ĐỀ CƢƠNG CHI TIẾT ÔN TẬP MÔN NGỮ VĂN LỚP 12-LẦN 2

* Nghĩa biểu tượng : – Cây xà nu gắn bó với cuộc sống con người Tây Nguyên: + Cây xà nu có mặt trong đời sống hằng ngày của người dân làng Xôman.. + Lòng căm thù ở Tnú mang đậm chất Tây

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT ÔN TẬP MÔN NGỮ VĂN LỚP 12-LẦN 2

- Thời gian: từ ngày 30/3/2020 đến 19/4/2020

-Yêu cầu đối với học sinh

+ Tự giác ôn tập phần kiến thức cơ bản

+ Làm phần bài tập vào vở đầy đủ

+ Các lớp bắt buộc làm đủ phần đề tự luyện tập

+ Nộp lại cho GV văn của lớp mình vào buổi đầu tiên đi học trở lại

Phần 1: Chuyên đề đọc hiểu văn bản

I Một số vấn đề cần nắm vững khi làm dạng đề đọc hiểu

Cách làm bài đọc hiểu môn văn:

– Nắm được phương pháp đọc – hiểu một văn bản Các yêu cầu và hình thức kiểm tra cụ thể về đọc hiểu

– Nên viết khoảng 1 mặt giấy thi

– Trả lời trực tiếp vào câu hỏi, theo kiểu ―hỏi gì đáp nấy‖ Câu trả lời nên chính xác, đầy đủ, ngắn gọn

– Không cần mở bài và kết bài, không nên gạch đầu dòng mà nên viết mỗi ý trong câu hỏi thành đoạn văn nhỏ, hoàn chỉnh

– Khi xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản Thao tác lập luận hoặc phương thức biểu đạt trong văn bản Các em nên giải thích ngắn gọn

Để làm tốt phần đọc hiểu Ngữ văn, cần phải nắm vững những phần kiến thức sau:

1 Các phong cách ngôn ngữ chức năng

Khi hỏi về phong cách ngôn ngữ chức năng, các em cần phải lưu ý Trong đề thi thường có câu hỏi: Văn bản trên thuộc phong cách ngôn ngữ nào? Các em chú ý đọc kĩ văn bản, tìm hiểu đặc điểm của phong cách ngôn ngữ của văn bản rồi hãy trả lời

Các phong cách ngôn ngữ bao gồm:

 Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

 Phong cách ngôn ngữ khoa học

 Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

 Phong cách ngôn ngữ chính luận

 Phong cách ngôn ngữ hành chính

 Phong cách ngôn ngữ báo chí

2 Các phương thức biểu đạt

Khi hỏi về các phương thức biểu đạt, cần có những lưu ý:

– Một văn bản có khi kết hợp nhiều phương thức biểu đạt khác nhau nhưng bao giờ cũng có một phương thức biểu đạt chính

– Câu hỏi trong đề chỉ yêu cầu các em xác định phương thức biểu đạt chính Các em nên chú ý đọc

kĩ câu hỏi rồi hãy trả lời một cách chính xác

– Có 4 phương thức thường xuất hiện trong các đề thi: biểu cảm, tự sự, miêu tả, nghị luận

3 Các thao tác lập luận

Các thao tác lập luận sẽ bao gồm: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, so sánh, bác bỏ

4 Các biện pháp tu từ

Các biện pháp tu từ thường gặp khi các em làm bài tập phần đọc hiểu Ngữ văn 12 Các biện pháp tu

từ bao gồm: so sánh, ẩn dụ, nhân hóa, vật hóa, hoán dụ, điệp ngữ Khoa trương, nói giảm, liệt kê, tương phản, đối lập Câu hỏi tư từ, chêm xem, im lặng

5 Đặc trưng của các thể thơ

Đặc trưng của các thể thơ: thơ lục bát, thơ song thất lục bát Các thể ngũ ngôn Đường luật Các thể thất ngôn Đường luật Các thể thơ hiện đại

6 Các hình thức lập luận của đoạn văn

Các hình thức lập luận của đoạn văn bao gồm: diễn dịch, quy nạp, song hành, đoạn tổng – phân – hợp, đoạn móc xích

7 Một số phương tiện và phép liên kết

Phương tiện liên kết là yếu tố ngôn ngữ được sử dụng nhằm làm bộ lộ mối dây liên lạc giữa các bộ phận có liên kết với nhau Các phép liên kết chính sau đây: phép lặp, phép thế, phép liên tưởng, phép nghịch đối, phép nối

8 Các phương thức trần thuật

Các phương thức trần thuật thường xuất hiện trong các văn bản truyện kể: truyện, tiểu thuyết

II Luyện đề

Đề 1

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

Trên mạng xã hội, mỗi người là một ông bầu của chính mình trong cuộc xây dựng cho mình một hình ảnh cá nhân Chúng ta đã trở nên kỳ quặc mà không hề biết Hãy hình dung cách đây mười năm, trong một buổi họp lớp, một người bỗng nhiên liên tiếp quẳng ảnh con cái, ảnh dã ngoại công

ty, ảnh con mèo, ảnh bữa nhậu, ảnh lái ô tô, ảnh hai bàn chân mình, ảnh mình trong buồng tắm lên bàn – chắc hẳn người đó sẽ nhận được những ánh mắt ái ngại (…)

Chiếc smartphone đã trở thành một ô cửa nhỏ dẫn người ta thoát khỏi sự buồn chán của bản thân, và cái rung nhẹ báo tin có thông báo mới của nó bao giò cũng đầy hứa hẹn Nhưng càng kết nối, càng online, thì cái đám đông rộn ràng kia lại càng làm chúng ta cô đơn hơn Chỗ này một cái

like, chỗ kia một cái mặt cười, khắp nơi là những câu nói cụt lủn, phần lớn các tương tác trên mạng hời hợt và vội vã Càng bận rộn để giao tiếp nhiều thì chúng ta lại càng không có gì để nói trong mỗi giao tiếp Ngược với cảm giác đầy đặn, được bồi đắp khi chúng ta đứng trước thiên nhiên hay một tác phẩm nghệ thuật lớn, trên mạng xã hội ta bị xáo trộn, bứt rứt, và ghen tị với cuộc sống của người khác như một người đói khát nhìn một bữa tiệc linh đình qua cửa sổ mà không thể bỏ đi Đêm khuya, khi các chấm xanh trên danh sách friend dần dần tắt, người ta cuộn lên cuộn xuống cái news feed để hòng tìm một status bị bỏ sót, một cứu rỗi kéo dài vài giây, một cái nhìn qua lỗ khóa vào cuộc sống của một người xa lạ, để làm tê liệt cảm giác trống rỗng

(Trích Bức xúc không làm ta vô can, Đặng Hoàng Giang, tr.76 - 77, NXB Hội Nhà

văn, 2016)

Câu 1: Đoạn trích trên bàn về ảnh hưởng của mạng xã hội đến đời sống tinh thần hay vật chất? Câu 2: Theo tác giả, chiếc smartphone đem đến cho con người những lợi ích và tồn tại gì?

Câu 3: Tại sao tác giả cho rằng, những trải nghiệm trên mạng xã hội sẽ ―ngược với cảm giác đầy

đặn, được bồi đắp khi chúng ta đứng trước thiên nhiên hay hay một tác phẩm nghệ thuật lớn‖?

Câu 4: Qua những cảnh báo trong đoạn trích, anh/chị rút ra bài học gì?

Đề 2

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:

―Tiếng Việt là một trong những ngôn ngữ hay trên thế giới Tiếng Việt lại khá phong phú, đặc biệt giàu từ vựng mang ngữ nghĩa cụ thể… Ấy thế nhưng, giờ đây không ít người Việt lại sính tiếng Anh thái quá Hình như trong mỗi lời nói, mỗi câu văn của họ phải điểm thêm vài tiếng nước ngoài thì mới là sành điệu, mới có vẻ sang trọng, uyên bác về tri thức, lịch lãm trong giao tiếp?

… Phải chăng những người sính ngoại ngữ ấy tự ti, mặc cảm với tiếng Việt, hay thích khoe

mẽ, hay còn có một lí do nào khác? Chỉ biết rằng nếu không kịp thời chấn chỉnh thì nền văn hóa của dân tộc ta sẽ bị lai căng, bát nháo một cách đáng lo ngại

… Sự lạm dụng tiếng nước ngoài không chỉ làm cho tiếng Việt bị vẩn đục, càng ngày càng kém trong sáng, mà xét về mặt ý thức thì đó lại là một thái độ coi rẻ tiếng mẹ đẻ Nhớ lời Bác dạy, chúng ta chỉ nên vay mượn tiếng nước ngoài trong những trường hợp thật cần thiết, bởi chính cách nói và cách viết của Bác đã là một tấm gương cho chúng ta noi theo‖

(Lược dẫn theo Hoàng Bảo, Đại học Huế, Tạp chí Tri thức Trẻ, số 225, 20/10/2007)

Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt chính trong văn bản trên?

Câu 2: Theo em hiện tượng ―sính ngoại ngữ‖ ảnh hưởng như thế nào đến sự trong sáng của tiếng

Việt?

Câu 3: Tại sao tác giả khẳng định: Nếu không kịp thời chấn chỉnh hiện tượng sính ngoại ngữ thì nền

văn hóa của dân tộc ta sẽ bị lai căng, bát nháo một cách đáng lo ngại?

Câu 4: Thông điệp nào của đoạn trích có ý nghĩa nhất với anh/chị?

Đề 3

Đọc văn bản:

Mẹ ta không có yếm đào nón mê thay nón quai thao đội đầu rối ren tay bí tay bầu

váy nhuộm bùn áo nhuộm nâu bốn mùa

Cái cò… sung chát đào chua…

câu ca mẹ hát gió đưa về trời

ta đi trọn kiếp con người cũng không đi hết mấy lời mẹ ru

(―Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa‖ - Nguyễn Duy)

Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt được sử dụng trong văn bản?

Câu 2 Hình ảnh người mẹ được khắc họa qua những từ ngữ, chi tiết nào?

Câu 3 Văn bản thể hiện tâm tư, tình cảm gì của tác giả đối với người mẹ?

Câu 4 Chỉ ra hiệu quả biểu đạt của chất liệu ca dao được sử dụng trong văn bản?

Câu 5 Hai câu thơ: ―Ta đi trọn kiếp con người/Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru‖ gợi suy nghĩ gì về

lời ru của mẹ đối với những đứa con?

