Bài viết khái quát một số vấn đề lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu gia đình nói chung và gia đình Việt Nam nói riêng, từ đó đưa ra những định hướng cho nghiên cứu gia đình Việt Nam trong thời gian tới. Mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1N g h i § n ciiu
G i a d i n h v^ G i d i S6' 2 - 2 0 1 2
Mot so khia canh ve moi quan he va chong qua cac cuoc 8ieu tra xa hpi hgc gan day of Viet Nam
Le Ngoc Van
Vi6n Gia dinh va Gidi
Tom tat: Dua tren cac ke't qua nghien ciiu da co, bai vie't trinh
bay khai quat mot so'van de thUc tien cd ban ve moi quan he vd chong d Viet Nam trong boi canh gia dinh Viet Nam dang co nhiing bie'n doi manh me du6i tac dong cua qua trinh cong nghiep hoa va toan cau hoa Theo tac gia, cd scl ciia nhiing bie'n
doi nay bdt nguon tii sU thay doi vj tri va vai tro ciia ngUdi phu
nii trong gia dinh va ngoai xa hoi Nhieu khuon mau truyen tho'ng chi phoi moi quan he vd chong khong cori phii hdp khi phu nii ciing di lam va co thu nhap Nhieu chuan miic giao tie'p m6i giiia vd va chong dang hinh thanh nhUng chiia diidc chap nhan mot each pho bie'n va do chinh la nguyen nhan dan de'n nhiing mau thuan va xung dot vd chong
Tii khoa: Gia dinh, Mo'i quan he giiia vd va chong
Dat van de
Quan he vg ehdng Id cdt Idi eua quan he gia dinh Id hinh thfle xa hdi ddc trung cua quan he gidi tfnh duge phap ludt thfla nhdn vd bao ve
Trong qua khu', da ed mdt khe' u6c xa hdi vdi nhflng quy tde chat che
giua nam vd nir trong gia dinh Phu nfl dam nhdn khu vuc tai san xud't nhu mdt td't ye'u, bao gdm tdi sinh san nhdn khau xa hdi, tao ra mdi trudng cho
Trang 246 Nghidn ciJru Gia dinh vk Gidi Quyd'n 22, so 2, tr.45-58
tic cm phdt triln vd cho dan dng nghi ngoi, truyin thu eac gid trj vdn hda tfl the he ndy sang thi he khac Phu nfl khdng cd quyin chu ddng vd quy^t djnh, nhd't Id nhu'ng gi d ben ngodi gia dinh, edn dan dng dam nhdn khu
\'ue san xud't, ehju trach nhiem kie'm dn, duy tri gia dinh vl vat chdt va tdi san xudt kinh te'eua gia dinh Dan dng ed uy quyin trong gia dinh vd Id ngudi lanh dao gia dinh Uu the'eua dan dng duge eung ed bdng van hda, tdn giao, giao due va chfnh trj
1 rong xa hoi hien dai md hinh miy trd thdnh vdn dl Khdng thi duy tri khe'udc cfl khi gia dinh da biln ddi sdu sdc do tae ddng eua edng nghiep hda, do thi hda Irong nhilu thdp ky qua, da ed nhiing thay ddi manh me
vl than phdn phu nfl va nhflng vai trd gan eho hg trong gia dinh Ngudi dan dng chju trdch nhiem kie'm dn, phu nfl lam viec nhd khdng cdn la ehudn mue nfla Phdn ldn ede gia dinh khdng thda man nhu cdu sd'ng ehi vdi thu nhdp eua ngudi ehdng Phu nfl bude vao Ilnh vuc san xud't va kinh te'ngdy edng nhilu Hg dugc giao due va ddo tao vl nghi nghiep dl tham gia san xud't vd hoat ddng xa hdi Nhd cd cdc phuang tidn va bidn phap trdnh thai, phu nfl' va ea dan dng Idm ehu duge sinh de, quydt djnh sd con mong mud'n vd thdi dilm sinh eon Y thurc nhdn nhue cua phu nfl' giam di khi hg khdng edn le thudc hodn loan vl kinh te vao ngudi chdng nua Trong quan he gia dinh, bdt ddu xud't hien nhflng ngudi phu nur lam chii gia dinh thay vi ehi ed ddn dng Iam ehu gia dinh nhu trude ddy Phu nu cung
