Một số kinh nghiệm về phương pháp giảng dạy các bài thơ làm theo thể thơ đường luật trong chương trình ngữ văn 8

các em hàng th k.

THÔNG TIN CHUNG V SÁNG KI N KINH NGHI M Ề Ế Ệ

1-Tên đ tài: ề “M t s kinh nghi m v ph ộ ố ệ ề ươ ng pháp gi ng d y các ả ạ bài th làm theo th th Đ ơ ể ơ ườ ng lu t trong ch ậ ươ ng trình Ng văn 8” ữ

N i thơ ường trú : Yên L i – Ý Yên – Nam Đ nh.ợ ị

Trình đ chuyên môn:ộ Cao đ ng s ph mẳ ư ạ

Ch c v công tácứ ụ : Giáo viên

N i làm vi cơ ệ : Trường THCS Tân Khánh -V B n – Nam Đ nh.ụ ả ị

Đ a ch liên h ị ỉ ệ : Trường THCS Tân Khánh – V B n – Nam Đ nh.ụ ả ị

Đi n tho iệ ạ : 01682163292

5-Đ n v áp d ng sáng ki n kinh nghi m: ơ ị ụ ế ệ

Tên đ n vơ ị : Trường THCS Tân Khánh

Đ a ch liên h : Trị ỉ ệ ường THCS Tân Khánh – xã Tân Khánh – huy n V B n –ệ ụ ả

t nh Nam Đ nh.ỉ ị

1. ĐI U KI N HOÀN C NH T O RA SÁNG KI N : Ề Ệ Ả Ạ Ế

Trong th i kì công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t nờ ệ ệ ạ ấ ước, quan đi m c a ể ủ

Đ ng và nhà nả ước ta là đ i m i đ ng b v giáo d c, trong đó có b c ổ ớ ồ ộ ề ụ ậ THCS Vi c xây d ng ch ệ ự ươ ng trình, biên so n sách giáo khoa các môn ạ

h c đ i m i theo t t ọ ổ ớ ư ưở ng tích c c hoá ho t đ ng c a h c sinh SGK ự ạ ộ ủ ọ

Ng văn 8 cũng đ ữ ượ c biên so n theo nguyên t c tích h p ba phân ạ ắ ợ môn Văn – Ti ng Vi t – T p làm văn Đây ế ệ ậ là m t đi u ki n thu n l i đ ộ ề ệ ậ ợ ể

h c sinh t vi c hi u ý nghĩa c a t , bi t dùng t Hán Vi t khi t o l p văn ọ ừ ệ ể ủ ừ ế ừ ệ ạ ậ

b n cũng nh s d ng trong ngôn ng hàng ngày.ả ư ử ụ ữ

B n thân là m t giáo viên tr c ti p gi ng d y b môn Ng vănả ộ ự ế ả ạ ộ ữ l p 8 đã ớqua nhi u năm ,tôi th y r ng: d y và h c th Đề ấ ằ ạ ọ ơ ường lu t là r t khó b i: ậ ấ ở

Th Đơ ường lu t ph c t p v các quy đ nh v lu t th : b ng tr c, đ i, ậ ứ ạ ề ị ề ậ ơ ằ ắ ốniêm, gieo v n, b c c, nh p… đ c bi t là có r t nhi u đi n tích, đi n c , ầ ố ụ ị ặ ệ ấ ề ể ể ố

y u t Hán Vi t, t ng c Đây cũng là sế ố ệ ừ ữ ổ ự băn khoăn, trăn tr c a r t ở ủ ấnhi u đ ng nghi p c a tôi khi gi ng d y th Đề ồ ệ ủ ả ạ ơ ường lu t ậ ở kh i l p này.ố ớQua th c ti n gi ng d y và qua trao đ i v i m t s giáo viên có kinh ự ễ ả ạ ổ ớ ộ ố

nghi m trong trệ ường, tôi th y n u đấ ế ượ ự ẫc s d n d t, g i ý c a giáo viên ắ ợ ủ

m t cách có ngh thu t thì h c sinh sẽ r t hào h ng đ c m nh n độ ệ ậ ọ ấ ứ ể ả ậ ược cái hay, cái đ p c a th Đẹ ủ ơ ường lu t Vì qua đó, các em sẽ rút ra r t nhi u ậ ấ ề

đi u b ích, t vi c hi u bi t, tích lũy, làm giàu v n t ng Hán Vi t đ n ề ổ ừ ệ ể ế ố ừ ữ ệ ế

vi c hi u và c m nh n đệ ể ả ậ ược th gi i quan, nhân sinh quan th m thía tinh ế ớ ấ

th n nhân văn cao c c a các thi sĩ Do đó tôi đã ch n đ tài:ầ ả ủ ọ ề “M t s kinh ộ ố nghi m v ph ệ ề ươ ng pháp gi ng d y các bài th làm theo th th ả ạ ơ ể ơ

Đ ườ ng lu t trong ch ậ ươ ng trình Ng văn 8” ữ

1. MÔ T GI I PHÁP Ả Ả

1.Mô t gi i pháp tr ả ả ướ c khi t o ra sáng ki n ạ ế :

