ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN 3
Đặt vấn đề 3
Môn Tiếng Việt đóng vai trò quan trọng trong giáo dục Tiểu học, không chỉ cung cấp kiến thức về ngữ pháp và ngôn ngữ giao tiếp mà còn giúp học sinh gìn giữ tiếng mẹ đẻ Tiếng Việt giúp làm giàu vốn từ vựng cho học sinh và hướng dẫn sử dụng từ-câu một cách chính xác trong các tình huống giao tiếp cụ thể.
Sách Hướng dẫn học Tiếng Việt 5 hỗ trợ học sinh phát triển năng lực hoạt động ngôn ngữ qua bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết Nội dung sách được thiết kế tinh giản, tích hợp kiến thức thực tiễn phù hợp với tâm sinh lý học sinh tiểu học hiện đại Tập đọc đóng vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh nâng cao kiến thức tiếng Việt, giáo dục tư tưởng đạo đức và thẩm mỹ, đồng thời mở ra kho tàng tri thức nhân loại Giáo dục tiểu học cần trang bị cho học sinh năng lực đọc – hiểu, giúp họ tham gia vào các hoạt động xã hội và tiếp thu văn hóa, khoa học Kỹ năng đọc – hiểu không chỉ giúp học sinh hiểu văn bản mà còn là công cụ hỗ trợ học các môn học khác Đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập, là cần thiết để nâng cao chất lượng dạy Tiếng Việt, đặc biệt là trong phân môn Tập đọc ở tiểu học.
Dựa trên kinh nghiệm giảng dạy, tôi thường xuyên thiết kế và sử dụng Phiếu học tập trong các tiết học Tiếng Việt Những Phiếu học tập này đã chứng minh hiệu quả cao, kích thích tư duy độc lập và khả năng sáng tạo của học sinh Do đó, tôi quyết định nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm mang tên: “Thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học Đọc – hiểu nhằm nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 5”.
Đối tượng nghiên cứu 4
Chương trình Tiếng Việt lớp 5 mới bao gồm các phân môn như Tập đọc, Luyện từ và câu, Tập làm văn, Chính tả, và Kể chuyện, mỗi phân môn đều quan trọng trong việc phát triển kiến thức, kỹ năng và nhân cách của học sinh Trong sáng kiến kinh nghiệm này, tôi sẽ tập trung vào việc thiết kế Phiếu học tập cho các bài Đọc – hiểu (Tập đọc) trong chương trình Tiếng Việt lớp 5.
Phạm vi nghiên cứu 4
Trong sáng kiến kinh nghiệm này, tôi nghiên cứu về việc "Thiết kế và sử dụng phiếu học tập" nhằm nâng cao chất lượng học Tiếng Việt cho học sinh lớp 5 tại Trường Tiểu học Thị trấn Rạng Đông.
Phương pháp nghiên cứu 5
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp tìm hiểu thực tế
- Phương pháp phân tích –tổng hợp
- Phương pháp điều tra, khảo sát, thống kê
MÔ TẢ GIẢI PHÁP 5
Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến 5
Trong bối cảnh đổi mới đất nước, việc phát triển những người lao động sáng tạo và năng động là vô cùng cần thiết Để đạt được điều này, không chỉ cần cải cách nội dung chương trình mà còn phải đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là thiết kế và sử dụng Phiếu học tập Việc này góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và thực hiện các mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đề ra Trong quá trình dạy học môn Tiếng Việt, giáo viên giữ vai trò tổ chức và hướng dẫn hoạt động học tập của học sinh, khuyến khích các em phát huy năng lực cá nhân và vận dụng kiến thức vào thực tiễn Điều này giúp học sinh hình thành thói quen tự giác, chủ động và biết tự đánh giá kết quả học tập của mình cũng như của bạn bè, đồng thời phát triển sở trường và áp dụng kiến thức mới vào cuộc sống.