da gianh duge quyin binh ddng vl mdt phdp luat
Nhung thay ddi dd Idm lay ehuyin nhung ehudn mue Idu ddi ehi phdi mdi quan he vg ehdng, ddn de'n sur xdc djnh mdi \'l eac \ai ud cua ngudi vg
vd ngudi ehdng trong gia dinh Nhung cdng thdng trong quan he \g chdng cflng nay sinh trong qua trinh di tim mdt khe ude xa hdi mdi Chung ta dang
d trong thdi ky ehuyin tie'p giura Uuyin thd'ng xa hien dai Khi nhung ehudn mue hi|n ed bj lay ehuyin, vg ehdng dl mau thudn va xung dot Nhung mdu thudn va xung ddt nay de dga sir bin virng eiia mdi quan he vg ehdng \a can trd gia dinh thue hien eac chure ndng xa hdi eua minh Vdn dl ddt ra la uong bdi canh nudc ta dang ddy nhanh qua trinh edng nghi|p hda va hdi nhap, mdi quan he vg ehdng diin ra nhu the' nao? Lieu nhung gid tri vdn hda cu
ed kha ndng hda giai vdi hien thuc mdi? Su ddng thudn mdi vl vai trd cua
ngudi vg \a ngudi chdng trong gia dinh Id gi? Ddu la nhung co sd di cdc cap
vg ehdng di tdi nhung ddng thudn mdi va thuc hien nhirng vai trd mdi.trong gia dinh? Nhd nude ed vai Ud nhu the' ndo uong viec eiing cd su bin vung ciia md'i quan he vg chdng trong giai doan mdi?
Dua tren cdc ke't qua nghien cun da ed, bai vie't trinh bay khai quat mdt
Trang 3Le Ngoc Van 47
SO vd'n dl thuc tiln eo ban vl mdi quan he vg ehdng d Viet Nam trong bd'i eanh gia dinh Viet Nam dang ed nhung biln ddi manh me dudi tdc ddng
eua qua trinh edng nghi|p hda va loan cdu hda
Cac tai lieu dugc sii dung phdn tfch trong bao eao ndy gdm ed:
- Dilu tra gia dinh Viet Nam ndm 2006 do Bd Van hda, Thi thao va DU ljch, Tdng cue Thd'ng ke, Vien Gia dinh va Gidi thudc Vien Khoa hge xa
hdi Viet Nam va UNICEF phd'i hgp thuc hien Day la cudc dilu tra vl gia
dinh dau tien d Viet Nam duge tie'n hdnh d quy md todn qud'c vdi 9.300 mdu dilu tra djnh lugng; 320 cudc phdng vd'n djnh tfnh, trong dd ed 240
cudc phdng \'an sdu va 80 cudc thao ludn nhdm (trong bdi vilt duge ggi la
Dilu tra gia dinh Viet Nam 2006)
- Dilu tra co ban vl binh ddng gidi do Vien Khoa hge xa hdi Vict Nam
thuc hien nam 2005 tai 13 tinh va thdnh phd eua Viet Nam vdi 4.176 mdu
dilu Ua dinh lugng; 156 cudc phdng vd'n djnh tfnh, trong dd ed 104 cudc
phdng vd'n sdu vd 52 cudc thao ludn nhdm (trong bai vie't duge ggi la Dilu
tra CO ban vl binh ddng gidi 2005)
- Dilu tra co ban vl gia dinh Viet Nam vd ngudi phu nfl trong gia dinh
thdi ky cdng nghiep hda, hien dai hda dd't nude do Trung tdm Nghien curu
khoa hge vl gia dinh va phu nii (nay Id Vien Gia dinh va Gidi) thuc hien
