Quan điểm của đảng về vấn đề xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

dân, thân dân và chính tâm... Họ hướng về dân tộc, mong muốn được đóng góp tài năng và kinh nghiệm vào công cuộc phát triển kinh... Thế giới đang ngày càng phát triển đi

Trang 1

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

- -

PHẠM THỊ LINH

Quan điểm của Đảng về vấn đề xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kì công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đất nước

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

SƯ PHẠM GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

Trang 2

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nước ta tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong quá trình hội nhập với thế giới theo xu thế toàn cầu hóa, công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đặt ra trước mắt chúng ta nhiều đòi hỏi, điều kiện, trong đó yêu cầu đặc biệt quan trọng là phát triển nguồn lực con người Đây là yếu tố vừa giữ vai trò như là động lực, phương tiện để đạt được mục đích, vừa đồng thời là mục đích hướng tới của cuộc cách mạng XHCN Xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức là một phần quan trọng không thể thiếu của yếu tố nguồn nhân lực nhất là trong xã hội hiện đại, khi khoa học ngày càng phát triển thì đội ngũ trí thức đóng vai trò quan trọng có thể coi như là lực lượng sản xuất trực tiếp thứ nhất có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất tương lai phát triển của mỗi quốc gia Hơn nữa trong các yếu tố tham gia vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, yếu tố con người luôn được coi là yếu tố cơ bản Để tăng trưởng kinh tế cần 5 yếu tố chủ yếu là: Vốn, khoa học

và công nghệ, con người, cơ cấu kinh tế, thể chế chính trị và quản lý nhà nước thì con người là yếu tố quyết định, các yếu tố khác như vốn, tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý tự nó chỉ tồn tại dưới dạng tiềm năng, chúng chỉ có tác dụng khi có sự tác động của con người Bởi lẽ con người là nguồn lực duy nhất biết tư duy, có trí tuệ và ý chí, các nguồn lực khác nhận dược sự tác động của con người nhất là con người có tri thức, trí tuệ cao sẽ gắn kết lại với nhau tạo thành sức mạnh tổng hợp tác động vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Vì vậy đòi hỏi phải có cách nhìn nhận đúng đắn về vai trò to lớn của con người đặc biệt là con người có trí tuệ hay nói cách khác chính là đội ngũ trí thức để có những chính sách, chiến lược phù hợp nhằm thu hút nguồn lực này

và phát huy tốt để góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển đất nước

Lịch sử dân tộc luôn biến động, trải qua không ít thăng trầm nhưng nền văn hiến việt nam vẫn luôn được kế thừa, phát huy và phát triển, từ trong lòng

Trang 3

nền văn hiến tốt đẹp ấy cũng đã sản sinh ra biết bao những bậc trí thức tài năng của nhiều thời đại, đã góp phần công sức cho sự phát triển chung của nước nhà, và ngày nay phải thông qua đội ngũ trí thức để tiếp cận nhanh chóng với tri thức và công nghệ mới nhất của thời đại để hiện đại hóa nền kinh tế, tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng từng bước hình thành

và phát triển nền kinh tế tri thức

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”

và “trí thức là vốn quý báu của dân tộc” Không có trí thức, không có người tài thì không thể thực hiện được công nghiệp hóa, hiện đại hóa, không thể phát triển nhanh và bền vững được Nên vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức trở thành vấn đề then chốt và có ý nghĩa quyết định Và trong thực tiễn hiện nay vai trò của đội ngũ trí thức lại càng được khẳng định Điều này tại nghị quyết hội nghị lần thứ 7 ban chấp hành trung ương Đảng khóa X nhấn mạnh “Xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh là trực tiếp nâng tầm trí tuệ của dân tộc, sức mạnh của đất nước, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị Đầu tư xây dựng cho đội ngũ trí thức là đầu tư cho phát triển bền vững”

Do đó, để hiểu thêm về đội ngũ trí thức và Đảng ta đã có quan điểm như thế nào về vấn đề xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tôi chọn đề tài: “ Quan điểm của Đảng về vấn đề xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” (1996-2011)

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trí thức là chủ đề được nhiều người quan tâm và đã có nhiều công trình nghiên cứu dưới nhiều hình thức và gốc độ khác nhau, được đăng tải trên nhiều sách báo và tạp chí Có thể nhắc đến một số công trình tiêu biểu như: Nguyễn Khánh Bật, “vị trí vai trò của trí thức trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo tinh thần đại hội XI của Đảng”, Tạp chí cộng