Nh ng tác ph m th làm theo th Đữ ẩ ơ ể ường lu t đậ ược đ a vào chư ương trình

gi ng d y l p 8 đã đả ạ ở ớ ược các nhà so n sách nghiên c u ch n l c khá kỹ ạ ứ ọ ọ

v i nh ng tác ph m tiêu bi u c a các nhà th cách m ng giai đo n đ u ớ ữ ẩ ể ủ ơ ạ ạ ầ

th k XX Đó là nh ng bài th th c s có giá tr v n i dung và ngh thu tế ỉ ữ ơ ự ự ị ề ộ ệ ậ trong kho tang văn h c c a dân t c Song, trong quá trình gi ng d y, giáo ọ ủ ộ ả ạviên v n còn c m th y lúng túng, ch a nh t quán trong phẫ ả ấ ư ấ ương th c ứ

gi ng d y B i vì th i gian dành cho m t s tác ph m có lẽ còn h n h p ả ạ ở ờ ộ ố ẩ ạ ẹnên giáo viên c n ph i trăn tr , l a ch n dung lầ ả ở ự ọ ượng truy n th sao cho ề ụphù h p v i trình đ nh n th c c a h c sinh, phù h p v i th i gian theo ợ ớ ộ ậ ứ ủ ọ ợ ớ ờphân ph i chố ương trình Ch t lấ ượng h c t p môn Ng văn đ i v i m ng ọ ậ ữ ố ớ ả

th làm theo th Đơ ể ường lu t nhìn chung ch a cao, vì khi ti p xúc v i ậ ư ế ớ

nh ng tác ph m này, h c sinh THCS quá b ng v i cách nghĩ cách c m ữ ẩ ọ ỡ ỡ ớ ả

nh n c a các nhà th s ng cáchậ ủ ơ ố

các em hàng th k Nh t là cách di n đ t ngôn ng c , b ng nh ng t Hán ế ỉ ấ ễ ạ ữ ổ ằ ữ ừ

Vi t ít đệ ược dùng và ph bi n trong th i đ i ngày nay.ổ ế ờ ạ

Qua k t qu kh o sát cho th y: dù kh o sát th i đi m nào, k t qu h c ế ả ả ấ ả ở ờ ể ế ả ọ

t p cũng r t th p, ít em c m nh n đậ ấ ấ ả ậ ược cái hay c a th Đủ ơ ường lu t S ậ ự

c m nh n c a h c sinh r t nông c n, đa s ch nêu đả ậ ủ ọ ấ ạ ố ỉ ược đ tài nói đ n ề ếtrong bài th và m t khía c nh n i dung r t nh , còn ngh thu t và đ c ơ ộ ạ ộ ấ ỏ ệ ậ ặ

đi m c b n th Để ơ ả ơ ường lu t nh ngh thu t đ i, b c c, cách gieo v n ậ ư ệ ậ ố ố ụ ầ

ng t nh p, d u hi u nh n bi t th th , và cách khai thác hình nh t ng ắ ị ấ ệ ậ ế ể ơ ả ừ ữtrong th Đơ ường lu t h u nh các em còn r t b ng Nhi u h c sinh v n ậ ầ ư ấ ỡ ỡ ề ọ ố

t r t h n ch , dùng t mà không hi u nghĩa nh t là nghĩa c a các t Hán ừ ấ ạ ế ừ ể ấ ủ ừ

Vi t Chính vì th b n thân tôi là giáo viên luôn trăn tr trệ ế ả ở ước k t qu ế ả

gi ng d y th Đả ạ ơ ường lu t cho nên t h n ch c a h c sinh cũng nh c a ậ ừ ạ ế ủ ọ ư ủgiáo viên khi d y và h c v th Đạ ọ ề ơ ường lu t tôi xin m nh d n đ a ra m t ậ ạ ạ ư ộ

s ý ki n c a mình v v n đ khai thác th Đố ế ủ ề ấ ề ơ ường lu t nh th nào cho ậ ư ế

Ngh thu t nói chung, văn h c nói riêng là s bi u hi n th gi i ch quan ệ ậ ọ ự ể ệ ế ớ ủ

c a con ngủ ười trước cu c đ i Tuy nhiên, do phộ ờ ương th c t ch c, do ki u ứ ổ ứ ểtái hi n đ i s ng và do s giao ti p ngh thu t khác nhau nên s bi u hi nệ ờ ố ự ế ệ ậ ự ể ệ

đó nh ng lo i tác ph m văn h c cũng khác nhau Trong tác ph m tr ở ữ ạ ẩ ọ ẩ ữtình; tình c m, c m xúc, tâm tr ng, suy nghĩ … đả ả ạ ược trình bày tr c ti p và ự ếlàm thành n i dung ch y u c a tác ph m đây, nhà th có th bi u hi n ộ ủ ế ủ ẩ Ở ơ ể ể ệ

c m xúc cá nhân mình mà không c n kèm theo b t c m t s miêu t bi nả ầ ấ ứ ộ ự ả ế

c , s ki n nào.ố ự ệ

b.Tác ph m tr tình ph n ánh th gi i khách quan nh m bi u ẩ ữ ả ế ớ ằ ể

hi n th gi i ch quan ệ ế ớ ủ

Tác ph m tr tình bi u hi n c m xúc ch quan c a nhà th nh ng đi u đóẩ ữ ể ệ ả ủ ủ ơ ư ềcũng được xác l p trong m i quan h gi a con ngậ ố ệ ữ ười và th c t i khách ự ạquan b i vì m i c m xúc, tâm tr ng, suy nghĩ c a con ngở ọ ả ạ ủ ười bao gi cũng ờ

đ u là c m xúc v cái gì, tâm tr ng trề ả ề ạ ước v n đ gì…Do đó, hi n tấ ề ệ ượng

cu c s ng v n độ ố ẫ ược th hi n trong tác ph m tr tình.ể ệ ẩ ữ

c.Tình c m đi n hình trong tác ph m tr tình ả ể ẩ ữ

Tác ph m tr tình bao gi cũng mang đ m d u n riêng c a nhà th Ðó là ẩ ữ ờ ậ ấ ấ ủ ơ

nh ng n i ni m ch quan th m kín nh ng khi sáng tác nhà th luôn luôn ữ ỗ ề ủ ầ ư ơnâng mình lên thành người mang tâm tr ng, c m xúc, suy nghĩ cho m t ạ ả ộ

lo i ngạ ười, m t th h và c nh ng chân lí ph bi n…Ngộ ế ệ ả ữ ổ ế ười ta thường nói