ndm 2000 tai eac tinh miln Bdc Viet Nam vdi 1.497 mdu dilu tra djnh
lugng; 70 cudc phdng vd'n djnh dfnh, trong dd ed 50 cudc phdng vd'n sdu
va 20 cudc thao ludn nhdm (trong bai vie't duge ggi la Dilu tra co ban vl
gia dinh Viet Nam 2000)
Du an nghien cun lien nganh vl gia dinh ndng thdn Viet Nam trong
ehuyin ddi thudc Chuang trinh hgp tde nghien cun Viet Nam - Thuy Diin
do Co quan Hgp tde phdt triln qud'c teThuy Diin (SIDA/SAREC) tai ug
vd Bd Khoa hge vd Cdng nghe quan ly thirc hien trong giai doan ttr
2004-2010 vdi 1.200 hd gia dinh duge phdng vd'n true tie'p bdng bang hdi djnh
lugng vd hang chuc cudc phdng vd'n dinh tfnh (trong bai vie't duge ggi la
Du an nghidn cun gia dinh ndng thdn 2004-2010)
Nghien cun mdt so xu hudng biln ddi quan he hdn nhdn vd gia dinh do
Vien Gia dinh va Gidi tie'n hdnh tai thdnh phd Hd Chf Minh ndm 2010 vdi
415 mdu dilu tra djnh lugng; 20 cudc phdng vd'n djnh tfnh, trong dd cd 8
cudc thao ludn nhdm va 12 cudc phdng vd'n sdu (trong bai vie't duge ggi la
Nghien cun mdt sd xu hudng bie'n ddi quan he hdn nhdn va gia dinh 2010)
- Dilu tra vl md'i quan he vg chdng trong gia dinh do Vien Gia dinh va
Trang 448 Nghidn cUu Gia dinh vii Gidi Quyd'n 22, so 2, tr.45-58
(lidi thuc hien eud'i ndm 2011 tai thdnh phd Vinh Yen, tinh Vinh phuc vdi
300 mdu dilu tra djnh lugng; 18 cudc phdng vdn djnh tfnh, trong dd cd 12 cudc phdng vdn sau vd 6 cudc thao luan nhdm (trong bdi vie't dugc ggi Id Dilu tra quan he vg ehdng 2011)
Cdc sd lieu dilu tra khac
Ba vd'n do co ban duge trinh bay bao gdm: (1) md'i quan he kinh tdvg ehdng; (2) mdi quan he quyin lire vg ehdng; va (3) md'i quan he tdm ly tinh cam vg ehdng
1 Moi quan he kinh te vd chong
Mdi quan he kinh te' la nhdn td cd tde ddng ehi phd'i cac md'i quan he
khae trong ddi sd'ng vg ehdng Trong bdi nay, mdi quan he kinh l€ giiia vg
va ehdng duge xem xet tren hai khfa eanh chii ye'u: (1) tuong quan ddng gdp kinh tc eiia ngudi vg va ngudi ehdng eho gia dinh; vd (2) quyin sd huu
va thtra ke' tdi san eua ngudi vg va ngudi chdng trong gia dinh
LL Tuong quan dong gop kinh tecua ngudi vg va nguoi chdng cho gia dinh
Trong eae gia dinh Viet Nam, viee ddng gdp kinh te cua ede thdnh vien eho gia dinh khdng ehi Id ddng gdp bdng tiln mdt (tiln luong, tiln cdng, tiln ttr kinh doanh budn ban ) ma edn tfl ede ngudn thu nhdp khdc khdng phai bdng tiln mdt nhung true tiep dap ung cho tieu dung vat chdl cua gia dinh nhu luong thue, thue phdm vd eae san phdm khae Ngodi ra cdn co nhung ddng gdp vl edng sfle eho viec tai san xuai si'rc lao ddng nhu eac cdng viee ndi trg, chdm sde eae thdnh vien gia dinh, quan Iy tien mdt va ehi tieu Nhung edng viec nay khdng dugc tra edng nhung nd vdn gian tie'p ddng gdp cho thu nhdp gia dinh Cdu thanh ngu: "Ciia chdng edng vg" eho thd'y trong quan niem eua ngudi Viet Nam, du la ai mang Iai thu nhdp eho gia dinh thi thanh qua kinh te'dd diu ed edng sure ciia vg hodc chdng
