chien Ve phia VNQDD c6 td But
tieu sau DUdc trang bi bdng ly ludn Mdc
-Lenin, cac chien si cong san da gianh the
dp dao ddi vdi cac tu nhan VNQDD trong
cuoc da'u tranh ve tU tudng chinh tri TU
day, noi bo VNQDD cdng phan hod sau sdc;
mot bo phdn chiu sU anh hudng cua tU
tudng cong san, mot bo phdn di ddn vdo
khuynh hUdng cai lUdng Thdng Idi nay da
khang dinh tinh diing ddn va hdp xu the
phat trien cua tU tudng cong san, ddng thdi
chUng td dudng 16'i va phUdng phap sai 1dm
cua VNQDD
Tai nhd tii Hdn Cau, Con Dao, xud't phat
tu sU khong tho'ng nhd't trong viec giai thich
ton chi muc dich va xac dinh chu nghia ciia
VNQDD, mot ban tuyen truyen cua dang da
dUdc thanh Idp gdm 6 ngudi: Trdn Huy Lieu,
Pham Tud'n Tdi, NhUdng Tdng (Hoang
Pham Tran), Le Van Phiic, Nguyen Vdn
Vien, Nguyen Ngoc Sdn Ban tuyen truyen
da dUa ra nhflng giai thich chung chung
mang tinh chdt dung hoa de lam diu di sU
xung dot, nhUng chinh vi the, sU phdn hoa
tu tudng chinh tri trong VNQDD vdn tiep
diSn Tren thUc te, dudng loi chinh tri cua
VNQDD rd't md hd va c6 nliieu sai 1dm Khi
d trong tu, nhUng sai idm do cang dUdc b^c
16 ro ret trong ca tU tudng va hdnh dong Ddng chi Trdn Huy Lieu, mot ye'u nhan vd ciing Id mot cUu tu nhan ciia VNQDD d trai
Hdn Cau, da nhdn x6t: "Phai nhdn ro rdng
tu tudng "thanh nhan" la tU tudng chi dao cua VNQDD hdi d'y No ching nhiing chi phoi nhiing ngUdi tham gia khdi nghia Yen Bai, ma ca nhUng ngUdi hdng hdi d nha tii Neu nhiing ngUdi cong san Idii vdo tii da nghi ngay de'n nhiem vu bien nha tii thanh tnidng hoc each mang thi nhiing ngUdi Quo'c dan dang liic d'y trU nhiing ke md't phdm chd't dau hang dich cdn nhUng ai hdng hai thi khong tim r a loi thoat ma chi nghi de'n manh dong (5) Khi chuyen ve nha tii C6n Dao, cdc t u nhan VNQDD phan hod thdnh ba bo phdn: phdn ldn dang vien vdn coi chu nghia Tam Dan la nen tang tU tudng ciia dang, mot s6' khong the hien quan diem, mot nhdm thi nga theo tU tudng cong san, gdm Tudng Dan Bao, Nguyen
v a n Vien, Hoang Thiic Dj, Le Van Phiic, Trdn Huy Lieu vd Nguyen PhUdng Thao (Nguyen Binh) Sau sU Iden nay, nhUng dang vien tien tien ngay cang cd dieu kien gdn giii nhiing ngUdi cong san TrUdc tinh hinh do, mot s6' ngUdi cdm ddu VNQDD mang tU tudng p h a n dong (NhUdng To'ng, Nguyen Ngoc Sdn) Idp r a mot ban thanh
triing vdi nhiem vu am sat "bgn phdn
ddng" Nhiing nan n h a n ma Ban thanh
trUng hudng de'n la Trdn Huy Lieu, Tudng Dan Bao, Nguyen PhUdng Thao May mdn
Id nhiing dang vien tien tien ndy, cuoi cung vdn bao toan dUdc tinh mang sau nhUng cuoc thanh trUng noi bo
Kh6ng chi tiep xiic vdi dudng ldl chinh tri diing ddn, nhieu dang vien VNQDD cdn nhdn dUdc d nhUng ngUdi t u cong san mot thai do <^hien chi Ndm 1938, sau khi dUdc
Trang 4Rghien eiiu Lieh sir s6 6.2010
tra tu do t u Con Dao, nhieu dang vien cong
san da quyen tien, banh keo giii de'n giiip
dd cdc tu chinh tri cdn bi giam trong nha tii
de' quo'c Phan Boi Id ngUdi dUdc cii ra 1dm
viec nay vd nhUng tii nhdn chinh tri
VNQDD "da nhan tien vd sii diu dang do
Phan B6i giii" (6)
Chinh cuoc dd'u t r a n h trong noi bo tU
hinh thUc t r a n h ludn, "but chien" (ludn ban