đ n t chân tr i c a cái “tôi” đ n chân tr i c a cái “ta”, “t chân tr i c a ế ừ ờ ủ ế ờ ủ ừ ờ ủ

m t ngộ ườ ếi đ n chân tr i c a t t c ” cũng trên ý nghĩa này Biêlinnki đã ờ ủ ấ ả

di n đ t đi u đó b ng m t câu nói hàm súc: “B t c thi sĩ nào cũng không ễ ạ ề ằ ộ ấ ứ

N i dung tác ph m tr tình g n li n v i hình tộ ẩ ữ ắ ề ớ ượng nhân v t tr tình ( có ậ ữ

ngườ ọi g i là ch th tr tình) Nhân v t trong tác ph m tr tình là đ i ủ ể ữ ậ ẩ ữ ố

tượng đ nhà th g i g m tâm s , c m xúc, suy nghĩ …c a mình, là nguyên ể ơ ử ắ ự ả ủnhân tr c ti p khêu g i ngu n c m h ng cho tác gi Nhân v t tr tình ự ế ợ ồ ả ứ ả ậ ữkhông ph i là đ i tả ố ượng đ nhà th miêu t mà chính là nh ng c m xúc, ý ể ơ ả ữ ảnghĩ, tình c m, tâm tr ng, suy t …v lẽ s ng và con ngả ạ ư ề ố ườ ượi đ c th hi n ể ệtrong tác ph m Khi đ c m t bài th , trẩ ọ ộ ơ ước m t chúng ta không ch xu t ắ ỉ ấ

hi n nh ng c nh thiên nhiên, sinh ho t, nh ng con ngệ ữ ả ạ ữ ười mà còn m t hìnhộ

tượng c a m t ai đó đang ng m nhìn, rung đ ng, suy t v chúng, v cu c ủ ộ ắ ộ ư ề ề ộ

s ng nói chung Hình tố ượng y chính là nhân v t tr tình Ðó là tâm h n, ấ ậ ữ ồ

n i ni m, t m lòng…mà ngỗ ề ấ ườ ọ ải đ c c m nh n đậ ược qua tác ph m th ca.ẩ ơ

Ph n l n nhân v t tr tình xu t hi n v i t cách là nh ng tình c m, tâm ầ ớ ậ ữ ấ ệ ớ ư ữ ả

tr ng, suy t … c a chính b n thân nhà th Tuy nhiên, có nhi u trạ ư ủ ả ơ ề ường

h p nhân v t tr tình không ph i là hi n thân c a tác gi Do tính ch t ợ ậ ữ ả ệ ủ ả ấtiêu bi u, khái quát c a nhân v t tr tình nên nhà th có th tể ủ ậ ữ ơ ể ưởng tượng,

hóa thân vào đ i tố ượng đ xây d ng nhân v t tr tình theo qui lu t đi n ể ự ậ ữ ậ ểhình hóa trong sáng t o ngh thu t Có th coi đây là nh ng nhân v t tr ạ ệ ậ ể ữ ậ ữtình nh p vai.ậ

y u là trong th – luôn luôn nh m làm cho n i dung c m xúc, thái đ đánh ế ơ ằ ộ ả ộgiá, s đ ng c m ho c phê phán c a ch th tr nên n i b t.ự ồ ả ặ ủ ủ ể ở ổ ậ

L i văn trong tác ph m tr tình đòi h i b c l nh ng tình c m m nh mẽ, ờ ẩ ữ ỏ ộ ộ ữ ả ạ

nh ng ý t p trung, hàm súc do đó nó ph i tìm cho mình nh ng l i văn phù ữ ậ ả ữ ờ

h p v i yêu c u gây n tợ ớ ầ ấ ượng m nh, không ph i ch b ng ý nghĩa c a t ạ ả ỉ ằ ủ ừ

mà còn b ng c âm thanh, nh p đi u c a t ng n a Không ph i ng u ằ ả ị ệ ủ ừ ữ ữ ả ẫnhiên mà nhi u ngề ười kh ng đ nh đ c đi m quan tr ng nh t c a l i văn ẳ ị ặ ể ọ ấ ủ ờtrong tác ph m tr tình là giàu nh c tính Nh c tính này, do đ c đi m ngôn ẩ ữ ạ ạ ặ ể

ng c a t ng dân t c, đữ ủ ừ ộ ược bi u hi n khác nhau Trong th Vi t Nam, tính ể ệ ơ ệ

nh c thạ ường được bi u hi n các m t: s cân đ i, tr m b ng, nh p nhàngể ệ ở ặ ự ố ầ ỗ ị

và trùng đi p.ệ

2.1.2.Th th Đ ể ơ ườ ng lu t ậ :

Đ có th gi ng d y t t th Để ể ả ạ ố ơ ường lu t thì b n thân m i giáo viên ph i ậ ả ỗ ả

hi u để ược ngu n g c c a th Đồ ố ủ ơ ường lu t và đ c đi m ngh thu t c a th ậ ặ ể ệ ậ ủ ơ