Nd cung tuong tu nhu cdu ndi eua ngudi phuang Tdy: "Ddng sau thanh edng Clia ngudi dan dng diu ed bdng ddng eua ngudi phu nfl'"
Trong cae nghien cun d Viet Nam hien nay vdn chua ed du dilu kien dp dung phuang phap tfnh thu nhdp rieng eho ttrng thanh vien gia dinh eung nhu ehua lugng hda thanh tiln eae ddng gdp ngodi tiln mdt cua cdc thdnh vien ma chii ye'u thdng qua y kie'n ciia ngudi tra ldi de ddnh gid tuang quan
ai Id ngudi ddng gdp kinh te' eao hon hodc eao nhd't trong gia dinh
Cae kit qua nghiln cun cho thd'y ca ngudi vg va ngudi chdng deu cd ddng
Trang 5Le Ngoc Van 49
gdp kinh te'cho gia dinh Tuy nhien, mfle dd ddng gdp Id khae nhau gifla vg
vd chdng cflng nhu giu'a eac nhdm gia dinh d thdnh thj, ndng thdn, vung miln, nghi nghiep, trinh dd hgc vdh ciia phu nu' vd dd dai eiia hdn nhan
Dieu tra cd bdn ve binh ddng gidi 2005 cho thdy 95,1 % ngudi duge hdi
cd ddng gdp eho thu nhdp bdng tiln eho gia dinh Ty le nay d ngudi vg la
92,5% va d ngudi ehdng la 98,1% Trong sd 7,5% ngudi vg tir nhdn la khdng ddng gdp cho thu nhdp bdng tiln eho gia dinh thi phu nfl d khu vue thanh thj cao hon phu nu' d khu vuc ndng thdn: 10,8% so vdi 5,5% Trong
ba khu vue Bdc, Trung, Nam cua Viet Nam thi ty le phu nfl khdng ed ddng
gdp cho thu nhdp gia dinh d Nam Bd (17,5%) eao hon d Bdc Bd (3,5%) va
Trung Bd (2,4%) Vl mure dd ddng gdp, 73% sd ngudi duge hdi y kiln cho rdng ngudi ehdng ed ddng gdp thu nhdp nhilu nhd't trong gia dinh; 23%
ddnh vj trf nay cho ngudi vg vd 4% y kie'n eho bie't vj trf nay thudc vl eac
thdnh vien khde Uong hd gia dinh Ty le ddng gdp nhilu nhd't eho thu nhdp
gia dinh ed sur khde biet gifla thanh thj va ndng thdn, trinh dd hgc vd'n, nghi nghiep cua phu nu va dd ddi ciia hdn nhdn Trong cae gia dinh d dd
thj, 27,6% sd phu nur dugc hdi ed ddng gdp nhilu nhd't cho thu nhdp gia
dinh, trong khi ty le ndy d ndng thdn la 20,3% O nhdm phu nfl mfl chfl, ehi ed 15,4% eho rdng minh ed ddng gdp nhilu nhd't trong khi ty le nay d
eac nhdm ed hge vd'n tilu hge va hge vd'n eao dang trd ien ldn lugt la 26,8% va 38,4% C) nhdm phu nfl lam lanh dao, ehu doanh nghiep, cd tdi 45,5% la ngudi ed ddng gdp thu nhdp nhilu nhd't trong gia dinh Ty le nay
d phu nu Idm nghi kinh doanh budn ban Id 37,4%, phu nfl Iam ehuyen mdn ky thudt, nhdn vien va djeh vu ed nhdn la 30% Thdp nhd't Id phu nu
ndng ddn 16,4% vd edng nhdn 22,9% Mdt dilu kha thu vj la tuong quan
ddng gdp thu nhdp giOa vg vd chdng ed sur bien ddi theo dd ddi eua hdn
nhdn tfnh theo sd ndm chung sd'ng eua cap vg chdng O nhdm ket hdn dudi
10 ndm chi ed 15,2% gia dinh cd vg la ngudi ddng gdp thu nhap cao nhdt
Ty le nay d nhdm ket hdn tfl 11-20 nam la 22% va nhdm ke't hdn tfl 21-30
ndm la 29,6%, tren 30 ndm Id 31,6% (Trdn Thi Van Anh va Nguyin Huu
Minh, 2008, tr 94-103)
