Dân trí và việc nâng cao trình độ dân trí hiện nay

Trình độ dân trí là hệ thống trí thức toàn vẹn về văn hóa, hàm chứa những giá trị tinh thần của dân tộc và thời đại. Nâng cao trình độ dân trí là nâng cao các kiến thức về khoa học - kỹ thuật, về toàn bộ thể chế chính trị, về hiến pháp và pháp luật, về các chuẩn mực đạo đức và luân lý, về quan điểm thẩm mỹ tiến bộ trong thưởng thức nghệ thuật và sinh hoạt đời thường. Để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này mời các bạn tham khảo bài viết Dân trí và việc nâng cao trình độ dân trí hiện nay.

90

Dân trí và vi c nâng cao trình đ dân trí hi n nay

H HOÀNG HOA

rình đ dân trí là h th ng tri th c toàn v n v v n hóa, hàm ch a nh ng giá tr tinh th n c a dân t c và

th i đ i Nâng cao trình đ dân trí là nâng cao các ki n th c v khoa h c - k thu t, v toàn b th ch chính tr , v hi n pháp và pháp lu t, v các chu n m c đ o đ c và luân lý, v quan đi m th m m ti n b trong

th ng th c ngh thu t và trong sinh ho t đ i th ng Do đó, giáo d c và khoa h c luôn luôn là nh ng ho t

đ ng tr c ti p t i trí tu , có tác d ng m mang dân trí Kinh nghi m l ch s c a nhi u n c đã ch ra r ng, chi n

l c đ y nhanh s phát tri n c a m t đ t n c không th b qua các ho t đ ng v giáo d c và khoa h c

th ng trong cu c ch y đua kinh t , nhi u n c - nh t là nh ng n c trong vòng cung Thái Bình D ng (Nh t

B n, Nam Tri u Tiên, Xingapo, ài Loan ) đã coi giáo d c là m i nh n

T

n c ta, khi mà cu c cách m ng khoa h c - k thu t ra đ i châu Âu làm n y sinh n n s n xu t đ i công nghi p c khí, thì n n v n minh nông nghi p đã phát tri n đ n đ chín mu i, nh ng tính ch t c a nó v n là nông nghi p c truy n, d a trên n n t ng s n xu t th công

ng nhiên, là n i sinh t c a nhi u dân t c, do đó, n n v n hóa truy n th ng Vi t Nam nói chung và trình

đ dân trí nói riêng mang tính ch t đa d ng c v trình đ phát tri n l n hình th c bi u hi n c a nó ng th i trong ti n trình phát tri n, n n v n hóa đó luôn di n ra theo cách h i nh p và x p t ng lên nhau gi a các l p và các y u t đây ch a có m t cu c cách m ng xã h i th c s nào trong l ch s v n hóa truy n th ng dân t c,

do đó trình đ dân trí t t n cùng v i nh ng giá tr b t ngu n t tinh th n nhân b n Vi t Nam

Ngoài tinh th n dân ch xã h i, bi u hi n n n phong hóa thu n h u, l làng, chúng ta còn có m t v n

ki n th c phong phú trong cu c đ u tranh gi n c - đ c bi t là v n kinh nghi m d i dào c a ngh tr ng lúa

n c và ti u, th công nghi p, c n đ c k th a và nâng cao, bi n nó thành tinh th n dân ch công dân, ý th c khoa h c và tinh th n tr ng pháp lu t c a xã h i m i

T sau cách m ng tháng Tám thành công, vi c nâng cao trình đ dân trí n c ta tr thành m t b ph n

kh ng khít c a cu c cách m ng ây là v n ban đ u r t quý đ xây d ng s nghi p phát tri n c a đ t n c

Nh ng c li u kh o sát c a Vi n Xã h i h c và s li u đi u tra h nông dân c a d án quy ho ch t ng th đ ng

b ng sông C u Long trong nh ng n m g n đây cho th y, hi n nay nông thôn đã hình thành nh ng nhóm nông dân có các trình đ canh tác khác nhau M c dù chi m s đông đây v n là nhóm nông dân s n xu t theo kinh nghi m truy n th ng và đã bi t áp d ng m t s ti n b khoa h c - k thu t c ng đã xu t hi n nhóm nông dân

bi t phát huy vi c áp d ng nh ng ti n b c a công ngh m i

H Hoàng Hoa 91

%

(Hà B c)