tren mSt bao) de'n "huyet chien" (dm sat,
thu tieu) da day VNQDD de^n cho tan r a
hoan toan vdi tU each mot td chUc chinh tri
dai dien cho khuynh hUdng each mang tU
san d Viet Nam trong nhflng nam 1920 TU
nhiing ndm 1930 trd di, td chUc VNQDD da
bie'n chat, thdm chi co' tinh di ngUdc lai xu
hudng phdt trien cua each mang va dan toe
Viet Nam
c Hoat dong cua cdc ddng vien Viet
Nam Qudc ddn ddng d trong niidc tii 1936
den 1945
Sau nhflng dU dinh cai td khong thanh
c6ng, phong trdo cdch mang do VNQDD
khdi xUdng hdu nhU te liet Mai tdi nam
1936, khi Mat trdn binh dan Phdp len cam
quyen, nhieu chinh tri pham mdi dUdc
phdng thich, rieng so' dang vien VNQDD
dUdc tra tU do hdn 100 ngUdi Nhd do, mot
s6' td chUc cua dang nay dan dan dUdc phuc
hdi va hoat dong trd lai
Cud'i nam 1936, Nguyin The Nghiep tU
ThUdng Hai trd ve Ha Noi cung mot so'
dang vien khac bat dau boat dong, trUdc
het la trong linh vUc bdo chi Tuy nhien, td
Tdn bdo do Nguyin The Nghiep lam chu
but r a ddi mdi dUdc 3 thdng thi bi ddng ciia;
cdn td Ddn do Nguyin Vdn Cha'n lam chii
biit xua't ban n a m 1937, de'n nam 1938
cung phai ngUng hoat dong
Ndm 1940, quan doi Nhdt Ban dd bo vdo
D6ng DUdng, cac dang phdi cu vd mdi rao
rie't hoat dong VNQDD va Dai Viet Qudc dan dang da xiic tien thanh Idp cac khu cdn cU d Bdc Ninh, Bdc Giang va Thanh Hod 1dm ndi ren luyen quan sU cho cdc thanh nien dang vien
Nguyin The Nghiep, Nguyin Ngoc Sdn, Nguyin Hflu Dat, Ngo Thiic Dich vd NhUdng T6'ng hpp nhau d mot can nha trUdc vUdn hoa pho' cita Nam quyet dinh
Idp ra Tdn Viet Nam Quo'c ddn ddng de ra
boat dong cdng khai, ddng tru sd d 61 Trang Thi, Ha Noi Ddu nam 1944, Tan Viet Nam Quo'c dan dang lien minh vdi Dai Viet Qudc dan dang, Dai Viet Qud'c xa dang
vd Dai Viet Dan chinh dang thanh Idp Mat
trdn Dai Viet Qudc gia lien minh vdi muc
dich "thdn Nhdt de ha Phdp" (7) Uy ban
chinh tri Bdc Ki dUdc thdnh Idp dudi sU lanh dao cua Mdt trdn de lien lac vdi gidi chinh tri quan sU Nhdt Ban NhUng muo'n Idi dung the lUc ciia ngoai qud'c, ban thdn dang phai c6 td chUc chdt che va liic lUdng thich Ung, trong khi dd cac dang phai quo'c gia deu khdng manh do khdng cd bo may chi huy thong nhd't, lai thieu phUdng lUdc
cu the va quyet dodn khi thdi cd de'n
Ngdy 6-8-1945, Mi n6m bom nguyen tit xud'ng thanh phd' Hiroshima vd ngay
9-9-1945 lai n^m tiep qua bom thU hai xud'ng thanh phd Nagasaki buoc chinh phu Nhdt Ban phai di de'n ddu hang Ngdy 11-8-1945, dai dien cua tUdng De Gaulle den gap Tong
tu lenh qudn doi Nhdt Ban thUdng thuyet
de cho mot so' qudn Phdp ddo tdu tU hdi thang 3 cung ndm dUdc dd bo len Hai Phdng (8) Mat trdn Dai Viet Quo'c gia lien minh da td chUc mot cuoc bieu tinh phan khang dm mUu xam lUdc cua de quo'c thiic dan Ngay tdi hdm dd Mat trSn trieu tdp hoi nghi de ban ve vd'n de gianh chinh quyen d mien Bdc Hoi nghi chia thanh hai phai:
Trang 5Vi|t Ram Qugc dan d^ng
+ Phai ciia Chu Ba PhUdng, TrUdng Tii
Anh, Nguyin Tudng Long cho rang, mudn
duoc ddng minh cdng nhdn thi khdng dUdc
hdp tdc vdi Nhdt dUdi bd't ki hinh thUc nao
Ho chu trUdng ngdi chd lUc lUdng hai ngoai
cung quan ddng minh k6o vao Viet Nam rdi
mdi hdnh dong
+ Phai cua Nguyin Xudn Tieu, Ly Cao