Đề 4

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu nêu ở dưới:

―Ở các nước Âu - Mỹ, lấy ví dụ ở Pháp hiện nay, trung bình một người dân Pháp đọc tới 20 cuốn sách/năm, đối với người dân sống ở thành phố, tầng lớp tri thức, con số đó lên tới 30-50 cuốn/ năm (Nguyễn Hương, bài ―Người Việt ít đọc sách: Cần những chính sách để thay đổi toàn diện‖) Ở Nhật, như đã nói ở trên, ngay từ thời Cải cách Minh Trị, chỉ với 30 triệu dân mà tiêu thụ tới hàng trăm ngàn cuốn sách dạng tinh hoa, ―khó nhằn‖ Ở một quốc gia gần hơn trong cộng đồng ASEAN,

đó là Malaysia, số lượng sách được đọc trên đầu người là 10-20 cuốn/người/năm (2012, số liệu từ ông Trần Trọng Thành, công ty sách điện tử Aleeza) Và ở Việt Nam, theo con số do Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công bố ngày 12/04/2013 ngay trước thềm sự kiện ―Ngày hội Sách và Văn hóa

Đọc‖, số lượng sách một người Việt đọc trong một năm là… 0,8 cuốn, nghĩa là người Việt Nam đọc chưa đầy một cuốn sách trong một năm

Có sự tương quan rõ ràng giữa văn hóa đọc và sự phát triển của một quốc gia Với những con

số ở trên, dễ hiểu vì sao nước Pháp lại có một nền kinh tế, văn hóa và nghệ thuật rạng rỡ như vậy Và nước Nhật có thể đứng dậy thần kỳ sau Thế chiến 2 cũng như vươn lên quật khởi sau bao thiên tai liên miên, hiện đang là nền kinh tế đứng thứ hai thế giới với nền khoa học-công nghệ tiên tiến bậc nhất Malaysia đang là ngôi sao mới ở khu vực ASEAN với những chính sách đổi mới và mở cửa đột phá gần đây Và người Do Thái với câu chuyện ở đầu bài, ―Một dân tộc 13 triệu dân nhưng sinh ra gần 40% chủ nhân của các giải Nobel; 1/3 trên tống số các nhà triệu phú đang sống và làm việc tại

Mỹ là người Do Thái; 20% giáo sư tại các trường đại học hàng đầu hiện nay; 3 nhân vật sau Công nguyên cho đến hiện tại có tác động lớn nhất đến lịch sử nhân loại là Chúa Jesus, Karl Marx và Alber Einstein… là người Do Thái

Mỗi người Việt chưa đọc nổi một cuốn sách/năm, ai có thể khẳng định không liên quan đến tình trạng suy thoái toàn diện từ kinh tế, giáo dục, văn hóa, xã hội cũng như nhân cách con người hiện nay ở Việt Nam?

(Ngẫm về ―tủ rượu‖ của người Việt và ―tủ sách‖ của người Do Thái theo Báo mới)

Câu 1 Văn bản trên thuộc phong cách chức năng ngôn ngữ nào?

Câu 2 Nêu các ý chính của văn bản?

Câu 3 Nhận xét về cách lập luận của tác giả?

Câu 4 Những số liệu mà tác giả đưa ra trong văn bản cho anh/chị hiểu thêm điều gì về hiện trạng

mà văn bản đề cập tới?

Câu 5 Văn bản trên gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về mối quan hệ giữa văn hóa đọc với lối sống và

nhận thức của giới trẻ hiện nay?

Đề 5

1 Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi từ 1 đến 4:

Ta đã lớn lên rồi trong khói lửa Chúng nó chẳng còn mong được nữa Chặn bàn chân một dân tộc anh hùng Những bàn chân từ than bụi, lầy bùn

Đã bước dưới mặt trời cách mạng

Những bàn chân của Hóc Môn, Ba Tơ, Cao Lạng Lừng lẫy Điện Biên, chấn động địa cầu

Những bàn chân đã vùng dậy đạp đầu

Lũ chúa đất xuống bùn đen vạn kiếp!

Ta đi tới, không thể nào chia cắt Mục Nam quan đến bãi Cà Mau Trời ta chỉ một trên đầu

Bắc nam liền một biển

Lòng ta không giới tuyến Lòng ta chung một cụ Hồ Lòng ta chung một Thủ đô Lòng ta chung một cơ đồ Việt Nam!

(Tố Hữu, Ta đi tới, trích Thơ Tố Hữu, NXB Giáo dục, 2003)

Câu 1 Đoạn thơ trên được viết bằng thể thơ nào?

Câu 2 Chỉ ra và nêu tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ thứ nhất

Câu 3 Câu thơ ―Lừng lẫy Điện Biên, chấn động địa cầu‖ nhắc đến sự kiện lịch sử nào của dân tộc?

Cảm xúc của tác giả khi nhắc đến sự kiện lịch sử này là gì?

Câu 4 Theo em, nhân vật trữ tình ―ta‖ trong đoạn thơ là ai?

2 Đọc đoạn văn sau đây và trả lời các câu hỏi từ 5 đến 8:

19.5.1970

Được thư mẹ… Mẹ của con ơi, mỗi dòng chữ, mỗi lời nói của mẹ thấm nặng yêu thương, như những dòng máu chảy về trái tim khao khát nhớ thương của con Ôi! Có ai hiểu lòng con ao ước được về sống giữa gia đình, dù chỉ là giây lát đến mức nào không? Con vẫn hiểu điều đó từ lúc bước chân lên chiếc ô tô đưa con vào con đường bom đạn Nhưng con vẫn ra đi vì lí tưởng Ba năm qua, trên từng chặng đường con bước, trong muôn vàn âm thanh hỗn hợp của chiến trường, bao giờ cũng

có một âm thanh dịu dàng tha thiết mà sao có một âm lượng cao hơn tất cả mọi đạn bom sấm sét vang lên trong lòng con Đó là tiếng nói của miền Bắc yêu thương, của mẹ, của ba, của em, của tất

cả Từ hàng lim xào xạc bên đường Đại La, từ tiếng sóng sông Hồng dào dạt vỗ đến cả âm thanh hỗn tạp của cuộc sống Thủ đô vẫn vang vọng trong con không một phút nào nguôi cả

(Nhật kí Đặng Thùy Trâm, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2005)

Câu 5 Đoạn văn được viết theo phong cách ngôn ngữ nào? Trong đoạn văn có những phương thức

biểu đạt nào?

Câu 6 ―Lí tưởng‖ mà liệt sĩ - bác sĩ Đặng Thùy Trâm nhắc đến trong đoạn văn trên là gì?

Câu 7 Đọc đoạn nhật kí trên, điều gì khiến anh/chị xúc động nhất?

Câu 8 Anh/ chị nghĩ gì về sự hi sinh của những người trẻ tuổi trong các cuộc kháng chiến chống

giặc ngoại xâm của dân tộc? (trình bày trong khoảng 7 dòng)

Đề 6

Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi từ câu 1 đến câu 4

Con đê dài hun hút như cuộc đời Ngày về thăm ngoại, trời chợt nắng, chợt râm Mẹ bảo:

- Nhà ngoại ở cuối con đê

Trên đê chỉ có mẹ, có con Lúc nắng mẹ kéo tay con:

- Đi nhanh lên kẻo nắng vỡ đầu ra

Con cố Lúc râm con đi chậm, mẹ mắng:

- Đang lúc mát trời, nhanh lên kẻo nắng bây giờ!

Con ngỡ ngàng: Sao nắng, sao râm đều phải vội?

“Trên đê chỉ có mẹ, có con Lúc nắng mẹ kéo tay con:

- Đi nhanh lên kẻo nắng vỡ đầu ra.”

Xác định biện pháp tu từ và hiệu quả nghệ thuật của việc sử dụng biện pháp đó?

Câu 3 Nêu nội dung chính của văn bản trên?

Câu 4 Viết một đoạn văn ngắn (3 - 5 câu) về bài học mà anh/ chị rút ra từ văn bản trên?

Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi từ câu 5 đến câu 7

Cuối năm nay, Cộng đồng kinh tế ASEAN sẽ chính thức được thành lập, theo đó các quốc gia thành viên phải thực hiện cam kết về tự do luân chuyển lao động Việc lưu chuyển lao động trong khu vực là một yêu cầu tất yếu để tạo điều kiện thúc đẩy cho quá trình hợp tác và lưu thông thương mại giữa các nước Như vậy, trong một cộng đồng gồm 660 triệu dân, các nhân sự có chuyên môn

cao có thể tự do luân chuyển công việc từ quốc gia này tới bất kỳ quốc gia nào khác trong khối Đây vừa tạo ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho lực lượng lao động Việt Nam trong công cuộc cạnh tranh khắc nghiệt với lao động trong khu vực

(Báo Giáo Dục và Thời Đại, số 86, ngày 10/04/2015)

Câu 5 Xác định thao tác lập luận chủ yếu?

Câu 6 Văn bản nói về vấn đề gì?

Câu 7 Theo anh/chị cơ hội và thách thức đối với lực lượng lao động Việt Nam là gì?

ĐƠN XIN PHÚC KHẢO BÀI THI

Kính gửi: Ban Giám Hiệu trường THPT X

Em là A., học sinh lớp 12C

Thưa Ban Giám Hiệu, trong kì thi học kì I hồi thứ 6 tuần trước, môn Hóa học của em được có

4 điểm Trong khi em dò kết quả trên mạng thì phải là 6 điểm mới đúng

Vì vậy, em làm đơn này xin Ban Giám Hiệu xem xét chấm lại bài để em khỏi bị oan ức

Em xin chân thành cảm ơn

… ngày…tháng…năm…

Người làm đơn

LÊ NGỌC A

a Anh/chị hãy chỉ ra những lỗi sai về chính tả, về cách sử dụng từ ngữ, diễn đạt không phù hợp với

phong cách ngôn ngữ hành chính trong lá đơn trên

b Điều chỉnh những lỗi sai đó bằng cách viết lại hoàn chỉnh lá đơn trên

b Giải thích ý nghĩa của câu nói ―Trong thế giới khốc liệt của AIDS, không có khái niệm chúng ta

và họ.‖?

