Sinh kế bền vững vùng ven biển đồng bằng sông hồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu nghiên cứu điển hình tại tỉnh nam định

Luận văn

VŨ TH HOÀI THU

SINH K B N V NG VÙNG VEN BI N ð!NG B"NG SÔNG H!NG TRONG B I C$NH BI N ð%I KHÍ H'U: NGHIÊN C*U ðI N HÌNH T I T,NH NAM ð NH

VŨ TH HOÀI THU

SINH K B N V NG VÙNG VEN BI N ð!NG B"NG SÔNG H!NG TRONG B I C$NH BI N ð%I KHÍ H'U: NGHIÊN C*U ðI N HÌNH T I T,NH NAM ð NH

L I CAM ðOAN

Lu n án này là công trình nghiên c u ñ c l p c a Tác gi Các s li u, thông tin trong Lu n án có ngu#n g c rõ ràng, tin c y và ñư'c trích d*n theo ñúng qui ñ.nh v/ khoa h1c Các k2t qu nghiên c u c a Lu n án chưa t3ng ñư'c ngư4i khác công b trong b6t kỳ công trình nghiên c u nào Tác gi là ngư4i duy nh6t ch.u hoàn toàn trách nhi m v/ n i dung Lu n án

Tác gi

Vũ Th Hoài Thu

L I CÁM ƠN

Lu n án này ựư'c hoàn thành, trư9c h2t, b:ng s; n< l;c và nghiêm túc trong nghiên c u c a Tác gi trong hơn 3 năm, nhưng không th@ thi2u s; giúp ựA và tư v6n nhi t tình và trách nhi m c a r6t nhi/u ngư4i NhCng s; giúp ựA và tư v6n ựó không chD giúp Tác gi hoàn thành Lu n án ựúng ti2n ự , mà còn r6t hCu ắch trên bư9c ựư4ng gi ng dFy và nghiên cúu sau này Tác gi xin bày tH lòng bi2t ơn sâu sJc và trân tr1ng cám ơn:

MM, ch#ng, 2 con gái Thu Anh và Linh Chi, các anh ch trong gia ựình ựã chia sQ, ự ng viên, thông c m và h< tr' trong nhCng lúc khó khăn và b n r n nh6t,

GS.TS TrTn Th1 đFt ựã nh n l4i hư9ng d*n m t lĩnh v;c nghiên c u m9i và

ựã t n tình chD b o và ự.nh hư9ng nghiên c u c a Lu n án cũng như ti2p tXc phát tri@n hư9ng nghiên c u trong th4i gian t9i,

TS NguyYn Thanh Hà ựã ự1c và góp ý chi ti2t các b n th o c a Lu n án, PGS.TS NguyYn Văn ThJng và PGS.TS NguyYn Ng1c Sơn ựã h< tr' v/ phương pháp nghiên c u và các tài li u tham kh o hCu ắch,

Ban Lãnh ựFo, Ths đ< Tuy2t Nhung, TS Doãn Hoàng Minh và các cán b

c a Vi n đào tFo Sau ựFi h1c ựã h< tr' hi u qu v/ chuyên môn và các th tXc hành chắnh trong th4i gian h1c và b o v Lu n án,

Ban Lãnh ựFo và các ự#ng nghi p c a Khoa Môi trư4ng và đô th ựã tFo ựi/u ki n thu n l'i v/ th4i gian và h< tr' nhi t tình v/ chuyên môn,

Ban Lãnh ựFo và các ự#ng nghi p c a DiYn ựàn Phát tri@n Vi t Nam ựã chia

sQ nhCng kinh nghi m ba ắch v/ nghiên c u và vi2t Lu n án,

Anh TrTn Minh ThJng Ờ UBND TDnh Nam đ.nh, ch NguyYn Th Thanh H i d Tang cXc Th ng kê và em PhFm Ng1c Toàn d Vi n Khoa h1c Lao ự ng và Xã h i ựã cung c6p và h< tr' xf lý các dC li u th c6p,

Các cán b và ngư4i dân c a 3 huy n Giao Th y, H i H u, Nghĩa Hưng c a tDnh Nam đ.nh, ựgc bi t là em Lan, anh Kỳ, anh Thu n, và hơn 300 h gia ựình ựã nhi t tình tham gia vào kh o sát h gia ựình và cung c6p nhCng thông tin sát th;c nh6t v/ v6n ự/ nghiên c u

Tác gi

Vũ Th Hoài Thu

M C L C

L I CAM ðOAN i

L I C M ƠN ii

DANH M C CÁC T VI T T!T v

DANH M C B NG BI%U vii

DANH M C HÌNH V( ix

PH+N M, ð+U 1

CHƯƠNG 1: CƠ S, LÝ LU2N V3 SINH K B3N V5NG VÙNG VEN BI%N TRONG B9I C NH BI N ð:I KHÍ H2U 20

1.1 Sinh k@ bBn vCng 20

1.1.1 Khái ni m 21

1.1.2 Tính b n v ng c a sinh k 22

1.1.3 Tiêu chí ñánh giá tính b n v ng c a sinh k 23

1.1.4 Khung sinh k b n v ng 23

1.2 Sinh k@ bBn vCng và bi@n ñEi khí hGu 28

1.2.1 T ng quan v bi n ñ i khí h!u 28

1.2.2 G$n k t khung sinh k b n v ng và bi n ñ i khí h!u 32

1.3 Sinh k@ bBn vCng vùng ven biLn trong bOi c nh bi@n ñEi khí hGu 34

1.3.1 Tác ñ&ng c a bi n ñ i khí h!u ñ'i v(i vùng ven bi+n 34

1.3.2 Kh, năng b t n thương c a sinh k ven bi+n trư(c tác ñ&ng c a bi n ñ i khí h!u 39

1.3.3 Năng l5c thích 6ng c a sinh k ven bi+n trư(c tác ñ&ng c a bi n ñ i khí h!u 41

1.3.4 H8 tr9 sinh k ñ+ thích 6ng v(i bi n ñ i khí h!u 51

1.4 K@t luGn Chương 1 58

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CVU 59

2.1 Gi thuy@t nghiên cZu 59

2.2 Khung phân tích 60

2.3 Ngu^n dC li`u 61

2.3.1 D li u th6 c<p 61

2.3.2 D li u sơ c<p 63

2.4 Phương pháp phân tích dC li`u 70

2.5 K@t luGn Chương 2 77

CHƯƠNG 3: SINH K Hb GIA ðÌNH VEN BI%N ðcNG BdNG SÔNG HcNG TRONG B9I C NH BI N ð:I KHÍ H2U: NGHIÊN CVU ðI%N HÌNH

TfI TgNH NAM ðhNH 79

3.1 Thic trjng sinh k@ hl gia ñình vùng ven biLn ñ^ng bong sông H^ng 79

3.1.1 Th5c tr?ng phát tri+n kinh t @xã h&i vùng ven bi+n ñCng bDng sông HCng 79

3.1.2 Th5c tr?ng sinh k h& gia ñình vùng ven bi+n ñCng bDng sông HCng 81

3.2 Bi@n ñEi khí hGu q Vi`t Nam và tác ñlng lên sinh k@ vùng ven biLn ñ^ng bong sông H^ng 95

3.2.1 Bi n ñ i khí h!u I Vi t Nam 95

3.2.2 Tác ñ&ng c a bi n ñ i khí h!u lên sinh k vùng ven bi+n ñCng bDng sông HCng 96 3.3 Sinh k@ hl gia ñình ven biLn trong bOi c nh bi@n ñEi khí hGu: Nghiên cZu ñiLn hình tji tsnh Nam ð nh 102

3.3.1 Gi(i thi u chung v tKnh Nam ð.nh 102

3.3.2 Các k t qu, chính và bình lu!n tO ñi u tra h& gia ñình t?i tKnh Nam ð.nh 105

3.4 K@t luGn Chương 3 125

CHƯƠNG 4: MbT S9 GtI Ý CHÍNH SÁCH 126

4.1 Các sinh k@ bBn vCng và thích Zng vui BðKH cho các huy`n ven biLn cva tsnh Nam ð nh 126

4.1.1 Phân tích tính b n v ng v kinh t @xã h&i@môi trưRng và kh, năng thích 6ng trư(c tác ñ&ng c a BðKH c a các sinh k hi n t?i 126

4.1.2 ð xu<t các sinh k b n v ng và thích 6ng v(i BðKH cho các huy n ven bi+n c a tKnh Nam ð.nh 133

4.1.3 ð xu<t các chính sách h8 tr9 sinh k nhDm thích 6ng v(i BðKH ñ'i v(i tKnh Nam ð.nh 137

4.2 Mlt sO gwi ý chính sách cho các tsnh ven biLn ð^ng bong sông H^ng 144

4.2.1 Xây d5ng năng l5c thích 6ng c<p ñ.a phương 145

4.2.2 Tăng cưRng th5c hi n các bi n pháp thích 6ng theo ngành 145

4.3 K@t luGn Chương 4 147

K T LU2N 148

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG B9 K T QU NGHIÊN CVU 151

TÀI LI{U THAM KH O 153

PH L C 161

DANH M C CÁC T VI T T!T

(Asian Development Bank)

(Climate Change Working Group)

(Danish International Development Agency)

(Department For International Development)

(Global Environment Fund)

(Geographical Information System)

(International Center for Environmental Management)

(Intergovernmental Panel on Climate Change)

(Institute of Strategy and Policy on Natural Resources and Environment)

IISD Vi n Phát tri+n B n v ng Qu'c t

(International Institute for Sustainable Development)

(International Union for Conservation of Nature)

(Non Governmental Organization)

(MultidCriteria Analysis)

(Ministry of Agriculture and Rural Development)

(Ministry of Natural Resources and Environment)

(Ordinary Least Squares)

(Stockhom Environment Institute)

(United Nations Development Programme)

(United Nations Environment Programme)

(United Nations Framework Convention on Climate Change)

(United States Agency for International Development)

(Vietnam Household Living Standard Survey)

(World Commission on Environment and Development)

(World Meteorological Organization)

DANH M C B NG BI%U

B ng 1.1: Các tiêu chí ñánh giá tính b n v ng và thích 6ng c a sinh k 34

B ng 1.2: T ng h9p các tác ñ&ng c a BðKH ñ'i v(i vùng ven bi+n 37

B ng 1.3: Kh, năng b t n thương c a sinh k ven bi+n trư(c tác ñ&ng c a BðKH 40

B ng 1.4: Tóm t$t m&t s' bi n pháp thích 6ng v(i BðKH theo ngành 45

B ng 1.5: Các hình th6c h8 tr9 sinh k ñ+ thích 6ng v(i BðKH 58

B ng 2.1: Di n tích, dân s', m!t ñ& dân s' I các xã ven bi+n, tKnh Nam ð.nh (2011) 64

B ng 2.2: H& gia ñình phân theo ngành s,n xu<t chính c a h& I 3 huy n ven bi+n, tKnh Nam ð.nh (2006) 68

B ng 2.3: S' h& gia ñình ñư9c ñi u tra I 3 huy n ven bi+n, tKnh Nam ð.nh 68

B ng 2.4: S' phi u ñi u tra h9p l I 3 huy n ven bi+n, tKnh Nam ð.nh 69

B ng 3.1: Ti p c!n ñưRng giao thông I 4 tKnh ven bi+n ðBSH năm 2008 và 2010 83

B ng 3.2: Ch9 liên xã I 4 tKnh ven bi+n ðBSH năm 2008 và 2010 84

B ng 3.3: Trình ñ& c a l5c lư9ng lao ñ&ng I 4 tKnh ven bi+n ðBSH năm 2010 87

B ng 3.4: Ti p c!n thông tin I 4 tKnh ven bi+n ðBSH năm 2008 và 2010 87

B ng 3.5: Tr l th<t nghi p hàng năm I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2006@2010) (%) 91

B ng 3.6: Tình tr?ng nghèo ñói I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@2010) 92

B ng 3.7: Các lo?i thiên tai I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2006@2010) 94

B ng 3.8: Di n tích ñ<t b ng!p khi m5c nư(c bi+n dâng 1m I 4 tKnh ven bi+n ðBSH 98 B ng 3.9: Di n tích sg dqng ñ<t (km2) b ,nh hưIng khi m5c nư(c bi+n dâng 1m I 4 tKnh ven bi+n ðBSH 98

B ng 3.10: Dân s' b ,nh hưIng khi m5c nư(c bi+n dâng 1m I 4 tKnh ven bi+n ðBSH 99 B ng 3.11: S' ngưRi nghèo b ,nh hưIng khi m5c nư(c bi+n dâng 1m I 4 tKnh ven bi+n ðBSH 99

B ng 3.12: Cơ c<u lao ñ&ng và cơ c<u GDP phân theo ngành kinh t c a 3 huy n ven bi+n c a tKnh Nam ð.nh bình quân giai ño?n 2008@2011 105