Kha muoii dUa vao quan Nhdt cUdp chinh
quyen, rdi ddi lUc lUdng d hai ngoai ve cung
Idp chinh phu
Tuy nhien, sau nhieu ddt thao ludn Hoi
nghi cung khdng the dUa ra ket ludn cudi
Cling (9)
Trong khi dd, de'n ngdy 17 va 18-8-1945,
cdng tac chu^n bi gianh chinh quyen ciia
Viet Minh dang trien khai rao riet TrUdc
tinh hinh dd, dai dien ciia Dai Viet Qudc
gia lien minh, VNQDD va Dai Viet Qud'c
dan dang da nhdm hop lai Cudc hop cd rd't
nhieu y kien mdu thudn nhau: ngUdi thi
chu trUdng Idi dung quan Nhdt de ndm
chinh quyen, ngUdi thi cho rdng lam nhU
vdy se bi qudn Ddng minh nghi ngd; cd
ngudi lai tien dodn la du Viet Minh cd dinh
cUdp chinh quyen cung khd thdnh cdng vi
lUc lUdng khdng dang bao nhieu Vd cudi
cung, khdng cd bdt cU mot quye't dinh ndo
dUdc dUa ra trong cudc hop
Ngay 18-8-1945, mot cudc mit tinh bieu
tinh qui md ldn da dUdc Mat trdn Viet
Minh td chUc tai Ha Ndi, cd dd sao vang
xud't hien khdp cdc dudng phd' thu dd Ngay
tdi hdm dd, VNQDD da nhdm hop vdi dai
dien ciia Dai Viet Qud'c dan dang Van de
doat chinh quyen lai dUdc dUa ra thao ludn
gay gdt, nhUng cung khong di de'n ket ludn
cudi cung Cdc dang vien dUdc huy dong tU
cac khu can cU ve chudn bi gianh chinh
quyen cung dUdc lenh ldn lUdt n i t lui Do
the chinh tri ciing chu trUdng dung bao lUc
vu trang khdng cdn tdn tai nen cac dang phdi qud'c gia bupc phai r u t vao bi mdt de chd quan Tudng keo vdo Viet Nam
Ngay sau khi Cach mang thang Tam thdnh cdng, nUdc Viet Nam Dan chu Cong hod dUdc thanh Idp (2-9-1945), vdi danh nghia giai gidp quan Nhdt, quan ddi Anh keo vdo mien Nam giiip quan Phap trd lai xam lUdc Viet Nam
Xac dinh ke t h u chinh, nguy hiem nhd't luc nay la thiic dan Phap, Chinh phu each mang lam thdi da ngd y mudn gap gd de thao luan ve viec cdng tac vdi VNQDD TrUdc tinh hinh dd, mot sd' ye'u nhan ciia VNQDD md hdi nghi lam thdi cd'p trung Udng ban ve vd'n de cd nen hdp tdc vdi Viet Minh hay khong Cuoi cung Viet Nam Qud'c dan dang quyet dinh tam thdi vdn gifl lien lac vdi Viet Minh va tiep tuc hoat dong bi mdt de chd qudn Ddng minh va lUc lUdng d hai ngoai ve nUdc rdi se r a boat dong cdng khai
Nhu vdy la trong nhflng nam 1936-1945, VNQDD khdng cd hdnh dong gi dang ke, trong khi do cudc vdn dong giai phdng dan toe dudi sii lanh dao ciia Dang cong san ngdy cang sue sdi khdp ca nUdc Cdng tac tuyen truyen cua cac dang phdi qud'c gia ndi chung vd VNQDD ndi rieng rd't yeii kem, nen khdng cd anh hudng den qudn chiing nhan dan NgUdc lai, Dang cdng san Ddng DUdng da xay diing va p h a t huy dUdc sUc manh cua Mat trdn dan toe thd'ng nhd't; hoat ddng tuyen truyen, giac ngo qudn chiing dUdc dac biet coi trong nen cdng cd kha nang thu hiit, tdp hdp cdc tdng Idp nhan dan ddng dao vdo sU nghiep dd'u tranh giai phdng dan tdc
VNQDD da danh gid thd'p anh hudng vd vai trd cua Viet Minh vd ludn tin rdng Nhdt Ban cdn du sUc cam cU trong mot thdi
Trang 68 RghiSn curu Lich sit s6 6.2010
gian dai nfla nen khdng cd hdnh ddng
chudn bi Mdt khac, td chUc ndy cung
khdng chii trong dung mUc den nguy cd
ngUdi Phdp se trd lai Ddng DUdng vdi sii hd
tr(3 cua phe Ddng minh, cung nhU khdng
nhin ro dUdc ban chd't cua cac nUdc Ddng