Dieu tra cabdn gia dinh Viet Nam 2000 phan ehia ddng gdp eua ngudi
vg vd ngudi chdng eho kinh td gia dinh thdnh hai mang: ddng gdp cdng
siie eho kinh te' gia dinh va ddng gdp tiln mat cho kinh te' gia dinh Ke't qua dilu tra eho thd'y ty le ddng gdp nhilu edng sfle nhd't cho kinh te'gia
dinh d ngudi vg eao gd'p ddi ty le nay d ngudi ehdng: 64,5% so vdi 30,8%
(ty le cdn lai Id thudc cac thanh vien khae trong gia dinh nhu eon trai, eon
gdi, dng, bd, ngudi khde) Khdng ed su khac biet dang kl gifla khu vue
Trang 650 Nghidn cUu Gia dinh vk Gidi Quyd'n 22, so 2, tr.45-58
Ihanh phd', ddng bdng vd trung du - miln nui vl ty Ic phu nfl'ddng gdp edng sire nhilu nhdt eho kinh tl gia dinh Cu thi, thanh phd 65,1%), ddng bdng 65,8%, trung du - miln nfli 62,1% Trong khi dd, ty 11 ddng gdp nhilu tiln mat nhdt cho kinh te'gia dinh d ngudi chdng cao gdn gd'p ddi so vdi ty le d ngirdi vg: 58,8% so vdi 32,3% Xet theo khu vue sinh sd'ng, ngudi ehdng d khu \ ire ddng bang ddng gdp liln mat eho kinh tc gia dinh eao hon so vdi khu \'irc thanh phd \';i trung du miln nui: 65,2% so vdi 56,9% va 54,4%
Dieu tra quan he; vp chdng 2011 eho thdy ty Ic ddng gdp cho thu nhdp
gia dinh d ngirdi ehdng eao hern nhilu so vdi ty lO nay d ngudi vg (47% so
\'di 15,9% ), song ty le sd ngudi eho rdng ca hai vg chdng ddng gdp eho kinh 10 gia dinh nhu nhau len tdi 37,1 % Cudc dilu tra cung eho thay phdn
ldn ngirdi vg va ngudi ehdng ed kha nang bao dam cudc sd'ng ddc ldp vl
kinh ic trong trudng hgp khdng ed sir trg giup tir nguon thu nhdp eua chdng
hodc vg: 90,1 % sd ngudi dugc phdng vd'n eho bie't hg cd kha ndng bao dam
cudc sd'ng dde ldp eua ban thdn trong trudng h(rp khdng cd ngudn thu nhap tfl vg hoac ehdng; ehi ed 9,3% cho rdng ddi sd'ng kinh te'eua hg phu thudc vao vg hoac ehdng va 0,7% cam thdy khd tra Idi
Cae ke't qua dilu tra tren ddy cho thd'y, trong cac gia dinh Viet Nam hi|n nay, md hinh "mdt thu nhdp" (thu nhdp eua ngudi chdng hodc ngudi
vg nudi sd'ng ea gia dinh) Id khdng phd bie'n Ty le ea ngudi vg va ngudi ehdng diu ddng gdp eho kinh te gia dinh la rd't cao Ngudi ehdng ddng gdp tiln mat eho kinh tegia dinh nhilu hon ngudi vg, song ngudi vgddng gdp san phdm tieu dung vd edng sfle eho kinh te gia dinh nhilu han ngudi ehdng Phu nu' thdnh thj, phu nfl ed trinh dd hgc van eao, phu nu Iam quan
Iy lanh dao, phu nfl ed sd ndm ke't hdn cao ddng gdp eho kinh te gia dinh eao hon so vdi phu nfl ndng thdn, phu nu ed trinh dd hge vd'n thdp, phu nu khdng Iam quan ly lanh dao, phu nfl mdi kit hdn
L2 Quyen sd h&u va thilra ke tai san ctia ngudi vg va nguoi chong trong gia dinh