Môn Tiếng Việt theo chương trình mới đóng vai trò quan trọng trong giáo dục Tiểu học, đặc biệt là trong việc thiết kế phiếu học tập cho từng nội dung và hoàn cảnh dạy học đọc hiểu lớp 5 Điều này không chỉ tạo hứng thú học tập cho học sinh mà còn phát huy tính sáng tạo, độc lập suy nghĩ và tự chủ của các em Qua đó, giáo viên có thể nâng cao khả năng sáng tạo và sử dụng phiếu học tập hiệu quả, đồng thời hoàn thành mục tiêu giảng dạy môn Tiếng Việt ở cấp Tiểu học.
Hình thành và phát triển cho học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt như đọc, viết, nghe, nói là mục tiêu quan trọng, giúp học sinh có năng lực giao tiếp và học tập hiệu quả từ tiểu học đến các bậc học cao hơn Việc cung cấp kiến thức sơ giản gắn liền với việc học Tiếng Việt không chỉ hỗ trợ học sinh trong việc sử dụng ngôn ngữ mà còn rèn luyện các thao tác tư duy cơ bản như phân tích và phán đoán tổng hợp thông qua chương trình dạy Tiếng Việt mới tại trường tiểu học Việt Nam.
Cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản về Tiếng Việt cùng với những hiểu biết sơ lược về xã hội, tự nhiên và con người, cũng như văn hóa và văn học của Việt Nam và thế giới.
Bài viết nhấn mạnh vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng tình yêu cái đẹp, cái thiện và lòng trung thực trong xã hội Đồng thời, nó cũng góp phần hình thành thói quen yêu mến và bảo vệ sự trong sáng, phong phú của Tiếng Việt.
Góp phần hình thành nhân cách của người Việt Nam hiện đại, bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của tri thức và việc tiếp thu các truyền thống tốt đẹp của dân tộc Đồng thời, nó cũng khuyến khích việc rèn luyện lối sống lành mạnh, phát triển sự ham thích làm việc và khả năng thích ứng với xã hội trong tương lai.
Môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học đóng vai trò quan trọng, giúp học sinh xây dựng nền tảng vững chắc để tiếp thu và diễn đạt tốt các môn học khác Việc hiểu nội dung khi đọc là yếu tố quyết định để học sinh được coi là biết đọc, từ đó tạo ra sự hứng thú và ham học Tuy nhiên, không phải lúc nào học sinh cũng dễ dàng hiểu được những gì mình đang đọc, vì các em còn phải tập trung vào việc đọc trơn và lưu loát.
Học sinh lớp 5 thường gặp khó khăn trong việc liên kết ý tưởng và hiểu nội dung, điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu tri thức mới Do đó, cần thiết phải đề xuất các biện pháp tối ưu giúp các em cải thiện kỹ năng đọc hiểu và đạt kết quả cao hơn trong học tập.
Trong những năm gần đây, nhận thức về vai trò của phương pháp dạy học trong việc nâng cao chất lượng giáo dục ngày càng tăng, dẫn đến việc ngành giáo dục liên tục phát động phong trào đổi mới phương pháp dạy học.
Thực trạng dạy học môn Tiếng Việt ở tiểu học hiện nay như sau:
+ Được sự quan tâm của Phòng Giáo dục và Ban giám hiệu nhà trường, sự đồng thuận và vào cuộc của cha mẹ học sinh
Ban giám hiệu nhà trường luôn chú trọng đến việc chỉ đạo và giám sát thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn, dự giờ tiết dạy, và xây dựng các bước dạy cũng như bài dạy, nhằm tổ chức lớp học một cách hiệu quả và phù hợp.
Giáo viên đã nắm vững cách xây dựng câu hỏi theo bốn mức độ khác nhau và áp dụng các phương pháp dạy học cùng hình thức đánh giá nhằm phát huy tối đa năng lực của từng học sinh.
+ Học sinh có cơ hội chia sẻ những trải nghiệm, được thực hành và vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã học vào đời sống hàng ngày
Giáo viên thường bị ảnh hưởng bởi phương pháp dạy truyền thống trong chương trình sách giáo khoa, chủ yếu tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà chưa tạo điều kiện cho học sinh phát triển kỹ năng làm bài, tự học và trải nghiệm Điều này dẫn đến việc thiếu chú trọng trong việc giúp học sinh ứng dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống thực tiễn trong cuộc sống.