H i Vân

(Nam Hà)

Tân Hòa

(Long An)

i Tam

(H u Giang)

1 Nhóm nông dân bi t phát huy vi c áp d ng

nh ng ti n b công ngh m i

11,1 17,8 13,5 16,2

2 Nhóm nông dân s n xu t theo kinh

nghi m và bi t áp d ng m t vài

ti n b khoa h c k thu t

76,1 74,0 64,7 73,2

3 Nhóm nông dân sân xu t xu t hoàn

toàn theo kinh nghi m

12,8 8,2 17,8 10,6

T khi đ t n c đ c gi i phóng đ n nay, đ c bi t là sau th i k đ i m i chính sách kinh t , chúng ta đang

đ ng gi a c n l c c a nh ng bi n đ i xã h i và s phát tri n m nh m c a cu c cách m ng khoa h c và công ngh M i giá tr đang thay đ i, trong đó cái m i đang hình thành, cái c đang bám dai d ng trong m i sinh ho t tinh th n c a xã h i Thêm vào đó là s xu t hi n c a các ph ng ti n thông tin đ i chúng hi n đ i thâm nh p vào m i ngõ ngách c a cu c s ng, có nh h ng đ n m i l nh v c c a ho t đ ng nâng cao trình đ dân trí Th

hi n cho m t khía c nh c a m t tích c c là s t ng c ng kh n ng cung c p công ngh c i ti n, s h p thu nhanh nh y các ti n b k thu t trong s n xu t

Tuy nhiên c ng còn nhi u đi u đáng lo ng i v dân trí ví d nh trong c n c s h c sinh ph thông trung

h c đang có xu h ng gi m d n: N m h c 1987-1988: 991.800 h c sinh; 1988 - 1989: 817.000; 1989 - 1990: 662.000; 1990 - 1991: ch còn 542.200 h c sinh Và, hi n đang có t i 2.674.163 ng i t 6 đ n 29 tu i mù ch , trên 80% lao đ ng ch a qua đào t o ngh , t l k s trên s lao đ ng còn th p 33 k s / 10.000 lao đ ng (t l này Nam Tri u Tiên là 35, M là 160, Nh t là 240) 1

Trong đi u ki n bi n đ i xã h i, khoa h c và công ngh đang phát tri n d d i và đang đóng vai trò c a l c

l ng s n xu t tr c ti p, thì vi c nâng cao dân trí là nâng cao đi u ki n ch quan đ có th đón nh n và có th

s d ng k p th i nh ng thành t u v n hóa mà loài ng i đã đ t t i ng nhiên chúng ta c n đón nh n và ti p thu có ch n l c các thành t u v n hóa ti n b , đ ng th i nâng cao các giá tr v n hóa truy n th ng hòa nh p v i

t m cao t t ng c a th gi i hi n đ i

Trong th i k chuy n ti p, m r ng ho t đ ng khai trí là bi n pháp quan tr ng nh t Tr c m t, ho t đ ng khai trí c n nh m vào các m c tiêu thi t th c nh : Ph bi n các ki n th c ph thông v khoa h c - k thu t, v toàn b th ch chính tr , v chu n m c đ o đ c và luân lý, v nh ng quan đi m th m m ti n b , kh c ph c

nh ng nh h ng c a v n hóa l c h u có ngu n g c t trong các xã h i tr c đây đ l i, t o ra ti m n ng trí tu ngày càng nhi u trong nhân dân lao đ ng, trên c s ph c p t ng b c và thanh toán n n mù ch trong m t b

ph n nhân dân hi n nay i u c p thi t nh t là c n nhanh chóng hình thành m t đ i ng lao đ ng k thu t lành ngh , đ c bi t là đ i ng công nhân k thu t làm l c l ng nòng c t cho s nghi p công nghi p hóa đ t n c và phát tri n m nh m t đ i ng