minh
Them nfla, trong ndi bo VNQDD vdn
khdng cd mot dudng Idi chinh tri thd'ng nhdt
Mac dau VNQDD, Dai Viet Qud'c dan dang
vd Dai Viet Dan chinh da ddng y hdp nha't
dudi danh xUng Qudc dan dang, nhUng chu
trUdng nay khdng dUdc truyen dat tdi cdc
dang vien Da so' dang vien VNQDD vdn di
theo chu nghia Tam Ddn cua Tdn Ddt Tien,
dang vien Dai Viet lai tin vao chu nghia dan
tdc sinh tdn do TrUdng Tit Anh de xUdng,
cdn da sd' dang vien Dai Viet dan chinh thi
hudng den mot thU ddn chu xa hdi khong
ddc tdi; nhUng ca ba td chUc tren deu cd
chung d mdt diem la cho^ng cdng san TU cho
thie'u cUdng linh chinh tri thdrig nhd't de tdp
hdp va thu phuc qudn chiing, thieu chUdng
trinh hdnh ddng thiic te, thieu tinh chii
dong trong viec chudn bi lUc lUdng ma qua y
lai vdo ben ngoai, VNQDD vd cdc dang phai
qudc gia da thdt bai trong am mUu tranh
gianh quyen lUc chinh tri d Viet Nam trUdc
phong trao ddn toe each mang dang ngdy
mot len cao do Mat trdn Viet Minh va Dang
Cong san Ddng DUdng lanh dao
2 To chufc V i e t N a m Q u o c d a n d a n g d
h a i n g o a i
a Hoat dpng cua cdc nhdm Viet Nam
Qudc ddn ddng tii 1931-1942
Sau khdi nghia Yen Bai (2-1930) thd't
bai, thiic dan Phap r a sUc tim bdt cdc dang
vien va phd vd VNQDD, budc mot so' dang
vien phai trd'n sang lanh thd Trung Qud'c
nUdng ndu hodc tiep tuc boat ddng TU day,
sii tdn tai cua VNQDD d hai ngoai gdn lien
vdi nhflng nhdm mdi dUdc thanh Idp, vdi sU tham gia cua cac dang vien cu ciia dang ndy
- Tdchdc Viet Nam Qudc ddn ddng Vdn
Nam de nhdt dao bp
Ngay t u nam 1929, Nguyin The Nghiep
- mot trong nhflng ye'u n h a n cua VNQDD
da sang Trung Qudc va tien h a n h tuyen truyen, ke't nap mot sd' kieu bdo gia nhdp dang Nghiep bi mdt Idp r a mot td chUc goi
Id Ddng bp di/dng sdt cua Viet Nam Qudc
ddn ddng d Van Nam va td chUc mot so chi
bo doc tuyen dudng sdt nay Ddu nSm 1930, cudc khdi nghia Yen Bai thd't bai nhUng da
cd tieng vang den tdn Trung Qud'c, Lien Xd
va Phap Tai Van Nam, Trung Qud'c, tinh trUdng tinh Van Nam la Long Van tudng Nguyin The Nghiep cd the lUc trong nUdc nen bi mdt giiip dd, da bd tri cho 12 thieii nien VNQDD vao hoc trUdng Giang Vo va
20 cdng n h a n Viet Nam vao lam d binh cdng xUdng cua minh
Nguyin The Nghiep cung Nguyen Vdn Tho, Le Tho Nam, Hoang Van Ndi thdnh
Idp Trung Viet cdch mang lien qudn Nhdn
thd'y sd' lUdng dang vien d hai ngoai khdng nhieu, lUc lUdng phan tan nen nam 1930, Trung Viet cdch mang lien quan hdp nhd't
vdi VNQDD t h a n h Viet Nam Qudc ddn
ddng Vdn Nam de nhd't dao bp do Nguyin
The Nghiep lam dao bo trUdng To chUc nay hoat dong Isha manh, ke't nap dUde nhieu dang vien nen bi lanh sU Phap d Cdn Minh chii y, tim cd hdi pha vd TrUdc tinh hinh
dd, cac dang vien phai tan mdt nhieu ndi; Nguyin The Nghiep tam lanh xudng mien Mong Tu, Mudng La
Ngay 20-6-1930, Vu Van Gian - ngudi tUng lanh dao cudc ndi ddy cua VNQDD d Vinh Bao, Hai Phdng da chay sang Trung Qudc, ddi ten la Vu Hdng Khanh va thay
Trang 7Vi|t Ram Qugc dan ding
Nguyin The Nghiep (dang phai tam lanh)
-1dm Dao bo trudng
Dudc tinh Dang bd Trung Qudc Qudc
dan dang giflp dd, VNQDD Van Nam de
nhd't dao bo khdng nhflng trdnh dUdc sU