Đường lu t:ậ

a.Ngu n g c: ồ ố

Trung Qu c, tr c đ i Đ ng (618 – 907 ) th ch c n có v n là đ c T

đ i Đờ ường tr đi, ngở ười ta bày ra niêm, lu t, đ i ch t chẽ cho th Đó là ậ ố ặ ơ

th Đơ ường lu t cũng còn g i là “c n th ” đ phân bi t v i th không c n ậ ọ ậ ể ể ệ ớ ơ ầ

lu t trậ ước đó là th “c phong” Nh v yơ ổ ư ậ th Đ ơ ườ ng lu t ậ đó là th th ể ơ

được làm theo lu t đ t ra t th i nhà Đậ ặ ừ ờ ường Trung Qu c ( 618 – 907 ) cóở ốquy đ nh ch t chẽ v lu t th , s câu, s ch , cách gieo v n, cách ng t ị ặ ề ậ ơ ố ố ữ ầ ắ

nh p.ị

Th Đơ ường là đ nh cao c a th ca c đi n Trung Qu c, là th i đ i hoàng ỉ ủ ơ ổ ể ố ờ ạkim c a th ca c đi n phủ ơ ổ ể ương Đông Chính vì th mà Vi t Nam, t đ i ế ở ệ ừ ờ

Lý tr v sau, th Đở ề ơ ường được ông cha ta ti p thu r t nhi u Có th nói ế ấ ề ể

r ng các bài th làm theo th Đằ ơ ể ường lu t chi m v trí đ c tôn trong th i kì ậ ế ị ộ ờkhá dài c a văn h c Vi t Nam – nh t là th th i trung đ i.ủ ọ ệ ấ ơ ờ ạ

1. Đ c đi m ặ ể th th Đ ể ơ ườ ng lu t: ậ

Trong chương trình ng văn THCS, th th Đữ ể ơ ường lu t ch y u là th th ậ ủ ế ể ơ

th t ngôn t tuy t và th th th t ngôn bát cú.ấ ứ ệ ể ơ ấ

b1-Th th th t ngôn bát cú Đ ể ơ ấ ườ ng lu t: ậ

– S câu, ch ố ữ: M i bài th g m có 8 câu, m i câu có 7 ch T ng c ng bài ỗ ơ ồ ỗ ữ ổ ộ

th làm theo đúng lu t g m 56 ch (ti ng).ơ ậ ồ ữ ế

– V lu t b ng tr c ề ậ ằ ắ : Lu t là lu t c a ti ng trong câu th , ch nào ph i ậ ậ ủ ế ơ ữ ả

lu t b ng ( B) , ch nào ph i lu t tr c ( T ) nên g i là âm lu t hay lu t ậ ằ ữ ả ậ ắ ọ ậ ậ

b ng tr c Các ti ng có d u huy n và không d u là thanh b ng,các ti ng cóằ ắ ế ấ ề ấ ằ ế

d u s c, h i, ngã, n ng là thanh tr c M t bài th theo lu t b ng hay lu t ấ ắ ỏ ặ ắ ộ ơ ậ ằ ậ

tr c là tùy theo ch th hai c a câu s m tắ ữ ứ ủ ố ộ

là b ng hay tr c N u ch th hai câu s m t ( g i là câu phá ) là m t ằ ắ ế ữ ứ ở ố ộ ọ ộ

và ngượ ạc l i:

2 4 6

B T B

T B T

N u làm khác đi là th t lu t.ế ấ ậ

– V đ i ng u ề ố ẫ : Đ i là bi n pháp tu t sóng đôi gi a ti ng v i ti ng, câu ố ệ ừ ữ ế ớ ế

v i câu làm tăng hi u qu di n đ t c a ngôn t t o s tớ ệ ả ễ ạ ủ ừ ạ ự ương đ ng ho c ồ ặ

tương ph n V i th th này, đ i th c hi n b n câu gi a (ph n th c, ả ớ ể ơ ố ự ệ ở ố ữ ầ ự

ph n lu n), g m đ i ý, đ i thanh và đ i t lo i.ầ ậ ồ ố ố ố ừ ạ

– V niêm ề : “ Niêm” có nghĩa là dính v i nhau N u lu t là quy đ nh b ng ớ ế ậ ị ằ

tr c theo chi u ngang, thì niêm là quy đ nh b ng tr c theo chi u d c đ ắ ề ị ằ ắ ề ọ ể

g n li n các c p câu l i và tránh đ n đi u Do có lu t “ Nh t tam ngũ b t ắ ề ặ ạ ơ ệ ậ ấ ấ

lu n, nh t l c phân minh” nên ngậ ị ứ ụ ười ta ch quy đ nh ti ng th hai câu 1 ỉ ị ế ứ ở

ph i cùng thanh v i ti ng th hai câu 8, ti ng th hai câu hai ph i cùngả ớ ế ứ ở ế ứ ở ảthanh v i ti ng th hai câu 3, ti ng th hai câu 4 ph i cùng thanh v i ớ ế ứ ở ế ứ ở ả ớ

ti ng th hai câu 5, ti ng th hai câu 6 ph i cùng thanh v i ti ng th ế ứ ở ế ứ ở ả ớ ế ứhai câu 7.ở

Tóm l i, niêm là ti ng th hai c a các câu sau đây ph i cùng thanh:ạ ế ứ ủ ả

1 – 8; 2 – 3; 4 – 5; 6 – 7 N u làm sai quy đ nh này g i là th t niêm.ế ị ọ ấ

– V gieo v n ề ầ : C bài th ch có m t v n ( đ c v n ) gieo cu i các câu 1 ả ơ ỉ ộ ầ ộ ậ ở ố

2 4 6 8 Căn c ti ng cu i cùng trong câu th th nh t, n u ti ng này là ứ ế ố ơ ứ ấ ế ếthanh b ng thì bài th gieo v n b ng và ngằ ơ ầ ằ ượ ạc l i