1

H c viên Nguy n ái Qu c: V n hóa xã h i ch ngh a Nhà xu t b n T t ng - V n hóa, Hà N i, 1991

92 Dân trí và vi c n ng cao trình đ .

trí th c và nhân tài đ s c đ a đ t n c v n lên ngang t m th i đ i trong m t th i gian ng n nh t Nh v y chính sách nâng cao trình đ dân trí s ph i h ng t i:

1 Xây d ng h th ng giáo d c th ng xuyên nh m đáp ng nhu c u h c t p c a ng i lao đ ng có m i trình đ h c v n khác nhau, t o ra nh ng hình th c đào t o đáp ng đ c nh ng yêu c u đa d ng c a đ i ng lao đ ng thu c các thành ph n kinh t trong xã h i hi n nay V khía c nh này, vi c làm gi m s b t bình đ ng chung là c n thi t, nh ng th t là sai l m, n u chúng ta không xác đ nh rõ đ ng l c phát tri n trong các khu v c kinh t nhi u thành ph n Ch ng h n, trong s nghi p phát tri n kinh t hàng hóa nông thôn, xét v t tr ng

s n ph m đem bán trên th tr ng, nh ng doanh nghi p c a ch lò - x ng, ch th u khoán, ch tr i và nh ng

h nông dân khá gi đã s n xu t đ c m t kh i l ng hàng hóa r t l n, chi m t i h n 50% t ng s n ph m đem bán trên th tr ng

2 S d ng m i ph ng ti n thông tin đ i chúng, k p th i truy n đ t m t cách sâu r ng nh ng giá tr v n hóa dân t c c ng nh c a nhân lo i đ n v i m i ng i đ nhân dân lao đ ng có th ti p c n thu n l i v i nh ng thành t u m i nh t trong cách m ng khoa h c và công ngh , th ch chính tr , đ o đ c, luân lý và nh ng quan

đi m th m m ti n b , g n li n v i vi c t ng c ng kh n ng cung c p công ngh c i ti n, t o thành m t h

th ng chính sách nh m m r ng kh n ng s n xu t v t ch t và tinh th n

3 Nh ng c li u kh o sát trong nh ng n m g n đây cho th y, hi n nay đ i s ng v n hóa c s , đ c bi t là nông thôn, h t s c nghèo nàn Do đó, c n ti p t c nâng cao hi u qu giáo d c c a các c quan v n hóa ngh thu t, khoa h c k t h p v i vi c không ng ng nâng cao ch t l ng ho t đ ng c a các c quan giáo d c ngoài nhà tr ng nh nhà v n hóa, câu l c b , th vi n, b o tàng, công viên v n hóa

4 đ t đ c m c tiêu hình thành trong th h thanh niên m t h th ng tri th c toàn v n v v n hóa, c n nhanh chóng hoàn thi n h th ng giáo d c, ti p t c th c hi n c i cách n n giáo d c ph thông, t o ra m t th h

h c sinh m i có kh n ng làm bi n đ i di n m o tinh th n c a đ t n c theo h ng nhân đ o dân ch và ti n

b

5 Nâng cao dân trí luôn luôn g n li n v i s hình thành đ i ng trí th c m i Do đó chúng ta c n đánh giá đúng n ng l c và t o đi u ki n cho các kh n ng sáng t o đ c s d ng và phát tri n i m i chính sách đ i

v i t ng l p trí th c là nâng cao kh n ng tham gia h u hi u c a h vào s nghi p xây d ng đ t n c nh m t

l c l ng s n xu t tr c ti p Nhìn chung, xã h i n c ta đang còn ph i ph n đ u nhi u khi đ ng tr c ng ng

c a c a v n minh công nghi p Do đó vi c nâng cao dân trí là m t yêu c u c b n c a chi n l c con ng i trong th i k xây d ng đ t n c hi n nay, qu c sách hàng đ u đ phát huy nhân t con ng i là đ y m nh h n

n a s nghi p giáo d c, đào t o, khoa h c và công ngh