bat bd cua chinh quydn Van Nam md cdn
cdng khai boat dong, phdt trien dang vien
de'n cac tdng Idp kieu bao d day gdm: cdng
chUc, bdi bep Dao bd cung dUa mot so'
thanh nien dang vien vao Giang V6 dudng
d Cdn Minh de hoc tdp nhdm ddo tao n h a n
tai
Den ndm 1933, khi Viet Nam Qudc ddn
ddng trung U0ng chap hdnh dy vien hai
ngoai bien sU xd ra ddi, Viet Nam Qud'c dan
dang Van Nam de nhd't dao bd ddi thanh
Vdn Nam tdng chi bp triic thuoc Bien sU
xU
- To chdc Hdi ngoai Tong ddng bp Viet
Nam Qudc ddn ddng vd Viit Nam Quo'c
ddn ddng trung i/Ong chap hdnh uy vien
hdi ngoai bien sii xd
Nam 1930, tai Quang Chdu, Nguyin
Hai Thdn, Tnidng Boi Cdng, Trdn Bdi
Long, Ddng Su Mac, Lenh Trach Dan, Vi
Chinh Nam va Tu ThUdng Mai thdnh Idp
Viet Nam Quo'c ddn cdch mang ddng To
chUc nay dUdc Trung Qud'c Qud'c dan dang
ho trd nhung khdng cd boat dong ndo dang
ke De'n nam 1932, dang dUdc cai td thdnh
Hdi ngoai Tong ddng bp Viet Nam Quo'c
ddn ddng, nhUng cung chi tdn tai trong
mot thdi gian ngdn thi bi dinh chi hoat
dong
Vi Chinh Nam nhdn thd'y mudn tranh
dUdc sU phien phflc d Quang Chau phai gay
dUng cd sd d Nam Kinh, ndi chUa co sU can
thiep cua thUc dan Phap Do vdy, ong ta
bdt ddu tidp xiic vdi Trung Qud'c Quo'c dan
dang va lap t r u sd d Nam Kinh Den thang
1-1933, chinh phii Trung Hoa dan qud'c chinh thflc thUa nhdn VNQDD la mot dang hdp phap, dUdc tU do boat ddng tren toan lanh thd Trung Hoa vd dUdc ph6p ddt tru
sd tai Nam Kinh Vi Chinh Nam phai ngUdi
di Cdn Minh mdi lanh dao cua VNQDD dang t n i ngu tai day tdi Nam kinh de khai hdi thdnh Idp mot cd quan tdi cao duy nhd't
d hai ngoai Id'y ten Id Viet Nam Quo'c ddn
ddng trung licfng chap hdnh uy viin bien sU
xd, do Vi Chinh Nam lam chu nhiem Viet
Nam Qud'c dan dang Van Nam de nhd't dao
bo ddi thanh Vdn Nam tdng chi bp triic
thudc Bien sU xU Tai cdc tinh nhU Quang Ddng, Quang Tay, VNQDD cung chieii theo nguyen tdc d'y de tien hdnh chuyen ddi ve
td chflc
- To chdc Viit Nam dpc lap dong minh
hpi vd Viet Nam Quo'c ddn ddng Trung liOng ddng bp hdi ngoai chap hdnh uy vien hpi
Ddu ndm 1934, Vu Hdng Khanh cung Nguyin Hai Thdn, Hd Ngoc Lam tdi tru sd VNQDD d Nam Kinh de nghi td chflc hoi nghi hdp nhd't td't ca cdc td chflc Viet Nam d hai ngoai thanh mot td chflc thd'ng nhd't de
d i be boat ddng Hoi nghi di tdi quyet dinh
t h a n h Idp mot td chflc mdi goi la Viet Nam
dpc lap dong minh hpi, va cii Vi Chinh
Nam lam chu nhiem Cd quan tuyen truyen
Id td Viet Thanh, xud't ban bdng ca hai thfl
tieng Viet, Hoa Ra ddi chUa dUdc bao lau, de'n cudi nam 1935, Viet Nam doc Idp ddng minh hoi budc phai giai tan vi cdc dang vien VNQDD khdng dat dUdc sU thdng nhd't vdi cac dai bieu cua cac phai khdc Sau sU kien nay, cac dang vien VNQDD trd lai Cdn Minh boat dong, dudi dang hieu la
Viet Nam Quo'c ddn ddng TYung lidng ddng
bp hdi ngoai chap hdnh uy vien hpi
b Viit Nam cdch mang dong minh hpi (Hpi Viet Cdch)
Trang 810 Rghien curu Lich sit s6 6.2010
Thdng 9-1940, quan Nhdt d Quang Tay
vUdt bien gidi Trung - Viet danh vao Lang
Sdn, thiic dan Phap vdi vang quy gdi ddu
hdng dang Ddng DUdng cho Nhdt, rdi quay
lai dan dp cdc phong trdo each mang cua