B ng 3.13: M6c ñ& x,y ra c a BðKH t?i 7 xã ven bi+n, tKnh Nam ð.nh 106

B ng 3.14: BðKH ,nh hưIng ñ n nguCn l5c sinh k t?i 7 xã ven bi+n, tKnh Nam ð.nh115 B ng 3.15: NguCn l5c sinh k ,nh hưIng ñ n ho?t ñ&ng sinh k t?i 7 xã ven bi+n, tKnh Nam ð.nh 116

B ng 3.16: Ho?t ñ&ng sinh k ,nh hưIng ñ n k t qu, sinh k t?i 7 xã ven bi+n, tKnh

Nam ð.nh 118

B ng 3.17: Thích 6ng ñ'i v(i ho?t ñ&ng trCng lúa t?i 7 xã ven bi+n, tKnh Nam ð.nh 119

B ng 3.18: Thích 6ng ñ'i v(i ho?t ñ&ng chăn nuôi t?i 7 xã ven bi+n, tKnh Nam ð.nh 120

B ng 3.19: Thích 6ng ñ'i v(i ho?t ñ&ng ñánh b$t t?i 7 xã ven bi+n, tKnh Nam ð.nh 120

B ng 3.20: Thích 6ng ñ'i v(i ho?t ñ&ng nuôi trCng t?i 7 xã ven bi+n, tKnh Nam ð.nh 121

B ng 3.21: Thích 6ng ñ'i v(i ho?t ñ&ng làm mu'i t?i 7 xã ven bi+n, tKnh Nam ð.nh 121

B ng 4.1: Phân tích tính b n v ng và thích 6ng v(i BðKH c a sinh k trCng lúa 127

B ng 4.2: Phân tích tính b n v ng và thích 6ng v(i BðKH c a sinh k chăn nuôi 128

B ng 4.3: Phân tích tính b n v ng và thích 6ng v(i BðKH c a sinh k làm mu'i 130

B ng 4.4: Phân tích tính b n v ng và thích 6ng v(i BðKH c a sinh k ñánh b$t 131

B ng 4.5: Phân tích tính b n v ng và thích 6ng v(i BðKH c a sinh k nuôi trCng 132

B ng 4.6: Thu nh!p trung bình m&t tháng c a các sinh k chính t?i 3 huy n ven bi+n c a tKnh Nam ð.nh 134

DANH M C HÌNH V(

Hình 1.1: Khung sinh k nông thôn b n v ng c a Scoones (1998) 25

Hình 1.2: Khung sinh k b n v ng c a DFID (2001) 26

Hình 1.3: Khung sinh k b n v ng vùng ven bi+n c a IMM (2004) 27

Hình 1.4: Kh, năng b t n thương c a sinh k trư(c tác ñ&ng c a BðKH 33

Hình 3.1: Di n tích ñ<t nông nghi p bình quân h& có ñ<t I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@2010) (m2/h&) 82

Hình 3.2: Di n tích mwt nư(c nuôi trCng thur s,n bình quân h& nuôi trCng I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@2010) (m2/h&) 83

Hình 3.3: S' h& sg dqng ñi n I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@2010) 84

Hình 3.4: Ti n ti t ki m bình quân c a h& có ti t ki m I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@2008) (tri u ñCng/h&) 85

Hình 3.5: Ti n vay ngân hàng bình quân h& tham gia vay I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@2010) (tri u ñCng/h&) 85

Hình 3.6: S' lao ñ&ng ñang làm vi c I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@2010) (ngưRi) 86

Hình 3.7: Giá tr s,n xu<t nông nghi p bình quân h& I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@ 2010) (nghìn ñCng/h&) 88

Hình 3.8: Giá tr s,n xu<t th y s,n bình quân h& I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@ 2010) (nghìn ñCng/h&) 89

Hình 3.9: Giá tr s,n xu<t công nghi p bình quân h& I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@ 2010) (nghìn ñCng/h&) 89

Hình 3.10: Giá tr d.ch vq bình quân h& I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2002@2010)

(nghìn ñCng/h&) 90

Hình 3.11: Thu nh!p bình quân h& m&t tháng I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (2004@2010) (nghìn ñCng) 91

Hình 3.12: Qui mô GDP và t'c ñ& tăng trưIng GDP c a tKnh Nam ð.nh (2001@2011) 103 Hình 3.13: Cơ c<u kinh t ngành c a tKnh Nam ð.nh (2001@2011) (%) 104

Hình 3.14: Cơ c<u lao ñ&ng c a tKnh Nam ð.nh (2005@2011) (%) 104

PH+N M, ð+U

1 Si c|n thi@t cva đB tài nghiên cZu

Sinh k b n v ng (sustainable livelihood) tO lâu đã là ch đ đư9c quan tâm

trong các tranh lu!n v phát tri+n, gi,m nghèo và qu,n lý mơi trưRng c, trên phương di n lý lu!n lxn th5c tiyn V mwt lý lu!n, cách ti p c!n sinh k b n v ng đư9c d5a trên s5 phát tri+n các tư tưIng v gi,m nghèo, cách th6c con ngưRi duy trì cu&c s'ng và tim quan trdng c a các v<n đ th+ ch V(i vi c đwt con ngưRi và

nh ng ưu tiên c a con ngưRi I v trí trung tâm c a s5 phát tri+n, cách ti p c!n này t!p trung vào các ho?t đ&ng gi,m nghèo bDng cách đ+ ngưRi nghèo t5 xây d5ng cu&c s'ng d5a trên các cơ h&i c a hd, h8 tr9 hd ti p c!n các nguCn l5c và t?o d5ng mơi trưRng thu!n l9i v th+ ch và chính sách đ+ giúp hd th5c hi n các cơ h&i V mwt th5c tiyn, cách ti p c!n này xu<t phát tO m'i quan tâm v tính hi u qu, c a ho?t đ&ng phát tri+n v(i kỳ vdng rDng vi c đwt trdng tâm vào con ngưRi s{ t?o ra s5 khác

bi t đáng k+ trong vi c đ?t đư9c các mqc tiêu gi,m nghèo ði u này khác v(i nh ng n8 l5c gi,m nghèo trư(c đây thưRng cĩ xu hư(ng t!p trung vào tăng cưRng các nguCn l5c howc cung c<p các d.ch vq hơn là t!p trung vào con ngưRi Chính vì v!y, các nghiên c6u v lý lu!n cũng như th5c tiyn v sinh k b n v ng vxn s{ là ch đ

cĩ tính thRi s5 cao khi nh ng nhu ciu c a con ngưRi, đwc bi t là c a ngưRi nghèo, luơn đư9c ưu tiên trong mdi chính sách và ho?t đ&ng phát tri+n c a các qu'c gia trên th gi(i Trên th gi(i, tO cu'i nh ng năm 1990, đã cĩ nh ng nghiên c6u áp dqng các lý thuy t v khung sinh k b n v ng đ+ phân tích các cơ h&i và thách th6c

v sinh k c a ngưRi dân I khu v5c nơng thơn và ven bi+n, tO đĩ đ xu<t nh ng hình th6c h8 tr9 sinh k phù h9p nhDm đ?t đư9c mqc tiêu xĩa đĩi gi,m nghèo và phát tri+n b n v ng

Bi n đ i khí h!u (climate change), v(i các bi+u hi n chính là s5 gia tăng

nhi t đ& tồn ciu, m5c nư(c bi+n dâng và các hi n tư9ng thRi ti t c5c đoan, đư9c coi là m&t trong nh ng thách th6c l(n nh<t c a nhân lo?i trong th kr 21 V(i xu th gia tăng kho,ng 0,2oC m8i th!p kr, theo d5 đốn c a jy ban Liên chính ph v BðKH, vào cu'i th kr 21, nhi t đ& trung bình tồn ciu s{ tăng tO 2,3oC đ n 4,5oC

so v(i thRi kỳ ti n cơng nghi p hĩa và m5c nư(c bi+n tồn ciu s{ dâng tO 1 m đ n 3

m [17] V(i các tác đ&ng ti m tàng đ n t<t c, các qu'c gia, mdi đ'i tư9ng và trên c,

3 lĩnh v5c: kinh t , xã h&i và mơi trưRng nên BðKH là m&t trong nh ng v<n đ phát tri+n quan trdng nh<t hi n nay Trong b'i c,nh đĩ, sinh k c a hàng trăm tri u dân trên tồn th gi(i s{ b đe dda nghiêm trdng; tO đĩ gây ra các tác đ&ng đ n ho?t đ&ng s,n xu<t và cu&c s'ng c a ngưRi dân I vùng núi, đCng bDng và ven bi+n trên ph?m vi tồn ciu

G$n k t sinh k2 b/n vCng v(i bi2n đai khí h u, cĩ th+ nh!n th<y rDng,

BðKH là m&t y u t' ch ch't liên quan đ n kh, năng b t n thương c a sinh k , bIi

vì BðKH gây ,nh hưIng đ n các nguCn l5c sinh k , tO đĩ ,nh hưIng đ n các ho?t đ&ng sinh k và k t qu, sinh k Trong b'i c,nh BðKH ngày càng trI nên ph6c t?p

c, I hi n t?i và tương lai, các sinh k đư9c đánh giá khơng chK d5a vào vi c các sinh k này cĩ b n v ng trên 4 phương di n: kinh t , xã h&i, mơi trưRng và th+ ch hay khơng mà cịn d5a vào vi c các sinh k này cĩ th+ thích 6ng v(i BðKH hay khơng Chính vì v!y, g$n k t sinh k b n v ng v(i y u t' BðKH s{ giúp xây d5ng

các sinh k b/n vCng và thích ng trong b'i c,nh BðKH

V(i kho,ng 2,7 tr ngưRi (chi m 40% dân s' th gi(i) đang sinh s'ng I các vùng ven bi+n trên th gi(i, vùng ven bi+n đư9c coi là m&t trong nh ng khu v5c phát tri+n năng đ&ng nh<t th gi(i hi n nay [78] Mwc dù là khu v5c cĩ nhi u ti m năng phát tri+n nhưng vùng ven bi+n cũng là nơi ch.u nh ng tác đ&ng m?nh nh<t

c a t5 nhiên và ho?t đ&ng c a con ngưRi Các tác đ&ng do BðKH đư9c d5 đốn s{

ti p tqc làm khuy ch đ?i và trim trdng hơn nh ng áp l5c hi n t?i đ'i v(i vùng ven bi+n, đwc bi t làm gia tăng kh, năng b t n thương c a nh ng sinh k d5a vào các nguCn tài nguyên thiên nhiên t?i các c&ng đCng ven bi+n Gi,m kh, năng b t n thương và tăng cưRng năng l5c thích 6ng trư(c tác đ&ng c a BðKH tO trư(c đ n nay vxn đư9c coi là trách nhi m c a các h& gia đình thơng qua các l5a chdn v sinh

k Do đĩ, thích 6ng v sinh k là chìa khĩa đ+ gi,m thi+u kh, năng b t n thương

và tăng cưRng kh, năng ch'ng ch.u v(i BðKH I các c&ng đCng ven bi+n

‚ Vi t Nam, trong kho,ng 50 năm qua, nhi t đ& trung bình đã tăng kho,ng

kr 21, theo k.ch b,n phát th,i cao, nhi t đ& trung bình I Vi t Nam cĩ th+ tăng thêm

2,5oC ñ n 3,7oC và m5c nư(c bi+n có th+ dâng thêm tO 78 cm ñ n 95 cm [4] ð'i v(i m&t qu'c gia có ñưRng bR bi+n dài và hai ñCng bDng châu th l(n thì m'i ñe do? do BðKH v(i các bi+u hi n như m5c nư(c bi+n dâng cao, bão, lũ lqt, xói lI bR bi+n và xâm nh!p mwn… ñ'i v(i Vi t Nam là th5c s5 nghiêm trdng Kho,ng 58% sinh k ven bi+n c a Vi t Nam ñ u d5a vào nông nghi p, ñánh b$t và nuôi trCng

th y s,n – là nh ng sinh k phq thu&c nhi u vào khí h!u và nguCn nư(c [53] Theo ñánh giá c a Ngân hàng Th gi(i (2007), Vi t Nam nDm trong s' 5 qu'c gia b ,nh hưIng nhi u nh<t bIi nư(c bi+n dâng và không nơi nào I Vi t Nam b ,nh hưIng nghiêm trdng hơn vùng ven bi+n