Trang 4

sản, số 08, (tháng 10 năm 2011); Nguyễn Thành Lợi, “ về vấn đề đào tạo và sử dụng nhân tài ở nước ta hiện nay”, số 18 (12 – 2010); Thẩm Vinh Hoa- Ngô Quốc Diệu , “tôn trọng trí thức, tôn trọng nhân tài, kế lớn trăm năm chấn hưng đất nước”, Nxb, chính trị quốc gia, 2008; Trịnh Quang Cảnh, “phát huy đội ngũ trí thức các dân tộc thiểu số nước ta trong sự nghiệp cách mạng hiện nay”, Nxb, chính trị quốc gia, 2005; Nguyễn Tiến Lương “Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, Mã số B 2005-14-35 Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến nhiều vấn đề khác nhau về trí thức và các công trình đó cũng đã mang lại giá trị và ý nghĩa rất lớn Trên cơ sở tiếp thu và kế thừa các công trình nghiên cứu trước thì tôi đi vào nghiên cứu “quan điểm của Đảng về vấn đề xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”(1996-2011)

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích

- Làm rõ quan điểm của Đảng về đội ngũ trí thức và vấn đề xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (1996-2011)

* Nhiệm vụ

Để thực hiện được mục đích trên thì cần phải thực hiện một số vấn đề sau:

- Làm rõ hoàn cảnh lịch sử và quan điểm của Đảng về xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Một số kiến nghị về xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ trí thức trong giai đoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận

Đề tài được nghiên cứu dựa trên những nguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về xây dựng đội ngũ trí thức

Trang 5

* Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được sử dụng các phương pháp như: Phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, hệ thống hóa và phương pháp lô gic

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu quan điểm của Đảng về vấn đề xây dựng đội ngũ trí thức, trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa (1996-2011)

6 Ý nghĩa của khóa luận

- Giúp tác giả hoàn thành chương trình tốt nghiệp của mình và bước đầu làm quen với việc nghiên cứu khoa học

- Góp thêm nguồn tư liệu phục vụ cho việc nghiên cứu về quan điểm của Đảng về vấn đề xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa

7 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài mục lục, mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài được cấu trúc thành hai chương và 8 tiết

Chương 1: Đường lối của Đảng về xây dựng đội ngũ trí thức từ năm 1986-

1996

Chương 2: Đường lối của Đảng về xây dựng đội ngũ trí thức từ năm 1996-

2011

Trang 6

PHẦN NỘI DUNG Chương 1:

ĐƯỜNG LỐI CỦA ĐẢNG VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC

TỪ NĂM 1986- 1996 1.1 Một số khái niệm liên quan

Có nhiều cách tiếp cận, cách hiểu khác nhau về trí thức ở trên thế giới cũng như ở nước ta, trí thức được sử dụng trong từ vựng tiếng Việt vừa như một từ thông thường, rất gần gũi, quen thuộc trong đời sống hàng ngày, vừa như một khái niệm khoa học với những hàm nghĩa khác nhau Nghiên cứu về trí thức là nghiên cứu một đối tượng đặc thù trong cơ cấu xã hội gắn liền với những phương thức lao động, bản chất xã hội và những đặc điểm hình thành, phát triển của trí thức như một cá thể - chủ thể mang nhân cách sáng tạo, như một tầng lớp, một nhóm xã hội - nghề nghiệp và như một cộng đồng trong quan hệ với xã hội và nhà nước, với dân tộc và giai cấp, với truyền thống và hiện đại

Sự xuất hiện của đội ngũ trí thức trong xã hội rất phong phú và đa dạng tùy theo từng giai đoạn lịch sử Vì vậy, mỗi thời kì lịch sử, mỗi hoàn cảnh xã hội con người có cách nhìn nhận, có những quan điểm khác nhau nhất định Tiền đề xuất hiện của trí thức là sự phân công lao động xã hội Trí thức ra đời trong xã hội chiếm hữu nô lệ và mau chóng trở thành một tầng lớp xã hội vào thời kì tư bản chủ nghĩa, đến chủ nghĩa xã hội đội ngũ trí thức phát triển ngày càng đông và giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Trong quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản, cùng với sự phát triển của khoa học-kĩ thuật, đòi hỏi phải tăng nhanh về số lượng những người làm việc trí óc, có trình độ chuyên môn cao