Tdi san ciia gia dinh duge xem xet trong bdi \ iei gdm cd nha d, dd't d, dd't canh tae, co sd san xud't kinh doanh, dd dflng ddt tiln va cdc tdi san khdc Cae sd lieu dilu tra eho thd'y cd sir khdc biet dang kl giu'a quy djnh ciia ludt phap vdi quan niem eua ngudi ddn va quyin sd hun uen thuc tl Hien phdp vd cae bd ludt eua nhd nudc Viet Nam ban hdnh cd lidn quan de'n quyin sd hfl'u tai san nhu Bd ludt Ddn su (1995), Ludt Dd't dai (2003), Ludt Hdn nhdn va Gia dinh (2000), Ludt Binh ddng gidi (2006) Day la
CO sd phdp ly eho viee xdc Idp quyin binh ddng giiia vg va chdng vl sd
Trang 7Lg Ngoc van 51
Bang L Ngudi dung t^n tai san cua ^ia dinh ddi vdi
cap vgr chong tur 18-60 tudi (%)*
Loai tai san
Nha a, dai b
Dai canh tac/dai d6i rimg
Co s6 san xuai kinh doanh
6t6
Xemay
Ghe/thuy^n may
Vof diing ten
10.9
8,6
41,1
2 1 , 6
^,f^
2,8
Chong diing
81,4 86,3
.'^2,1
76,4
80,.-^
91,7
ten Va va chong diing ten
7.8
."^,1 6,.'5
2,0
10,0
.'>,.'i
Nguon: Dilu tra gia dinh Viet Nam 2006
* Tdng ty la kh6ng bdng 100 vi con co hlnh thiic ngudi khac diing tdn
hiru tai san chung eua gia dinh Tuy nhien, truyin thd'ng ngudi ehdng dung
ten quyin sd hun ede tdi san ldn eiia gia dinh vdn cdn tdn tai kha phd bie'n
Dieu tra gia dinh Viet Nam 2006 eho thd'y ty le tfl 52,1% de'n 91,7%
ngudi ehdng dung ten ede tdi san eua gia dinh nhu co sd san xud't kinh doanh, nhd d, dd't d, dd't eanh tde, d td, xe may, ghe thuyin, trong khi chi
cd tii 2,8% de'n 41,4%> ngudi vg dung ten eac tai san nay va ty le ca hai vg ehdng eung dung tdn cae tdi san ehi ttr 5,5% de'n 10% (bang 1)
Ke't qua dilu tra cung eho thd'y gia dinh dd thj cd xu hudng binh dang
hon gia dinh ndng thdn vl quyin sd hun tai san giira vg vd ehdng O ndng
thdn, chi ed 7,3% ngudi vg dung ten sd hun/quyin sir dung nha/dd't d; 8% dd'i vdi dd't canh tdc/dd't d6i riing; 31,4% ddi vdi co sd san xud't kinh doanh;
18,2% ddi vdi d td, S% ddi vdi xe may; 2,8% ddi vdi ghe/thuyin mdy Ty
le tuong ung d gia dinh thanh phd la 20,9%, 15,2%, 53%, 25%, 12,1% va 2,2% (Dilu tra gia dinh Viet Nam 2006)
Tuang quan vl sd hiru tdi san giua vg vd ehdng tren ddy phan dnh dde
dilm Ijch sir cua gia dinh Viet Nam: Khi ngudi phu nu di Id'y ehdng thudng
vl sd'ng ehung vdi gia dinh nha chdng Cac tdi san do cha me ehdng dl Iai
thudng do eon trai ke' thura Dieu tra ca bdn ve gia dinh 2000 cho thd'y
trong viee phdn ehia tdi san eho ede eon, con trai vdn dugc uu tien nhilu
hon eon gdi 6 miln Bdc, con trai trudng duge uu tien hon cdc con khde
Trong sd nhung ngudi Ua ldi cd phdn biet trong phdn ehia tai san (chiem 40,7%) tdng sd) thi 98,4%; ndi ehia eho con trai nhilu han, chi cd 1,6% ndi
Trang 852 Nghidn ciJru Gia dinh vk Gidi Quyd'n 22, so 2, tr.45-58
ehia eho eon gdi nhilu han Trong sd nhflng ngudi ed con trai (d miln Bdc) thi 69,7% cho rdng con trai trudng se duge phdn chia tai san nhilu nhd't
2 IVIoi quan he quyen li/c vd chong
Mdi quan hi quyin lire vg ehdng duge xem xel tren hai khfa eanh quan trgng: ai la ehu gia dinh va ai la ngudi quylt djnh ede edng viec quan trgng
Clia gia dinh
2.L Ai la chu gia dinh?