V(i nguy cơ nư(c bi+n dâng cao do BðKH, nh ng ,nh hưIng c a BðKH ñ'i v(i vùng ven bi+n nói chung và sinh k c a ngưRi dân ven bi+n nói riêng là không th+ tránh khoi Mwc dù Vi t Nam nDm trong s' các qu'c gia trên th gi(i b ,nh hưIng nwng n nh<t bIi BðKH nhưng khái ni m BðKH và nh ng tác ñ&ng

ti m tàng c a nó cũng như nhu ciu thích 6ng v(i BðKH vxn chưa ñư9c hi+u ñúng m6c I Vi t Nam trO c&ng ñCng nho các nhà nghiên c6u, các chuyên gia và m&t s'

cơ quan nhà nư(c liên quan I trung ương và ñ.a phương [53] Chương trình Mqc tiêu Qu'c gia …ng phó v(i BðKH I Vi t Nam giai ño?n 2010@2015 ñã ñư9c Chính

ph phê duy t năm 2008 nhDm ñánh giá các ,nh hưIng c a BðKH lên các ngành và ñ.a phương, xây d5ng các k ho?ch hành ñ&ng nhDm 6ng phó v(i BðKH và ñưa

y u t' BðKH vào l!p k ho?ch phát tri+n kinh t @xã h&i qu'c gia, ngành và ñ.a phương Quan ñi+m c a Vi t Nam v 6ng phó v(i BðKH ñư9c nêu trong Chi n lư9c Qu'c gia v BðKH (2012) là “Vi t Nam coi 6ng phó v(i BðKH là v<n ñ có

ý nghĩa s'ng còn; 6ng phó v(i BðKH c a Vi t Nam ph,i g$n li n v(i phát tri+n b n

v ng, hư(ng t(i n n kinh t các bon th<p, t!n dqng các cơ h&i ñ+ ñ i m(i tư duy phát tri+n, nâng cao năng l5c c?nh tranh và s6c m?nh qu'c gia; ti n hành ñCng thRi các ho?t ñ&ng thích 6ng và gi,m nh‡ phát th,i khí nhà kính ñ+ 6ng phó hi u qu, v(i BðKH, trong ñó I thRi kỳ ñiu thích 6ng là trdng tâm; …tăng cưRng năng l5c thích 6ng v(i BðKH c a con ngưRi và các h th'ng t5 nhiên nhDm b,o v và nâng cao ch<t lư9ng cu&c s'ng, b,o ñ,m an ninh và phát tri+n b n v ng qu'c gia” [8] Như v!y, thích 6ng v(i BðKH vxn s{ là mqc tiêu trư(c m$t c a Vi t Nam trong thRi gian t(i, bIi vì, tính ñ n năm 2000, Vi t Nam chK ph,i ch.u trách nhi m cho 0,35%

lư9ng khí gây hi u 6ng nhà kính trên th gi(i và ñây là m&t trong nh ng tr l th<p nh<t trên toàn ciu [23] Bên c?nh s5 h8 tr9 c a nhà nư(c thì vi c c&ng ñCng t5 xây d5ng năng l5c thích 6ng v(i BðKH ñư9c coi là m&t phin r<t quan trdng trong các chính sách thích 6ng v(i BðKH I Vi t Nam

Vùng ven bi+n ðCng bDng sông HCng (ðBSH), v(i 4 tKnh là H,i Phòng, Thái Bình, Nam ð.nh và Ninh Bình, là khu v5c có m!t ñ& dân cư cao và ho?t ñ&ng s,n xu<t nông nghi p và ngư nghi p phq thu&c nhi u vào khí h!u và nguCn nư(c Tuy nhiên, ñây l?i là vùng ñ<t th<p ven bi+n v(i 30% di n tích vùng ðBSH có ñ& cao dư(i 2,5m so v(i mwt nư(c bi+n Do ñó, vùng ven bi+n ðBSH thưRng xuyên ph,i gánh ch.u nh ng tác ñ&ng m?nh m{ c a thiên tai, ñwc bi t là các thiên tai có nguCn g'c bi+n [25] N u m5c nư(c bi+n dâng 1m thì kho,ng 11% di n tích vùng ðBSH s{ b ng!p [8] Vùng ven bi+n ðBSH là m&t trong nh ng khu v5c b ,nh hưIng nwng n nh<t bIi BðKH I Vi t Nam [54] Các sinh k chính t?i các c&ng ñCng ven bi+n ðBSH là s,n xu<t nông nghi p (trCng trdt, chăn nuôi và làm mu'i) và thur s,n (ñánh b$t và nuôi trCng) ñang ngày càng b ñe do? trư(c tác ñ&ng c a BðKH bIi s5 phq thu&c vào các nguCn l5c t5 nhiên nh?y c,m v(i BðKH Chính vì v!y, xây d5ng

sinh k ven bi+n b/n vCng và thích ng v(i BðKH là m&t nhu c<p c<p bách hi n

nay trong b'i c,nh khí h!u ngày càng bi n ñ i b<t thưRng và gây ,nh hưIng nghiêm trdng lên vùng ven bi+n nói chung và vùng ven bi+n ðBSH nói riêng

2 TEng quan nghiên cZu

2.1 Các nghiên c u v nh hư ng c a bi n ñ i khí h u ñ i v i các qu c gia và vùng ven bi#n trên th gi i và Vi't Nam

Báo cáo Phát tri+n Th gi(i (2010) c a Ngân hàng Th gi(i v(i ch ñ “Phát

tri@n và Bi2n ñai khí h u” ñã nh<n m?nh s5 cin thi t c a th gi(i trong vi c cin

hành ñ&ng ngay bây giR, hành ñ&ng cùng nhau và hành ñ&ng theo m&t cách khác trong cu&c chi n ch'ng l?i BðKH toàn ciu Gi,m kh, năng b t n thương c a con ngưRi và giúp mdi ngưRi t5 giúp chính mình là nh ng v<n ñ ñư9c ñwc bi t chú trdng trong báo cáo này Ngoài ra, qu,n lý ñ<t và nguCn nư(c, qu,n lý t't tài nguyên thiên nhiên, phát tri+n các nguCn năng lư9ng b n v ng, huy ñ&ng v'n, phát tri+n th+ ch cũng là nh ng chính sách thông minh v khí h!u nhDm giúp th gi(i 6ng phó hi u qu, v(i BðKH

Nghiên c6u c a ADB (2009) v ỘTác ự ng kinh t2 c a BđKH tFi đông Nam

Á: Báo cáo khu v;cỢ ựã phân tắch th5c tr?ng BđKH t?i khu v5c đông Nam Á, các

bi n pháp thắch 6ng v(i BđKH ự+ tăng cưRng kh, năng tCn t?i c a khu v5c này; và

ự xu<t các bi n pháp nhDm gi,m thi+u BđKH I khu v5c này ự+ ựóng góp vào các gi,i pháp toàn ciu v 6ng phó v(i BđKH

Báo cáo phát tri+n con ngưRi c a UNDP (2008) ỘCu c chi2n ch ng lFi

BđKH: đoàn k2t nhân loFi trong m t th2 gi9i còn chia cJtỢ ựã ựưa ra m&t s' d5

ựoán v thi t h?i mà Vi t Nam ph,i gánh ch.u trư(c tác ự&ng c a BđKH N u nhi t ự& trái ự<t tăng thêm 2oC và m5c nư(c bi+n tăng thêm 1m vào cu'i th kr 21 thì kho,ng 22 tri u ngưRi I Vi t Nam s{ b m<t nhà I; 12,3% di n tắch ự<t trCng trdt s{

b m<t; 40.000km2 di n tắch ựCng bDng và 17km2 bR bi+n I khu v5c các tKnh lưu v5c sông Mêkông s{ ch.u tác ự&ng c a lũ I m6c ự& không th+ d5 ựoán và Vi t Nam s{ ự'i mwt v(i m6c thi t h?i kho,ng 17 tK USD/năm Nghiên c6u này cũng ựánh giá đBSH và đBSCL là hai khu v5c b ,nh hưIng nwng n nh<t bIi BđKH I Vi t Nam

Trong m&t nghiên c a Ngân hàng Th gi(i (2007) v ỘThe Impact of Sea

Level Rise on Developing Countries: A Comparative AnalysisỢ, Susmita Dasgupta và

các c&ng s5 ựã ựánh giá ,nh hưIng c a nư(c bi+n dâng (v(i các k.ch b,n tO 1m ự n 5m) ự n 84 qu'c gia ựang phát tri+n (ựư9c nhóm thành 5 khu v5c) d5a trên 6 chK tiêu: ự<t ựai, dân s', GDP, di n tắch ựô th., di n tắch nông nghi p và di n tắch ự<t ng!p

nư(c Có 3 k t qu, chắnh ựư9c rút ra tO nghiên c6u Th nh6t, xét trên ph?m vi toàn

ciu, kho,ng 0,3% di n tắch ự<t ựai, 1,28% dân s', và 1,3% GDP s{ b ,nh hưIng n u nư(c bi+n dâng 1m và con s' này s{ tăng lên 1,2% di n tắch ự<t ựai, 5,6% dân s', và

6% GDP n u m5c nư(c bi+n dâng 5m Th hai, khu v5c đông Á s{ b ,nh hưIng r<t

l(n bIi s5 gia tăng m5c nư(c bi+n, trong ựó, tO m6c tăng 1m ự n 5m, di n tắch b ,nh hưIng tăng tO 0,5% ự n 2,3%, dân s' b ,nh hưIng tăng tO 2% ự n 8,6%, và GDP b

,nh hưIng tăng tO 2% ự n 10% Th ba, Vi t Nam là qu'c gia b ,nh hưIng nghiêm

trdng nh<t I khu v5c đông Á và nDm trong s' 5 qu'c gia b ,nh hưIng nwng n nh<t bIi nư(c bi+n dâng N u m5c nư(c bi+n dâng 1m thì s{ có kho,ng 5% di n tắch, 11% dân s' b ,nh hưIng và t n th<t ự'i v(i GDP kho,ng 10% N u m5c nư(c bi+n dâng 3m thì s{ có kho,ng 12% di n tắch, 25% dân s' b ,nh hưIng và t n th<t ự'i v(i GDP

là 25% đa s' các ,nh hưIng này t!p trung I đBSH và đBSCL vì m&t b& ph!n l(n dân cư Vi t Nam và các ho?t ự&ng kinh t ự u nDm trên hai vùng ựCng bDng này

Trong m&t n8 l5c nhDm tìm ra các v<n ñ ưu tiên phqc vq cho công tác thích

6ng v(i BðKH I Vi t Nam, Jeremy Carew@Reid (2008) trong nghiên c6u v

“Rapid Assessment of the Extent and Impact of Sea Level Rise in Vietnam” ñã sg

dqng công ngh GIS ñ+ xác ñ.nh các khu v5c s{ b ng!p I Vi t Nam n u m5c nư(c bi+n dâng 1m vào cu'i th kr 21, tO ñó phân tích nh ng t n thương v kinh t , xã h&i và môi trưRng ñ'i v(i các khu v5c này Theo Jeremy Carew@Reid, ñ n cu'i năm

2100, 39/63 tKnh, thành ph' I Vi t Nam, kho,ng 4,4% di n tích ñ<t, 7,3% dân s' (6 tri u ngưRi), 4,3% di n tích ñưRng, 36 khu b,o tCn thiên nhiên s{ b ,nh hưIng bIi s5 gia tăng 1m c a m5c nư(c bi+n, trong ñó 12 tKnh thu&c vùng ñCng bDng sông Cgu Long s{ b ,nh hưIng nghiêm trdng nh<t: 85% di n tích ng!p lqt, 90% ngưRi nghèo b ,nh hưIng và 90% di n tích ñưRng b ,nh hưIng ñ u nDm I khu v5c này

Tô Văn TrưRng (2008) trong Chương trình trdng ñi+m c<p Nhà nư(c KC

08/06@10 v “Tác ñ ng c a BðKH ñ2n An ninh lương th;c qu c gia” ñã phân tích

nh ng ,nh hưIng c a BðKH ñ n nông nghi p, nông thôn và nông dân I Vi t Nam V(i các tác ñ&ng ti m tàng c a BðKH lên tài nguyên nư(c, s,n xu<t nông nghi p

và an ninh lương th5c, gi,i quy t các v<n ñ liên quan ñ n chính sách an ninh lương th5c qu'c gia và bài toán quy ho?ch tam nông (bao gCm nông nghi p, nông thôn, và nông dân) trong thRi gian t(i ñóng vai trò r<t quan trdng trong vi c 6ng phó v(i BðKH trong nông nghi p

2.2 Các nghiên c u v kh năng b+ t n thương và năng l.c thích ng c a sinh

k ven bi#n trư c tác ñ0ng c a bi n ñ i khí h u trên th gi i và Vi't Nam

Trin Thd ð?t và Vũ Th Hoài Thu (2012) trong cu'n sách chuyên kh,o v

“Bi2n ñai khí h u và sinh k2 ven bi@n” ñã t ng h9p m&t s' lý thuy t và nghiên c6u

th5c tiyn v ch ñ BðKH và sinh k ven bi+n, bao gCm t ng quan v BðKH, kh, năng b t n thương c a sinh k ven bi+n trư(c tác ñ&ng c a BðKH, năng l5c thích 6ng c a sinh k ven bi+n trư(c tác ñ&ng c a BðKH, h8 tr9 sinh k ñ+ thích 6ng v(i BðKH và m&t tóm t$t v BðKH và sinh k ven bi+n I Vi t Nam