Nhiều giáo viên vẫn chưa hiểu rõ quy trình thiết kế phiếu học tập và xây dựng đề kiểm tra, dẫn đến việc ôn luyện chưa đúng trọng tâm kiến thức trong chương trình, điều này ảnh hưởng đến khả năng hoàn thành mục tiêu bài học của học sinh.
- Đối với học sinh nói chung và đặc biệt là học sinh lớp 5:
Hầu hết học sinh có khả năng hoàn thành các bài tập trong sách giáo khoa, đặc biệt là các câu hỏi và bài tập ở mức 1 và mức 2 Tuy nhiên, khi đối mặt với các bài tập vận dụng ở mức 3 và vận dụng sáng tạo ở mức 4, nhiều học sinh gặp khó khăn do chưa hiểu rõ và nắm vững nội dung bài học, dẫn đến việc làm bài chưa chính xác và kết quả không cao.
+ Một số phụ huynh chưa thực sự vào cuộc, chưa quan tâm và đôn đốc, nhắc nhở các em học tập
Để nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt 5, cần thiết phải áp dụng phương pháp giảng dạy phù hợp hơn Việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong quá trình dạy học Đọc – hiểu sẽ giúp cải thiện hiệu quả giảng dạy và hỗ trợ học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn.
Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến 8
2.1 Mục tiêu của giải pháp
Học sinh là trung tâm của quá trình học tập, khuyến khích sự hợp tác trong nhóm và tự làm việc cá nhân Việc tham gia tích cực và hứng thú vào các hoạt động học tập là cần thiết Các phiếu học tập giúp học sinh tự phát hiện và giải quyết vấn đề, từ đó chiếm lĩnh kiến thức và áp dụng vào thực tiễn Đây là phương pháp mới mẻ trong dạy đọc hiểu, mang lại hiệu quả cao trong việc rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, phát triển năng lực ngôn ngữ và tư duy cho học sinh Cần thao tác nhịp nhàng khi sử dụng phiếu học tập để đạt được hiệu quả tốt nhất.
2.2 Nội dung chương trình và các cách thức thực hiện giải pháp
2.2.1 Nội dung chương trình, tài liệu sách Hướng dẫn học Tiếng Việt 5
2.2.1.1 Nội dung chương trình môn Tiếng Việt lớp 5
Chương trình Tập đọc lớp 5 bao gồm 61 bài học, với 2 tiết học mỗi tuần, giúp học sinh tiếp cận nhiều loại hình văn bản như nghệ thuật, báo chí và khoa học Trong số đó, có 44 bài văn xuôi, bao gồm 4 trích đoạn kịch, nhằm phát triển kỹ năng đọc hiểu và tư duy cho học sinh.
Bài học Tập đọc lớp 5 gồm 17 bài thơ, trong đó có 3 bài ca dao ngắn, nhằm củng cố và nâng cao kỹ năng đọc trơn, đọc thầm Đồng thời, học sinh tiếp tục rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm, một kỹ năng đã được bắt đầu phát triển từ lớp 4.
Phần hướng dẫn sư phạm ở cuối mỗi bài tập đọc, bao gồm giải nghĩa từ và câu hỏi, không chỉ giúp học sinh hiểu rõ nội dung mà còn nâng cao kỹ năng đọc - hiểu văn bản.