– Nh p ị : trong câu th th t ngôn Đơ ấ ường lu t là 4/ 3.ậ

– V b c c ề ố ụ : M t bài th th t ngôn bát cú Độ ơ ấ ường lu t có b c c g m b n ậ ố ụ ồ ố

ý nghĩa cho c p câu th c.ặ ự

Ph n k t ( c p câu 7 – 8 ) là ph n tóm t t ý nghĩa toàn bài, b c l c m nghĩầ ế ặ ầ ắ ộ ộ ả

c a nhân v t tr tình trong bài th ủ ậ ữ ơ

b2- Đ c đi m c a th th th t ngôn t tuy t Đ ặ ể ủ ể ơ ấ ứ ệ ườ ng lu t ậ :

– S l ố ượ ng câu ch : ữ M t bài th làm theo th th này bao g m có b n câuộ ơ ể ơ ồ ố

th , m i câu có b y ti ng(ch ) T ng c ng c bài th là hai mơ ỗ ả ế ữ ổ ộ ả ơ ươi tám

ti ng.ế

– Lu t b ng tr c,đ i, niêm: ậ ằ ắ ố V c b n cũng gi ng nh th th th t ngôn ề ơ ả ố ư ể ơ ấbát cú.Tuy nhiên có m t đi m khác là th th này thộ ể ể ơ ường s d ng ti u đ i ử ụ ể ố(Đ i trong cùng m t câu th ).ố ộ ơ

V niêm thì các c p câu niêm v i nhau là: 1-4;2-3.ề ặ ớ

– Gieo v n: ầ Ti ng cu i cùng trong câu th 1-2-4 hi p v n v i nhau.ế ố ơ ệ ầ ớ

– B c c: ố ụ M t bài th làm theo th th t ngôn t tuy t bao g m 4 ph n, ộ ơ ể ấ ứ ệ ồ ầ

m i ph n ng v i m t câu th và mang nhi m v riêng.ỗ ầ ứ ớ ộ ơ ệ ụ

Qua quá trình gi ng , v i nh ng kinh nghi m c a b n thân, tôi xin đ a raả ớ ữ ệ ủ ả ư

m y kinh nghi m nh nh sau:ấ ệ ỏ ư

2.2.1 Khi d y th Đ ạ ơ ườ ng, GV c n chú ý h ầ ướ ng d n HS ẫ đ c di n ọ ễ

c m ả các t c n đ c nh n (ch y u là các t gieo v n v i nhau) Chính cáchừ ầ ọ ấ ủ ế ừ ầ ớ

đ c đúng, đ c di n c m này đã giúp h c sinh bọ ọ ễ ả ọ ước đ u c m nh n nhanh ầ ả ậbài th h n Hơ ơ ướng d n h c sinh cách đ c ngay khi d n dò h c sinh so n ẫ ọ ọ ặ ọ ạbài, chu n b bài, giúp các em đ nh hẩ ị ị ướng bài t t h n.ố ơ

2.2.2.C n ph i tái hi n cho h c sinh hi u và c m nh n đ ầ ả ệ ọ ể ả ậ ượ hoàn c

c nh ra đ i c a tác ph m ả ờ ủ ẩ

Các bài th làm th th này trong chơ ể ơ ương trình ng văn 8 là “Vào nhà ng c ữ ụ

Qu ng Đông c m tác”, “Đ p đá Côn Lôn”, “T c c nh Pác Bó”, “V ng ả ả ậ ở ứ ả ọ

nguy t”.ệ

Hoàn c nh ra đ i có nh hả ờ ả ưởng r t l n đ n n i dung t tấ ớ ế ộ ư ưởng – ý nghĩa

c a bài th Do đó ngủ ơ ười giáo viên khi gi ng d y c n h t s c chú ý đ n ả ạ ầ ế ứ ếkhâu này

Ch ng h n, khi d y bài th “Ng m trăng” (V ng nguy t), giáo viên ph i ẳ ạ ạ ơ ắ ọ ệ ảcho h c sinh th y rõ bài th rút ra t t p th “Nh t kí trong tù” đọ ấ ơ ừ ậ ơ ậ ược Bác sáng tác khi b đày i, gi i t i, gi i lui h n 30 nhà lao c a 13 huy n t nh ị ả ả ớ ả ơ ủ ệ ỉ

Qu ng Tây Trung Qu c, v i t a đ ngoài bìa t p th :ả ố ớ ự ề ậ ơ

Thân th trong laoể ở

Tinh th n ngoài laoầ ở

th n).ầ

Ho c ặ khi d y bài “ Vào nhà ng c Qu ng Đông c m tác” ( Phan B i Châu ) ( ạ ụ ả ả ộ

Ng văn 8/ t p I ) ữ ậ đ giúp h c sinh c m nh n để ọ ả ậ ượ ẻ ẹc v đ p c a nh ng chí ủ ữ

sỹ yêu nước đ u th k XX, nh ng ngầ ế ỷ ữ ười mang chí l n c u nớ ứ ước, c u dân ứ

dù h có b t c hoàn c nh nào v n luôn gi đọ ở ấ ứ ả ẫ ữ ược phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, b t khu t và ni m tin không d i đ i vào s nghi p ấ ấ ề ờ ổ ự ệ

gi i phóng dân t c Chính vì th mà vi c cho h c sinh xác đ nh hoàn c nh ả ộ ế ệ ọ ị ả

ra đ i c a bài th là đi u c n thi t.ờ ủ ơ ề ầ ế

V i bài th “T c c nh Pác Bó” giáo viên ph i cho h c sinh th y đớ ơ ứ ả ả ọ ấ ược: Đây