C Mác và F Ăngghen có quan niệm về trí thức như sau: Khi nghiên cứu xã hội tư bản, C Mác đặc biệt chú ý đến vị trí và vai trò của trí thức đối với nền sản xuất xã hội Về mặt nghề nghiệp trí thức hình thành ba nhóm, tương

Trang 7

ứng với ba hình thức cơ bản của lao động trí óc Những hình thức này được Mác chỉ ra rõ ràng trong tác phẩm “Lý luận về giá trị thặng dư”, tập IV, bộ

“tư bản”, hai hình thức lao động trí óc nằm trong khu vực sản xuất phi vật chất gồm: Các nhà văn, nhà báo, những người hoạt động nghệ thuật; các nhà hoạt động tuyên truyền, giáo viên, bác sĩ, luật sư Hình thức thứ ba nằm trong khu vực sản xuất gồm các nhà khoa học, các nhà kỹ sư

Theo quan điểm của Mác – Ăngghen để có đội ngũ trí thức đông đảo đáp ứng yêu cầu trên các lĩnh vực của đời sống xã hội như trên, trong thời kì xây dựng CNXH, cùng với việc xây dựng đào tạo ra một lớp trí thức mới, cần phải tập trung và tiến hành cải tạo lực lượng trí thức của chế độ cũ phục vụ cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội cần một lực lực lượng trí thức lớn không chỉ điều hành bộ máy Nhà nước, mà còn xây dựng, quản lý nền kinh tế quốc dân Điều này đã được Ăngghen chỉ rõ trong thư gữi Đại hội quốc tế các sinh viên xã hội chủ nghĩa: “ Các cuộc cách mạng tư sản trước đây đòi hỏi nhà trường đại học chỉ đào tạo ra các trạng sư làm nguyên liệu tốt nhất để hình thành các nhà hoạt động chính trị; vượt xa đòi hỏi đó, sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân cần có những bác sĩ, kỹ sư, các nhà hóa học, nông học và các chuyên gia khác; vấn đề là ở chỗ giành quyền lãnh đạo không phải chỉ ở bộ máy chính trị, mà toàn bộ nền sản xuất xã hội, và ở đây cần đến những kiến thức vững chắc chứ không phải là những luận điệu huênh hoang rỗng tếch” [23, tr.552]

Mác và Ăngghen cũng đã chỉ rõ trí thức là những người làm nghề lao động trí óc ở trong cả khu vực trực tiếp sản xuất vật chất và trong các lĩnh vực không trực tiếp sản xuất vật chất Hai ông đều đánh giá vai trò to lớn của trí thức đối với sự phát triển của xã hội Căn cứ vào vai trò của trí thức đối với đời sống xã hội mà Mác đã phân chia trí thức thành các nhóm hoạt động trên các lĩnh vực trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất và không trực tiếp sản xuất

Trang 8

ra của cải vật chất Việc phân chia này càng cho chúng ta thấy rõ vai trò quan trọng của đội ngũ trí thức đối với sự phát triển của xã hội

Còn Chủ tịch Hồ Chí Minh khi được hỏi trí thức là gì? Người viết “ Trí thức là người hiểu biết trong thế giới chỉ có hai thứ hiểu biết Một là hiểu biết sự tranh đấu sinh sản, khoa học tự nhiên do đó mà ra Hai là hiểu biết đấu tranh dân tộc và tranh đấu xã hội, khoa học xã hội do đó mà ra, ngoài hai cái đó không có trí thức nào khác”

“Một người học xong đại học có thể gọi là trí thức, song y không biết cày ruộng, không biết làm công, không biết đánh giặc, không biết nhiều việc khác thì y chỉ có trí thức một nữa, trí thức của y là trí thức học sách, chưa phải trí thức hoàn toàn, y muốn thành một người trí thức hoàn toàn thì phải đem cái trí thức đó áp dụng vào thực tế” [24, tr.60] Định nghĩa trên của Hồ Chí Minh đã cho chúng ta thấy rõ trí thức phải là người có kiến thức khoa học lẫn kiến thức xã hội, vừa có lý luận vừa có thực tiễn

Còn trong từ điển triết học có nêu khái niệm về trí thức như sau: “Trí thức

là một tập đoàn xã hội gồm những người lao động trí óc, giới trí thức bao gồm

kỹ sư, kỹ thuật viên, thầy thuốc, luật sư, nghệ sĩ, thầy giáo và người làm công tác khoa học”