nhdn dan ta vd ca nhflng the lUc nudi y dd
chdng dd'i Dudi sU dan ap cua chinh
quyen thiic dan, cac phe nhdm phan dong
deu tan ra, phdn ldn chay trdn r a nUdc
ngoai De ddi phd vdi am mUu banh trUdng
cua phdt xit Nhdt, liic lUdng Ddng minh
(My - Tudng) chu trUdng md m a t trdn phia
Nam De thUc hien mUu dd tren, Tudng
Gidi Thach cho hai tdp doan quan so' 9 va
11 ldn lUdt ddng d Van Sdn, Mudng Tii
chan dudng quan Nhdt vdo Van Nam, de
chd thdi cd Qud'c dan dang Trung Qud'c
cho xud't ban 2 quyen sdch "Hoa qudn vdo
Viet Nam cdn biei" gidi thieu phong tuc,
tdp qudn, dang phdi each mang Viet Nam
va "Co su" Viet Nam vd vdn hod ciia ddn
tpc" xuyen tac, m a t sdt nhflng n h a n vdt
lich sii, nhflng t r a n g sii oai h u n g ciia dan
toe ta
Tudng TrUdng P h a t Khue, TU lenh quan
khu Quang Tay dUdc giao nhi§m vu chu^n
bi cho ke hoach "Hoa qudn nhdp Viet" nay
Ho TrUdng dU dinh thdnh Idp mot td chflc
Viet Nam chdng quan ddng minh vd thdnh
Idp mot chinh phii lam thdi de dUa ve Viet
Nam boat dong nhUng khdng thanh Den
thdng 7-1942, dUdc sU ho trd ve tien bac va
n h a n lUc cua chinh quyen Trung Khanh,
TrUdng P h a t Khue td chflc van ddng thanh
Idp mot td chflc chinh tri khdc lay ten Id
Viet Nam cdch mang dong minh hpi (goi
tdt la hoi Viet Cach)
Ngay 10-10-1942, Viet Nam each mang
ddng minh hoi chinh thflc ra ddi, ddt t r u sd
tai sd 15 Ngfl Phong Cai, Liiu Chau Ban
chd'p h a n h trung Udng hdi gdm:
- Khdng dang phai: 4 dai bieu gdm Nguyin Hai Thdn, TrUdng Bdi Cdng, Trdn Bdo, TrUdng Trung Phung
- VNQDD cd 2 dai bieu gdm Vu Hdng Khanh, Nghiem KeTd (.^
- Vi§t Nam phuc qud'c ddng minh hoi c6
4 dai bieu gdm Bd Xuan Ludt, Nguyin Vdn Phuc, Le Duy Thinh, Trdn Dinh Xuyen
- Vidt Nam doc Idp ddng minh hdi cd mot dai bieu la Hd DUc Thdnh
Do quan diem hep hdi va cd hoi cua td chflc nen noi bd Viet Cach ludn md't doan ket Nhdn thay nhflng b a n che va sU bdt lUc cua Hoi, TrUdng P h a t Khue tim each cai td hdi, va hudng moi boat dong ciia hdi
ve Viet Nam
Thdi gian nay, Nguyin Ai Qud'c - Ho Chi Minh dang hi giam gifl tai cdc nhd tu cua Tudng TrUdc khi budc phai tra tU do cho Ngudi, Tudng da chi thi cho TrUdng Phat Khue gifl kh6o NgUdi d lai Liiu Chau, de Idi dung uy tin ciia NgUdi dn dinh tinh hinh
ciia cac vi "chinh khdch Viet Nam" lUu
vong Ve phia minh, Hd Chi Minh cung thd'y sU cdn thiet phai tap hdp lUc lUdng Viet kieu d hai ngoai, cam hod va hUdng ho vdo con dudng each mang cua dan tdc Vi vdy, NgUdi da dflng r a trieu tdp mot hoi nghi gdm dai bieu cua cac dang phdi chinh tri Viet Nam tai Trung Qud'c Bdi phat bieu ciia Hd Chi Minh tai Hoi nghi ve phong trdo dd'u tranh giai phdng dan toe cua nhan dan ta vd tinh hinh cdc dang phai trong nUdc da dUdc hoan nghenh nhiet liet
Cung vdi Hd Chi Minh, cdn cd mot sd dang vien cdng san khac cung tien hanh giac ngo tU tudng, loi kdo nhflng hoi vien tien tien ciia Viet Cach ve vdi each mang
Phdn hoi Vidt Cach d Van Nam dUdc thanh Idp vdi luc lUdng ndng cd't Id cac dang vien
Trang 9Vigf Ram Quge dan ding 11
cdng san vd nhflng ngUdi yeu nUdc nhU Ly
Ddo, Pham Todn, Toiig Minh PhUdng,
Dudng Bao Sdn Trong thdi gian quan
Nhat danh phd Quang Tay, trong khi