Đề 8

Văn bản 1: Đọc văn bản và trả lời các câu hỏi từ 1 đến 4:

THI THỔI XÔI NẤU CƠM

―Đây là một trong những môn thi để tuyển nữ quan ở thôn Hạc Đỉnh, Hoằng Hóa, Thanh Hóa Cuộc thi bắt đầu từ sáng tinh mơ ngày giáp tết Hằng năm, dân làng phải tuyển 48 (trong số hàng trăm) trinh nữ cho đội đến Mã Cương Sau tiếng trống lệnh, mỗi nữ sinh xuống một thuyền thúng (thúng trên đầm Giang Đỉnh, mang theo kiềng, nồi, chõ, gạo nếp, gạo tẻ cùng rơm ướt và bã mía tươi) Các cô chèo ra giữa đầm, chuẩn bị bếp, vo gạo để chờ lệnh bắt đầu cuộc thi Sau tiếng trống lệnh mới được nhóm lửa, các cô thổi cơm hay đồ xôi trước tùy ý, miễn là xong sớm để chèo thuyền vào nộp cơm và xôi cho Ban giám khảo Nếu xong trước, xôi vẫn phải ngon, dẻo thì mới được điểm cao

Khó khăn với các cô là ở chỗ nhóm bếp, thổi lửa Phải giữ sao cho thuyền khỏi chòng chành, bếp lửa hướng ra phía gió dễ tắt Các bà mẹ đã dạy các cô cách thức nhóm lửa bằng mồi ướt, thổi lửa mỗi khi bếp tắt, cách chọn hướng kê bếp theo chiều gió, giữ lửa cháy điều hòa, cách ước lượng thời gian Các cô đốt những nén hương và trông theo những đoạn hương cháy để biết nồi cơm, chõ xôi đã vừa chín chưa

Nếu gặp mưa phùn gió bấc, các cô sẽ trải qua một cuộc thi vất vả, còn nếu như mưa nặng hạt thì các cô sẽ được đưa lên bãi Giang Đỉnh trổ tài dưới những mái tranh Cuộc thi diễn ra suốt buổi sáng.‖

Văn bản 2: Đọc văn bản và trả lời các câu hỏi từ 5 đến 8:

―Tỉnh dậy hắn thấy già mà vẫn còn cô độc Buồn thay cho đời! Có lý nào như thế được? Hắn

đã già rồi hay sao? Ngoài bốn mươi tuổi đầu Dẫu sao, đó không phải tuổi mà người ta mới bắt đầu

sửa soạn Hắn đã tới cái dốc bên kia của đời Ở những người như hắn, chịu đựng biết bao nhiêu là chất độc, đầy đọa cực nhọc mà chưa bao giờ ốm, một trận ốm có thể gọi là dấu hiệu báo rằng cơ thể

đã hư hỏng nhiều Nó là một cơn mưa gió cuối thu cho biết trời gió rét, nay mùa đông đã đến Chí Phèo hình như đã trông thấy trước tuổi già của hắn, đói rét và ốm đau, và cô độc, cái này còn đáng

sợ hơn đói rét và ốm đau.‖

(Chí Phèo - Nam Cao)

Câu hỏi:

Câu 5 Đoạn văn trên thuộc phong cách ngôn ngữ gì? Nêu nội dung của đoạn văn? Câu 6 Nêu cụ

thể những câu trần thuật, câu cảm thán, câu nghi vấn trong đoạn văn trên Việc kết hợp sử dụng nhiều kiểu câu như vậy có tác dụng gì?

Câu 7 Hãy chỉ ra những hình ảnh ẩn dụ và hình ảnh so sánh được sử dụng trong đoạn văn trên? Câu 8 Viết 1 đoạn văn ngắn về chủ đề: Sự thức tỉnh của Chí Phèo

Đề 9

Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi từ câu 1 đến câu 4:

Có những quá trình không phải hoài thai, không đẻ gì (theo nghĩa hẹp và theo nghĩa đen sinh học) nhưng rất khổ đau và nặng nhọc đèo bòng Ngọc trai nguyên chỉ là một hạt cát, một hạt bụi biển xâm lăng vào vỏ trai, lòng trai Cái bụi bặm khách quan nơi rốn bể lẻn vào cửa trai Trai xót lòng Máu trai liền tiết ra một thứ nước dãi bọc lấy cái hạt buốt sắc Có những cơ thể trai đã chết ngay vì hạt cát từ đâu bên ngoài gieo vào giữa lòng mình (và vì trai chết nên cát bụi kia vẫn chỉ là hạt cát) Nhưng có những cơ thể trai vẫn sống, sống lấy máu, lấy rãi mình ra mà bao phủ lấy hạt đau, hạt xót Tới một thời gian nào đó, hạt cát khối tình con, cộng với nước mắt hạch trai, đã trở thành lõi sáng của một hạt ngọc tròn trặn ánh ngời

Câu 1 Hãy ghi lại câu văn nêu khái quát chủ đề của đoạn trích trên?

Câu 2 Hãy giải thích ý nghĩa của hình ảnh ―hạt cát khối tình con‖

Câu 3 Xác định biện pháp tu từ nghệ thuật của đoạn văn trên?

Câu 4 Từ đoạn văn trên anh (chị) có thể rút ra bài học gì trong cuộc sống? Trả lời 5- 7 dòng

Đọc đoạn thơ sau đây và trả lời câu hỏi từ câu 5 đến câu 8:

Ơi cơn mưa quê hương

Đã ru hát tâm hồn ta từ thuở bé

Đã thấm nặng lòng ta những tình yêu chớm hé Nghe tiếng mưa rơi trên tàu chuối bẹ dừa Thấy mặt trời lên khi tạnh những cơn mưa

Ta yêu quá như lần đầu mới biết

Ta yêu mưa như yêu gì thân thiết Như tre, dừa như làng xóm quê hương Như những con người biết mấy yêu thương

(Lê Anh Xuân)

Câu 5 Chỉ ra phương thức biểu đạt chính trong đoạn thơ trên?

Câu 6 Những hình ảnh nào thể hiện tình cảm gắn bó sâu nặng với quê hương của tác giả? Nêu nội

dung chính của văn bản

Câu 7 Xác định 02 biện pháp tu từ được tác giả sử dụng trong 4 dòng thơ cuối của văn bản trên Câu 8 Anh (chị) hiểu như thế nào về 2 câu thơ sau: ―Ơi cơn mưa quê hương - Đã ru hát tâm hồn ta

từ thuở bé‖ Trả lời trong khoảng 5- 7 dòng

Đề 10

Đọc đoạn thơ sau đây và thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 3:

"Nếu Tổ quốc neo mình đầu sóng cả Những chàng trai ra đảo đã quên mình Một sắc chỉ về Hoàng Sa thuở trước Còn truyền đời con cháu mãi đinh ninh

Nếu Tổ quốc nhìn từ bao mất mát Máu xương kia dằng dặc suốt ngàn đời Hồn dân tộc ngàn năm không chịu khuất Dáng con tàu vẫn hướng mãi ra khơi"

(Trích Tổ quốc nhìn từ biển - Nguyễn Việt Chiến)

Câu 1 Nhân vật trữ tình đã gửi gắm cảm xúc, tâm tư gì vào đoạn thơ?

Câu 2 Đoạn thơ mang đến cho người đọc nhận thức gì về Tổ quốc xưa và nay? Câu 3 Tìm và phân

tích hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ?

Đọc các đoạn văn sau đây và thực hiện các yêu cầu từ 4 đến 6:

(1) "Ngục quan cảm động, vái người tù một vái, chắp tay nói một câu mà dòng nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào: "Kẻ mê muội này xin bái lĩnh"

(Trích Chữ người tử tù- Nguyễn Tuân) (2) "Nhưng tức quá, càng uống càng tỉnh ra Tỉnh ra, chao ôi, buồn! Hơi rượu không sặc sụa, hắn cứ thoang thoáng thấy hơi cháo hành Hắn ôm mặt khóc rưng rức."

(Trích Chí Phèo - Nam Cao)

(3) "- Trống thúc thuế đấy Đằng thì nó bắt giồng đay, đằng thì nó bắt đóng thuế Giời đất này không chắc đã sống qua được đâu các con ạ - Bà lão ngoảnh vội ra ngoài Bà lão không dám để con dâu nhìn thấy bà khóc."

(Trích Vợ nhặt - Kim Lân)

Câu 4 Xác định nội dung của từng đoạn văn bản? Tìm một câu khái quát đặt làm nhan đề chung cho

các đoạn văn?

Câu 5 Các đoạn văn bản được viết theo phong cách ngôn ngữ nào? Lí giải?

Câu 6 Hãy viết một đoạn văn nhỏ (khoảng 5-7 dòng), bày tỏ cảm nhận về tác động của hình ảnh

những giọt nước mắt trong các đoạn văn bản trên đối với anh/chị?

Phần 2: Chuyên đề nghị luận văn học Bài 1: Ôn tập tác phẩm “Rừng xà nu” – Nguyễn Trung Thành

I KIẾN THỨC CƠ BẢN

1 Hoàn cảnh sáng tác rừng xà nu

– Tác phẩm được viết năm 1965 khi giặc Mĩ đổ quân ào ạt vào bãi biển Chu Lai – Quảng Nam Đó

là lúc nhà văn muốn viết một bài ―Hịch tướng sĩ‖ thời đánh Mĩ để động viên, cổ động nhân dân bước vào cuộc kháng chiến chống Mĩ

– Truyện được đăng trên tạp chí Văn nghệ quân giải phóng miền Trung Trung Bộ, sau đó được in trong tập Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc

2.Tóm tắt rừng xà nu

Mở đầu truyện là cảnh rừng xà nu bạt ngàn đứng trong ―tầm đại bác ‖của giặc đang ưỡn tấm ngực lớn ra che chở cho làng Xôman Sau 3 năm đi lực lượng, Tnú được cấp trên cho phép về thăm làng một đêm Bé Heng nay đã trở thành một giao liên chững chạc, nhanh nhẹn Dít nay đã trở thành bí thư chi bộ kiêm chính trị viên xã đội vững vàng Đêm hôm đó, cụ Mết đã kể cho cả dân làng nghe về cuộc đời Tnú Hồi đó Mĩ Diệm khủng bố gắt gao, được anh Quyết dìu dắt Tnú cùng Mai tham gia nuôi giấu cán bộ cách mạng từ nhỏ Giặc bắt anh, sau 3 năm anh lại vượt ngục Kontum trở về Lúc này anh Quyết đã hi sinh, Tnú lấy Mai Anh tiếp tục cùng dân làng mài giáo mác chuẩn bị chiến đấu Giặc nghe tin, chúng về làng càn quét, khủng bố Kẻ thù bắt vợ con anh, tra tấn tàn bạo ngay trước mắt anh Căm hờn cháy bỏng, anh đã nhảy xổ ra giữa bọn lính nhưng cũng không cứu được mẹ con Mai Giặc bắt anh, quấn giẻ tẩm nhựa xà nu đốt mười đầu ngón tay anh Cụ Mết cùng thanh niên trong làng đã nổi dậy giết sạch bọn lính cứu Tnú Sau đó anh gia nhập lực lượng quân giải phóng

Câu chuyện kết thúc bằng cảnh cụ Mết và Dít tiễn Tnú trở lại đơn vị, trước mắt họ là những cánh rừng xà nu nối tiếp đến tận chân trời