- Nhận biết đề tài, cấu trúc của bài
- Biết cách tóm tắt bài, làm quen với thao tác đọc lướt để nắm ý
- Phát hiện giá trị của một số biện pháp nghệ thuật trong các văn bản
Chương trình Tập đọc lớp 5 hướng đến đạt được chuẩn về kĩ năng đọc như sau:
- Tốc độ đọc tối thiểu khoảng 120 tiếng / phút
+ Biết tìm đại ý, tóm tắt bài văn, chia đoạn, rút ra dàn ý của bài
+ Nhận ra các mối quan hệ giữa các nhân vật, sự kiện trong bài
+ Bước đầu biết đánh giá nhân vật, chi tiết, ngôn ngữ trong các bài tập đọc có giá trị văn chương
+ Hiểu các kí hiệu, các số liệu trên sơ đồ, biểu đồ, bảng hiệu, …
2.2.1.2 Các chủ điểm trong sách hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5
Sách hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5 được chia thành 10 chủ điểm, mỗi chủ điểm sẽ được học trong 3 tuần Các chủ điểm đó là:
+ Chủ điểm 1: Việt Nam- Tổ quốc em
+ Chủ điểm 2: Cánh chim hòa bình
+ Chủ điểm 3: Con người với thiên nhiên
+ Chủ điểm 4: Giữ lấy màu xanh
+ Chủ điểm 5: Vì hạnh phúc con người
+ Chủ điểm 6: Người công dân
+ Chủ điểm 7: Vì cuộc sống thanh bình
+ Chủ điểm 9: Nam và nữ
+ Chủ điểm 10: Những chủ nhân tương lai
2.2.2 Đặc điểm của phiếu học tập
2.2.2.1 Khái niệm về phiếu học tập
Phiếu học tập là những bài tập do giáo viên thiết kế, bao gồm các dạng như trắc nghiệm, gạch nối, trả lời câu hỏi, hoàn thành sơ đồ hoặc bảng biểu, và phát biểu suy nghĩ của học sinh Những phiếu này yêu cầu học sinh thực hiện trong thời gian ngắn tại lớp hoặc có thể làm ở nhà Việc sử dụng phiếu học tập không chỉ giúp rèn luyện kỹ năng cho học sinh mà còn đảm bảo nội dung trọng tâm của bài học được hoàn thành, từ đó nâng cao kết quả học tập.
2.2.2.2 Vai trò của phiếu học tập
Phiếu học tập là công cụ hữu ích cung cấp thông tin, dữ liệu và sự kiện, đồng thời là nền tảng cho các hoạt động nhận thức Nó bao gồm các câu hỏi, bài tập và yêu cầu hoạt động, giúp học sinh giải quyết vấn đề một cách hiệu quả, kèm theo hướng dẫn và gợi ý cụ thể.
2.2.2.3 Phân loại phiếu học tập
+ Dựa vào mục đích: Phiếu học tập, phiếu ôn tập, phiếu kiểm tra
Phiếu thông tin cung cấp các thông tin bổ sung và minh họa cho kiến thức cơ bản, trong khi phiếu bài tập chứa các bài tập nhận thức và củng cố kiến thức Phiếu yêu cầu nêu ra các vấn đề và tình huống cần giải quyết, còn phiếu thực hành liên quan đến các nhiệm vụ thực hành nhằm rèn luyện kỹ năng.
Giáo viên có thể thiết kế phiếu học tập dựa trên hình thức và cách thức tổ chức, bao gồm trò chơi và hành trình khám phá tri thức trong môn Toán cũng như các môn học khác và kiến thức xã hội Học sinh có thể đóng vai những nhân vật có trách nhiệm như thám tử, quan tòa, hay nhà phân tích để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống.
2.3 Một số giải pháp để thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học Đọc – hiểu nhằm nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt lớp 5
2.3.1 Giải pháp 1: Xây dựng phiếu học tập theo từng chủ đề nhằm phát triển năng lực đọc hiểu cho từng cá nhân học sinh
2.3.1.1 Nguyên tắc xây dựng hệ thống phiếu bài tập theo chủ đề
Hệ thống phiếu bài tập cần được xây dựng để kiểm tra, bồi dưỡng và phát triển các kiến thức, kỹ năng cơ bản, từ đó đạt được mục tiêu dạy học Định hướng này giúp xác định rõ mục tiêu của việc xây dựng hệ thống bài tập, nhằm củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng cho học sinh.