Trong bách khoa toàn thư Pháp, tập X : Trí thức là một phạm trù lịch sử

Ở mỗi nước khác nhau khái niệm về trí thức khác nhau Trong đời sống xã hội trí thức có vai trò nhất định Họ có thể có thái độ đơn thuần “trùm chăn”, cũng có thể tích cực dấn thân vào hoạt động chính trị Người ta có thể nói trí thức

là kỹ sư, quan chức, nhà phản biện xã hội tâm lý học, nhà hoạt động chính trị, nhà cách mạng Trong xã hội khủng hoảng, họ có thể trở thành nhà lý luận cách mạng, trong xã hội buồn thảm, thậm chí họ bị coi là kẻ bung xung”[8, tr.18]

Trong từ điển chủ nghĩa cộng sản khoa học lại cho rằng : Trí thức là một nhóm xã hội, gồm những người chuyên làm nghề lao động trí óc Sự tồn tại

Trang 9

của trí thức với tư cách là một nhóm xã hội đặc biệt gắn liền với việc phân công xã hội giữa lao động trí óc và lao động chân tay

Một bộ phận lớn viên chức, giới trí thức đã xuất hiện ngay trong xã hội chiếm hữu nô lệ và phong kiến, nhưng trong những hình thái xã hội tiền xã hội chủ nghĩa đã đạt tới sự phát triển lớn nhất dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, giới trí thức chưa phải là một giai cấp riêng, bởi vì nó được thu hút từ nhiều giai cấp khác nhau và không có địa vị riêng trong hệ thống sản xuất xã hội Trí thức là một tầng lớp xã hội, nó không thể có một đường lối chính trị độc lập, hoạt động của nó được quy định bởi lợi ích của những giai cấp mà nó phục vụ

Dưới chế độ tư bản trí thức là tầng lớp giữa các tầng lớp cơ bản Họ được

bổ sung bằng những người xuất thân từ các giai cấp bóc lột, từ các tầng lớp trung gian, nó cũng được bổ sung từ giai cấp vô sản và những người lao động khác Với thắng lợi của chủ nghĩa xã hội, với việc xóa bỏ các giai cấp bóc lột, với việc xác lập sự thống trị về chính trị - xã hội và tư tưởng trong xã hội, trí thức trở thành một lực lượng lớn, một đội ngũ đông đảo phục vụ cho nhu cầu của toàn thể nhân dân lao động, lợi ích của họ không tách rời lợi ích của giai cấp công nhân và nông dân

Trong từ điển tiếng việt, người ta định nghĩa trí thức là người làm việc, lao động bằng trí óc

Có thể nói với sự phát triển của khoa học và công nghệ đặt ra cho người lao động hiện nay và cả trong tương lai không chỉ dựa vào kinh nghiệm sản xuất mà phải dựa vào tri thức khoa học, tức là người lao động phải có trình độ trí tuệ, có óc suy nghĩ và sáng tạo Để biến những tiềm năng sẵn có của mình thành một động lực giúp đất nước phát triển

Trong lịch sử tư tưởng và truyền thống dân tộc Việt Nam, trí thức thường được gọi là kẻ sĩ Nhân cách kẻ sĩ đáng nể trọng bởi họ nặng lòng thương dân, yêu nước, ngay thẳng, cương trực, thanh tao, trọng chân lý, đạo nghĩa, trọng

Trang 10

dân, thân dân và chính tâm Ưu thời mẫn thế và nhập cuộc - đó là thái độ sống của người trí thức

Trí thức Việt Nam, thế hệ nối tiếp thế hệ, đã đồng hành cùng nhân dân và dân tộc phấn đấu cho sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, cho công cuộc đổi mới vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Đã đánh thắng đế quốc phong kiến, ngày nay nhân dân ta còn phải đánh thắng nghèo nàn, lạc hậu, đưa đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển, tiến tới hiện đại hoá Trí thức Việt Nam có trọng trách trong sự nghiệp vẻ vang đó vì Độc lập - Tự do - Hạnh phúc của nhân dân Tổ quốc - nhân dân - dân tộc - thời đại và chủ nghĩa xã hội, đó là hệ giá trị và lý tưởng sống của người trí thức cách mạng hiện nay

