Dạy tập làm văn trải nghiệm, sáng tạo ngoài không gian lớp học

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN NGHĨA HƯNG TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN RẠNG ĐÔNGSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DẠY TẬP LÀM VĂN TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO KẾT HỢP DẠY NGOÀI KHÔNG GIAN LỚP HỌC Tác giả: KHƯƠ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN NGHĨA HƯNG TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN RẠNG ĐÔNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

DẠY TẬP LÀM VĂN TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO KẾT HỢP DẠY NGOÀI KHÔNG GIAN LỚP HỌC

Tác giả: KHƯƠNG THỊ THẢO

Trình độ chuyên môn: Cao đẳng sư phạm

Chức vụ: Giáo viên

Nơi công tác: Trường Tiểu học TT Rạng Đông

Rạng Đông, tháng 6 năm 2020

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1.Tên sáng kiến kinh nghiệm

“Dạy Tập làm văn trải nghiệm sáng tạo kết hợp dạy ngoài không gian lớp học Lớp 5”

2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến kinh nghiệm: Công tác giảng dạy.

3. Thời gian áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Từ ngày 1 tháng 8 năm 2019 đến ngày 30 tháng 6 năm 2020

4 Tác giả

Họ và tên: Khương Thị Thảo

Năm sinh: 1973

Nơi thường trú: Rạng Đông – Nghĩa Hưng - Nam Định

Trình độ chuyên môn: Cao đẳng sư phạm

Chức vụ công tác: Giáo viên

Nơi làm việc: Trường Tiểu học TT Rạng Đông

Địa chỉ liên hệ: Tổ dân phố 5, Thị trấn Rạng Đông - Nghĩa Hưng - Nam Định

Điện thoại: 0989421058

Tỷ lệ đóng góp tạo ra sáng kiến: 100%

5 Đơn vị áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Tên đơn vị: Trường Tiểu học TT Rạng Đông

Địa chỉ: Tổ dân phố 4, Thị trấn Rạng Đông – Nghĩa Hưng – Nam Định.Điện thoại: 03503 873 483

Từ viết tắt

HS

GV

HĐTQ

CMHS

PHẦN I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

1 Đặt vấn đề

Đất nước ta đang trên con đường đổi mới Đất nước có trở nên vữngmạnh, sánh vai với các cường quốc năm châu hay không phụ thuộc vào việcphát triển nguồn nhân lực có trình độ cao, có phẩm chất tốt Đây là một việc làmhết sức quan trọng để giáo dục HS trở thành những con người của thời đại mới,những công dân toàn cầu Ngoài việc học tập các kiến thức lí thuyết, các em cònphải được thực hành, được trải nghiệm, được sáng tạo đúng như lời Bác Hồ đãtừng nói “Học đi đôi với hành” Hơn nữa, giáo dục Tiểu học là cấp học nềnmóng của hệ thống giáo dục quốc dân, đây là một cấp học vô cùng quan trọngtrong việc hình thành và phát triển nhân cách con người Do đó, việc trang bịkiến thức sẽ giúp các em mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy logic, tư duy hìnhtượng, năng lực quan sát, năng lực giao tiếp, năng lực thuyết trình, năng lực làmviệc nhóm, làm việc cá nhân, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, lối sốngđẹp, nuôi dưỡng tình cảm sẻ chia, tình yêu con người, tình yêu quê hương đấtnước Nhưng học sinh Tiểu học còn nhỏ, do tâm lí lứa tuổi hiếu động, sự tậptrung chú ý chưa cao nên cần có những phương pháp giảng dạy phù hợp, kíchthích sự ham học hỏi, khám phá, HS phải được tự quan sát, tự cảm nhận thì các

em mới hiểu sâu và nhớ lâu Muốn HS phát triển được các năng lực và phẩmchất trên, trước tiên, người GV phải xác định cho mình một mục tiêu, tìm chomình những phương pháp giảng dạy phù hợp Và sau một quá trình nghiên cứu,tìm tòi, tôi thấy dạy học theo hình thức trải nghiệm sáng tạo kết hợp dạy ngoàikhông gian lớp học mang lại hiệu quả cao Bởi dạy ngoài không gian lớp học,