là bài th t c c nh, t c c nh sinh tình, do c nh mà n y t Bài th làm vào ơ ứ ả ứ ả ả ả ứ ơtháng hai, t c là mùa xuân, c nh núi r ng Vi t B c h n là đ p Nh ng th ứ ả ừ ệ ắ ẳ ẹ ư ơBác ch y u nói v c nh sinh ho t C nh sinh ho t c a Bác h i này thì ủ ế ề ả ạ ả ạ ủ ồ

th t là kh c c thi u th n: tr i rét, ngậ ổ ự ế ố ờ ườ ếi y u, ph i trong m t cái hang ả ở ộ

nh h p, khu t kín, m ỏ ẹ ấ ẩ ướt và r t cheo leo, ra vào, lên xu ng khó khăn g i ấ ố ọ

là hang, th c ra ch là m t cái h c l n, tên th t là C c Bó ( Thu c vùng núi ự ỉ ộ ố ớ ậ ố ộ

Pác Bó, xã Trường Hà, huy n Hà Qu ng, t nh Cao B ng) Ban đêm, Bác ng ệ ả ỉ ằ ủtrong hang, b c gióng, lát sàn, tr i , sáng ra có khi th y r n r t bò vào Lúcắ ả ổ ấ ắ ếnày c s cách m nh ch a r ng, đ n gi c g n, không th đ t l a sơ ở ạ ư ộ ồ ặ ở ầ ể ố ử ưởi

m m t cách tho i mái đ c Ban ngày, Bác làm vi c trên b m t con su i

– Bác đ t tên là su i Lênin, đây Bác tìm đặ ố ở ược m t t ng đá l n, ph ng, ộ ả ớ ẳ

v ng chãi đ làm bàn Đ ng sau l i có m t b ng i khá thu n ti n H i nàyữ ể ằ ạ ộ ệ ồ ậ ệ ồBác ăn u ng cũng kham kh l m: hàng tu n ch đố ổ ắ ầ ỉ ược vài b a c m, còn thì ữ ơtoàn cháo ngô, rau măng, đ t bí…Vài ngày m t l n, Bác l i cùng m t chú ọ ộ ầ ạ ộliên l c l i su i mò c v c i thi n b a ăn C nh sinh ho t thì kh nh thạ ộ ố ố ề ả ệ ữ ả ạ ổ ư ế

2.2.3 C n cho h c sinh tìm hi u kĩ ph n gi i thích t ầ ọ ể ầ ả ừ

Nh chúng ta đã bi t, đa s các bài th làm theo th Đư ế ố ơ ể ường lu t trong ậ

chương trình Ng văn 8 có s d ng nhi u y u t Hán Vi t nên vi c ti p ữ ử ụ ề ế ố ệ ệ ế

c n văn b n h c sinh r t là b ng và dậ ả ọ ấ ỡ ỡ ường nh không hi u nên không cóư ể

h ng thú và r t s h c nh ng bài th này M t lý do r t d hi u đó là v n ứ ấ ợ ọ ữ ơ ộ ấ ễ ể ố

t v ng Hán Vi t c a h c sinh r t nghèo nàn Bên c nh đó m t th c t đã ừ ự ệ ủ ọ ấ ạ ộ ự ế

t ng x y ra có m t s giáo viên khi d y nh ng bài th Đừ ả ộ ố ạ ữ ơ ường lu t ch lo ậ ỉchăm chú khai thác n i dung ph n d ch th mà không cho h c sinh gi i ộ ầ ị ơ ọ ảnghĩa các y u t Hán Vi t ( có nghĩa là giáo viên đã b qua khâu tìm hi u ế ố ệ ỏ ểchú thích gi i nghĩa các y u t Hán Vi t đã có trong SGK ) vì nghĩ r ng ả ế ố ệ ằ

ph n chú thích không quan tr ng mi n làm sao cho h c sinh hi u đầ ọ ễ ọ ể ược

ph n d ch th Đây là m t sai l m l n khi d y các bài th Đầ ị ơ ộ ầ ớ ạ ơ ường lu t b ngậ ằ

ch Hán Vì n u h c sinh không gi i nghĩa đữ ế ọ ả ược các y u t Hán Vi t có ế ố ệtrong các câu th c a bài thì vi c n m b t n i dung c a bài th ch làơ ủ ệ ắ ắ ộ ủ ơ ỉ h c ọ

v t theo s áp đ t c a giáo viên mà thôi Mà nh th thì h c sinh sẽ r t ẹ ự ặ ủ ư ế ọ ấnhanh quên và không có kỹ năng nào đ phân tích m t bài th Để ộ ơ ường lu t ậCho nên theo suy nghĩ c a b n thân tôi nh n th y khi ta d y m t bài th ủ ả ậ ấ ạ ộ ơ

Đường lu t vi t b ng ch Hán thì vi c cho h c sinh tìm hi u chú thích ậ ế ằ ữ ệ ọ ể

ph n gi i nghĩa c a các y u t Hán Vi t là đi u c n thi t nên làm v a có ầ ả ủ ế ố ệ ề ầ ế ừtác d ng giúp h c sinh ch đ ng tìm hi u ki n th c, n m ch c và có chi u ụ ọ ủ ộ ể ế ứ ắ ắ ềsâu ki n th c nh ng đ ng th i b i dế ứ ư ồ ờ ồ ưỡng v n t Hán Vi t cho h c sinh ố ừ ệ ọlàm phong phú thêm v n t cho các em và t vi c hi u nghĩa c a t , các ố ừ ừ ệ ể ủ ừ

em bước đ u v n d ng t Hán Vi t trong th c hành giao ti p và trong vi cầ ậ ụ ừ ệ ự ế ệ

t o l p văn b n Nh v y đó chính là s tích h p gi a phân môn văn v i ạ ậ ả ư ậ ự ợ ữ ớ

mà quên đi ho c d y ch h i h t B i lẽ không ph i bài th Đặ ạ ỉ ờ ợ ở ả ơ ường lu t nào ậ

b ng ch Hán cũng có ph n d ch th sát nghĩa v i ph n phiên âm Ví d ằ ữ ầ ị ơ ớ ầ ụ

nh : Văn b n “ Ng m trăng” c a H Chí Minh ( Ng văn 8- t p II ) ph n ư ả ắ ủ ồ ữ ậ Ở ầphiên âm câu th th hai trong bài th :ơ ứ ơ