Nguyên: sức sống mãnh liệt, kiên cường, bất khuất, khao khát tự do

– Nhan đề còn gợi chủ đề, cảm hứng sử thi cho truyện ngắn

4 Hình tƣợng cây xà nu

* Vị trí xuất hiện : nhan đề, đầu và cuối tác phẩm, xuất hiện trong sự đối chiếu so sánh với các nhân vật ở trong truyện

* Nghĩa thực : Đây là một loài cây có thật ở vùng đất Tây Nguyên

* Nghĩa biểu tượng :

– Cây xà nu gắn bó với cuộc sống con người Tây Nguyên:

+ Cây xà nu có mặt trong đời sống hằng ngày của người dân làng Xôman

+ Cây xà nu tham dự vào những sự kiện trọng đại của dân làng Xôman

+ Cây xà nu gắn với cuộc sống của người dân làng Xôman đến mức nó đã thấm sâu vào nếp suy nghĩ

và cảm xúc của họ, cụ Mết nói về cây xà nu với tất cả tình cảm yêu thương, gần gũi xen lẫn tự hào

―không có gì mạnh bằng cây xà nu đất ta‖ Cây xà nu đã trở thành một phần máu thịt trong đời sống vật chất và tinh thần của mảnh đất này

– Cây xà nu tượng trưng cho số phận và phẩm chất của con người Tây Nguyên trong chiến tranh cách mạng

+ Thương tích mà rừng xà nu phải gánh chịu do đại bác của kẻ thù tượng trưng cho những mất mát, đau thương vô bờ mà dân làng Xôman nói riêng (anh Xút, bà Nhan, mẹ con Mai…) và đồng bào Tây Nguyên nói chung đã phải trải qua trong cuộc chiến đấu

+ Đặc tính ham ánh sáng của cây xà nu tượng trưng cho niềm khát khao tự do, lòng tin vào lý tưởng cách mạng của người dân Tây Nguyên, của đồng bào miền Nam trong cuộc kháng chiến

+ Khả năng sinh sôi mãnh liệt của cây xà nu gợi nghĩ đến sự tiếp nối của nhiều thế hệ người dân Tây Nguyên (cụ Mết, Tnú, Mai, Dít, Heng) đoàn kết bên nhau trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ + Sự tồn tại kỳ diệu của rừng xà nu qua những hành động hủy diệt của kẻ thù tượng trưng cho sức

sống bất diệt, sự bất khuất, kiên cường và sự vươn lên mạnh mẽ của con người Tây Nguyên trong cuộc chiến mất còn với kẻ thù

+ Hình tượng cây xà nu vừa hiện thực lại vừa mang đậm ý nghĩa biểu tượng Miêu tả cây xà nu trong

sự so sánh đối chiếu thường xuyên với con người Các hình thức ẩn dụ, nhân hóa, tượng trưng đều được vận dụng nhằm thể hiện sống động, hùng vĩ, khoáng đạt của thiên nhiên đồng thời gợi ra nhiều suy tưởng sâu xa về con người, về đời sống

+ Hình ảnh cây xà nu xuất hiện ở đầu tác phẩm rồi kết thúc tác phẩm lại hiện ra cánh rừng xà nu bạt ngàn Đây là một kết cấu vòng tròn Kết cấu ấy cho phép ta nghĩ : cây xà nu không chỉ là tượng trưng cho một làng Xô Man nhỏ bé hay cho một vùng núi rừng Tây Nguyên Có thể đó còn là biểu tượng của cả miền Nam, của cả dân tộc Việt Nam trong những tháng năm chống đế quốc Mĩ

5 Hình tƣợng nhân vật Tnú

– Tnú là người có tính cách trung thực, gan góc, dũng cảm, mưu trí:

+ Giặc giết bà Nhan, anh Xút nhưng Tnú (lúc bấy giờ còn nhỏ) không sợ Tnú vẫn cùng Mai xung phong vào rừng nuôi giấu cán bộ

+ Học chữ thua Mai, Tnú đập vỡ bảng, lấy đá đập vào đầu đến chảy máu

+ Khi đi liên lạc không đi đường mòn mà ―xé rừng mà đi‖, không lội chỗ nước êm mà ―lựa chỗ thác mạnh vượt băng băng như con cá kình‖ Bởi theo Tnú những chỗ nguy hiểm giặc ―không ngờ‖ đến + Bị giặc phục kích bắt, bị tra tấn dã man nhưng Tnú quyết không khai Khi bọn giặc kéo về làng, bắt Tnú khai cộng sản ở đâu anh đặt tay lên bụng dõng dạc nói ―cộng sản ở đây này‖

– Tnú là người có tính kỷ luật cao, tuyệt đối trung thành với cách mạng

+ Tham gia lực lượng vũ trang, nhớ nhà, nhớ quê hương nhưng khi được phép của cấp trên mới về thăm

+ Tính kỉ luật cao trong mối quan hệ với cách mạng biểu hiện thành lòng trung thành tuyệt đối: khi

bị kẻ thù đốt mười đầu ngón tay, ngọn lửa như thiêu đốt gan ruột nhưng Tnú không kêu nửa lời, anh luôn tâm niệm lời dạy của anh Quyết : ―người cộng sản không thèm kêu van‖

– Một trái tim yêu thương và sục sôi căm giận

+ Tnú là một người sống rất nghĩa tình : Tnú đã tay không xông ra cứu vợ con Động lực ghê gớm ấy

chỉ có thể được khơi nguồn từ trái tim cháy bỏng ngọn lửa yêu thương và ngọn lửa căm thù Tnú là con người tình nghĩa với buôn làng: anh lớn lên trong sự đùm bọc yêu thương của người dân làng Xôman

+ Lòng căm thù ở Tnú mang đậm chất Tây Nguyên: Tnú mang trong tim ba mối thù : Thù của bản thân; Thù của gia đình; Thù của buôn làng

– Ở Tnú, hình tượng đôi bàn tay mang tính cách, dấu ấn cuộc đời

+ Khi lành lặn : đó là đôi bàn tay trung thực, nghĩa tình (bàn tay cầm phấn viết chữ anh Quyết dạy cho ; bàn tay cầm đá đập vào đầu mình để tự trừng phạt vì học hay quên chữ …

+ Khi bị thương : đó là chứng tích của một giai đoạn đau thương, của thời điểm lòng căm hận sôi trào ―Anh không cảm thấy lửa ở mười đầu ngón tay nữa Anh nghe lửa cháy trong lồng ngực, cháy trong bụng‖ Đó cũng là bàn tay trừng phạt, bàn tay quả báo khi chính đôi bàn tay tàn tật ấy đã bóp chết tên chỉ huy đồn giặc trong một trận chiến đấu của quân giải phóng

– Hình tượng Tnú điển hình cho con đường đấu tranh đến với cách mạng của người dân Tây Nguyên làm sáng tỏ chân lí của thời đại đánh Mĩ : ―chúng nó đã cầm súng mình phải cầm giáo‖

+ Bi kịch của Tnú khi chưa cầm vũ khí là bi kịch của người dân STrá khi chưa giác ngộ chân lý (bà Nhan, anh Xút) Tnú là người có thừa sức mạnh cá nhân nhưng anh vẫn thất bại đau đớn khi không

có vũ khí Với bàn tay không có vũ khí trước kẻ thù hung bạo anh đã không bảo vệ được vợ con và bản thân

+ Tnú chỉ được cứu khi dân làng Xôman đã cầm vũ khí đứng lên Cuộc đời bi tráng của Tnú là sự chứng minh cho chân lí : phải dùng bạo lực cách mạng để tiêu diệt bạo lực phản cách mạng

+ Con đường đấu tranh của Tnú từ tự phát đến tự giác cũng là con đường đấu tranh đến với cách mạng của làng Xôman nói riêng và người dân Tây Nguyên nói chung

Tóm lại, câu chuyện về cuộc đời và con đường đi lên của Tnú mang ý nghĩa tiêu biểu cho số phận và con đường của các dân tộc Tây Nguyên trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ Vẻ đẹp và sức mạnh của Tnú là sự kết tinh vẻ đẹp và sức mạnh của con người Tây Nguyên nói riêng và người Việt Nam nói chung trong thời đại đấu tranh cách mạng

6 Cụ Mết, Dít, bé Heng

– Cụ Mết : ―Pho sử sống‖ của làng Xô man; Người giữ lửa truyền thống của cả bộ tộc, người kết nối quá khứ và hiện tại, hôm qua và hôm nay; ―thủ lĩnh‖ tinh thần, người định hướng con đường đi theo cách mạng cho cả bộ tộc; nhân vật tiêu biểu cho tính cách quật cường, bất khuất của dân làng Xô Man nói riêng, người Tây Nguyên nói chung, thậm chí rộng ra là cả dân tộc

Nếu ví làng Xôman như một khu rừng Xà nu đại ngàn, thì cụ Mết chính là cây đại thụ

– Dít : một cô bé gan dạ, dũng cảm, sớm tiếp bước các thế hệ đi trước khi đến với cách mạng; tiêu biểu thế hệ trẻ của làng Xô man trưởng thành trong cuộc kháng chiến; Cùng với Tnú, Dít là lực lượng chủ chốt của cuộc đấu tranh ngày hôm nay, đó là sự tiếp nối tự giác và quyết liệt.Cũng như Tnú, Mai và nhiều thanh niên khác trong làng, Dít là một trong ―những cây xà nu đã trưởng thành‖ của ―đại ngàn Xô man‖ hùng vĩ

– Bé Heng: Một cậu bé hồn nhiên, ngộ nghĩnh đáng yêu; Sớm tham gia vào cuộc kháng chiến chung của cả làng; Là hình ảnh tiêu biểu về một thế hệ đánh Mĩ mới, sẽ tiếp bước một cách mạnh mẽ

những Tnú, Mai, Dít; Trong ―Rừng xà nu‖, bé Heng chính là một trong những ―cây xà nu con‖ ―mới mọc lên‖

7 Biểu hiện của khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

+ Đề tài: Viết về cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ; số phận và con đường giải phóng của dân làng Xôman) không chỉ là vấn đề sinh

tử của một ngôi làng ở Tây Nguyên mà còn là của cả dân tộc Việt Nam

+ Hệ thống nhân vật mà điển hình là Cụ Mết, Tnú, Dít: đều là những cá nhân anh hùng kết tinh cao

độ vẻ đẹp và phẩm chất của cả cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên, thậm chí của con người Việt Nam trong chiến đấu (yêu nước, căm thủ giặc sâu sắc, gan dạ, dũng cảm, kiên cường, trung thành với cách mạng…

+ Không gian nghệ thuật: rộng lớn

+ Cách kể chuyện: Chuyện được kể bên bếp lửa qua lời kể của một già làng, đông đảo dân làng từ già đến trẻ đều đang quây quần bên bếp lửa để lắng nghe, không khí rất trang nghiêm