HS được mở rộng tầm mắt ra ngoài bốn bức tường của lớp học để quan sát thực

tế Các em mang vốn hiểu biết về cuộc sống sẵn có của mình để phát hiện ranhững kiến thức mới, trải nghiệm những gì các em đã nghe, đã nhìn, Từ đó,các

em sẽ có phương pháp quan sát, phân tích, tổng hợp những thông tin thu đượctrong quá trình quan sát, trải nghiệm Cũng từ việc các em được trải nghiệm,nhân cách sẽ phát triển, các em sẽ thể hiện cá tính, sở thích cá nhân, tự tin trongmọi hoạt động, suy nghĩ, cách nhìn nhận vấn đề sẽ mang tính nhân văn

Từ thực tiễn đó, dưới sự chỉ đạo của Chi ủy Chi bộ, Ban Giám hiệutrường Tiểu học Thị trấn Rạng Đông và Tổ chuyên môn khối 5, bản thân tôi đãnghiên cứu kĩ về chương trình các môn học cũng như các hoạt động giáo dục đểxây dựng cho mình một kế hoạch giảng dạy chi tiết, trong đó cân nhắc các tiết

có thể dạy trải nghiệm sáng tạo, các tiết dạy ngoài không gian lớp học Đặc biệtcác tiết Tập làm văn kết hợp trải nghiệm sáng tạo và dạy ngoài không gian lớphọc

Với một số biện pháp giảng dạy, cách thức hướng dẫn các tiết Tập làm văntrải nghiệm sáng tạo kết hợp dạy ngoài không gian lớp học đảm bảo đúng yêucầu, đúng nguyên tắc truyền tải đúng nội dung học tập nhưng vẫn có phần sángtạo trong quá trình giảng dạy đã đem lại hiệu quả đáng kể Đó chính là nội dung

đề tài: “Dạy Tập làm văn trải nghiệm sáng tạo kết hợp dạy ngoài không gian

lớp học Lớp 5”

2 Đối tượng nghiên cứu

Một số kinh nghiệm dạy Tập làm văn trải nghiệm sáng tạo kết hợp dạyngoài không gian lớp học Lớp 5

3 Phạm vi nghiên cứu

Sáng kiến nêu trên áp dụng cho học sinh tiểu học trong toàn trường

4. Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

và chuẩn bị tốt các điều kiện cho đổi mới giáo dục phổ thông năm học 2020, đòihỏi người giáo viên phải đổi mới phương pháp giảng dạy Xuất phát từ việcnghiên cứu tâm lí lứa tuổi Tiểu học, các em chủ yếu tiếp thu kiến thức thông qua

tư duy trực quan sinh động Vì vậy, việc giúp các em trực tiếp tiếp xúc và trảinghiệm thực tế là hết sức quan trọng Quan trọng không kém là việc cung cấpvốn từ, cách sử dụng hình ảnh, dùng các biện pháp nghệ thuât so sánh, nhânhóa, để làm giàu vốn sống, vốn hiểu biết Và phân môn Tập làm văn là mộtphân môn có tính tổng hợp, sáng tạo, thực hành và thể hiện đậm nét dấu ấn cánhân Dạy Tập làm văn nhằm trang bị kiến thức, rèn luyện kĩ năng làm văn, kĩnăng thuyết trình, góp phần cùng các môn học khác mở rộng vốn sống, rènluyện tư duy, làm phong phú tâm hồn trẻ Đối với phân môn này, ngoài việc dạytrên lớp, các tiết học nào có thể dạy theo phương pháp trải nghiệm và dạy ngoàikhông gian lớp học, GV phải tận dụng triệt để để các em có nhiều cơ hội trảinghiệm thực tế Thông qua phương pháp này, HS sẽ hứng thú khám phá, HS sẽkhông còn sợ, không còn ngại môn Tập làm văn mà HS sẽ thể hiện bản thân mộtcách hoàn chỉnh nhất