Cu'n sách c a Derek Armitage và Ryan Plummer (2010) v “Adaptive

Capacity and Environmental Governance” t!p h9p r<t nhi u nghiên c6u khác nhau

trên th gi(i v v<n ñ năng l5c thích 6ng nói chung c, v lý thuy t và th5c t và

g$n năng l5c thích 6ng v(i qu,n tr môi trưRng trên các khía c?nh: qu,n lý ñ<t ñai, nguCn nư(c, và tài nguyên rOng Các nghiên c6u v năng l5c thích 6ng v(i BðKH

ít ñư9c ñ c!p trong cu'n sách này

Năm 2010, B& Tài nguyên và Môi trưRng Vi t Nam ph'i h9p v(i Cơ quan

Phát tri+n Qu'c t Vương qu'c Anh và Chương trình Phát tri+n Liên Hi p Qu'c

th5c hi n nghiên c6u v “Các chi2n lư'c thích ng cho sinh k2 ven bi@n ch.u nhi/u

r i ro nh6t do tác ñ ng c a BðKH w mi/n Trung Vi t Nam” Nghiên c6u cho rDng

h th'ng sinh k nông thôn vùng ven bi+n có nguy cơ cao nh<t trư(c BðKH là

nh ng sinh k phq thu&c tr5c ti p vào nguCn l5c t5 nhiên Vì v!y, vi c xây d5ng

kh, năng phqc hCi cho các sinh k ven bi+n ch.u tác ñ&ng c a BðKH ñòi hoi các

bi n pháp nhDm ñ,m b,o kh, năng phqc hCi c a các nguCn tài nguyên thiên nhiên ð+ xây d5ng sinh k ven bi+n có kh, năng thích 6ng v(i khí h!u, cin áp dqng cách

ti p c!n song hành, bao gCm tăng cưRng qu,n tr môi trưRng và phát tri+n sinh k ñ.a phương Ngoài ra, các sinh k khác nhau trong cùng m&t khu v5c có th+ ch.u

nh ng tác ñ&ng không gi'ng nhau do BðKH nên không có m&t mô hình chung cho t<t c, các sinh k mà cin thi t k và th5c hi n các chi n lư9c sinh k m&t cách linh ho?t M&t s' bi n pháp h8 tr9 sinh k nhDm thích 6ng v(i BðKH ñư9c ñ xu<t là: c,i ti n công tác qu,n tr môi trưRng, xây d5ng cơ sI h? ting c6ng và m m, h8 tr9 sinh k theo ngành và di cư/tái ñ.nh cư như m&t s5 ña d?ng hóa sinh k

Cu'n sách v Adapting to the Impact of Climate Change (2010) c a Vi n

Nghiên c6u Qu'c gia M^ ch y u phân tích nh ng ,nh hưIng c a BðKH lên nư(c M^, nh ng ho?t ñ&ng thích 6ng khác nhau ñư9c ñ xu<t th5c hi n I M^, ñưa ra chi n lư9c và cách th6c qu,n lý chi n lư9c thích 6ng c<p qu'c gia và ñ xu<t nh ng

cơ ch nhDm thúc thúc ñŒy nh ng hành ñ&ng thích 6ng có hi u qu, trư(c tác ñ&ng

c a BðKH, bao gCm thích 6ng v sinh k , I M^ cũng như trên toàn ciu

Nghiên c6u c a Koos Neefjes (2009) v “Bi2n ñai khí h u và Sinh k2 b/n

vCng” chK ra rDng, BðKH gây ra nh ng tác ñ&ng chính ñ'i v(i sinh k c a ngưRi

nghèo I nông thôn trên m&t s' lĩnh v5c như s,n xu<t nông nghi p, lâm nghi p, ñánh b$t và nuôi trCng th y s,n, nơi ngưRi nghèo ch y u d5a vào các nguCn l5c t5 nhiên ñ+ th5c hi n các chi n lư9c sinh k Theo Koos Neefjes, ñ+ t?o l!p sinh k b n v ng trư(c nh ng tác ñ&ng c a BðKH, ngưRi dân và các c&ng ñCng cin có các nguCn l5c

sinh k ch<t lư9ng cao và các chính sách và th+ ch cin ñư9c thi t k sao cho các nguCn l5c sinh k này ñư9c ti p c!n m&t cách công bDng ñ+ ngưRi dân có th+ qu,n

lý và sg dqng chúng m&t cách b n v ng Vi c t?o ra các cơ h&i sinh k I nông thôn

là quan trdng, nhưng cũng cin ph,i liên k t v(i các cơ h&i sinh k I ñô th ñ+ ñ,m b,o tính b n v ng c a sinh k Do ñó, Koos Neefjes cho rDng, ña d?ng hóa các chi n lư9c sinh k là r<t cin thi t, trong ñó bao gCm c, vi c di cư

Cu'n sách c a USAID (2009) v “Adapting to Coastal Climate Change: A

Guidebook for Development Planners” t ng h9p cách ti p c!n và khung lý thuy t

v ñánh giá nh ng v<n ñ liên quan ñ n BðKH I vùng ven bi+n, bao gCm ñánh giá

kh, năng b t n thương do BðKH, xây d5ng và th5c hi n các ho?t ñ&ng thích 6ng v(i BðKH, lCng ghép các ho?t ñ&ng thích 6ng v(i BðKH vào các chương trình, k ho?ch phát tri+n và các d5 án I c<p qu'c gia và c<p ñ.a phương I vùng ven bi+n

Báo cáo c a Oxfam (2008) v “Vi t Nam: Bi2n ñai khí h u, s; thích ng và

ngư4i nghèo” t!p trung phân tích cu&c s'ng c a các h& gia ñình nghèo I hai tKnh

B n Tre và Qu,ng Tr trong b'i c,nh khí h!u ñang thay ñ i và tìm hi+u xem ngưRi dân ñ'i phó như th nào trư(c s5 thay ñ i c a khí h!u trong tương lai M&t s' k t

qu, ñư9c rút ra tO nghiên c6u này là: (i) ngưRi dân và lãnh ñ?o ñ.a phương ñ u nh!n th<y khí h!u ñang thay ñ i ngày càng b<t thưRng, (ii) phq n và nam gi(i nghèo, ñwc bi t là phq n , là ñ'i tư9ng dy b t n thương nh<t trư(c tác ñ&ng c a BðKH, (iii) sinh k c a nh ng ngưRi dân phq thu&c vào tài nguyên thiên nhiên b ,nh hưIng l(n bIi tác ñ&ng c a BðKH, và (iv) cin ph,i có nh ng bi n pháp thích 6ng v(i BðKH, trong ñó công tác phòng ngOa và gi,m thi+u r i ro thiên tai nhDm gi,m m<t mát v ngưRi và sinh k c a ngưRi dân ñóng vai trò r<t quan trdng

R Selvaraju và c&ng s5 trong m&t nghiên c6u v “Livelihood Adaptation to

Climate Variability and Change in Droughtdprone Areas of Bangladesh” (2006) ñã

sg dqng phương pháp phân tích ñ.nh tính (bao gCm th,o lu!n nhóm và phong v<n sâu cá nhân) ñ+ phân tích ñwc ñi+m c a h th'ng sinh k vùng nông thôn ven bi+n,

nh ng thay ñ i c a khí h!u trong quá kh6, hi n t?i và d5 báo cho tương lai, phân lo?i các ñ'i tư9ng b t n thương trư(c tác ñ&ng c a BðKH, ñánh giá nh!n th6c c a ngưRi dân v các tác ñ&ng c a BðKH và ñ xu<t các ho?t ñ&ng sinh k 6ng phó trư(c tác ñ&ng c a h?n hán gây ,nh hưIng ñ n s,n xu<t nông nghi p I Bangladesh

Nghiên c6u c a Jouni Paavola (2004) v Sinh k2, kh năng b tan thương và

s; thắch ng v9i BđKH w vùng Morogoro, Tanzania chK ra rDng thâm canh và

qu,ng canh trong nông nghi p, chuy+n ự i mùa vq, thay ự i thRi gian gieo trCng, ựa d?ng hóa sinh k (v(i các sinh k phi nông nghi p), di dân (t?m thRi howc lâu dài)

là các chi n lư9c sinh k thắch 6ng mà các h& gia ựình I Tanzania áp dqng trư(c s5

bi n ự i c a khắ h!u Mwc dù các chi n lư9c sinh k này ựã góp phin nâng cao thu nh!p cho ngưRi dân nhưng l?i gây ra nh ng tác ự&ng ự n môi trưRng như làm xói mòn ự<t, suy thoái nguCn nư(c và gia tăng tình tr?ng chwt phá rOng Chắnh vì v!y, bên c?nh vi c th5c hi n các chi n lư9c sinh k thắch 6ng thì qu,n lý hi u qu, tài nguyên thiên nhiên và môi trưRng cũng có vai trò r<t quan trdng

Nghiên c6u c a IUCN, SEI, và IISD (2003) v ỘLivelihoods and Climate

ChangeỢ ựã ựưa ra cách ti p c!n t ng h9p trong vi c gi,i quy t v<n ự sinh k b n

v ng trong b'i c,nh BđKH, ựó là k t h9p chwt ch{ gi a qu,n lý r i ro và thiên tai, qu,n lý tài nguyên thiên nhiên và tăng cưRng th5c hi n các bi n pháp thắch 6ng v(i BđKH nhDm làm gi,m kh, năng b t n thương do BđKH gây ra, gi,m nghèo ựói

và c,i thi n phúc l9i cho ngưRi dân

2.3 Các nghiên c u v sinh k vùng ven bi#n ự2ng b3ng sông H2ng trong

b i c nh bi n ự i khắ h u

đ tài nghiên c6u khoa hdc c a TrưRng đ?i hdc Qu'c gia Hà N&i v Ộznh

hưwng c a BđKH ự2n sf dXng ự6t và bi2n ựai sinh k2 c a c ng ự#ng dân cư ự#ng

b:ng sông H#ngỢ do Lưu Bắch Ngdc và c&ng s5 (2012) th5c hi n ựã (i) mô t,

nh ng ,nh hưIng c a BđKH ự n bi n ự i sg dqng ự<t; (ii) phân tắch các nguyên nhân ự+ làm rõ ,nh hưIng c a BđKH ự n bi n ự i sinh k c a h& gia ựình trên các khắa c?nh: vi c làm, cơ c<u ngh nghi p, cơ c<u nguCn thu, cơ c<u thu nh!p, cơ c<u s,n xu<t, cơ c<u cây trCng, cơ c<u v!t nuôi; (iii) phân tắch nh!n ự.nh c a các h& gia ựình v ,nh hưIng c a BđKH ự n s,n xu<t nông nghi p c a h& gia ựình và phương th6c 6ng phó c a hd; (iv) và ự xu<t các chi n lư9c sinh k 6ng phó c a các h& gia ựình trư(c tác ự&ng c a BđKH đ tài ựã ti n hành kh,o sát h& gia ựình t?i 5 xã thu&c 5 tKnh ựCng bDng sông HCng là: xã CCn Thoi, huy n Kim Sơn, tKnh Ninh Bình; xã Thái đô, huy n Thái Thqy, tKnh Thái Bình; xã Giao Thi n, huy n Giao

Th y, tKnh Nam đ.nh; xã Vân N&i, huy n đông Anh, thành ph' Hà N&i và xã T,n

Lĩnh, huy n Ba Vì, thành ph' Hà N&i ự+ minh ho? cho các phân tắch và ựánh giá Tuy nhiên, các k t qu, nghiên c6u ch y u mang tắnh ự.nh tắnh, các tác ự&ng c a BđKH ự n sinh k ngưRi dân chưa ựư9c lư9ng hóa

Vũ Th Hoài Thu (2011) trong đ tài nghiên c6u khoa hdc c<p cơ sI v

Ộđánh giá nhu cTu h< tr' sinh k2 c a các c ng ự#ng ven bi@n ự#ng b:ng sông H#ng trong b i c nh BđKHỢ ựã áp dqng phương pháp nghiên c6u ự.nh tắnh ự+

bư(c ựiu ựánh giá: (i) nh!n th6c c a ngưRi dân v v<n ự BđKH t?i ự.a phương, (ii) nh ng ,nh hưIng chắnh c a BđKH lên sinh k h& gia ựình, (iii) nh ng bi n pháp thắch 6ng ựã ựư9c th5c hi n I c<p h& gia ựình và c<p c&ng ựCng và (iv) nhu ciu h8 tr9 sinh k c a ngưRi dân trư(c tác ự&ng c a BđKH Nghiên c6u ựư9c th5c

hi n t?i huy n Giao Th y, tKnh Nam đ.nh Ờ m&t trong 5 tKnh b ,nh hưIng nhi u nh<t bIi BđKH I vùng ven bi+n ựCng bDng sông HCng