Ta thấy có rất nhiều quan niệm về trí thức khác nhau, tất cả những ý kiến đó đều giúp ta định hướng về đội ngũ trí thức Từ đó có những phương hướng, chính sách để xây dựng và phát huy đội ngũ trí thức trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa và cũng giúp chúng ta có thể khái quát lại những nét điển hình về đội ngũ trí thức như sau:

Thứ nhất, trí thức là người có hiểu biết rộng và sâu, có năng lực sáng tạo,

có trình độ phát triển cao về trí tuệ, làm việc bằng trí óc, nhạy bén với cái mới

và đổi mới để phát triển

Thứ hai, học vấn, học thức của người trí thức được gây dựng qua đào tạo,

được bồi dưỡng và phát triển không ngừng bằng con đường tự đào tạo, tự trau dồi và hoàn thiện của cá nhân trong lao động và hoạt động sáng tạo

Thứ ba, trí thức có nhu cầu cao về đời sống tinh thần và hướng tới các giá

trị tinh thần, trọng sự thật, chân lý và đạo lý Trí thức là người có cá tính sáng tạo, có lòng tự trọng cao, có đầu óc duy lý và phê phán để khẳng định cái tôi - cá thể đồng thời gắn bó với cộng đồng, phụng sự nhân dân và dân tộc

Thứ tư, khát vọng tự do, dân chủ, đấu tranh cho lẽ phải và sự công bằng là

sự nổi trội trong nhân cách trí thức sáng tạo

Trang 11

Thứ năm, trí thức thể hiện lý tưởng chính trị và trách nhiệm xã hội của

mình thông qua lý tưởng nghề nghiệp, qua hoạt động chuyên môn đặc thù Ngọn nguồn sâu xa của sức mạnh sáng tạo và phát triển tài năng trí thức là thực tiễn cuộc sống, là sự gắn bó sâu nặng với Tổ quốc và nhân dân, là tình cảm yêu nước và tinh thần dân tộc Ngày nay, Tổ quốc - nhân dân - dân tộc - thời đại và chủ nghĩa xã hội là hệ giá trị và lẽ sống của người trí thức

Ở nước ta, cùng với sự phát triển đi lên của cách mạng, tầng lớp trí thức xã hội chủ nghĩa phục vụ cho chế độ xã hội chủ nghĩa, cho sự lãnh đạo

và cầm quyền của giai cấp công nhân thông qua đội tiền phong của nó là Đảng Cộng sản cũng chính là phục vụ cho nhân dân và dân tộc, đã từng bước hình thành Đó là cơ sở xã hội khách quan để tầng lớp trí thức xã hội chủ nghĩa gắn bó sâu sắc với nhân dân và dân tộc, thực hiện lý tưởng và mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Đối với người trí thức giác ngộ cách mạng, chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản không chỉ là vấn đề quan điểm chính trị, là giác ngộ sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân mà còn là hiểu biết khoa học, niềm tin khoa học, là giác ngộ bằng lý luận về xu thế tất yếu của sự phát triển lịch sử

Nói tới tầng lớp trí thức, nhất là tầng lớp trí thức xã hội chủ nghĩa ở nước ta, chúng ta nói tới một cộng đồng xã hội - nghề nghiệp, một cộng đồng xã hội - lao động, với đặc trưng là lao động trí óc và làm nghề sáng tạo Bản thân tầng lớp này lại là một cơ cấu của chính nó với sự hợp thành của rất nhiều loại hình (căn cứ vào cách thức lao động và hoạt động), nhiều nghề nghiệp khác nhau Cùng với sự khác nhau đó, trí thức xã hội chủ nghĩa còn là sự thống nhất, là tương đồng và giống nhau về lý tưởng, mục tiêu, về quan điểm chính trị, về ý thức hệ và về các chuẩn mực đạo đức

Trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau, sẽ có cơ cấu của tầng lớp trí thức khác nhau, phân chia theo ngành nghề trí thức bao gồm:

Trang 12

Trí thức khoa học - công nghệ, bao gồm những trí thức hoạt động trong lĩnh vực khoa học - công nghệ (bao gồm khoa học tự nhiên, khoa học xã hội nhân văn, khoa học kỹ thuật và công nghệ) từ những người nghiên cứu đến giảng dạy, từ nghiên cứu cơ bản, lý thuyết đến nghiên cứu ứng dụng khoa học