+ Xây dựng thành công những hình tượng nghệ thuật độc đáo – hình tượng cây xà nu, rừng xà nu không chỉ thể hiện tư tưởng chủ đề, đem lại chất sử thi mà còn tạo nên giá trị lãng mạn bay bổng cho thiên truyện

+ Giọng điệu: ngợi ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng; ngôn ngữ trang trọng, hào hùng

+ Khắc họa thành công hình tượng cây xà nu vừa hiện thực vừa mang đậm ý nghĩa biểu tượng, đem

lại chất sử thi và lãng mạn, bay bổng cho thiên truyện

+ Nghệ thuật trần thuật sinh động (đan cài câu chuyện về cuộc đời Tnú và cuộc nổi dậy của dân làng

Xô Man; xen kẽ thời gian kể chuyện và thời gian của các sự kiện; phối hợp các điểm nhìn,…) tạo nên giọng điệu, âm hưởng phù hợp với không gian Tây Nguyên

9 Chủ đề

Rừng xà nu là câu chuyện về quá trình trưởng thành trong nhận thức cách mạng của một con

người, cũng như của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên Chân lí tất yếu mà họ nhận ra là: chỉ có dùng bạo lực cách mạng mới có thể đè bẹp được bạo lực phản cách mạng

III Luyện đề

Đề bài 1: Nhân vật trong ― Rừng xà nu‖ của Nguyễn Trung Thành đều là những con người kiên

cường bất khuất của núi rừng Tây Nguyên trong công cuộc chống Mĩ cứu nước, nhưng mỗi người lại mang những nét riêng, những vẻ đẹp riêng khó quên Hãy phân tích các nhân vật cụ Mết, Tnú, Dít

để làm sáng tỏ điều đó

Gợi ý :

I Mở bài

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu luận đề: Nhân vật trong ― Rừng xà nu‖ của Nguyễn Trung Thành đều là những con người kiên cường bất khuất của núi rừng Tây Nguyên trong công cuộc chống Mĩ cứu nước, nhưng mỗi người lại mang những nét riêng, những vẻ đẹp riêng khó quên

II.Thân bài

1 Nét chung:

Họ đều là những người con kiên cường, bất khuất của Tây Nguyên, thể hiện qua:

- Yêu buôn làng, yêu nước, căm thù giặc sâu sắc

- Quyết tâm đứng lên đáng giặc để bảo vệ buôn làng, bảo vệ đất nước

- Kiên cường, bất khuất, dũng cảm tạo nên khí thế đồng khởi chống Mĩ

2 Nét riêng:

a Cụ Mết:

- Già làng, người chỉ huy, linh hồn của làng Xô Man trong chống Mĩ

- Một cụ già khỏe mạnh quắc thước ― như cây cổ thụ giữa buôn làng‖, ― ngực căng như cây xà nu‖ Hai tay rắn chắc như hai gọng kìm, tiếng nói ồ ồ vang vang

- Cụ chỉ huy dân làng xông vào giết sạch bọn giặc trên sàn nhà rông, đốt lên ngọn lửa đồng khởi cháy sáng khắp rừng Xô Man với chân lí giản dị ― Chúng nó cầm súng, mình phải cầm giáo‖

- Cụ là niềm tin, người tổ chức, tập hợp dân làng đoàn kết chống giặc

b Tnú:

- Người con ưu tú của buôn làng đã ra đi đánh giặc để trả thù cho quê hương và cho bàn thân

- Là người quyết liệt, mạnh mẽ - đặc trưng cho sự kiên cường, bất khuất của con người Tây Nguyên sống giữa núi rừng hùng vĩ

- Căm thù như lửa cháy ngùn ngụt

- Nếu cụ Mết xứng đáng với hình ảnh cây xà nu đại thụ giữa rừng xà nu bạt ngàn xanh thẫm, thì bé Heng tượng trưng cho cây xà nu mới lớn ngọn xanh rờn, hình nhọn mũi tên lao thẳng lên bầu trời, hứa hẹn sẽ đi xa hơn thế hệ trước

- Nghệ thuật miêu tả nhân vật của Nguyễn Trung Thành mang những nét độc đáo, đậm khí vị Tây Nguyên anh hùng Nếu rừng xà nu tượng trưng cho các thế hệ dân tộc Tây Nguyên kiên cường, thì các nhân vật cụ Mết, Tnú, Dít, bé Heng là hình ảnh những lớp cây xà nu đại diện cho các thế hệ nối tiếp nhau của dân làng Xô Man, được khắc họa thật sinh động

- Qua Rừng xà nu, ta hiểu biết và mến yêu thêm đất nước con người Tây Nguyên Họ đã góp phần

không nhỏ vào sự nghiệp chiến đấu chung để giải phóng dân tộc

Đề 2: Phân tích nhân vật Tnú trong tác phẩm “Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành

Gợi ý :

I Mở bài

- Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nhà văn Nguyên Ngọc – Nguyễn Trung Thành đã sống, gắn bó và chiến đấu ở mảnh đất Tây Nguyên Truyện ngắn ―Rừng xà nu‖ của ông là một truyện ngắn xuất sắc của Văn học Việt Nam thời chống Mỹ

- Tác phẩm là bản hùng ca về cuộc chiến đấu của nhân dân Tây Nguyên đồng thời là bài ca hùng tráng ca ngợi chủ nghĩa anh hùng Cách Mạng Việt Nam trong chiến đấu Nhà văn đã khắc họa thành công chân dung những người anh hùng của vùng đất Tây Nguyên rộng lớn Trong số họ, tiêu biểu nhất là Tnú – một chàng trai ưu tú, một cây xà nu đẹp nhất, dũng cảm nhất trong đại ngàn xà nu Tây Nguyên

II Thân bài

1) Giới thiệu khái quát:

- Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác, tóm tắt tp

- Nguyễn Trung Thành đã dành phần lớn chiều dài tác phẩm để ghi lại lời kể chuyện của người già làng bên bếp lửa Trong cái đêm đầm ấm ấy, câu chuyện chỉ kể chủ yếu về cuộc đời của người anh hùng Tnú Nhân vật Tnú hiện lên qua lời kể trìu mến, thương yêu của cụ Mết, qua sự ngưỡng mộ, khâm phục của dân làng Anh chính là người con ưu tú nhất của Xô man anh hùng Cuộc đời của Tnú mang ý nghĩa tiêu biểu cho số phận và con đường giải phóng của đồng bào Tây Nguyên

2) Phân tích:

a) Tnú là con người gan góc, táo bạo, dũng cảm và trung thành với cách mạng:

* Thuở nhỏ:

- Mặc cho giặc khủng bố, tàn sát dã man “treo cổ anh Xút lên cây vả đầu làng”, “chặt đầu bà Nhan

cột tóc treo đầu súng”, Tnú vẫn đi nuôi cán bộ hăng hái nhất Thậm chí, có đêm Tnú ngủ luôn ngoài rừng vì sợ “giặc lùng, không ai dẫn cán bộ chạy” Tuổi nhỏ nhưng Tnú đã thể hiện tinh thần cách

mạng rất cao, ý chí kiên cường bộc lộ rất rõ

- Những khi đi liên lạc cho anh Quyết, Tnú thường phán đoán tình hình, nếu giặc vây các ngả đường

thì xé rừng mà đi, qua sông lựa chỗ thác mạnh mà bơi, “vì chỗ nước êm thằng Mỹ hay phục” Một

lần đến sông Đắc Năng, bị địch phục kích, Tnú nuốt thư vào bụng Tnú làm việc một cách linh hoạt, nhạy bén, thông minh với tinh thần trách nhiệm rất cao

- Bị địch bắt, bị tra tấn, Tnú vẫn không khai nơi chỗ ở của cách mạng, dũng cảm đặt tay lên bụng và

nói “Cộng sản ở đây này‖, để rồi lưng anh hằn thêm những vết dao chém của kẻ thù

- Học chữ thua Mai, Tnú lấy đá đập vào đầu, một hành động chất phác, thật thà, nhưng thể hiện ý chí, quyết tâm: phải học để sau này làm cách mạng giỏi

* Lớn lên:

- Chứng kiến cảnh vợ con bị những trận mưa roi sắt của kẻ thù, Tnú một mình xông ra khi trong tay không có vũ khí

- Giặc tẩm nhựa xà nu vào mười đầu ngón tay anh và đốt, đau đớn tột cùng nhưng Tnú quyết không

hề kêu, cắn răng chịu đựng Anh tự động viên mình: “Không, Tnú sẽ không kêu! Không.” Tiếng thét

ấy là lời hiệu triệu chiến đấu

- Mười ngón tay mỗi ngón chỉ còn hai đốt nhưng bàn tay tàn tật đó vẫn cầm súng tham gia lực lượng Giải phóng quân để trả thù nhà, bảo vệ bản làng, bảo vệ đất nước Những ngón tay bị cụt đầy hận thù

ấy vẫn bóp cổ đến chết tên chỉ huy đồn giặc

b) Tnú là một thanh niên giàu lòng yêu thương, có tính kỷ luật cao:

- Yêu bản làng, yêu quê hương đất nước:

+ Ngày về phép, từ xa nghe tiếng chày giã gạo, lòng anh xao xuyến bồi hồi “cố giữ bình tĩnh,

nhưng ngực anh vẫn đập liên hồi, chân vấp mãi mấy cái rễ cây ở chỗ ngả quẹo vào làng”

+ Anh nhớ đến mẹ, Mai, Dít, những cô gái Strá… một đời tần tảo của quê anh

- Yêu thương vợ con:

+ Vô cùng đau đớn trước cảnh vợ con bị tra tấn dã man: Anh bứt đứt hàng chục trái vả mà không

hề hay biết, trong lòng anh là nỗi căm thù sôi sục“ở chỗ hai con mắt anh bây giờ là hai cục lửa lớn”

+ Ba năm xa làng, gặp Dít anh ngỡ như trông thấy Mai của ngày nào bất chợt anh nghe một luồng lạnh rân rân ở mặt và ở ngực

* Đánh giá:

- Tnú là nhân vật trung tâm của tác phẩm được xây dựng bằng bút pháp sử thi mang đậm cảm hứng lãng mạn Tnú là cây xà nu mà đạn đại bác của giặc không thể giết nổi

- Bi kịch cuộc đời Tnú không chỉ là của riêng anh mà nó còn mang ý nghĩa tiêu biểu cho số phận đau thương của dân làng Xô man Phẩm chất anh hùng của Tnú là biểu tượng cho sức sống quật cường, bất diệt của dân làng Xô man nói riêng và của cả dân tộc Việt Nam nói chung

Đề 3 : Phân tích hình ảnh cây xà nu trong truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành để

chứng tỏ hình tượng này là một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc, góp phần bộc lộ chủ đề của tác phẩm