Trin Thd đ?t và Vũ Th Hoài Thu (2011) trong bài vi t v ỘS; thắch ng

c a sinh k2 ven bi@n trư9c tác ự ng c a BđKH: Nghiên c u ựi@n hình tFi huy n Giao Th y, tDnh Nam đ.nhỢ ựăng trên T?p chắ Kinh t và Phát tri+n (s' 9/171) ựã

phân tắch nh ng ho?t ự&ng thắch 6ng v sinh k c a ngưRi dân ven bi+n trư(c tác ự&ng c a BđKH thông qua m&t nghiên c6u ựi+n hình t?i xã Giao Xuân và xã Giao

Thi n, huy n Giao Thur, tKnh Nam đ.nh Nghiên c6u chK ra rDng mwc dù ngưRi dân

ựã bư(c ựiu th5c hi n m&t s' bi n pháp nhDm 6ng phó v(i s5 bi n ự i c a khắ h!u nhưng hd ựang thắch 6ng b ự&ng hơn là thắch 6ng ch ự&ng trư(c các r i ro v sinh

k do BđKH gây ra Do ựó, vi c thắch 6ng trư(c tác ự&ng c a BđKH không chK bDng n8 l5c c a ngưRi dân mà r<t cin các chắnh sách h8 tr9 c a nhà nư(c ự+ ự?t ựư9c s5 b n v ng v sinh k cho ngưRi dân ven bi+n trong b'i c,nh BđKH

Bài vi t v ỘTác ự ng c a BđKH ự2n sinh k2 vùng ven bi@n ự#ng b:ng sông

H#ngỢ c a Vũ Th Hoài Thu (2011) t?i H&i th,o qu'c gia v Ộđ.nh hư(ng ựào t?o

nhân l5c v Kinh t @Qu,n lý Tài nguyên & Môi trưRng trong ựi u ki n ựỂy m?nh h&i nh!p và phát tri+n b n v ngỢ ựã phân tắch m&t s' ,nh hưIng c a BđKH ự n

sinh k vùng ven bi+n đBSH D5a trên vi c t ng h9p các tài li u c a các cá nhân và

cơ quan nghiên c6u, bài vi t ựã chK ra rDng các sinh k chắnh b ,nh hưIng là s,n xu<t nông nghi p, ựánh b$t và nuôi trCng th y s,n do d,i ven bi+n vùng đBSH là khu v5c có m!t ự& dân cư cao và s,n xu<t nông nghi p và ngư nghi p phq thu&c

nhi u vào khí h!u và nguCn nư(c Nam ð.nh là m&t trong nh ng tKnh b ,nh hưIng nwng n nh<t bIi BðKH I vùng ven bi+n ðBSH, ñwc bi t v di n tích ñ<t, s' ngưRi

b ,nh hưIng và s' ngưRi nghèo b ,nh hưIng

Nghiên c6u c a Nguyyn M!u Dũng (2010) v “BðKH và s n xu6t nông

nghi p vùng ðBSH: Th;c trFng và Gi i pháp” ñăng trên T?p chí Kinh t và Phát

tri+n (S' 159, tháng 9/2010) chK ra rDng ñ n năm 2100, nhi t ñ& I vùng ðBSH s{ tăng thêm 1,6 ñ n 3,1oC; m5c nư(c bi+n s{ dâng thêm 65@100 cm; nh ng hi n tư9ng thRi ti t c5c ñoan s{ xu<t hi n thưRng xuyên hơn Do ñó, BðKH s{ gây ng!p lqt, làm gi,m ñáng k+ di n tích ñ<t canh tác cũng như năng su<t cây trCng c a vùng ðBSH và ñwt ra nh ng thách th6c l(n v v<n ñ ñ,m b,o an ninh lương th5c Tuy nhiên, nh!n th6c v BðKH và nh ng tác ñ&ng ti m tàng c a BðKH ñ n s,n xu<t nông nghi p và phát tri+n nông thôn c a cán b& và ngưRi dân ñ.a phương vùng ðBSH còn chưa ñiy ñ M&t s' bi n pháp thích 6ng v(i BðKH như chuy+n ñ i cơ c<u cây trCng, thay ñ i l.ch thRi vq, sg dqng gi'ng m(i và thay ñ i k^ thu!t canh tác, tăng cưRng ñiu tư nâng c<p h th'ng th y l9i,… ñã và ñang ñư9c tri+n khai trong vùng và thu ñư9c nh ng k t qu, nh<t ñ.nh Nghiên c6u k t lu!n rDng ñ+ ch ñ&ng 6ng phó v(i BðKH và gi,m thi+u nh ng ,nh hưIng tiêu c5c do BðKH gây ra ñ'i v(i s,n xu<t nông nghi p và phát tri+n nông thôn trong thRi gian t(i thì vi c tăng cưRng năng l5c thích 6ng và ti p tqc tri+n khai các hành ñ&ng thích 6ng v(i BðKH

@ Phân tích ñwc ñi+m c a h th'ng sinh k nông thôn ven bi+n,

@ Phân tích nh ng thay ñ i c a khí h!u trong quá kh6 và hi n t?i và d5 báo

xu hư(ng BðKH trong tương lai ñ'i v(i vùng ven bi+n,

@ Phân lo?i các ñ'i tư9ng dy b t n thương trư(c tác ñ&ng c a BðKH I vùng ven bi+n,

@ đánh giá nh!n th6c c a ngưRi dân v các tác ự&ng c a BđKH ự'i v(i cu&c s'ng và sinh k c a hd,

@ Phân tắch m&t s' bi n pháp thắch 6ng v sinh k mà ngưRi dân ven bi+n

ựã th5c hi n trư(c tác ự&ng c a BđKH,

@ đ xu<t m&t s' sinh k 6ng phó v(i BđKH cho vùng ven bi+n

V/ cơ sw lý lu n áp dXng:

Các nghiên c6u ch y u sg dqng cách ti p c!n khung sinh k b n v ng (SLF

@ Sustainable Livelihoods Framework) ựơn lỖ ự+ phân tắch nh ng ,nh hưIng c a BđKH ự n sinh k h& gia ựình, tO ựó ự xu<t m&t s' sinh k 6ng phó v(i BđKH

V/ phương pháp nghiên c u ựư'c sf dXng:

Các nghiên c6u ch y u sg dqng phương pháp phân tắch ự.nh tắnh (bao gCm th,o lu!n nhóm và phong v<n sâu cá nhân) và phương pháp phân tắch th'ng kê, mô t,, so sánh sg dqng các nguCn s' li u th6 c<p

V/ các k2t qu nghiên c u ựFt ựư'c:

Các k t qu, nghiên c6u ch y u dOng l?i I m&t s' phát hi n chắnh sau:

@ BđKH ựã, ựang và s{ ti p tqc diyn ra và gây ,nh hưIng ự n cu&c s'ng c a ngưRi dân ven bi+n

@ Phq n , ngưRi già và trỖ em là nh ng ự'i tư9ng dy b t n thương nh<t trư(c tác ự&ng c a BđKH

@ Các sinh k ven bi+n b tác ự&ng m?nh nh<t bIi BđKH là s,n xu<t nông nghi p (bao gCm trCng trdt và chăn nuôi) và thur s,n (ựánh b$t và nuôi trCng

th y s,n) vì ựây là các sinh k mà ngưRi nghèo ch y u d5a vào các nguCn l5c t5 nhiên ự+ th5c hi n các ho?t ự&ng sinh k

@ Các sinh k khác nhau trên cùng m&t khu v5c ch.u ,nh hưIng không gi'ng nhau trư(c tác ự&ng c a BđKH, do ựó các chi n lư9c sinh k thắch 6ng cho tOng nhóm sinh k cin ựư9c thi t k m&t cách linh ho?t

@ M&t s' chi n lư9c sinh k thắch 6ng trong nông nghi p và th y s,n ựã ựư9c

ự xu<t cho c&ng ựCng ven bi+n cũng như các bi n pháp h8 tr9 c a nhà nư(c nhDm th5c hi n các chi n lư9c sinh k thắch 6ng này

HFn ch2 và kho ng tr ng cho nghiên c u c a Lu n án:

@ V n&i dung nghiên c6u:

Th5c tr?ng sinh k h& gia ñình chưa ñư9c phân tích m&t cách toàn di n trên 5 y u t' c<u thành sinh k h& gia ñình, bao gCm: nguCn l5c sinh k , ho?t ñ&ng sinh k , k t qu, sinh k , th+ ch @chính sách và tác ñ&ng c a các

y u t' bên ngoài sg dqng các s' li u c<p h& gia ñình

Kh, năng b t n thương trư(c tác ñ&ng c a BðKH ñ'i v(i các nhóm sinh

k khác nhau c a h& gia ñình chưa ñư9c phân tích m&t cách cq th+ trên tOng khía c?nh: t n thương v nguCn l5c sinh k , ho?t ñ&ng sinh k và

k t qu, sinh k và chK ra m'i quan h gi a các y u t' này

Năng l5c thích 6ng v sinh k c a các h& gia ñình chưa ñư9c ñánh giá là thích 6ng b ñ&ng hay thích 6ng ch ñ&ng

Các sinh k nào là b n v ng và thích 6ng v(i BðKH chưa ñư9c phân tích m&t cách toàn di n

ð'i v(i vùng ven bi+n ðBSH nói chung và tKnh Nam ð.nh nói riêng, mwc

dù ñã có m&t s' nghiên c6u v sinh k h& gia ñình ven bi+n trong b'i c,nh BðKH nhưng các v<n ñ v : th5c tr?ng sinh k h& gia ñình, kh, năng b t n thương và năng l5c thích 6ng v sinh k c a các h& gia ñình trư(c tác ñ&ng c a BðKH, các chính sách h8 tr9 sinh k c a nhà nư(c, tính b n v ng và thích 6ng c a các sinh k hi n t?i chưa ñư9c ñ c!p m&t cách toàn di n ñ+ làm cơ sI cho vi c xây d5ng các sinh k b n v ng và thích 6ng v(i BðKH

@ V phương pháp nghiên c6u:

Chưa có nghiên c6u ự.nh lư9ng ự+ chK ra m'i quan h v kh, năng b t n thương c a các nhóm sinh k khác nhau trư(c tác ự&ng c a BđKH

Phương pháp phân tắch ựa tiêu chắ chưa ựư9c áp dqng ự+ phân tắch tắnh

b n v ng và thắch 6ng c a sinh k

V(i nh ng h?n ch trên, Lu!n án ỘSinh k b n v:ng vùng ven bi#n ự2ng

b3ng sông H2ng trong b i c nh bi n ự i khắ h u: Nghiên c u ựi#n hình t@i tAnh Nam đ+nhỢ kỳ vdng s{ l<p ựư9c m&t phin kho,ng tr'ng này trong nghiên c6u

3 MẠc ựắch nghiên cZu và câu hỚi nghiên cZu

3.1 MEc ựắch nghiên c u

Áp dqng cách ti p c!n khung sinh k2 b/n vCng (Sustainable Livelihoods

Framework) dư(i góc ự& h& gia ựình g$n v(i y u t' BđKH, mqc ựắch nghiên c6u

t ng quát c a Lu!n án là ự xu<t các sinh k b/n vCng và thắch ng v(i BđKH cho

các huy n ven bi+n c a tKnh Nam đ.nh d5a trên năng l5c c a ự.a phương và ự.nh hư(ng chắnh sách c a Nhà nư(c

Các mqc ựắch nghiên c6u cq th+ bao gCm:

(i) Phân tắch hi n tr?ng sinh k h& gia ựình ven bi+n đBSH,

(ii) Nh!n di n nh ng ,nh hưIng c a BđKH ự'i v(i vùng ven bi+n đBSH, (iii) Phân tắch nh!n th6c c a các h& gia ựình ven bi+n v kh, năng b t n thương trư(c tác ự&ng c a BđKH ự'i v(i các nhóm sinh k khác nhau thông qua nghiên c6u ựi+n hình t?i tKnh Nam đ.nh,

(iv) đánh giá năng l5c thắch 6ng v sinh k trư(c tác ự&ng c a BđKH ự'i v(i các nhóm sinh k khác nhau c a các h& gia ựình ven bi+n thông qua nghiên c6u ựi+n hình t?i tKnh Nam đ.nh,

(v) Xác ự.nh các chắnh sách h8 tr9 sinh k c a Nhà nư(c nhDm giúp các h& gia ựình ven bi+n I tKnh Nam đ.nh thắch 6ng v(i BđKH,

(vi) đ xu<t các sinh k b n v ng và thắch 6ng v(i BđKH cho các huy n ven bi+n c a tKnh Nam đ.nh và m&t s' g9i ý chắnh sách cho vùng ven bi+n đBSH

3.2 Câu hGi nghiên c u

ð+ ñ?t ñư9c 06 mqc ñích nghiên c6u cq th+ nêu trên, Lu!n án t!p trung tr, lRi 06 câu hoi nghiên c6u chính sau ñây:

(i) Các h& gia ñình ven bi+n ðBSH ñã sg dqng các nguCn l5c sinh k nào ñ+ th5c hi n các ho?t ñ&ng sinh k và ñ?t ñư9c các k t qu, sinh k gì? (ii) BðKH gây ra nh ng ,nh hưIng gì I vùng ven bi+n ðBSH?