1.2 Thực trạng

Theo thông lệ, khi vào đầu năm học mới, GV sẽ được nhà trường phâncông nhiệm vụ giảng dạy và chủ nhiệm lớp GV sẽ giảng dạy Dựa vào kế hoạchcủa nhà trường, của tổ chuyên môn, của lớp được phân công, GV phải tìm hiểukhả năng học tập, điểm mạnh, điểm yếu từng môn của lớp, của từng cá nhân,phân loại HS Từ đó GV lập cho mình một kế hoạch giảng dạy tổng thể, kếhoạch giảng dạy cụ thể từng môn, từng bài Kế hoạch bồi dưỡng các em có năngkhiếu, có tố chất; giúp đỡ các em chưa chăm, kết quả học tập chưa tốt

Thực trạng, không phải lớp học nào tất cả các HS đều học tốt môn Tậplàm văn Thông thường, mỗi lớp chỉ có một số em có khả năng quan sát và cảmthụ văn học Các em còn lại có thể vốn từ chưa nhiều; quan sát, nhận biết được

vẻ đẹp của cuộc sống xung quanh nhưng chưa biết sử dụng từ ngữ, hình ảnh,nghệ thuật để viết lại những điều mình quan sát được một cách phong phú Cónhững em, khi viết văn còn chưa biết bắt đầu từ đâu, kết thúc thế nào để lột tảđược hết ý mình cần diễn đạt Từ các nguyên nhân đó nên một số em rất ngạihọc môn Tiếng Việt và rất ngại viết văn Lớp 5A do tôi chủ nhiệm trong năm học2019- 2020 cũng không nằm ngoài các thực trạng trên Thực tế, lớp có 27 em.Các em có đủ các trình độ nhận thức và rèn luyện khác nhau (Có 4 em Hoànthành xuất sắc các nội dung học tập và rèn luyện, 5 em có tiến bộ một số mônhọc và rèn luyện, 1 em có khả năng nói trước đám đông, 9 em còn nhút nhátkhông dám thể hiện ý kiến) Nhìn vào thực trạng của lớp, tôi thấy một số em đã

có khả năng văn học cần nuôi dưỡng và phát huy, số còn lại cần phải có phươngpháp tối ưu để giúp các em học tốt môn làm văn hơn Do các điều kiên kháchquan trên, đòi hỏi người giáo viên phải nỗ lực hơn nữa trong công tác giảng dạy

2. Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

2.1 Mục tiêu của giải pháp

Dạy Tập làm văn thông qua trải nghiệm sáng tạo kết hợp ngoài khônggian lớp học có nhiều ưu điểm và kích thích được tiềm năng trí tuệ của HS và làmột phương pháp dạy học hiệu quả Ngoài việc HS làm văn tốt, phân môn nàycòn giúp các em có khả năng nói lưu loát Từ việc nói lưu loát, các em sẽ diễn

2.2 Nội dung và các cách thức thực hiện giải pháp

a Một số biện pháp, cách thức GV chuẩn bị cho việc thực hiện dạy tập làm văn trải nghiệm sáng tạo kết hợp dạy ngoài không gian lớp học.

*Bước 1: Phân loại, kiểm tra trình độ HS đầu năm học, tìm hiểu điểm mạnh, điểm yếu của từng em.

Ngay khi nhận lớp, việc đầu tiên, GV phải phân loại được HS và tìm hiểutrình độ nhận thức của các em Vì thế, tôi đã gặp gỡ những GV dạy các emnhững năm trước để tìm hiểu khả năng học tập cũng như khả năng viết văn, thái

độ học tập của các em đối với phân môn Tập làm văn Bên cạnh đó, tôi cũng tìmhiểu về chất lượng của lớp trong năm học trước, phân tích chất lượng để tìm ra

ưu điểm, nhược điểm của các em trong quá trình học tập

Tiếp theo, tiết đầu tiên của phân môn tập làm văn, tôi đã trò chuyện vớicác em để tìm hiểu về nguyện vọng học văn, nghe các em chia sẻ về điểm yếu,điểm mạnh của mình, thông qua buổi trò chuyện này, tôi đánh giá mức độ tự tincủa HS về môn văn, về khả năng hành văn, khả năng thuyết trình từ đó tìm raphương pháp gây hứng thú học tập môn Tập làm văn cho HS