Gợi ý :

1 Mở bài

- Gắn bó sâu nặng với chiến trường Tây Nguyên, Nguyễn Trung Thành đã có nhiều tác phẩm nổi tiếng phản ánh sinh động cuộc chiến tranh vệ quốc anh dũng của nhân dân vùng đất này

- Rừng xà nu là bản anh hùng ca, ca ngợi ý chí kiên cường của dân làng Xô man trong cuộc kháng

chiến chống Mỹ Tác phẩm giàu chất sử thi và cảm hứng lãng mạn, một trong những thành công nổi bật là nhà văn đã xây dựng được một hình tượng nghệ thuật độc đáo, giàu ý nghĩa biểu tượng: hình tượng cây xà nu

2 Thân bài

a Cây xà nu - một hình tượng nghệ thuật độc đáo:

- Thanh nhã mà rắn rỏi, ham ánh sáng mặt trời: ―Nó phóng lên rất nhanh để tiếp lấy ánh nắng, thứ ánh nắng trong rừng rọi từ trên cao xuống từng luồng lớn thẳng tấp, lóng lánh vô số hạt bụi vàng từ nhựa cây bay ra thơm mở màng‖

- Sức sống mãnh liệt: Trong hoàn cảnh chiến tranh, bom đạn dữ dội và khốc liệt cây xà nu vẫn đẹp, vẫn xanh, vẫn trẻ trung tràn đầy nhựa sống Lớp cây này ngã xuống, lớp cây khác lại nẩy mầm, sức sống từng giờ, từng phút sinh sôi, vượt lên trên cái chết

“ Nó vẫn sống đấy Không có cây gì mạnh bằng cây xà nu đất ta Cây mẹ ngã, cây con mọc lên Đố

nó giết hết rừng xà nu này‖

- Hiên ngang bất khuất hào hùng: Cây xà nu không bao giờ chịu khuất phục trước bom đạn bạo ngược Đạn đại bác rót thành lệ mỗi ngày, làm bị thương hàng vạn cây Những cây non bị chết,

những cây đã trưởng thành nhựa “ bầm đen lại và đặc quyện lại thành từng cục máu lớn‖, vết

thương lành lại, cây vươn lên cường tráng như cũ, thay thế cho những cây đã ngã

- Chất sử thi của truyện được tạo thành bởi hình tượng cây xà nu: Cây xà nu không tồn tại đơn độc lẻ loi mà nối tiếp nhau đến tận chân trời, đến hút tầm mắt tạo thành một rừng xà nu trùng trùng, điệp điệp ―ưỡn tấm ngực lớn của mình ra, che chở dân làng‖

b Cây xà nu – hình tượng biểu trưng cho sức sống, phẩm chất của người Tây Nguyên chống Mỹ

- Cây xà nu đẹp như hình tượng thơ: thanh nhã mà rắn rỏi, ham ánh sáng mặt trời cũng như người dân Tây Nguyên khao khát tự do Cây xà nu cần ánh nắng mặt trời để tồn tại, phát triển giống như người Tây Nguyên cần lý tưởng Cách mạng soi rọi, là chân lý của lịch sử

- Cây xà nu tượng trưng cho những đau thương mất mát lớn lao, cho niềm uất hận không nguôi của người dân Xô man trong những năm tháng Mỹ - ngụy khủng bố ác liệt ― Cả rừng xà nu hàng vạn cây không cây nào không bị thương‖ Đó là những cái chết thảm thương của bà Nhan, anh Sút, mẹ con Mai

- Cây xà nu hiên ngang, bất chấp bom đạn cũng như người dân Tây Nguyên kiên cường, bất khuất gắn bó với cách mạng: Cụ Mết tiêu biểu cho sức sống quật khởi của làng Xô man, người giữ ngọn

lửa khát vọng tự do, gắn bó với Đảng với cách mạng được ví như một cây xà nu xà nu lớn; Tnú tiêu

biểu cho sự gan góc, táo bạo, dũng cảm với lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng, bất kể đòn roi,

vết chém của bọn ác ôn, là cây xà nu nhiều lần bị thương nhưng vết thương trên lưng Tnú “ứa ra thành một giọt máu đậm, từ sáng đến chiều thì đặc quyện lại, tím thẫm như nhựa xà nu”; Dít cô gái

trẻ giàu nghị lực, có bản lĩnh Dít trưởng thành mau chóng trong phong trào chống Mĩ để trở thành

người lãnh đạo của dân làng Xô man là cây xà nu vượt lên rất nhanh thay thế cho những cây đã ngã

- Làng Xô man chính là rừng xà nu dồi dào sức sống ―cạnh một cây mới ngã đã có bốn năm cây con mọc lên‖, thế hệ này gục ngã có thế hệ khác tiếp nối, đảm đương sứ mệnh đánh giặc bảo vệ quê hương

c Cây xà nu vừa làm nền cho câu chuyện vừa là một nhân vật trong chuyện

- Mở đầu và kết thúc đều là hình ảnh những đồi xà nu nối tiếp đến chân trời làm cho câu chuyện vừa

giàu chất lãng mạn – chất thơ hùng tráng của núi rừng Tây Nguyên, chất Tây Nguyên, vừa đậm chất

sử thi Phần kết thúc truyện vừa tô đậm chủ đề vừa gây dư vang trong lòng người đọc

- Cây xà nu miêu tả như một nhân vật có mặt trong đời sống hằng ngày của người dân, tham dự những sự kiện quan trọng có ý nghĩa sống còn của dân làng Xô man Cây xà nu và con người được khắc họa trong quan hệ tương đồng tạo nên ý nghĩa biểu tượng rất đẹp và sâu sắc

III Kết luận

- Chọn cây xà nu làm hình ảnh tượng trưng đẹp đẽ và gợi cảm, cây xà nu tượng trưng cho cuộc sống

và phẩm chất cao đẹp của ngườiTây Nguyên

- Hình ảnh cây xà nu là một thành công độc đáo trong sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Trung Thành

Đề 4: Phân tích chất sử thi trong truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành

Cần làm rõ được các ý :

1/ Chất sử thi trong văn học :

- Sử thi là gì?

- Thế nào là một tác phẩm mang khuynh hướng sử thi?

- Vì sao nói : khuynh hướng sử thi là một đặc điểm quan trọng của nền văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX?

2.Chất sử thi trong “Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành:

a Chủ đề mà tác phẩm đặt ra là vấn đề có ý nghĩa sinh tử đối với cách mạng miền Nam trong

kháng chiến chống Mỹ : phải dùng bạo lực cách ạmn để trấn át bạo lực phản cách mạng

b Nhân vật chính : vừa là nhân vật đám động ( cả buôn làng Xô Man) và nhân vật tiêu biểu (

Tnú, Cụ Mết Mai, Dít đặc biệt là cuộc đời bi tar1ng của TNú)

c Bức tranh thiên nhiên được miêu tả tạo nên bối cảnh hùng vĩ, hoành tráng cho câu chuyện

d Gịong kể , ngôn ngữ , hình ảnh trang trọng, giàu âm hưởng, có sức ngân vang

3 Đánh giá :

- Tính sử thi trong ―Rừng xà nu‖ và một số tác phẩm khác của nhà văn trong thời kỳ chiến tranh

thể hiện rõ khuynh hướng sáng tác của Nguyễn Trung Thành : một người cầm bút luôn theo đuổi cảm hứng sử thi

- Khuynh hướng sử thi trong tác phẩm của Nguyễn Trung Thành luôn có sự kết hợp chặt chẽ với

cảm hứng lãng mạn, tạo nên chất trữ tình hùng tráng , với giọng điệu chủ đạo là : trang trọng, say

mê ca ngợi với những suy tư trầm lắng

Đề 5: Trong truyện ngắn Rừng xà nu, nhà văn Nguyễn Trung Thành đã miêu tả đôi bàn tay Tnú:

Khi giặc tra tấn mẹ con Mai: “Hai bàn tay anh bíu chặt lấy gốc cây khi bọn lính, mười thằng,

dẫn Mai ra giữa sân”; “Anh đã bứt đứt hàng chục trái vả mà không hay”; “Hai cánh tay rộng lớn như hai cánh lim chắc của anh ôm chặt lấy mẹ con Mai.”

Khi bị giặc đốt mười đầu ngón tay: “Mười ngón tay Tnú đã thành mười ngọn đuốc …Tnú không thèm, không thèm kêu van”; “Lửa đã tắt trên mười đầu ngón tay Tnú Nhưng đống lửa xà nu lớn giữa nhà vẫn đỏ Xác mười tên lính giặc ngổn ngang quanh đống lửa đó.”

(Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2017)

Phân tích hình ảnh đôi bàn tay Tnú trong hai lần miêu tả trên, từ đó làm nổi bật sự thay đổi của nhân vật này

Gợi ý :

I Mở bài

- Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nhà văn Nguyên Ngọc – Nguyễn Trung Thành đã sống, gắn bó và chiến đấu ở mảnh đất Tây Nguyên Truyện ngắn ―Rừng xà nu‖ của ông là một truyện ngắn xuất sắc của Văn học Việt Nam thời chống Mỹ

- Tác phẩm là bản hùng ca về cuộc chiến đấu của nhân dân Tây Nguyên đồng thời là bài ca hùng tráng ca ngợi chủ nghĩa anh hùng Cách Mạng Việt Nam trong chiến đấu Nhà văn đã khắc họa thành công chân dung những người anh hùng của vùng đất Tây Nguyên rộng lớn Trong số họ, tiêu biểu nhất là Tnú – một chàng trai ưu tú, một cây xà nu đẹp nhất, dũng cảm nhất trong đại ngàn xà nu Tây Nguyên

- Giới thiệu hình ảnh bàn tay T nú

II Thân bài

1 Khái quát chung:

+ Ở Tnú hình tượng đôi bàn tay mang dấu ấn tính cách, cuộc đời: Đôi bàn tay Tnú như một ―Bản lí lịch trích ngang‖ về cuộc đời anh

– Trong tác phẩm có rất nhiều chi tiết mà nhà văn xây dựng gây ấn tượng mạnh mẽ tới người đọc Đặc biệt hình ảnh đôi bàn tay Tnú có sức lay động lớn

– Nhà văn nhiều lần miêu tả về đôi bàn tay Tnú Tuy nhiên, có hai lần rất tiêu biểu ông miêu tả về

đôi bàn tay ấy trong hai hoàn cảnh khắc nghiệt, gắn với những hành động khác nhau của Tnú và dân làng Xô Man

2 Phân tích cụ thể

+ Khi giặc tra tấn mẹ con Mai: “Hai bàn tay anh bíu chặt lấy gốc cây khi bọn lính, mười thằng, dẫn Mai ra giữa sân”; “Anh đã bứt đứt hàng chục trái vả mà không hay”; “Hai cánh tay rộng lớn như hai cánh lim chắc của anh ôm chặt lấy mẹ con Mai.”