(iii) Các h& gia ñình ven bi+n I tKnh Nam ð.nh nh!n th6c như th nào v

kh, năng b t n thương trư(c tác ñ&ng c a BðKH ñ'i v(i các nhóm sinh k khác nhau, cq th+ là: BðKH ,nh hưIng ñ n các nguCn l5c sinh

k nào? Các nguCn l5c sinh k ,nh hưIng như th nào ñ n các ho?t ñ&ng sinh k ? Các ho?t ñ&ng sinh k ,nh hưIng như th nào ñ n các k t

4 ðOi tưwng và phjm vi nghiên cZu

4.1 ð i tưHng nghiên c u

ð'i tư9ng nghiên c6u chính c a Lu!n án là sinh k2 h gia ñình w các c ng

ñ#ng ven bi@n trong b i c nh BðKH, bao gCm các v<n ñ liên quan ñ n nguCn l5c

sinh k , ho?t ñ&ng sinh k , k t qu, sinh k , kh, năng b t n thương và năng l5c thích 6ng v sinh k trư(c tác ñ&ng c a BðKH, và các hình th6c h8 tr9 sinh k

4.2 Ph@m vi nghiên c u

4.2.1 V/ không gian

Vùng ven bi+n ðBSH gCm 4 tKnh/thành ph': H,i Phòng, Thái Bình, Nam ð.nh và Ninh Bình là b'i c,nh chính c a nghiên c6u

M&t cu&c ñi u tra kh,o sát c a Tác gi, ñã ñư9c th5c hi n t?i 3 huy n ven bi+n c a tKnh Nam ð.nh như m&t nghiên c6u ñi+n hình ñ+ minh hda cho các phân tích và ñánh giá

4.2.2 V/ th4i gian

Lu!n án t!p trung xem xét s5 thay ñ i v sinh k c a h& gia ñình ven bi+n ðBSH trong kho,ng 10 năm qua Do v!y, s' li u th6 c<p sg dqng cho các phân tích và ñánh giá ñư9c thu th!p cho giai ño?n 2000@2010

ð+ phân tích nh ng n&i dung liên quan ñ n sinh k ven bi+n trong b'i c,nh BðKH ñang diyn ra, s' li u sơ c<p ñã ñư9c thu th!p vào năm 2012

4.2.3 V/ n i dung nghiên c u

Bi2n ñai khí h u: xem xét 5 bi+u hi n chính c a BðKH ñ'i v(i vùng ven

bi+n: h?n hán, bão lqt, nhi t ñ& tăng, nư(c bi+n dâng, xâm nh!p mwn

Sinh k2 ven bi@n trong b i c nh BðKH: ñư9c gi(i h?n I 2 nhóm sinh k :

nông nghi p (bao gCm trCng trdt, chăn nuôi và làm mu'i) và th y s,n (bao gCm ñánh b$t và nuôi trCng) ðây là các sinh k phq thu&c r<t l(n vào các nguCn l5c t5 nhiên ch.u tác ñ&ng m?nh nh<t c a BðKH

Khung sinh k2 h gia ñình ñ c!p ñ n 5 nhóm y u t': (i) nguCn l5c sinh

k , (ii) ho?t ñ&ng sinh k , (iii) k t qu, sinh k , (iv) th+ ch và chính sách t?i ñ.a phương, và (v) b'i c,nh bên ngoài

Tính b/n vCng c a sinh k2 ñư9c ñánh giá trên 4 khía c?nh: kinh t , xã h&i,

môi trưRng và th+ ch

Kh năng b tan thương v/ sinh k2 c a h gia ñình: ñư9c phân tích d5a

trên m'i quan h : (i) BðKH ,nh hưIng ñ n các nguCn l5c sinh k , (ii) các nguCn l5c sinh k ,nh hưIng ñ n các ho?t ñ&ng sinh k , (iii) các ho?t ñ&ng sinh k ,nh hưIng ñ n các k t qu, sinh k

Năng l;c thích ng v/ sinh k2 c a h gia ñình: ñư9c ñánh giá d5a trên

nh ng s5 ñi u chKnh (thích 6ng) v sinh k c a các h& gia ñình trư(c tác ñ&ng c a BðKH và ñư9c phân chia thành 2 c<p ñ&: (i) thích 6ng b ñ&ng

và (ii) thích 6ng ch ñ&ng

5 C‚u trúc cva LuGn án

Ngoài Phin mI ñiu, K t lu!n, Mqc lqc, Danh mqc các tO vi t t$t, Danh mqc b,ng bi+u, Danh mqc hình v{, Danh mqc tài li u tham kh,o và Phq lqc, Lu!n án ñư9c c<u trúc thành 4 Chương

Chương 1: Cơ sq lý luGn vB sinh k@ bBn vCng vùng ven biLn trong bOi

c nh bi@n ñEi khí hGu N&i dung chính c a chương bao gCm t ng quan v sinh k

b n v ng, g$n khung sinh k b n v ng v(i BðKH và sinh k b n v ng vùng ven bi+n trong b'i c,nh BðKH

Chương 2: Phương pháp nghiên cZu Chương này mô t, chi ti t các

phương pháp nghiên c6u ñư9c sg dqng ñ+ ñ?t ñư9c các mqc tiêu nghiên c6u, bao gCm mô t, v khung phân tích và các gi, thuy t nghiên c6u; các nguCn d li u ñư9c

thu th!p và các phương pháp phân tích d li u

Chương 3: Sinh k@ hl gia ñình ven biLn ñ^ng bong sông H^ng trong bOi

c nh bi@n ñEi khí hGu: Nghiên cZu ñiLn hình tji tsnh Nam ð nh Bên c?nh phin

t ng quan v th5c tr?ng sinh k h& gia ñình I 4 tKnh ven bi+n ðBSH (H,i Phòng, Thái Bình, Nam ð.nh và Ninh Bình) giai ño?n 2000@2010, n&i dung chính c a chương là phân tích kh, năng b t n thương và năng l5c thích 6ng v sinh k c a các h& gia ñình ven bi+n trư(c tác ñ&ng c a BðKH thông qua m&t nghiên c6u ñi+n hình t?i 3 huy n ven bi+n c a tKnh Nam ð.nh

Chương 4: Mlt sO gwi ý chính sách D5a trên các k t qu, nghiên c6u I

Chương 3, chương này ñ xu<t m&t s' sinh k b n v ng và thích 6ng v(i BðKH cho các huy n ven bi+n c a tKnh Nam ð.nh và g9i ý m&t s' chính sách h8 tr9 sinh

k trong b'i c,nh BðKH cho tKnh Nam ð.nh và các tKnh ven bi+n ðBSH

6 NhCng ñóng góp mui cva LuGn án

Lu!n án ñã có nh ng ñóng góp m(i trên c, 2 phương di n: lý lu!n và th5c tiyn v ch ñ BðKH và sinh k ven bi+n, cq th+ là:

V mJt lý lu n:

Các nghiên c6u trư(c ñây ch y u sg dqng cách ti p c!n khung sinh k b n

v ng ñơn l’ ñ+ phân tích sinh k h& gia ñình trong b'i c,nh BðKH Lu!n án

ñã ti p c!n theo hư(ng g$n k t khung sinh k b n v ng v(i y u t' BðKH ñ+

phân tích kh, năng b t n thương c a sinh k ven bi+n trư(c tác ñ&ng c a BðKH và chK ra cơ ch tác ñ&ng: (i) BðKH s{ ,nh hưIng ñ n các nguCn l5c sinh k , (ii) các nguCn l5c sinh k s{ ,nh hưIng ñ n các ho?t ñ&ng sinh k ,

và (iii) các ho?t ñ&ng sinh k s{ ,nh hưIng ñ n các k t qu, sinh k ñ?t ñư9c Lu!n án chK ra rDng, trong b'i c,nh BðKH, do b t n thương trư(c tác ñ&ng

c a BðKH nên sinh k không chK cin b n v ng mà còn ph,i thích 6ng v(i BðKH ñ+ gi,m thi+u thi t h?i do BðKH gây ra Sg dqng phương pháp phân tích ña tiêu chí, Lu!n án ñã ñưa ra b& tiêu chí ñánh giá tính b n v ng v kinh

t @xã h&i@môi trưRng@th+ ch và thích 6ng v(i BðKH c a sinh k

nh ng nguCn l5c sinh k r<t nh?y c,m v(i s5 bi n ñ i c a khí h!u Ngoài ra, bão lqt, h?n hán, và nhi t ñ& tăng gây ,nh hưIng cùng chi u ñ n nguCn l5c con ngưRi (s6c kho’) NguCn l5c tài chính (ti p c!n vay v'n ngân hàng) và nguCn l5c xã h&i (ti p c!n thông tin) ít b ,nh hưIng bIi BðKH

@ Khi các nguCn l5c sinh k chính (ñ<t trCng lúa, chuCng tr?i chăn nuôi, tàu thuy n lư(i ñánh b$t, ñ<t nuôi trCng thur s,n, ñ<t làm mu'i) b ,nh hưIng bIi BðKH, các ho?t ñ&ng sinh k tương 6ng cũng b ,nh hưIng cùng chi u Ngoài ra, nguCn l5c v!t ch<t (h th'ng thur l9i) gây ,nh hưIng ñ n ho?t ñ&ng trCng lúa; nguCn l5c xã h&i (ti p c!n thông tin) gây ,nh hưIng ñ n ho?t ñ&ng ñánh b$t; nguCn l5c tài chính (ti p c!n v'n vay ngân hàng) gây ,nh hưIng ñ n ho?t ñ&ng chăn nuôi, ñánh b$t và nuôi trCng thur s,n

@ Các k t qu, sinh k b ,nh hưIng bIi BðKH có m'i quan h chwt ch{ và cùng chi u v(i các ho?t ñ&ng sinh k b tác ñ&ng bIi BðKH; t6c là khi ho?t ñ&ng sinh k càng b ,nh hưIng bIi BðKH thì k t qu, sinh k cũng càng b ,nh hưIng

Các h& gia ñình t?i 3 huy n ven bi+n c a tKnh Nam ð.nh ñang th5c hi n các ho?t ñ&ng thích 6ng v sinh k m&t cách b ñ&ng, mang tính ñ'i phó hơn là

nh ng ho?t ñ&ng thích 6ng ch ñ&ng, ñư9c l!p k ho?ch trư(c các r i ro v sinh k do BðKH gây ra

ð+ giúp các h& gia ñình chuy+n tO thích 6ng b ñ&ng sang thích 6ng ch ñ&ng trư(c tác ñ&ng c a BðKH, nhà nư(c cin h8 tr9 ñ+ t?o ra m&t môi trưRng thu!n l9i cho các h& gia ñình th5c hi n các sinh k , bao gCm: (i) tăng cưRng các nguCn l5c sinh k cho h& gia ñình, ñwc bi t là các nguCn l5c t5 nhiên và nguCn l5c v!t ch<t và (ii) tăng cưRng th+ ch và chính sách thích 6ng v(i BðKH I c<p qu'c gia và ñ.a phương

Sg dqng phương pháp phân tích ña tiêu chí và phương pháp cho ñi+m, 5 sinh

k chính I 3 huy n ven bi+n c a tKnh Nam ð.nh trong b'i c,nh BðKH ñư9c s$p x p theo th6 t5 ưu tiên sau: nuôi trCng th y s,n, chăn nuôi, trCng lúa, làm mu'i và ñánh b$t th y s,n Các sinh k m(i có th+ kh, thi trong b'i c,nh BðKH là: du l.ch sinh thái và các ngh truy n th'ng