- kỹ thuật và công nghệ

Trí thức văn hoá - nghệ thuật, là một lĩnh vực quan trọng đặc thù Đội ngũ trí thức này đóng vai trò nòng cốt để phát triển văn hoá - nghệ thuật, xây dựng lý tưởng thẩm mỹ và đời sống tinh thần - đạo đức trong xã hội

Trí thức trong lĩnh vực lãnh đạo, quản lý, là nhóm trí thức tham gia vào hệ thống quyền lực nhân dân thuộc hệ thống quản lý các cấp, trong các cơ quan công quyền và trong các lĩnh vực hành chính sự nghiệp và hoạt động xã hội Đa số họ có vị trí, vị thế xã hội quan trọng, có ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của đất nước và sự phát triển của tầng lớp trí thức nói chung ở nước ta

Trí thức trong lĩnh vực sản xuất - kinh doanh, là những người hoạt động trực tiếp trong lĩnh vực kinh tế, quản lý kinh tế Đây là hiện tượng mới xuất hiện trong nền kinh tế thị trường trong thời kỳ đổi mới, có xu hướng phát triển cả về số lượng và chất lượng, nhất là trong bối cảnh nước ta đi vào hội nhập kinh tế quốc tế

Trí thức trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối ngoại, là nhóm trí thức quân đội và công an, trí thức trong ngành ngoại giao và hoạt động đối ngoại Nhóm trí thức này gồm nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và kinh nghiệm hoạt động thực tiễn phong phú, từng trải, trong đó có không ít những tài năng và những triển vọng

Trí thức trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài, là nhóm xã hội đang làm ăn, sinh sống ở nước ngoài, họ hiện diện một cách xứng đáng trong cộng đồng trí thức của dân tộc ta, với nhiều thế hệ, nhiều chuyên môn khác nhau, trong số đó có những tài năng nổi tiếng, xuất sắc Họ hướng về dân tộc, mong muốn được đóng góp tài năng và kinh nghiệm vào công cuộc phát triển kinh

Trang 13

tế - văn hoá ở trong nước, góp phần đưa tổ quốc trở nên giàu có, văn minh, hiện đại

Ngoài ra còn có sự sắp xếp theo độ tuổi thì có trí thức trẻ đang được đào tạo, đó là nguồn nhân lực dự trữ quan trọng của đất nước, là tiềm năng và triển vọng của trí thức dân tộc Đây là nhóm xã hội đặc trưng cho tương lai của trí thức Việt Nam Họ là học sinh, sinh viên đang được đào tạo ở các trường đại học trong cả nước, thuộc đủ mọi lĩnh vực, có cả một bộ phận đang theo học ở nước ngoài, trong đó có những người đang theo học ở các trường đại học lớn, có uy tín của thế giới Đây là những trí thức tương lai, đang tiếp thu nền học vấn hiện đại, thích ứng với yêu cầu của xã hội hiện đại, của kỷ nguyên văn minh tin học

Từ khi có sự lãnh đạo của Đảng, tầng lớp trí thức Việt Nam đã hình thành một đội ngũ hùng hậu, đồng hành cùng dân tộc trong kháng chiến cũng như trong xây dựng đất nước Đội ngũ trí thức là những người có học vấn cao, chuyên môn cao, bên cạnh đó thì họ là những người quan tâm và có chính kiến trước những vấn đề chính trị- xã hội của thời cuộc Đặc trưng nổi bật nhất mà ta thấy đó chính là lao động trí óc và có tính sáng tạo Kiểu lao động trí óc và sáng tạo ấy đặt ra đòi hỏi cao về tính độc lập của người trí thức trong

tư duy, vận dụng kiến thức và kinh nghiệm đã được tích lũy cũng như năng lực chuyên môn nghề nghiệp để tìm ra biện pháp tối ưu giải quyết công việc Tầng lớp trí thức Việt Nam xuất thân từ nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội, nhất

là từ công nhân và nông dân; Phần lớn trưởng thành trong xã hội mới, được hình thành từ nhiều nguồn đào tạo ở trong và ngoài nước, với nhiều thế hệ nối tiếp nhau Đội ngũ trí thức nước ta có tinh thần yêu nước, có lòng tự hào, tự tôn dân tộc sâu sắc, luôn gắn bó với sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh Bằng hoạt động sáng tạo, trí thức nước ta đã có đóng góp to lớn trên tất cả các lĩnh vực xây dựng, bảo vệ tổ quốc