TrUdng Boi Cong, Trdn Bdo bd chay biet
tich, Vu Hdng Khanh, Nghiem Ke To ndm
ly d Cdn Minh, thi chinh nhflng ngUdi cdng
san vd nhflng ngUdi yeu nUdc da ndm vai
trd Idnh dao Viet Cach
c Viet Nam Quo'c ddn ddng tho'ng nhdt
Trong thdi ky Chien t r a n h the gidi ldn
thfl Hai, d trong nUdc xud't hien mot so^
dang phai, nhu d ngoai Bdc c6 Dai Viet
Qud'c dan dang, Dai Viet Qud'c xd, Dai Viet
Dan chinh, Viet Nam doc lap ddng minh
hoi; trong Nam cdn cd cac td chflc ton giao
mang tinh chd't chinh tri nhU Cao Dai, Hod
Hao Sau ngdy Nhdt dao chinh Phdp
(9-3-1945), hai dang Dai Viet Qud'c dan dang vd
Dai Viet Dan chinh dang bdt ddu lien he
vdi VNQDD de di tdi hdp nhd't nhdm giai
quyet vd'n de nan giai nhd't ciia cac dang
phdi nay la vd'n de dodn ke't Thdng 5-1945,
ba dang phai tren chinh thflc hdp nha't theo
nguyen tdc goi ten nhU sau: trong nUdc Id'y
ten Dai Viet Quo'c ddn ddng, d hai ngoai
dung ten Viet Nam Quo'c ddn ddng, tranh
dung danh xUng Dai Viet vi ly do te nhi
trong quan he vdi Trung Qud'c Qud'c dan
dang
Tdm lai, trong thdi gian tfl 1931-1945,
mot sd' td chflc chinh tri cua ngUdi Viet
Nam da ldn luot r a ddi d Trung Qud'c
Trong cdc to chflc dd, cdc dang vien
VNQDD thudng gifl cac trong trdch trong
ban lanh dao Ve thiic chd't, nhflng td chflc
chinh tri nay vdn chi la cac bien the khac
nhau cua VNQDD hai ngoai Ciing gid'ng
nhu VNQDD trUdc kia, cac td chflc chinh
tri Viet Nam hai ngoai deu khong c6 cUdng
linh chinh tri, chUdng trinh h a n h dong r5
rdng va do vdy cung khdng cd hoat ddng ^ dang ke NhUng sd di cac td chflc nay cd the tdn tai dUdc chinh la nhd sU che chd, giup dd ve tai chinh cua Trung Qudc Qudc dan dang Nhin chung, trUdc khi quan Nhdt vdo Viet Nam, cac dang vien VNQDD vdn tuyen truyen chdng Phap, mong mudn dd'u tranh gianh lai ddc Idp tu do cho ddn tdc NhUng
tU ndm 1940, dUdi sUc 4p ciia Qud'c dan dang Trung Qud'c, cong vdi tU tudng hep hdi cua mot dang quo'c gia, VNQDD hai ngoai da quay lUng vdi each mang, chinh thflc tuyen bd' chdng cdng san Dieu dd the
hien qua ban "Tuyen ngdn doi vdi thdi cue
cua Viet Nam Qudc ddn ddng" do Vu Hdng
Khanh soan thao ndm 1940 Trong ban Tuyen ngdn nay, Vu Hdng Khanh keu goi thflc dan Phdp nen thay ddi thai do ddi vdi nhflng ngUdi cdch mang Viet Nam, rdng Phdp cd the dung Viet Nam Id ndi ddt rdng ngUdi ddng, tai san phong phu de khdi phuc lai nUdc Phap Ban Tuyen ngdn the hien tU tudng dau hang, phan ddng cua Vu Hdng Khanh cung nhU cdc dang vien VNQDD ndi chung
3 Viet N a m Quo'c d a n d a n g ve niidc
h o a t d 9 n g c h o n g p h a e a c h m a n g
a Viet Nam Quo'c ddn ddng theo chdn qudn Tiidng ve niidc
Dudi danh nghia Ddng minh giai gidp qudn doi Nhdt, 20 van quan Tudng kdo vao chie'm ddng d mien Bdc Viet Nam tfl vi tuyen 17 de'n bien gidi Viet - Trung Khi tien vao mien Bdc, quan doi Tudng Gidi Thach da dUa theo sd' ngUdi Viet lUu vong d Trung Qud'c gdm lUc lUdng VNQDD goi tdt
la Viet Qud'c do Vu Hdng Khanh va Viet Nam cdch mang ddng minh hdi goi tdt la Viet Cach do Nguyin Hai Thdn cdm dau ve Viet Nam am mUu chdng pha each mang Viet Cach sau chia thdnh hai phdi: Phai
Trang 1012 Rghi&n cijru Lich sit s6 6.2010