CHƯƠNG 1

CƠ S, LÝ LU2N V3 SINH K B3N V5NG VÙNG VEN BI%N

TRONG B9I C NH BI N ð:I KHÍ H2U

Sinh k2 b/n vCng (sustainable livelihoods) t3 lâu đã là ch đ/ đư'c quan tâm trong các tranh lu n v/ phát tri@n, gi m nghèo và qu n lý mơi trư4ng c trên phương di n lý lu n l*n th;c tiYn Trong b i c nh BðKH, sinh k2 c a hàng trăm tri u dân trên tồn th2 gi9i s} b đe d1a nghiêm tr1ng bwi nhCng h qu c a BðKH; t3 đĩ gây ra các tác đ ng nghiêm tr1ng đ2n cu c s ng c a ngư4i nghèo và nhCng ngư4i c n nghèo w vùng núi, đ#ng b:ng và ven bi@n trên phFm vi tồn cTu V9i kho ng 2,7 t€ ngư4i (chi2m 40% dân s th2 gi9i) đang sinh s ng w các vùng ven bi@n trên th2 gi9i, vùng ven bi@n đư'c coi là m t trong nhCng khu v;c phát tri@n năng đ ng nh6t th2 gi9i hi n nay Các tác đ ng do BðKH đư'c d; đốn s} làm khuy2ch đFi và trTm tr1ng hơn nhCng áp l;c hi n tFi mà vùng ven bi@n đang

ph i đ i mgt S; gia tăng các r i ro t3 BðKH là m t trong nhCng áp l;c làm tăng

kh năng b tan thương c a nhCng sinh k2 d;a vào các ngu#n tài nguyên thiên nhiên tFi các c ng đ#ng ven bi@n Gi m kh năng b tan thương và tăng cư4ng năng l;c thích ng v9i BðKH đư'c coi là trách nhi m chính c a các h gia đình và c ng đ#ng thơng qua các bi n pháp thích ng v/ sinh k2 Bên cFnh các hoFt đ ng thích

ng c a h gia đình, s; h< tr' c a nhà nư9c nh:m tăng cư4ng năng l;c thích ng

c a các h gia đình ven bi@n trư9c nhCng r i ro t3 BðKH đĩng vai trị r6t quan tr1ng trong vi c đFt đư'c thu nh p b/n vCng và an ninh lương th;c cho các c ng đ#ng ven bi@n trong dài hFn

các nhà nghiên c6u và các t ch6c phi chính ph qu'c t phát tri+n và áp dqng vào các d5 án phát tri+n qu'c t v xóa ñói gi,m nghèo Cách ti p c!n này cũng ngày càng nh!n ñư9c s5 ñCng thu!n c a các nhà ho?ch ñ.nh chính sách bIi cách ti p c!n hư(ng vào con ngưRi nhDm thoa mãn các nhu ciu c a con ngưRi

1.1.1 Khái ni'm

Khái ni m sinh k b n v ng v cơ b,n ñư9c d5a trên n n t,ng c a khái ni m phát tri+n b n v ng R<t nhi u b& ph!n c<u thành trong sinh k b n v ng ñ u d5a trên tư tưIng c a Báo cáo Bruntland và Báo cáo Phát tri+n Con ngưRi, ñó là: t!p trung vào ngưRi nghèo và nhu ciu c a hd; tim quan trdng c a s5 tham gia c a

ngưRi dân; nh<n m?nh vào tính b n v ng; và nh ng gi(i h?n v sinh thái [74]

Khái ni m v sinh k thưRng xuyên ñư9c sg dqng và trích dxn trong các nghiên c6u ñ u d5a trên ý tưIng v sinh k c a Chambers và Conway (1992), trong

ñó, sinh k , theo cách hi+u ñơn gi,n nh<t, là phương ti n ñ+ ki m s'ng M&t ñ.nh nghĩa ñiy ñ hơn c a Chambers và Conway v sinh k là: “sinh k bao gCm kh, năng, nguCn l5c và các ho?t ñ&ng cin thi t làm phương ti n s'ng c a con ngưRi” M&t sinh k là b n v ng “khi có th+ gi,i quy t ñư9c howc có kh, năng phqc hCi tO

nh ng căng th_ng và ñ&t bi n, duy trì howc tăng cưRng kh, năng và nguCn l5c; t?o ra các cơ h&i sinh k b n v ng cho th h tương lai và mang l?i l9i ích ròng cho các sinh

k khác I c, c<p ñ.a phương và c<p toàn ciu, trong ng$n h?n và dài h?n” [52, tr.6]

D5a trên khái ni m v sinh k b n v ng c a Chambers và Conway (1992), Scoones (1998) ñ.nh nghĩa sinh k “bao gCm kh, năng, nguCn l5c (bao gCm các nguCn l5c v!t ch<t và nguCn l5c xã h&i) và các ho?t ñ&ng cin thi t làm phương ti n s'ng c a con ngưRi M&t sinh k ñư9c coi là b n v ng khi nó có th+ gi,i quy t ñư9c howc có kh, năng phqc hCi tO nh ng căng th_ng; duy trì và tăng cưRng kh, năng và nguCn l5c hi n t?i mà không làm t n h?i ñ n cơ sI tài nguyên thiên nhiên” [72, tr.5]

Năm 2001, Cơ quan Phát tri+n Qu'c t Vương qu'c Anh (DFID) ñưa ra khái

ni m v sinh k ñ+ hư(ng dxn cho các ho?t ñ&ng h8 tr9 c a mình, theo ñó, sinh k

“bao gCm kh, năng, nguCn l5c cùng các ho?t ñ&ng cin thi t làm phương ti n s'ng cho con ngưRi” [56, tr.5] Khái ni m này v cơ b,n hoàn toàn gi'ng v(i khái ni m

v sinh k c a Chambers và Conway (1992) và Scoones (1998)

Trong Lu!n án này, sinh k ñư9c hi+u là vi c sg dqng các ngu#n l;c cin thi t ñ+ th5c hi n các hoFt ñ ng nhDm ñ?t ñư9c các k2t qu mong mu'n Sinh k có

th+ ñư9c nghiên c6u I các c<p ñ& khác nhau như cá nhân, h& gia ñình, thôn, vùng… nhưng ph bi n nh<t là c<p h& gia ñình

1.1.2 Tính b n v:ng c a sinh k

Chambers và Conway (1992) ñánh giá tính b n v ng c a sinh k trên 2 phương di n: b n v ng v môi trưRng (ñ c!p ñ n kh, năng c a sinh k trong vi c b,o tCn howc tăng cưRng các nguCn l5c t5 nhiên, ñwc bi t cho các th h tương lai)

và b n v ng v xã h&i (ñ c!p ñ n kh, năng c a sinh k trong vi c gi,i quy t nh ng căng th_ng và ñ&t bi n) Sau này, Scoones (1998), Ashley, C và Carney, D (1999), DFID (2001) và Solesbury (2003) ñã phát tri+n tính b n v ng c a sinh k trên c, phương di n kinh t và th+ ch và ñi ñ n th'ng nh<t ñánh giá tính b n v ng c a sinh

k trên 4 phương di n: kinh t , xã h&i, môi trưRng và th+ ch

M&t sinh k ñư9c coi là b n v ng v kinh t2 khi nó ñ?t ñư9c và duy trì m&t

m6c phúc l9i kinh t cơ b,n và m6c phúc l9i kinh t này có th+ khác nhau

gi a các khu v5c

Tính b n v ng v xã h i c a sinh k ñ?t ñư9c khi s5 phân bi t xã h&i ñư9c

gi,m thi+u và công bDng xã h&i ñư9c t'i ña

Tính b n v ng v môi trư4ng ñ c!p ñ n vi c duy trì howc tăng cưRng năng

su<t c a các nguCn tài nguyên thiên nhiên vì l9i ích c a các th h tương lai

M&t sinh k có tính b n v ng v th@ ch2 khi các c<u trúc howc qui trình hi n

hành có kh, năng th5c hi n ch6c năng c a chúng m&t cách liên tqc và n ñ.nh theo thRi gian ñ+ h8 tr9 cho vi c th5c hi n các ho?t ñ&ng sinh k

Theo các tác gi, trên, c, 4 phương di n này ñ u có vai trò quan trdng như nhau và cin tìm ra m&t s5 cân bDng t'i ưu cho c, 4 phương di n Cùng trên quan ñi+m ñó, m&t sinh k là b n v ng khi: (i) có kh, năng thích 6ng và phqc hCi trư(c

nh ng cú s'c howc ñ&t bi n tO bên ngoài; (ii) không phq thu&c vào s5 h8 tr9 tO bên ngoài; (iii) duy trì ñư9c năng su<t trong dài h?n c a các nguCn tài nguyên thiên nhiên, và (iv) không làm phương h?i ñ n các sinh k khác

1.1.3 Tiêu chí ñánh giá tính b n v:ng c a sinh k

Các nghiên c6u c a Scoones (1998) và DFID (2001) ñ u th'ng nh<t ñưa ra m&t s' tiêu chí ñánh giá tính b n v ng c a sinh k trên 4 phương di n: kinh t , xã h&i, môi trưRng và th+ ch

B/n vCng v/ kinh t2: ñư9c ñánh giá ch y u bDng chK tiêu gia tăng thu nh!p

c a h& gia ñình

B/n vCng v/ xã h i: ñư9c ñánh giá thông qua m&t s' chK tiêu như: t?o thêm

vi c làm, gi,m nghèo ñói, ñ,m b,o an ninh lương th5c

B/n vCng v/ môi trư4ng: ñư9c ñánh giá thông qua vi c sg dqng b n v ng

hơn các nguCn l5c t5 nhiên (ñ<t, nư(c, rOng, tài nguyên th y s,n…), không gây h y ho?i môi trưRng (như ô nhiym môi trưRng, suy thoái môi trưRng)

B/n vCng v/ th@ ch2: ñư9c ñánh giá thông qua m&t s' tiêu chí như: h th'ng

pháp lý ñư9c xây d5ng ñiy ñ và ñCng b&, qui trình ho?ch ñ.nh chính sách

có s5 tham gia c a ngưRi dân, các cơ quan/t ch6c I khu v5c công và khu v5c tư ho?t ñ&ng có hi u qu,; tO ñó t?o ra m&t môi trưRng thu!n l9i v th+

ch và chính sách ñ+ giúp các sinh k ñư9c c,i thi n liên tqc theo thRi gian

1.1.4 Khung sinh k b n v:ng

1.1.4.1 Các y2u t c6u thành khung sinh k2 b/n vCng

V cơ b,n, các khung sinh k b n v ng ñ u phân tích s5 tác ñ&ng qua l?i c a

5 nhóm y u t' ,nh hưIng ñ n sinh k là: (i) nguCn l5c sinh k ; (ii) ho?t ñ&ng sinh

k , (iii) k t qu, sinh k , (iv) th+ ch và chính sách, và (v) b'i c,nh bên ngoài [56]

* Ngu#n l;c sinh k2

Kh, năng ti p c!n c a con ngưRi ñ'i v(i các nguCn l5c sinh k ñư9c coi là

y u t' trdng tâm trong cách ti p c!n sinh k b n v ng Có 5 lo?i nguCn l5c sinh k :

NguCn l5c t5 nhiên: bao gCm các nguCn tài nguyên có trong môi trưRng t5 nhiên mà con ngưRi có th+ sg dqng ñ+ th5c hi n các ho?t ñ&ng sinh k , ví dq như ñ<t ñai, rOng, tài nguyên bi+n, nư(c, không khí, ña d?ng sinh hdc,… NguCn l5c v!t ch<t: bao gCm h th'ng cơ sI h? ting cơ b,n h8 tr9 cho các ho?t ñ&ng sinh k , ví dq như: ñưRng giao thông, nhà I, c<p nư(c, thoát nư(c, năng lư9ng (ñi n), thông tin,…

NguCn l5c tài chính: bao gCm các nguCn v'n khác nhau mà con ngưRi sg dqng ñ+ ñ?t ñư9c các mqc tiêu sinh k , bao gCm các kho,n ti n ti t ki m,

ti n mwt, trang s6c, các kho,n vay, các kho,n thu nh!p,…

NguCn l5c con ngưRi: bao gCm các k^ năng, ki n th6c, kinh nghi m, kh, năng lao ñ&ng, s6c khoe, trình ñ& giáo dqc, … giúp con ngưRi th5c hi n các ho?t ñ&ng sinh k khác nhau và ñ?t ñư9c các k t qu, sinh k mong mu'n NguCn l5c xã h&i: bao gCm các m'i quan h trong xã h&i mà con ngưRi d5a vào ñ+ th5c hi n các ho?t ñ&ng sinh k , ch y u là các m?ng lư(i xã h&i (các

t ch6c chính tr howc dân s5), thành viên c a các t ch6c c&ng ñCng, …

* HoFt ñ ng sinh k2

Ho?t ñ&ng sinh k là cách mà h& gia ñình sg dqng các nguCn l5c sinh k s”n

có ñ+ ki m s'ng và ñáp 6ng nh ng nhu ciu trong cu&c s'ng Các nhóm dân cư khác nhau trong c&ng ñCng có nh ng ñwc ñi+m kinh t @xã h&i và các nguCn l5c sinh k khác nhau nên có nh ng l5a chdn v ho?t ñ&ng sinh k không gi'ng nhau Các ho?t ñ&ng sinh k có th+ th5c hi n là: s,n xu<t nông nghi p, ñánh b$t, nuôi trCng th y s,n, s,n xu<t công nghi p qui mô nho, buôn bán, du l.ch, di dân…