Trang 14

Thế giới đang ngày càng phát triển đi lên và Việt Nam củng không nằm ngoài trào lưu chung đó, hơn ai hết đội ngũ trí thức sẽ đóng một vị trí quan trọng trong tiến trình phát triển này Chính vì thế cần phải có cái nhìn đúng đắn về đội ngũ trí thức Tuy nhiên không phải ai cũng thấy được vị trí, vai trò của đội ngũ trí thức trong lịch sử phát triển của xã hội nói chung, trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói riêng, nếu không xuất phát từ một quan điểm lý luận rõ ràng về người trí thức cũng như mối quan hệ giữa đội ngũ trí thức với các giai cấp và tầng lớp xã hội khác, để ngày càng tận dụng được tiềm năng nội lực sẵn có của nước ta

1.2 Vai trò của trí thức đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ta để từ nay đến năm

2020 đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp và đến giữa thế kỹ XXI nước ta trở thành một nước công nghiệp hiện đại theo định hướng XHCN là một sự nghiệp vĩ đại, đòi hỏi sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc nhất là khi mà cả thế giới đã toàn cầu hóa nhiều mặt của đời sống xã hội Đây

là cả một vấn đề lớn, vừa có ý ngĩa lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn, đòi hỏi sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng ta và sự kiên định, dũng cảm của toàn thể nhân dân ta Một trong những quan điểm để đẩy mạnh CNH, HĐH mà Đảng đưa ra là “Lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh, bền vững” Nguồn lực con người mà trước hết đội ngũ trí thức có vai trò hết sức quan trọng, nhất là trong xu thế phát triển mạnh mẽ của khoa học - kỹ thuật và công nghệ hiện nay Nhân tố con người là cực kì quan trọng, kể cả những người lao động có kỹ năng nghề nghiệp cao cũng như đội ngũ trí thức, họ sẽ giữ vai trò quyết định đến sự thành công của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta

Trong quan hệ mật thiết với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì sự phát triển chủ nghĩa xã hội, con người Việt Nam nói chung và trí thức Việt

Trang 15

Nam nói riêng là nội lực trí tuệ và văn hóa của toàn dân tộc Đó là nội lực trí tuệ của toàn xã hội, của từng ngành, của đông đảo nhân dân và của từng cá nhân cụ thể Đây là quan điểm có ý nghĩa lý luận cần được quán triệt khi nói đến vị trí, vai trò của đội ngũ trí thức

1.2.1 Đội ngũ trí thức Việt Nam là nguồn lực tham gia trực tiếp và là nhân

tố cơ bản cho việc thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi khoa học kỹ thuật phải phát triển mạnh mẽ mới tiến kịp trào lưu chung của sự hội nhập kinh tế quốc

tế Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa kéo theo đó là đòi hỏi một nguồn lực phải năng động, biết sáng tạo nhất trong quá trình sản xuất Chỉ có thể con người có trí thức mới có thể làm thay đổi được công cụ sản xuất tác động vào đối tượng sản xuất làm cho sản xuất ngày càng phát triển Với năng suất và chất lượng cao và có khả năng làm thay đổi quan hệ sản xuất và các quan hệ xã hội khác nhằm mục đích ngày càng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của con người và toàn bộ xã hội Đóng góp đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học-

kỹ thuật và công nghệ dần dần làm mất chỗ đứng của người công nhân lao động giản đơn và thay vào đó là những người công nhân có trí tuệ và tay nghề cao, cùng với những kĩ sư, những trí thức thực thụ Chính điều đó cho thấy trí thức ngày càng trở thành một lực lượng sản xuất trực tiếp, là nguồn lực tham gia trực tiếp và là nhân tố cơ bản cho việc thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Muốn thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa cần cải tạo và trang bị lại kỹ thuật cho các ngành kinh tế quốc dân trên cơ sở công nghiệp hiện đại và khoa học-kỹ thuật tiên tiến, từng bước hiện đại hóa gắn liền với sử dụng hợp lý tài nguyên, tạo ra giá trị vật chất có trình độ cao để hòa nhập với khoa học và công nghệ tiên tiến của thế giới Trước những đòi

Trang 16

hỏi lớn lao đó, các nhà khoa học công nghệ phải đi đầu trong nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ khoa học và công nghệ