Sau đó, tôi cho HS làm một bài kiểm tra nhỏ để phát hiện năng lực họcvăn của các em

PHIẾU HỌC TẬP

Em hãy hoàn thành phiếu học tập sau:

1. Cho câu văn sau:

- Mây bay

Em hãy sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hóa và so sánh để viết lại câu văn cho hay hơn

Từ phiếu học tập trên, tôi phát hiện có 5 em biết viết hình ảnh so sánh,

nhân hóa rất sinh động, giàu trí tưởng tượng, câu văn gợi tả cảm xúc, gợi tả âm

thanh rất hay, 6 HS đã biết sử dụng hình ảnh so sánh nhân hóa, biết viết câu

cảm, câu có từ gợi tả tuy chưa hay nhưng đạt yêu cầu Các HS còn lại cũng đã

viết một trong các biện pháp nghệ thuật, biết viết câu đơn giản đáp ứng yêu cầu

của đề Như vậy, tôi phát hiện tất cả các HS đều có tiềm năng văn học, việc còn

lại là GV phải tìm ra biện pháp để phát huy hết các năng lực của các em

*Bước 2: Nghiên cứu chương trình tổng thể, chương trình cụ thể và

các tiết có thể dạy ngoài không gian lớp học của phân môn Tập làm văn lớp

5.

Khi được nhà trường phân công nhiệm vụ dạy các môn văn hóa trong đó

có phân môn tập làm văn, tôi bắt tay ngay vào việc nghiên cứu kĩ chương trình

giảng dạy Trong phân môn tập làm văn, tôi đã phân tích kĩ nội dung từng tiết

dạy, thống kê tất cả các tiết có thể dạy theo phương pháp trải nghiệm của

chương trình lớp 5 Tiết dạy nào có thể kết hợp dạy ngoài không gian lớp học

Những tiết này có thể chỉ có một hoạt động phù hợp cũng có thể cả tiết phù hợp

Cụ thể trong chương trình lớp 5, có các tiết dạy có thể dạy theo hướng trải

nghiệm sáng tạo kết hợp ngoài không gian lớp học như sau:

Bài 1C: Cảnh đẹp

(Trang 19 - 1A)

*Bước 3: Nghiên cứu và thiết kế Điều chỉnh Hướng dẫn học phù hợp

với tình hình thực tế của trường, của lớp.

Do các tiết Tập làm văn này được GV lựa chọn đưa ra ngoài không gian

lớp học nên việc tiếp theo, GV phải thiết kế Điều chỉnh Hướng dẫn học cho phù

hợp (Vì Trường Tiểu học Rạng Đông dạy theo mô hình Trường Tiểu học mới

VNEN)

Làm thế nào để thiết kế được một tiết dạy nhẹ nhàng nhất, HS học tập chủ

động nhất, tích cực nhất và thích học tập? Từ suy nghĩ đó, tôi đã thiết kế một

phiếu Điều chỉnh hướng dẫn học chi tiết từng việc nhỏ, cụ thể cho tất cả các đối

tượng: HĐTQ, trưởng nhóm học tập, nhóm học tập, cặp đôi, cá nhân Các hoạt

động này đều được gắn logo phù hợp cho HS tiện quan sát và hoạt động Cũng

chính việc thiết kế Điều chỉnh Hướng dẫn học tỉ mỉ này, HĐTQ, trưởng nhóm

hay cá nhân từng HS sẽ nắm chắc nhiệm vụ, GV không phải ra lệnh hay hướngdẫn nhiều mà HS vẫn thực hiện tốt các nhiệm vụ của mình.

ĐIỀU CHỈNH HƯỚNG DẪN HỌC TẬP LÀM VĂN

Tiếng Việt: Bài 4B: Trái đất là của chúng mình (Tiết 2)

Đề bài: Lập dàn ý cho bài văn miêu tả trường em.