Hệ thống phiếu bài tập cần được thiết kế linh hoạt để phục vụ đa dạng đối tượng học sinh có khả năng học tập khác nhau trong môn Tiếng Việt Định hướng này giúp giáo viên nhận diện và phát huy tính đa dạng của hệ thống bài tập, từ đó hỗ trợ hiệu quả cho việc dạy học phân hóa.
*Hệ thống phiếu bài tập phải đảm bảo tính thực tiễn
Nội dung bài tập cần liên kết chặt chẽ với thực tiễn cuộc sống, giúp học sinh mở rộng kiến thức một cách đa dạng và hấp dẫn Câu hỏi không chỉ là công cụ để nâng cao hiểu biết mà còn mang lại hiệu quả tích cực trong việc học tập.
2.3.1.2 Các bước xây dựng hệ thống câu hỏi trong phiếu học tập theo hướng phát triển năng lực
Bước đầu tiên trong quá trình xây dựng bài tập đọc hiểu văn bản là lựa chọn chủ đề phù hợp, dựa trên chuẩn kiến thức và kỹ năng của môn học Mỗi chủ đề lớn có thể được phân chia thành các chủ đề nhỏ hơn để tạo ra các câu hỏi hoặc bài tập cụ thể.
Bước 2: Xác định mục tiêu kiểm tra và yêu cầu kiến thức, nội dung mà học sinh cần đạt được trong bài làm Cần chú ý đến chuẩn kiến thức và kỹ năng theo yêu cầu của môn học, đồng thời hướng đến phát triển các năng lực có thể hình thành sau mỗi bài tập.
Bước 3: Lập bảng mô tả mức độ đánh giá theo định hướng năng lực, bao gồm các mức: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao Mỗi mức độ thể hiện các biểu hiện khác nhau, với mức vận dụng cao cho thấy học sinh đã đạt được những năng lực cần thiết theo chủ đề.
Các bậc nhận thức Động từ mô tả
Biết: Sự nhớ lại, tái hiện kiến thức, tài liệu được học tập trước đó như các sự kiện, thuật ngữ hay các nguyên lí, quy trình
- (Hãy) định nghĩa, mô tả, nhận biết, đánh dấu, liệt kê, gọi tên, phát biểu, chọn ra, …
Hiểu: Khả năng hiểu biết về sự kiện, nguyên lý, giải thích tài liệu học tập, nhưng không nhất thiết phải liên hệ các tư liệu
- (Hãy) phân biệt, ước tính, giải thích, mở rộng, khái quát, cho ví dụ
Vận dụng thấp: Khả năng vận dụng các tài liệu đó vào tình huống mới cụ thể hoặc để giải quyết các bài tập
- (Hãy) xác định, khám phám,sửa đổi, dự đoán, chuẩn bị, tạo ra, thiết lập liên hệ, giải quyết
- (Hãy) vẽ sơ đồ, phân biệt, minh họa, suy luận, tách biệt, chia nhỏ ra…
Khả năng đặt các thành phần với nhau để tạo thành một tổng thể hay hình mẫu mới, hoặc giải các bài tập bằng tư duy sáng tạo
Khả năng phê phán, thẩm định giá trị của tư liệu theo một mục đích nhất định
Phân loại, tổ hợp và biên tập lại nội dung là những bước quan trọng trong quá trình thiết kế và tổ chức thông tin Việc lập kế hoạch và sắp xếp lại cấu trúc giúp tăng tính rõ ràng và mạch lạc cho bài viết Tóm tắt, sửa lại và viết lại nội dung không chỉ cải thiện chất lượng mà còn làm cho thông điệp trở nên dễ hiểu hơn Cuối cùng, kể lại thông tin một cách hấp dẫn sẽ thu hút sự chú ý của độc giả.
- (Hãy) đánh giá, so sánh, đưa ra kết luận thỏa thuận, phê bình, mô tả, suy xét, phân biệt, giải thích, đưa ra nhận định
+ Bước 4: Xác định hình thức công cụ đánh giá (các dạng câu hỏi/bài tập):