Theo sd lieu Khao sat mfle sd'ng ddn cu 2004, ty le nam la ehii hd chilm 74.34^ r; nfl Id ehu hd chie'm 25,66% 6 khu vue thanh thj, nam la chti hd
chilm 60.98%, nfl la ehu hd chilm 39,02% d khu vue ndng thdn, nam la
ehu hd chie'm 78,84%; nfl la ehu hd chie'm 21,16% (Tdng cue 'Hid'ng ke,
2006, tr 60)
Cdn cfl vao sd lieu tren, ne'u ehu hd ddng thdi la chu gia dinh thi nhin chung da sd nam gidi Iam ehu gia dinh Tuy nhien, ede ke't qua nghien ciiru eho thd'y ngudi ehu gia dinh khdng ddng nhd't vdi ngudi durng ten trong sd ddng ky hd khdu hay ngudi dan dng Idn tudi nhat trong gia dinh
Tra ldi cdu hdi: "Theo dng/bd, ehu hd Id ngudi ed ddc diem gi?" Kit
qua eua Du dn nghien ci'fu gia dinh ndng thdn 2004-2010 eho thd'y ddc
dilm "ehii hd Id ngudi ra ede quydt djnh trong hd gia dinh" cd ty le tan thanh eao nhd't trong sd' ede dde dilm duge neu len trong bang hdi, chilm 63% y kien ngudi tra Idi; tie'p theo la dde dilm "ehii hg la ngudi ddng ky
Id ehii hd trong sd hd tjeh" cd 46% y kie'n tan thanh; cdc dde dilm khde nhu "ehii hd Id ngudi dai dien eho hd gia dinh trong giao dieh vdi ngudi ngoai" ed 31% y kien tan thanh; "chu hd la ngudi dan dng Idn tudi nhd't"
ed 27% y kien tdn thanh; "ehu hd Id ngudi ed thu nhdp nhilu hon ngudi khde trong hd gia dinh" cd 20% y kien tdn thdnh; "chii hd Id ngudi duge kfnh trgng nhd't trong hd gia dinh" ed 18% y kie'n tan thdnh; ehi cd 8% y kie'n cho rdng "chu hd Id ngudi eao tudi nhd't eho du dd la nam hay nfl" va 2% y kie'n cho rdng "chu hd Id ngudi phu nfl Idn tudi nhd't"
Dieu tra gia dinli Viet Nam 2006 cung eung ed'p nhung thdng tin tuong
tiJ trong quan niem cua ngudi ddn vl dac dilm, phdm ehd't, ndng lue ciia ngudi chii gia dinh, eho thd'y su khdng uflng khdp giu'a ngudi dung ten la ehu hd gia dinh vdi ngudi thuc sir Id chii gia dinh tren thuc te' Theo dd,
"guong mdu, cd trdch nhiem" Id phdm ehd't hdng ddu eua ngudi chu gia dinh d ca hai nhdm tudi 18-60 vd 61 tudi trd len vdi cac ty le phdn Udm tuong ung Id 89,1% vd 88,6% Trong khi dd, tieu chi "ngudi ldn tudi nhd't
Trang 9Le Ngoc Van 53
Bang 2 Quan niem ve ngudi chii gia dinh (%)
Quan niem ve ngudi chu gia dinh
Gircfng mSu, co trach nhiem
Co thu nhap cao nhai Uong gia dinh
Ngu5i 16n tuoi nhai trong gia dinh
Co kha nang dua ra cdc quy6t djnh
Co uy tin xa h6i
Quan ni6m khac
NhOmg ngu6i tir 18-60 tu6i
89,1 14.3
9,6
78,5 12,6
2.9
NhOrng ngu6i tir 61 tudi tro ten
88,6
8.7
16,4 68,1 13,6
3,9
Ngudn: Di^u tra gia dinh Viet Nam 2006
trong gia dinh" chi cd 9,6% ngudi tir 18-60 tudi va 16,4% ngudi tfl 61 tudi
trd Idn lua ehgn eho ngudi chu gia dinh (bang 2)