Mục tiêu: Lập dàn ý cho bài văn miêu tả trường em: lập dàn ý, tập nói,viết đoạn văn

A. Hoạt động cơ bản:

Khởi động: CTHĐTQ điều hành

Việc 1: Di chuyển thành đội hình vòng tròn, vừa đi vừa hát bài “Em yêu trường em”

Việc 2: Nêu cảm nhận của em về bài hát, về ngôi trường em đang học.

Việc 3: Mời GV chia sẻ.

Tìm hiểu mục tiêu bài

Việc 1: Em nhớ lại mục tiêu bài học em đã tìm hiểu trước theo yêu cầu của GV Việc 2: Trưởng ban học tập chia sẻ mục tiêu:

- Bài học có những mục tiêu nào?

- Chúng ta phải làm gì để đạt mục tiêu đó?

Việc 3: Em nêu các cảnh vật của ngôi trường đã quan sát và chọn tả.

Hoạt động 1: Trải nghiệm quan sát các cảnh vật của ngôi trường Nhớ lại

các bài học về văn miêu tả và những điều em đã biết về ngôi trường để trả lời các câu hỏi và hoàn thành phiếu học tập sau

PHIẾU HỌC TẬP (Từ kết quả vừa quan sát kết hợp nhớ lại các bài học thuộc chủ điểm

"Trái đất là của chúng mình" và những điều em đã quan sát về ngôi trường để

hoàn thành phiếu học tập.)

Mở bài

Ngôi

trường đó ở

đâu?

…………

Ngôi trường đó đẹp thế nào? …………

Nó gắn bó với em bao lâu?

trọng nhất của ngôi trường? ………

Dãy nhà hiệu bộ có đặc điểm thế nào? Dãy nhà này có tác dụng gì?

Dãy các phòng học thế nào? Sơn màu gì? Các cánh cửa sơn màu gì? Các cây cảnh trên hành lang và những giò cây treo như thế nào? Trong các phòng học trang trí và sắp sếp thế nào?

Việc 1: Nhóm trưởng điều hành các bạn quan sát ngôi trường, trả lời các câu hỏi (ở phiếu giao việc)

Việc 2: Từ những kết quả em vừa quan sát kết hợp nhớ lại các bài học miêu tả

cảnh vật thuộc chủ điểm ""Trái đất là của chúng mình" " và những điều em đã

biết về ngôi trường để hoàn thành phiếu học tập

Việc 3: Em hỏi, bạn trả lời thành câu (theo câu hỏi trong phiếu) và ngược lại Việc 4: Nhóm trưởng hỏi, gọi đại diện các cặp trả lời, thống nhất ý kiến.

Hoạt động 2: Dựa vào qui trình trong phiếu học tập, nói cho nhau nghe

từng đoạn văn (mỗi phần là 1 đoạn)

Việc 1: Em nêu sơ đồ bài văn tả cảnh Em tự nhẩm liên kết các câu đã trả lời để

hoàn thành các đoạn văn của mình Em cần phải chọn câu mở đoạn, kết đoạn phù hợp với nội dung đoạn văn

Việc 2: Em đọc, bạn nghe và bạn đọc, em nghe nối tiếp từng đoạn văn rồi nhận

xét sửa chữa cho nhau

Việc 3: Nhóm trưởng hỏi, gọi đại diện các cặp trả lời nối tiếp các đoạn văn Cả

nhóm nhận xét đóng góp và thống nhất ý kiến

Hoạt động 3: Tập nói đoạn văn trước lớp: Mỗi nhóm cử đại diện trình

bày các đoạn của bài văn tả cảnh thuộc nhóm mình trước lớp, các nhóm khácnhận xét, bổ sung

Hoạt động 4: Mỗi em viết 1 đoạn văn đã nói ở Hoạt động 3 vào vở.

Việc 1: Em về lớp tự chọn một đoạn văn mà mình thích nhất viết vào vở.

Việc 2: Em đổi vở cho bạn kiểm tra nhận xét và sửa chữa cho hoàn chỉnh.

Việc 3: Em và các bạn trong nhóm đọc đoạn văn của mình, sửa và bổ sung bài

bạn

Hoạt động 5: Em học tập những đoạn văn hay, trình bày đẹp.