yeu nUdc ciia Bd Xuan Ludt da sdm hUdng
theo ngon cd doc Idp cua Hd Chi Minh, nen
da tham gia xay diing va bao ve che do mdi
Cdn phai ciia Nguyen Hai Thdn diia vdo
quan ddi Tudng r a sflc chdng pha each
mang Tuy nhien, trong noi bo Viet Cach
cua Nguyin Hai Thdn vd Viet Qud'c cua Vu
Hdng Khanh cung cd mot sd' ngUdi qua thiic
te da tha'y ro ban cha't phan dong cua hai td
chflc ndy nen da rdi bd de di theo Chinh
phu ciia Hd Chi Minh
Sau khi k6o ve nudc, dUa vao quan ddi
Tudng, Viet Qud'c va Viet Cdch da chiem
gifl mot sd' dia bdn d Mdng Cdi, Yen Bai,
Vinh Yen (10) O cdc tinh bien gidi, ddu
dau cung thd'y tru sd cua VNQDD vd Viet
Nam Cach mang ddng minh hoi VNQDD,
Ddng minh Hoi va cac lanh tu qud'c gia
cbdiig cdng cung quan Tudng trd lai Viet
Nam dd chflng td mot chinh phu cdch mang
dai dien cho td't ca cdc nhdm chinh tri Viet
Nam da dUdc thiet Idp vflng chdc d Ha Ndi
va nd dfldc xem nhu Chinh phu ciia nUdc
Viet Nam thd'ng nhd't d ca mien Trung vd
mien Nam (11)
La mot dang phai dUdc coi la ldn nhd't luc
dd, VNQDD sau khi ve nUdc da tien hdnh
hdp nhd't vdi Dai Viet Qudc dan dang vd Dai
Viet dan chinh dang Ngdy 15-12-1945,
Trung Udng Quoc dan dang tuyen bd' thdnh
Idp, dat tru sd tai Tnidng tieu hoc Dd Hflu
Vi (nay Id Tnidng phd thdng trung hoc Phan
Dinh Phung, p h d C i a Bdc, Ha Ndi)
Tai Ha Ndi, VNQDD cd tru sd tai dudng
Quan Thanh (12) va nhieu phd' khdc nhU
Minh IQiai (nay la phd' Biii Thi Xuan), On
Nhu Hdu (nay la phd Nguyin Gia Thieu),
Dd Hflu Vi (nay la phd Cita Bdc), Hang
Ddy, Ld Due Dang nay cdn chiem khu
Ngu Xa hd Tnic Bach de thu thue, ddng
thdi lam chd tru ngu va hud'n luyen can bo
VNQDD va Viet Nam Cach mang ddng minh hdi da trien khai mdt ke hoach quy
md nhdm tien cdng toan dien vao chinh quyen each mang Cu the Id:
+ Tu quan bdt linh, lap mot Iflc lUdng vu trang tap trung len tdi 2.000 ngUdi, phien thanh 4 tieu dodn do mot so' cai ddi cu va si quan Nhdt, Tudng chi huy
+ Xud't ban bao, in truyen ddn, kh^u
hieu, cang bieu ngfl, mdc loa truyen thanh
de phan tuyen truyen
+ Md cdc Idp hud'n luy$n sd cKp, trung
cd'p, cao ddng quan sU, chinh tri; chia mien Bdc vd mien Trung t h a n h 7 chien khu dang
bo, phai can bo p h u trach toan khu chdng thiic - cdng mot each hieu qua
+ Td chflc bieu tinh chd'ng Chinh phu Viet Nam Dan chu Cong hod; tien hdnh bdt cdc, tdng tien, t h u tieu can bd Viet Minh
Cd quan ngon ludn ciia Viet Qud'c la td
Viet Nam (trUdc ndm 1945 co ten la Viet Nam thdi bdo) do Nguyin Tudng Bach lam
chii nhiem kiem chii but Ngodi ra, VNQDD cdn cho ra ddi nhieu td bao khac:
Thiei thiic, Ddn chung, Dong tdm Tii do, Phuc quo'c Lien minh, Lien hiep
Nhdn thdy Viet Minh cd Dodn Thanh
nien cflu qud'c tdp hdp dUdc nhieu hoc sinh,
sinh vien tich cUc, Viet Qud'c cung thanh
Idp Quo'c gia thanh nien dodn do Nguyen
Tudng Bach lam Doan tnidng Da sd thdnh vien ciia doan khdng Ua quan Tudng nhUng lai mong quan Tudng giup sflc danh Viet Minh
Trong tUdng quan lUc lUqfng so vdi Viet Minh, VNQDD t h u a kdm ve nhieu mSt, nhd't Id khong cd mot ngudn Idi kinh te nao, khdng cd cho diia trong n h a n ddn, chi dfla vao qudn Tudng va Trung Qud'c Qudc dan dang Luc nay, VNQDD dflng trUdc hai vd'n