Nhiing nghidn cun tren ddy eho thd'y truyin thd'ng ngudi gia, ngudi dan
dng ndm giii quyin lanh dao gia dinh da thay ddi dang kl trong eae gia
dinh Viet Nam hien dai Phdm ehd't duge nhilu ngudi tan thdnh ddi vdi
ngudi ehii gia dinh Id ngudi guong mdu, ed trach nhiem vd ed kha ndng
dua ra ede quyd't djnh Cae ke't qua nghien cun cung eho thd'y ehu hd xet
theo so hd khdu khdng hoan loan ddng nhd't vdi ngudi ehu gia dinh xet vl
mat van hda
2.2 Ai la ngudi quye't djnh cac cdng viec ciia gia dinh?
Ke't qua nghien cun ehi ra rdng md hinh ra quye't djnh trong gia dinh
da ed nhilu thay ddi so vdi truyin thd'ng Ngudi phu nfl, ngudi vg tham gia
dang kl vao viee quye't djnh cae vd'n di quan trgng eua gia dinh nhu edng
viec san xud't kinh doanh, eae khoan ehi tieu ldn, sd eon, v.v
Theo sd lieu Dieu tra ca bdn ve gia dinh 2000 thi ty le ngudi vg quylt
djnh chfnh cae edng viee san xud't kinh doanh eua gia dinh chie'm 29,5%
so vdi ty le 67,7% d ngudi ehdng Tuy nhien, ed sir khae biet ddng kl gifla
khu vue sinh sd'ng vd lu'a tudi C5 khu vuc thanh phd, ty le ngudi vg quyet dinh chfnh eac cdng viee san xud't kinh doanh len tdi 40,7%, d ndng thdn
ddng bdng ty le nay la 28,9% vd trung du miln nui la 24,8% (ty le tuang
ling d eac khu vuc trdn eua ngudi ehdng la 56,8%, 67,8% va 73,4%)
Trong ede cap vg chdng tre dudi 30 tudi, ty le ngudi vg quye't djnh chfnh
Trang 1054 Nghidn curu Gia dinh vk Gidi Quyen 22, so' 2, tr.45-58
Bang 3 Ngudi quylt djnh eud'i cting cdc cong vide gia dinh
ddi vdi cdc cap vg chdng tir 18-60 tudi (%)
Cong vii'c
.Siiu xuai kinh doanh ciia h6
Chi li6u hkng ngay
Mua bdn/xAy sua nh^ dai
Mua d6 dac dat lidn
Vay VOn
Sir dung vdn vay
I'ci chiic gid it'i
Td chure ma chay/cudi xin
Vo 23.8 80,2 12.1 16.7 20.5
17.7
31.5 16,6
Chong
49,2
7.8 46.5
39.0
44,6 32.1
22,1 22.3
Vo v^ chong
20.2 6.1 31,5 35,5 27.0 41.9 36.6 43.3
Ngudn: Dilu tra gia dinh Viet Nam 2006
ede edng viee san xud't kinh doanh ehi chie'm 16.4% Nhung ty le nay tang ien 25,1% d dd tudi 30-39, 35,2% d dd tudi 40-49 va 36,5% d dd tudi 50 trd len Ddng chfl y Id ty I| hai vg chdng eung quye't djnh cdc cdng viec quan trgng cua gia dinh rd't eao Chdng han, d ca ba khu NTJC thdnh phd, ddng bdng va trung du miln nui ed tdi 88.9'^f, 89,4% va 91,6% ea hai vg ehdng eung quye't djnh sd eon
Dieu tra ca bdn vc Ivnh dang gidi 2005 eung eho thd'y ed 75,7% sd edp
vg ehdng cflng quye't djnh sd eon, 61,1% eung quyet djnh viec hgc hdnh cua con, 61,1%' eung quyet djnh eae edng viee gia dinh va hg hang, 57,1% eung quye't djnh vice mua sdm dd dae ddt tiln, 39,5''c cung quylt dinh eac edng viee san xud't kirjh doanh
Dieu Ira gia dinh \ iet Nam 2006 cho thd'y quyin quye't djnh cudi cung
ddi vdi edng vice gia dinh gifla vg va ehdng hi khdng gid'ng nhau tuy thudc vdo loai cdng viee Cd edng vide ngudi vg quye't dinh chfnh, ed cdng, viec ngudi ehdng quye't djnh chfnh, cd cdng vide ea hai vg chdng cung quye't djnh (bang 3)
Tfnh da dang eua md hinh quyin quye't djnh trong gia dinh phan dnh tfnh da dang eua md hinh ngudi chii gia dinh Cd thi ndi, su thay ddi md hinh quyin quydt djnh trong gia dinh Id ke't qua td't ye'u ciia viec thay ddi
md hinh ngudi ehu gia dinh Su xud't hien ngay cdng nhilu cd'u tnic gia dinh quy md nhd, ft con, ft the' he; viec phu nir tham gia san xud't vd hoat