Việc 1: Em và các bạn trong nhóm thảo luận chọn một bài đẹp nhất, hay nhất Việc 2: Em tham gia nhận xét đánh giá và nghe bạn đánh giá.

Việc 3: Em nghe cô giáo đánh giá nhận xét về cái hay, cái đẹp của từng bài, em

học tập những cái hay cái đẹp đó

 Em hãy viết thư chia sẻ với cô giáo hoặc bạn bè về cảm nhận của em sau tiết học

B Hoạt động tiếp nối:

Viết tiếp những đoạn văn còn lại vào vở để hoàn thành bài văn tả cảnh

"Trái đất là của chúng mình" theo đúng qui trình Chọn tả thêm những cảnh

khác mà mình yêu thích

C Hoạt động ứng dụng.

Đọc bài văn, đoạn văn em đã viết cho người thân nghe

ĐIỀU CHỈNH HƯỚNG DẪN HỌC TẬP LÀM VĂN

Tiếng Việt Bài 6C: Sông, suối, biển, hồ (Tiết 2)

Đề bài: Lập dàn ý cho bài văn miêu tả một cảnh sông nước (một

vùng biển, một dòng sông, một con suối hay một hồ nước).

Mục tiêu: Lập dàn ý cho bài văn miêu tả con sông trước trường: lập

dàný, tập nói, viết đoạn văn

A. Hoạt động cơ bản:

Khởi động: CTHĐTQ điều hành

Việc 1: Đội hình vòng tròn, chơi trò chơi “Úp cá”

Việc 2: Nêu cảm nhận về trò chơi.

Việc 3: Mời GV chia sẻ.

Tìm hiểu mục tiêu bài

Việc 1: Em nhớ lại mục tiêu bài học em đã tìm hiểu trước theo yêu cầu của GV Việc 2: Trưởng ban học tập chia sẻ mục tiêu:

- Bài học có những mục tiêu nào?

- Chúng ta phải làm gì để đạt mục tiêu đó?

Việc 3: Em nêu các bộ phận của dòng sông đã quan sát và chọn tả.

Hoạt động 1: Trải nghiệm quan sát các cảnh vật của dòng sông Nhớ lại

các bài học về văn miêu tả và những điều em đã biết về dòng sông để trả lời cáccâu hỏi và hoàn thành phiếu học tập sau

PHIẾU HỌC TẬP (Từ kết quả vừa quan sát kết hợp nhớ lại các bài học thuộc chủ điểm

" Sông, suối, biển, hồ " và những điều em đã quan sát về dòng sông để

hoàn thành phiếu học tập.)

Mở bài

Dòng sông

đó ở đâu?

…………

Dòng sông đó đẹp thế nào? …………

Nó gắn bó với quê hương em thế nào?

thẳng hay ngoằn ngoèo uốn khúc? ………

Dòng sông nằm giữa xóm làng và những vườn cây trái như thế nào? ………

…

* Sông mang lại vẻ đẹp như thế nào cho quê hương? ………

………

………

………

Cảnh vật gì in bóng dưới lòng sông? Cảnh vật ấy đẹp như thế nào? Nó làm cho dòng sông duyên dáng ra sao?

Trên mặt nước có những cảnh vật gì? Các cảnh vật ấy đẹp như thế nào? Có âm thanh gì không? Các âm thanh ấy khiến dòng sông sinh động ra sao?

Cảnh hai bên sông thế nào? Cây cối, hoa lá hai bên sông

ra sao?

Việc 1: Nhóm trưởng điều hành các bạn quan sát dòng sông, trả lời các câu hỏi (ở phiếu giao việc)

Việc 2: Từ những kết quả em vừa quan sát kết hợp nhớ lại các bài học miêu tả

cảnh vật thuộc chủ điểm " Sông, suối, biển, hồ " và những điều em đã biết về

dòng sông để hoàn thành phiếu học tập

Việc 3: Em hỏi, bạn trả lời thành câu (theo câu hỏi trong phiếu) và ngược lại Việc 4: Nhóm trưởng hỏi, gọi đại diện các cặp trả lời, thống nhất ý kiến.