=> Giặc tra tấn mẹ con Mai nằm trong âm mưu thâm độc của kẻ thù muốn bắt Tnú, muốn tiêu diệt tận gốc nhân vật là thủ lĩnh cách mạng lãnh đạo dân làng Xô Man chống lại chúng

=> Ý nghĩa: Giặc bắt vợ con Tnú tra tấn dã man hòng lung lạc tinh thần anh Đây là một trong hai hoàn cảnh khắc nghiệt đối với cuộc đời Tnú Chứng kiến cảnh ấy, Tnú đã tay không xông ra cứu vợ

con bằng đôi bàn tay “rộng lớn như hai cánh lim chắc” của mình Động lực ghê gớm ấy chỉ có thể

được khơi nguồn từ trái tim cháy bỏng ngọn lửa yêu thương và ngọn lửa căm thù… Tuy nhiên, chỉ với hai bàn tay không Tnú đã không cứu được vợ con, mà cụ Mết và dân làng cũng không cứu được Tnú Đó là một bi kịch … Lần này, Tnú và dân làng phải chịu những tổn thất, những đau đớn Tuy nhiên những tổn thất, đau đớn đó chỉ là tạm thời mà thôi Cuộc đấu tranh hứa hẹn sẽ mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn và đi xa hơn về sau này Đây là hoàn cảnh mà đôi bàn tay Tnú còn lành lặn Đôi bàn tay thể hiện Tnú là một con người sống rất tình nghĩa Anh là người chồng, người cha đầy trách nhiệm Đôi bàn tay Tnú là đôi bàn tay căm thù tột độ bọn giặc xâm lược đã tra tấn, giết hại vợ con anh – mối thù của gia đình Tnú đối với kẻ thù

+ Khi bị giặc đốt mười đầu ngón tay: “Mười ngón tay Tnú đã thành mười ngọn đuốc …Tnú không thèm, không thèm kêu van”; “Lửa đã tắt trên mười đầu ngón tay Tnú Nhưng đống lửa xà nu lớn giữa nhà vẫn đỏ Xác mười tên lính giặc ngổn ngang quanh đống lửa đó.”

=> Giặc tra tấn Tnú lần này hòng làm lung lạc ý chí đấu tranh cách mạng của anh và dân làng Xô Man, từ đó Tnú và dân làng sẽ phải hạ vũ khí đầu hàng, chấp nhận thân phận nô lệ Nhưng không, tội ác của chúng càng làm cho ngọn lửa căm hờn của Tnú, của dân làng bùng cháy lên mạnh mẽ hơn bao giờ hết

=> Ý nghĩa:

– Đây chính là hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt trong cuộc đời Tnú: Mặc dù bị đốt mười đầu ngón tay

nhưng Tnú vẫn nhớ lời anh Quyết dạy: “Người cộng sản không thèm kêu van …”, Tnú đã “không thèm kêu van” Tnú một lòng trung thành với cách mạng, luôn thể hiện ý chí, bản lĩnh gan dạ, dũng

cảm của một người anh hùng Đôi bàn tay Tnú khi bị giặc đốt không còn lành lặn Đôi bàn tay anh lúc này là chứng tích của một giai đoạn đau thương, của thời điểm lòng căm hận sôi trào – mối thù

của bản thân Tnú đối với kẻ thù Vì vậy, đó là đôi bàn tay trừng phạt, bàn tay quả báo đối với chúng khi anh bóp chết tên chỉ huy đồn giặc trong một trận chiến đấu của quân giải phóng

– Cũng chính từ thời điểm đôi bàn tay Tnú bị đốt mà dân làng Xô Man đã nổi dậy trong đêm đồng

khởi với vũ khí trong tay để cứu Tnú, cứu dân làng và kết quả là “Lửa đã tắt trên mười đầu ngón tay Tnú Nhưng đống lửa xà nu lớn giữa nhà vẫn đỏ Xác mười tên lính giặc ngổn ngang quanh đống lửa đó.” Kẻ thù đã phải đền tội cho những tội ác mà chúng đã gây ra cho Tnú và dân làng

3 Rút ra nhận xét về sự thay đổi của nhân vật

+ Qua hai lần miêu tả đôi bàn tay Tnú như trên, nhà văn NTT cho thấy sự thay đổi, sự chuyển biến lớn, có ý nghĩa sống còn trong nhận thức, trong hành động của Tnú, của dân làng Xô Man, đồng thời

làm sáng tỏ chân lí của thời đại đánh Mĩ: “Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo!”:

+ Trong câu chuyện bi tráng về cuộc đời Tnú có đến bốn lần cụ Mết nhắc đi nhắc lại việc

Tnú “không cứu được vợ con” Cụ Mết nhắc như vậy là để nhấn mạnh một sự thật: nếu chỉ có hai

bàn tay không (trong hoàn cảnh giặc tra tấn mẹ con Mai) thì chẳng những Tnú không cứu được vợ con mà dân làng Xô Man cũng không cứu được Tnú, không cứu được buôn làng mình

Từ hình ảnh đôi bàn tay Tnú mà tác giả cũng muốn khắc ghi một chân lí: muốn thoát khỏi sự

đè nén, áp bức của kẻ thù, muốn được tự do thì chỉ có con đường duy nhất là phải đứng lên đấu tranh với kẻ thù hung bạo

– Bi kịch của Tnú khi chưa cầm vũ khí cũng là bi kịch của người dân Strá khi chưa giác ngộ chân lí (bà Nhan, anh Xút bị giặc giết hại) Tnú là người có thừa sức mạnh cá nhân nhưng với hai bàn tay không có vũ khí trước kẻ thù hung bạo anh đã không bảo vệ được vợ con và bản thân

– Tnú chỉ được cứu, dân làng Xô Man chỉ được cứu, được bảo vệ, được giải phóng khi đã cầm vũ

khí đứng lên trong đêm đồng khởi để “Xác mười tên lính giặc ngổn ngang quanh đống lửa đó.”

(trong hoàn cảnh Tnú bị giặc đốt mười đầu ngón tay)

=> Cuộc đời bi tráng của Tnú qua hình ảnh đôi bàn tay gắn chặt với cuộc đời của dân làng Xô Man

quê mình, là một minh chứng cho chân lí của thời đại đánh Mĩ: “Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo!” – Phải dùng bạo lực CM để tiêu diệt bạo lực phản CM Nghĩa là phải đấu tranh vũ trang

=> Hình tượng đôi bàn tay Tnú cũng rất điển hình cho con đường đấu tranh đến với cách mạng của nhân vật này, của dân làng Xô Man, người dân Tây Nguyên đi từ tự phát đến tự giác, từ bóng tối bước ra ánh sáng, từ nô lệ đến tự do trong thời đại chống Mĩ Nói về sự thay đổi, sự chuyển biến này

không thể không nhắc đến vai trò của Đảng, của cách mạng (đại diện là nhân vật Anh Quyết) đã giác ngộ lí tưởng, con đường đấu tranh cho Tnú, cho dân làng Xô Man

III Kết bài

– Tnú đã can đảm vượt lên mọi đau đớn – bi kịch cá nhân, quyết tâm trả thù nhà, đền nợ nước Câu chuyện về cuộc đời và con đường đi lên của Tnú mang ý nghĩa tiêu biểu cho số phận và con đường của các dân tộc Tây Nguyên trong cuộc k/c chống đế quốc Mĩ

– Nguyễn Trung Thành cũng rất thành công trong việc truyền tải, ngợi ca tấm lòng yêu nước, căm thù giặc, sự chuyển biến trong nhận thức về cách mạng, đấu tranh cách mạng của Tnú, của dân làng

Xô Man, của người dân Tây Nguyên

Đề 6: Trong truyện ngắn Rừng xà nu, Nguyễn Trung Thành đã nhiều lần nhắc đến cây xà nu Đoạn

văn mở đầu, tác giả viết:

“Làng ở trong tầm đại bác của đồn giặc……… Đứng trên đồi xà nu ấy trông

ra xa, đến hết tầm mắt cũng không thấy gì khác ngoài những đồi xà nu nối tiếp tới chân trời”

Và kết thúc tác phẩm là: “Tnú lại ra đi Cụ Mết và Dít đưa anh ra đến rừng xà nu gần con nước lớn ……… Ba người đứng ở đấy nhìn ra xa.Đến hút tầm mắt cũng không thấy gì khác ngoài những rừng xà nu nối tiếp chạy đến chân trời”

Cảm nhận vẻ đẹp cây xà nu trong các đoạn trích trên.Từ đó, anh/chị lí giải nhận định: Cây xà

nu là một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc tạo nên màu sắc sử thi và sự lãng mạn bay bổng cho thiên truyện‖

1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm

2 Phân tích hình ảnh Rừng xà nu ở đoạn mở đầu và kết thúc truyện

* Cảm nhận vẻ đẹp vẻ đẹp hình tượng cây xà nu:

– Vị trí: Là hình tượng lớn, xuyên suốt tác phẩm: Nhan đề, xuất hiện nhiều lần trong tác phẩm, xuất nhiện ở đầu và cuối tác phẩm Có khoảng 20 lần nhà văn nói tới cây xà nu, nhựa xà nu, khói xà nu, đồi xà nu…

– Vẻ đẹp cây xà nu ở đoạn mở đầu:

+ Vẻ đẹp tự nhiên của cây xà nu:

++ Là loài cây lớn, đông đảo và hùng vĩ, bao phủ một vùng rộng lớn trên mảnh đất Tây Nguyên ++ Rừng xà nu là đối tượng của sự hủy diệt, nỗi đau thương hiện ra trong nhiều vẻ thật bi tráng

++ Loài cây có sức sống mạnh mẽ, kiên cường, bất diệt và khả năng sinh sôi mãnh liệt Dưới làn đạn của kẻ thù, rừng xà nu vẫn sinh sôi nảy nở

++ Là loài cây ham ánh sáng, luôn vươn ra ánh sáng, hướng tới sự sống, qua đó phô ra tất cả những

vẻ đẹp của tầm vóc, sắc màu và hương thơm

++ Cây xà nu đã trở thành một phần máu thịt trong đời sống vật chất và tinh thần của người dân làng

Xô Man Cánh rừng xà nu là tấm lá chắn vững chắc che chở cho dân làng

+ Cây xà nu biểu tượng cho số phận và phẩm chất của nhân dân làng Xô Man:

++ Hình ảnh cây xà nu tượng trưng cho sự mất mát, đau thương, uất hận của dân làng Xô Man ++ Cây xà nu tượng trưng cho sức sống mãnh liệt, kiên cường của dân làng Xô Man