“ Đ i th lố ử ương tiêu, n i nhạ ược hà”

( Trướ ảc c nh đ p đêm nay bi t làm th nào? )ẹ ế ế

Nh ng b n d ch th “ C nh đ p đêm nay khó h ng h ” đã bi n thành ư ở ả ị ơ ả ẹ ữ ờ ếcâu tr n thu t đã làm m t đi cái x n xang, cái b i r i đầ ậ ấ ố ố ố ược th hi n l i ể ệ ở ờ

t h i “ n i nhự ỏ ạ ược hà” ( bi t làm th nào ?) mà chính cái đó m i cho ta ế ế ớ

th y đấ ược tâm h n ngh sĩ nh y c m c a Bác trồ ệ ạ ả ủ ước thiên nhiên D ch là ị

“khó h ng h ”ữ ờ thì l i cho th y nhân v t tr tình quá bình th n, th m chí ạ ấ ậ ữ ả ậ

có ph n h ng h , ch không còn s rung đ ng m nh mẽ nh trong nguyênầ ữ ờ ứ ự ộ ạ ưtác N u giáo viên d y bài này mà không cho h c sinh so sánh gi a b n ế ạ ọ ữ ả

d ch th v i ph n phiên âm thì sẽ không làm n i b t đị ơ ớ ầ ổ ậ ược ý nêu trên mà

nh th thì không đ s c đi đ n k t lu n ph m ch t c a ngư ế ủ ứ ế ế ậ ẩ ấ ủ ười tù H Chí ồMinh là m t ngộ ười yêu thiên nhiên tha thi t dù trong hoàn c nh tù ng c.ế ả ụKhông ch câu th th hai mà câu th th ba và th t b n d ch th ỉ ở ơ ứ ở ơ ứ ứ ư ả ị ơcũng ch a th hi n rõ đư ể ệ ược ý đ c a b n phiên âm:ồ ủ ả

b n phiên âm: “

Ở ả Nhân h ướ song ti n khán minhng ề nguy t ệ

Nguy t ệ tòng song khích khán thi gia ’’.

Hai câu th trên có k t c u đăng đ i đáng chú ý, đ i trong t ng câu và đ i ơ ế ấ ố ố ừ ốhai câu v i nhau m i câu, ch ch ngớ Ở ỗ ữ ỉ ườ ( nhân, thi gia ) và ch ch trăngi ữ ỉ( nguy t ) đ t hai đ u, gi a là c a nhà tù (song ) Hình nh cái song s tệ ặ ở ầ ở ữ ử ả ắ

bi u tể ượng cho s c m nh tàn b o và l nh lùng c a nhà tù s ng s ng ngăn ứ ạ ạ ạ ủ ừ ữ

cách gi a ngữ ười tù và v ng trăng cũng tr nên b t l c vô hi u hóa trầ ở ấ ự ệ ướ ực sgiao hòa tuy t đ i gi a Bác v i v ng trăng.ệ ố ữ ớ ầ

Nh ng câu th d ch : “ Ngư ở ơ ị ười ng m trăng soi ngoài c a sắ ử ổ

Trăng nhòm khe c a ng m nhà th ” làm m t đi c u trúc đăng đ i, không ử ắ ơ ấ ấ ốcòn thâý hình nh song s t tàn b o c a nhà tù ch n gi a v ng trăng và ả ắ ạ ủ ắ ữ ầBác Nh v y thì nó không còn rõ đư ậ ượ ực s giao c m tuy t di u gi a Bác và ả ệ ệ ữtrăng, đ ng th i cũng ch a đ s c khái quát đây là m t cu c vồ ờ ư ủ ứ ộ ộ ượt ng c v ụ ềtinh th n c a H Chí Minh Đ ng th i ch “khán”d ch là “Nhòm” thì không ầ ủ ồ ồ ờ ữ ị

được nhã cho l m.ắ

2.2.5 Chú ý phân tích giá tr ngh thu t c a bài th qua các phép đ i: ị ệ ậ ủ ơ ố

Ví d trong bài “ụ Đ p đá Côn Lôn ậ ở ” ( Ng văn 8/ t pI ) giáo viên có th ữ ậ ể

hướng cho h c sinh khai thác ngh thu t đ i c p câu th c và câu lu n:ọ ệ ậ ố ở ặ ự ậ

C p câu th c:ặ ự “Xách búa đánh tan, năm b y đ ngả ố

Ra tay đ p b , m y trăm hòn”ậ ể ấ

Gv h i h c sinh: Hãy ch ra các bi u hi n c a phép đ i và cho bi t phép đ iỏ ọ ỉ ể ệ ủ ố ế ốnày có tác d ng nh th nào?ụ ư ế

Trên c s phát hi n c a h c sinh,giáo viên khái quát b ng máy chi u:ơ ở ệ ủ ọ ằ ế

Đ i thanh : H th ng thanh đi u câu trên đ i l i h th ng thanh đi u ố ệ ố ệ ố ạ ệ ố ệ ởcâu dưới