* B i c nh bên ngoài

Sinh k b ,nh hưIng r<t l(n bIi 3 y u t' thu&c b'i c,nh bên ngoài là (i) các

xu hư(ng (v dân s', nguCn l5c sinh k , các ho?t ñ&ng kinh t c<p qu'c gia và qu'c

t , s5 thay ñ i công ngh ), (ii) các cú s'c (v s6c khoe do b nh d.ch, v t5 nhiên do thRi ti t và thiên tai, v kinh t do kh ng ho,ng, v mùa màng/v!t nuôi) và (iii) tính mùa vq (s5 thay ñ i giá c,, ho?t ñ&ng s,n xu<t, các cơ h&i vi c làm có tính thRi vq)

1.1.4.2 M t s khung sinh k2 b/n vCng tiêu bi@u

Khung sinh k2 nông thôn b/n vCng (Sustainable Rural Livelihoods Framework)

L.ch sg Chính tr

ði u ki n kinh t

vĩ mô Thương m?i Khí h!u Nhân khŒu hdc Sinh thái nông nghi p Phân ting

xã h&i

Th+ ch

và chính sách

NguCn l5c t5 nhiên NguCn l5c tài chính NguCn l5c con ngưRi NguCn l5c

xã h&i Các lo?i nguCn l5c khác

Thâm canh trong nông nghi p

ða d?ng hoá sinh k

Di dân

1 Tăng s' ngày làm vi c

2 Gi,m nghèo ñói

3 C,i thi n phúc l9i và năng l5c

4 Tăng kh, năng thích 6ng c a sinh k và gi,m

kh, năng b t n thương

5 ð,m b,o tính

b n v ng c a tài nguyên thiên nhiên Tính b n v ng

Phân tích các ñi u

ki n, xu hư(ng và

b'i c,nh chính sách

Phân tích các nguCn l5c sinh

k : S5 ñánh ñ i,

k t h9p,

xu hư(ng

Phân tích ,nh hưIng c a th+

ch /chính sách

ñ n vi c ti p c!n nguCn l5c sinh k và ho?t ñ&ng sinh k

Phân tích các ho?t ñ&ng sinh

k khác nhau ñư9c th5c hi n

Phân tích các k t qu, sinh k và s5 ñánh

ñ i

B•I C–NH

BÊN NGOÀI NGU™N LšC SINH K›

THœ CH› VÀ CHÍNH SÁCH HOžT ðŸNG SINH K› K›T QU– SINH K›

Ngu#n: Scoones, 1998

Hình 1.1: Khung sinh k@ nông thôn bBn vCng cva Scoones (1998)

Scoones (1998) là ngưRi ñiu tiên ñưa ra khung phân tích v sinh k nông thôn b n v ng Câu hoi then ch't ñư9c ñwt ra là: trong m&t b'i c,nh bên ngoài cq th+ (v môi trưRng chính sách, chính tr., l.ch sg, sinh thái và các ñi u ki n kinh t @

xã h&i), s5 k t h9p nguCn l5c sinh k nào (5 lo?i nguCn l5c khác nhau) s{ t?o ra kh, năng th5c hi n các ho?t ñ&ng sinh k (s,n xu<t nông nghi p, ñánh b$t, nuôi trCng,

du l.ch, và di dân) nhDm ñ?t ñư9c các k t qu, sinh k nh<t ñ.nh Trong khung phân tích này, th+ ch và chính sách ñóng vai trò quan trdng trong vi c giúp th5c hi n các ho?t ñ&ng sinh k và ñ?t ñư9c các k t qu, sinh k mong mu'n

Khung sinh k2 b/n vCng (Sustainable Livelihoods Framework)

Năm 2001, Cơ quan Phát tri+n Qu'c t Vương qu'c Anh (DFID) ñưa ra khung sinh k b n v ng, theo ñó, các h& gia ñình ñ u có phương th6c ki m s'ng (ho?t ñ&ng sinh k ) d5a vào nh ng nguCn l5c sinh k s”n có (5 lo?i nguCn l5c) trong m&t b'i c,nh chính sách và th+ ch nh<t ñ.nh I ñ.a phương Nh ng nhân t' này cũng ch.u ,nh hưIng c a các y u t' bên ngoài như bão lqt và các tác ñ&ng mang tính thRi vq S5 l5a chdn ho?t ñ&ng sinh k c a h& gia ñình d5a trên nh ng nguCn l5c sinh k hi n t?i là k t qu, c a s5 tương tác gi a các nhóm y u t' này

Ngu#n: MARD, 2008

Hình 1.2: Khung sinh k@ bBn vCng cva DFID (2001)

Khung sinh k2 b/n vCng vùng ven bi@n (Sustainable Coastal Livelihoods Framework)

Trên cơ sI các khung sinh k b n v ng nêu trên, năm 2004, IMM ñã sga ñ i l?i ñ+ áp dqng cho các c&ng ñCng ven bi+n, ñư9c gdi là “Khung sinh k b n v ng vùng ven bi+n” [15]

Ngu#n: MARD, 2008

Hình 1.3: Khung sinh k@ bBn vCng vùng ven biLn cva IMM (2004)

Theo IMM, sinh k c a các h& gia ñình ven bi+n ch.u tác ñ&ng c a 3 nhóm

y u t' Các y u t' thu&c nhóm th6 nh<t bao gCm các nguCn l5c sinh k (5 lo?i nguCn l5c) mà h& gia ñình sg dqng ñ+ th5c hi n các ho?t ñ&ng sinh k Thu&c nhóm th6 hai là các y u t' v ñwc ñi+m cá nhân (như tu i tác, gi(i tính, tôn giáo ) và các

y u t' xã h&i (như cơ c<u chính tr., chính sách, lu!t pháp…) có ,nh hưIng tr5c ti p

ñ n c&ng ñCng ven bi+n Nhóm th6 ba bao gCm các y u t' ,nh hưIng gián ti p như tính mùa vq, thiên tai, xu hư(ng bên ngoài… S5 l5a chdn các ho?t ñ&ng sinh k c a c&ng ñCng ven bi+n d5a trên nh ng nguCn l5c sinh k hi n t?i là k t qu, c a s5 tương tác gi a 3 nhóm y u t' cơ b,n này

Như v!y, ý tưIng chung c a các khung sinh k b n v ng nêu trên là: các h&

gia ñình, d5a vào các ngu#n l;c sinh k2 hi n có (bao gCm nguCn l5c con ngưRi, t5 nhiên, tài chính, v!t ch<t, và xã h&i) trong b'i c,nh th@ ch2 và chính sách nh<t ñ.nh

I ñ.a phương, s{ th5c hi n các hoFt ñ ng sinh k2 (như s,n xu<t nông nghi p, ñánh

b$t, nuôi trCng, du l.ch, ña d?ng hóa các lo?i hình sinh k , di dân ) nhDm ñ?t ñư9c

các k2t qu sinh k2 b n v ng (như t?o thêm vi c làm, tăng thu nh!p, gi,m r i ro và

kh, năng b t n thương, c,i thi n an ninh lương th5c, sg dqng b n v ng hơn các

nguCn tài nguyên ) dư(i s5 tác ñ&ng c a b i c nh bên ngoài (các cú s'c, các xu

hư(ng và tính mùa vq) Cq th+ hơn, vi c phân tích khung sinh k b n v ng s{ giúp

tr, lRi câu hoi: nguCn l5c sinh k nào, ho?t ñ&ng sinh k nào, th+ ch @chính sách nào là quan trdng ñ+ ñ?t ñư9c sinh k b n v ng cho các nhóm ñ'i tư9ng khác nhau

1.2 Sinh k@ bBn vCng và bi@n ñEi khí hGu

1.2.1 T ng quan v bi n ñ i khí h u

1.2.1.1 Khái ni m

Theo ði u 1, ñi+m 2 c a Công ư(c khung c a Liên Hi p Qu'c v Bi n ñ i Khí h!u (UNFCCC) năm 1992, BðKH là s5 bi n ñ i c a khí h!u do ho?t ñ&ng c a con ngưRi gây ra m&t cách tr5c ti p howc gián ti p làm thay ñ i thành phin c a khí quy+n toàn ciu và do s5 bi n ñ&ng t5 nhiên c a khí h!u quan sát ñư9c trong nh ng thRi kỳ có th+ so sánh ñư9c [77]

B& Tài nguyên và Môi trưRng ñ.nh nghĩa BðKH “là s5 bi n ñ i tr?ng thái

c a khí h!u so v(i trung bình và/howc s5 dao ñ&ng c a khí h!u duy trì trong m&t kho,ng thRi gian dài, thưRng là vài th!p kr howc dài hơn” [3]

1.2.1.2 Bi@u hi n

Các bi+u hi n c a BðKH bao gCm [61]:

Nhi t ñ& trung bình toàn ciu tăng lên,

S5 dâng cao m5c nư(c bi+n do giãn nI vì nhi t và băng tan,

S5 thay ñ i thành phin và ch<t lư9ng khí quy+n,

S5 di chuy+n c a các ñ(i khí h!u trên các vùng khác nhau c a trái ñ<t, S5 thay ñ i cưRng ñ& ho?t ñ&ng c a quá trình hoàn lưu khí quy+n, chu trình tuin hoàn nư(c trong t5 nhiên và các chu trình sinh ñ.a hoá khác, và

S5 thay ñ i năng su<t sinh hdc c a các h sinh thái, ch<t lư9ng và thành phin c a thur quy+n, sinh quy+n, và ñ.a quy+n

Tuy nhiên, s5 gia tăng nhi t ñ& trung bình toàn ciu và m5c nư(c bi+n dâng thưRng ñư9c coi là hai bi+u hi n chính c a BðKH

1.2.1.3 Nguyên nhân

Khí h!u b bi n ñ i do 2 nhóm nguyên nhân:

Nhóm nguyên nhân khách quan (do s5 bi n ñ i c a t5 nhiên) bao gCm: s5 bi n ñ i các ho?t ñ&ng c a mwt trRi, s5 thay ñ i qu^ ñ?o trái ñ<t, s5 thay ñ i v trí và quy mô c a các châu lqc, s5 bi n ñ i c a các dòng h,i lưu, và s5 lưu chuy+n trong n&i b& h th'ng khí quy+n

Nhóm nguyên nhân ch quan (do s5 tác ñ&ng c a con ngưRi) xu<t phát tO s5 thay ñ i mqc ñích sg dqng ñ<t và nguCn nư(c và s5 gia tăng lư9ng khí

CO2 và các khí nhà kính khác tO các ho?t ñ&ng c a con ngưRi

Như v!y, BðKH không chK là h!u qu, c a hi n tư9ng hi u 6ng nhà kính (s5 nóng lên c a trái ñ<t) mà còn bIi nhi u nguyên nhân khác Tuy nhiên, có r<t nhi u bDng ch6ng khoa hdc cho th<y tCn t?i m'i quan h gi a quá trình tăng nhi t ñ& trái ñ<t v(i quá trình tăng nCng ñ& khí CO2 và các khí nhà kính khác trong khí quy+n, ñwc bi t trong kr nguyên công nghi p [35] Trong su't gin 1 tri u năm trư(c cách

ñ n 280 phin tri u (ppm) Hi n t?i, con s' này ñã tăng cao hơn nhi u và I m6c 387 ppm và s{ còn ti p tqc tăng v(i t'c ñ& nhanh hơn n a [17] Chính vì v!y, s5 gia tăng nCng ñ& khí CO2 trong khí quy+n s{ làm cho nhi t ñ& trái ñ<t tăng và nguyên nhân c a v<n ñ BðKH là do trái ñ<t không th+ h<p thq ñư9c h t lư9ng khí CO2 và các khí gây hi u 6ng nhà kính khác ñang dư thOa trong biu khí quy+n

1.2.1.4 Th;c trFng bi2n ñai khí h u trên th2 gi9i

Nhi t ñ& trung bình toàn ciu ñã trI thành thư(c ño ph bi n v th5c tr?ng khí h!u toàn ciu Trong kho,ng 100 năm qua (giai ño?n 1906@2005), nhi t ñ& trung bình toàn ciu ñã tăng kho,ng 0,7oC (1,3oF) [35] Khi nhi t ñ& toàn ciu tăng lên, lư9ng mưa t?i các khu v5c khác nhau ñang thay ñ i; các vùng bi+n <m lên, băng t?i các c5c ñang tan ra và m5c nư(c bi+n ñang dâng lên Các nghiên c6u tO s' li u