++ Cây xà nu còn tượng trưng cho các thế hệ người dân Tây Nguyên kế tiếp nhanh chóng trưởng thành trong chiến tranh

++ Cây xà nu tượng trưng cho khát vọng tự do của người dân Tây Nguyên

– Vẻ đẹp cây xà nu ở đoạn cuối:

+ Hình tượng rừng xà nu vẫn trong mưa bom lửa đạn nhưng đang vươn lên mạnh mẽ

+ Hình ảnh cây xà nu ngày càng bất tận hơn ở đoạn cuối như để khẳng định cánh rừng xà nu kia dù phải chịu bao sự tàn phá của kẻ thù thì vẫn cứ mãi vươn lên Đó cũng chính là sức sống bất diệt của con người Tây Nguyên, cũng là sự tiếp nối của các thế hệ

– “những đồi xà nu nối tiếp tới chân trời‖ ở đoạn mở đầu là sự tập hợp nhiều cá thể tạo thành tập thể, còn “những rừng xà nu nối tiếp chạy đến chân trời” ở đoạn kết là sự tập hợp khối đoàn kết

thành sức mạnh của các thế hệ nối tiếp nhau trên con đường đấu tranh

– Nghệ thuật miêu tả cây xà nu:

+ Hình ảnh xà nu được miêu tả rất công phu cả ở đầu và cuối tác phẩm tạo nên kết cấu đầu cuối tương ứng gây ấn tượng cho người đọc

+ Xây dựng hình ảnh biểu tượng có sức khái quát lớn Cách viết vừa kể, vừa tả gợi nhiều liên tưởng, tưởng tượng

+ Các hình thức nhân hóa, ẩn dụ, tượng trưng được vận dụng linh hoạt

+ Ngôn ngữ giàu hình ảnh, phóng khoáng, giàu chất thơ

3 Nhận xét

* Lí giải ngắn gọn: Cây xà nu là một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc, tạo nên màu sắc sử thi và

sự lãng mạn bay bổng cho thiên truyện

– Hình tượng xà nu mang vẻ đẹp lớn lao, kì vĩ, tạo nên bối cảnh sử thi hùng tráng làm nền cho hai câu chuyện về cuộc đời Tnú và làng Xô Man đánh giặc Đồng thời, biểu tượng cho số phận, tinh thần đấu tranh kiên cường, phẩm chất tốt đẹp của người Tây Nguyên và dân tộc Việt Nam, góp phần thể hiện tư tưởng chủ đề tác phẩm

– Cây xà nu có sức sống mãnh liệt, diệu kì như trong huyền thoại làm nên màu sắc Tây Nguyên mà nhà văn say mê, ca ngợi, tự hào

Đề 7

Trong truyện ngắn ―Rừng xà nu ‖, nhân vật cụ Mết có nói: ―Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo―.(Nguyễn Trung Thành – Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2015, tr.46 )

Anh/chị hãy phân tích nhân vật Tnú và hình ảnh dân làng Xô Man khi chưa cầm giáo và khi

đã cầm giáo để làm sáng tỏ câu nói trên, từ đó làm nổi bật con đường đấu tranh đến với cách mạng

của người dân Tây Nguyên

Gợi ý

I.Mở bài:

Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm và vấn đề nghị luận 0.25

- Nguyễn Trung Thành là một nhà văn quân đội gắn bó với Tây Nguyên suốt hai cuộc kháng chiến,

có nhiều tác phẩm thành công về mảnh đất và con người nơi đây

- Tác giả thành công với truyện ngắn Rừng xà nu – được xem là hịch tướng sĩ trong kháng chiến

-Hoàn cảnh xuất hiện câu nói của cụ Mết:

+ Tnú về thăm làng Xô Man sau ba năm đi lực lượng;

+ Cụ Mết kể cho dân làng nghe về việc vợ con Tnú bị kẻ thù tra tấn dã man Tnú xông ra cứu vợ con nhưng không thành

+ Cụ cũng không kìm nổi sự tiếc thương, đau đớn và xúc động, cụ ―vụng về trở bàn tay lau một giọt nước mắt‖ như muốn che giấu lòng mình Và cụ đã dặn dò con cháu qua câu nói trở thành chân

lí: Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo;

+ Ý nghĩa câu nói: phải chống lại bạo lực bằng bạo lực, phải dám đứng lên tiến hành chiến tranh vũ trang cách mạng để chống lại chiến tranh phản cách mạng của kẻ thù

– Nhân vật Tnú và hình ảnh dân làng Xô Man khi chƣa kịp cầm giáo mà kẻ thù đã cầm súng:

+Lúc ấy, nhân vật Tnú và dân làng Xô Man đã có trong mình cả lí tưởng cách mạng, cả ý thức văn hoá (kí ức về những sử thi anh hùng của Tây Nguyên, ý thức học chữ để làm cách mạng) và những

phẩm chất tốt đẹp (Mai hiền dịu, giàu đức hi sinh; Tnú khoẻ mạnh, gan góc, tuyệt đối trung thành với cách mạng; làng Xô Man giàu tình nghĩa… ) Với chừng ấy những thứ quý báu, họ cũng không thể tự bảo vệ mình và những gì mình yêu thương (cái chết của anh Xút, bà Nhan, Mai và đứa con của Mai với Tnú… Chính Tnú cũng bị đốt cụt 10 đầu ngón tay)

+Lí do: “Mày chỉ có hai bàn tay trắng Tau không nhảy ra cứu mày vì tau cũng chỉ có hai bàn tay không” Khi chúng ta chỉ có hai bàn tay không, đơn độc giữa kẻ thù đầy vũ khí thì chúng ta không

thể cứu được mọi người và cũng không thể tự cứu bản thân mình

– Nhân vật Tnú và hình ảnh dân làng Xô Man khi đã cầm giáo đứng lên:

+Khi lũ làng ào ào xông lên với giáo mác trong tay, lửa đã tắt trên bàn tay Tnú, đau thương ngừng lại, kẻ thù phải trả giá (Cái chết của 10 thằng ác ôn dưới mũi mác, mũi giáo của cụ Mết và thanh niên làng Xô Man, cái chết của thằng chỉ huy dưới bàn tay tàn tật của Tnú)

+Khi cầm vũ khí đứng lên, cuộc sống của làng Xô Man đã hoàn toàn thay đổi: âm thanh tiếng chày

giã gạo dồn dập của làng Xô Man khi Tnú trở về, câu nói của cụ Mết: “Năm nay làng không đói Gạo đủ ăn tới mùa suối Nhưng phải để dành, dự trữ mỗi bếp cho được 3 năm Mày đi cách mạng, người chỉ huy cũng dạy mày rồi, đánh thằng Mĩ phải đánh lâu dài” chính là biểu hiện cụ thể của sự

thay đổi ấy

+Khi cầm vũ khí đứng lên, dân làng Xô Man cũng như cánh rừng xà nu trở nên bất diệt: con đường đến làng Xô Man chằng chịt hầm chông, hố chông, giàn thò, những chỗ ác chiến điểm sẵn sàng đợi giặc Rừng xà nu thì ào ào rung động, đại bác của kẻ thù không ngăn nổi sự sống, sức sống của những mầm cây đang tiếp tục nhú lên

+Khi cầm vũ khí đứng lên, con người Xô Man trở nên hoàn thiện hơn: Dit giống Mai Song Mai chỉ

có tình yêu thương còn Dít có thêm cả sự cứng cỏi, hiểu biết và đầy bản lĩnh để bảo vệ những gì mình yêu thương Heng giống Tnú song có thể thấy Heng sẽ đi xa hơn Tnú Ở tuổi của Tnú ngày xưa, cậu bé Heng đã có tư thế của một người lính thực thụ, có những hiểu biết và ý thức hơn hẳn Tnú ngày xưa

+ Các nhân vật tiêu biểu được miêu tả trong bối cảnh trang nghiêm, hùng vĩ, vừa mang phong cách Tây Nguyên vừa mang phẩm chất của anh hùng thời đại

+ Cách trần thuật: Chuyện về sự nổi dậy của dân làng và cuộc đời Tnú được kể lại trong một đêm anh về thăm làng, qua lời cụ Mết, bên bếp lửa bập bùng;

– Giọng kể trang trọng như truyền cho thế hệ con cháu những trang sử bi thương và anh hùng của cộng đồng Chuyện về thời hiện tại được kể bằng giọng điệu và ngôn ngữ sử thi

c.Nhận xét con đường đấu tranh đến với cách mạng của người dân Tây Nguyên:

– Qua tác phẩm, Nguyễn Trung Thành đã khái quát được con đường đấu tranh đến với cách mạng của người dân Tây Nguyên từ tự phát đến tự giác, từ bóng tối bước ra ánh sáng, từ nô lệ đến tự do; – Tác giả khẳng định được sức sống bất diệt của Tây Nguyên trong cuộc đối mặt với kẻ thù

III.Kết bài:

– Tóm lại vấn đề đã nghị luận

– Cảm nghĩ bài học cuộc sống từ lời nói của cụ Mết, từ nhân vật Tnú và dân làng Xô Man…

Đề HS tự luyện (Viết thành bài nộp)

Trong truyện ngắn Rừng xà nu, Nguyễn Trung Thành đã có nhiều chi tiết nói về phản ứng

tâm lí và hành động của Tnú vào cái đêm thằng Dục dẫn lính về làng Xô Man Miêu tả tâm lí và hành động Tnú khi chứng kiến cảnh Mai và đứa con bị đánh đến chết, nhà văn viết:

“Một tiếng hét dữ dội Tnú nhảy xổ vào giữa bọn lính Anh không biết đã làm gì Chỉ thấy thằng lính giặc to béo nằm ngửa ra giữa sân, thằng Dục tháo chạy vào nhà ưng Tiếng lên đạn lách cách quanh anh Rồi Mai ôm đứa con chui vào ngực anh Hai cánh tay rộng lớn như hai cánh lim chắc của anh ôm chặt lấy mẹ con Mai”

Miêu tả tâm lí và hành động của Tnú khi bị thằng Dục tẩm dầu xà nu đốt mười đầu ngón tay,

nhà văn viết: “Trời ơi! Cha mẹ ơi! Anh không cảm thấy lửa ở mười đầu ngón tay nữa Anh nghe lửa cháy trong lồng ngực, cháy trong bụng Máu anh mặn chát ở đầu lưỡi Răng anh đã cắn nát môi anh rồi Anh không kêu lên Anh Quyết nói: “Người cộng sản không thèm kêu van…” Tnú không thèm, không thèm kêu van Nhưng trời ơi! Cháy, cháy cả ruột đây rồi! Anh Quyết ơi! Cháy! Không, Tnú sẽ không kêu! Không!”