Xách búa đánh tan, năm b y đ ngả ố

Năm b y – m y trăm : s tả ấ ố ừ

Đ ng – hònố : Danh từ

2.2.6 Khi phân tích c n l a ch n cách phân tích cho phù h p v i n i ầ ự ọ ợ ớ ộ dung c a bài th ủ ơ

Thông thường là trong ti t gi ng th Đế ả ơ ường lu t trên l p GV hay phân tíchậ ớ

c t ngang theo b c cắ ố ụ ( đ i v i bài th t tuy t g m có b n ph n: khai – ố ớ ơ ứ ệ ồ ố ầ

th a -chuy n – h p ; đ i v i bài th bát cú cũng có b c c b n ph n g m: ừ ể ợ ố ớ ơ ố ụ ố ầ ồ

đ – th c -lu n – k t ) N u giáo viên trong quá trình gi ng d y bài th ề ự ậ ế ế ả ạ ơ

Đường Lu t nào cũng phân tích theo b c c trên thì có lúc sẽ r i vào ch ậ ố ụ ơ ỗ

gượng ép, khiên cưỡng

Th c t sáng tác, không ph i bài th nào cũng có k t c u b n ph n m t ự ế ả ơ ế ấ ố ầ ộcách c ng nh c nh v y Do đó khi phân tích k t c u c a m t bài th ứ ắ ư ậ ế ấ ủ ộ ơ

Đường lu t ph i bám sát vào th c t c a văn b n, không nên áp đ t cái ậ ả ự ế ủ ả ặkhuôn b n ph n đó vào b t c bài theo b c c đ – th c – lu n – k t ho c ố ầ ấ ứ ố ụ ề ự ậ ế ặbài th t tuy t nào cũng ph i phân tích theo b c c khai – th a – chuy n ơ ứ ệ ả ố ụ ừ ể-0 h p mà giáo viên c n ph i linh ho t đ làm n i b t n i dung c a bài ợ ầ ả ạ ể ổ ậ ộ ủ

Tóm l i phân tích văn b n theo cách nào là tùy thu c vào th c t c a văn ạ ả ộ ự ế ủ

b n không nên r p khuôn m t cách máy móc, mi n là làm sao ph i làm n iả ậ ộ ễ ả ổ

b t đậ ược cái th n thái c a bài th ầ ủ ơ

2.2.7.Khi phân tích c n chú ý đ n th gi i quan,tình c m c a ch th ầ ế ế ớ ả ủ ủ ể

tr tình ữ

Trong tác ph m tr tình, nhà th tr c ti p b c l nh ng tình c m yêu ẩ ữ ơ ự ế ộ ộ ữ ả

thương, căm gi n c a mình trậ ủ ước hi n th c cu c đ i đây, tình c m riêngệ ự ộ ờ Ở ả

t c a nhà th bao gi cũng gi vai trò quan tr ng t o nên giá tr c a tác ư ủ ơ ờ ữ ọ ạ ị ủ

ph m ẩ Nh ng tác ph mữ ẩ

tr tình có giá tr đữ ị ược ngườ ọi đ c yêu m n x a nay bao gi cũng th m ế ư ờ ắ

đ m suy t c a cá nhân nh ng đ ng th i cũng đánh đ ng tình c m, tâm ẫ ư ủ ư ồ ờ ộ ả

tr ng …c a c m t l p ngạ ủ ả ộ ớ ười, m t th i đ i nh t đ nh Vì v y khi phân tích ộ ờ ạ ấ ị ậgiáo viên c n chú ý liên h v i nh ng hi u bi t v tác gi đ h c sinh th yầ ệ ớ ữ ể ế ề ả ể ọ ấ

được quan ni m nhân sinh c a h th hi n nh th nào trong tác ph m ệ ủ ọ ể ệ ư ế ẩ

Ch ng h n khi tìm hi u bài th “Ng m trăng” ta ph i th y phong cách th ẳ ạ ể ơ ắ ả ấ ơBác, ph i th y Bác H là con ngả ấ ồ ườ ủi c a th i đ i m i, c a tờ ạ ớ ủ ương lai

Và ch t thép bi u hi n trong bút pháp tr tình, b n ch t chi n sỹ l ng ấ ể ệ ữ ả ấ ế ồtrong hình tượng thi sĩ Người chi n sĩ đ u tranh cho đ c l p c a Vi t Namế ấ ộ ậ ủ ệ

di nễ đ t ý nghĩ, c m xúc c a mình b ng hình nh m t cách t nhiên, v i ạ ả ủ ằ ả ộ ự ớ

c t cách c a m t thi nhân Bác, con ngố ủ ộ Ở ười cách m ng c ng s n và con ạ ộ ả

người ngh sỹ ki u m i là m t Ch t thép đi v i tính tr tình, ngệ ể ớ ộ ấ ớ ữ ười chi n ế

sỹ g n v i nhà th v n có ngu n g c t b n ch t nhân sinh quan c ng ắ ớ ơ ố ồ ố ừ ả ấ ộ

Ví d khi d y bài “Ng m trăng”thì giáo viên c n ph i đ a toàn b b n ụ ạ ắ ầ ả ư ộ ảnguyên tác, b n d ch nghĩa và b n d ch th lên màn chi u vì ph n này ph cả ị ả ị ơ ế ầ ụ

v tr c ti p vi c h c sinh so sánh đ i chi u gi a b n d ch th và nguyên ụ ự ế ệ ọ ố ế ữ ả ị ơtác đ làm n i b t để ổ ậ ược n i dung , d ng ý c a tác gi n u trong b n d ch ộ ụ ủ ả ế ả ị