1.2.2 Đội ngũ trí thức Việt Nam góp phần tích cực trong việc xây dựng những luận cứ khoa học, cho việc hoạch định đường lối, chính sách công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Như chúng ta biết trước một việc gì đó muốn thành công thì phải có những yêu cầu đặt ra riêng và phải biết xây dựng kế hoạch, hoạch định đường lối, chính sách, trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế, đòi hỏi khoa học công nghệ phải phát triển mạnh mẽ, phải coi khoa học công nghệ là một trong những động lực để phát triển đất nước Vậy có lẽ câu hỏi đặt ra là để thực hiện được điều đó thì ai sẽ làm và có những chính sách, chiến lược như thế nào? Thiết nghĩ, phải chú ý đến vai trò của đội ngũ trí thức, hơn ai hết đội ngũ trí thức họ đã không ngừng vận dụng chủ nghĩa Mác- Lênin vào tư tưởng của đất nước để đưa ra những định hướng phát triển đất nước Đồng thời họ không ngừng tìm tòi, nghiên cứu để ứng dụng khoa học kỹ thuật vào trong quá trình phát triển và họ thể hiện được vai trò to lớn của mình trên từng lĩnh vực cụ thể

Trong cả nước hiện đang có rất nhiều cơ quan khoa học công nghệ đang được đẩy mạnh, phục vụ các hoạt động cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Ở các cơ quan đó thì số lượng người có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chiếm một khối lượng rất lớn Họ chính là lực lượng trí thức họ sẽ góp phần vào việc xây dựng những luận cứ khoa học, hoạch định những đường lối cho đất nước phát triển và đến nay đội ngũ nghiên cứu trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học và công nghệ đã có nhiều đóng góp quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, qua các nghiên cứu cơ bản về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên của đất nước Các nhà khoa học Việt Nam đã kiến nghị nhiều phương án phát triển sản xuất theo vùng và lãnh thổ, đã tiếp thu và làm chủ một số công nghệ cao Chính nhờ lực lượng khoa học

Trang 17

và công nghệ mà trực tiếp là đội ngũ trí thức mà nhiều công nghệ tiên tiến đã được chuyển giao và áp dụng trong một số lĩnh vực như viễn thông, dầu khí, vận tải Các doanh nghiệp với những công nghệ tiên tiến cùng với chính sách phát triển phù hợp đã tạo nên bộ mặt mới cho nền công nghệ Việt Nam

và góp phần to lớn cho tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Việt Nam trong thời gian qua đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ở nước ta lên một bước

Các nhà khoa học tự nhiên và công nghệ đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, ứng dụng vào thực tiễn sản xuất và đời sống đem lại hiệu quả kinh tế cao cho đất nước, làm thay đổi đời sống của các tầng lớp, các giai cấp trong xã hội Chỉ tính trong 15 năm đổi mới, những trí thức hoạt động trên các lĩnh vực khoa học và công nghệ đã triển khai nhiều công trình khoa học lớn phục vụ cho sản xuất và đời sống như: ”Giai đoạn từ 1986-1990 có 48 chương trình; Giai đoạn 1991-1995 có 21 chương trình; Giai đoạn 1996 - 2000 có 18 chương trình Các chương trình đó với hàng ngàn đề tài đã thực sự mang lại sức sống mới trong các lĩnh vực hoạt động thuộc các ngành kinh tế quốc dân như chăn nuôi, trồng rừng, khai thác biển, sản xuất dược và đông dược, bảo vệ môi trường, hóa dầu và vật liệu hóa, chế tạo máy, điện tử - tin học - viễn thông” [6, tr.238] Theo báo cáo của GS, TSKH Vũ Đình Cự từ khi bắt đầu đổi mới, chỉ có khoảng 100 tổ chức khoa học công nghệ Đến cuối năm 2004 cả nước có khoảng 1.220 tổ chức khoa học công nghệ, trong đó có khoảng

648 thuộc khu vực nhà nước, 536 thuộc khu vực tập thể và tư nhân [28, tr409] Các nhà khoa học nông nghiệp đã kết hợp chặt chẽ với nông dân ứng dụng và phát triển các giống cây trồng, vật nuôi với năng suất, chất lượng cao, nhờ đó đẩy nhanh tốc độ phát triển sản xuất nông nghiệp đã kết hợp chặt chẽ với nông dân, ứng dụng và phát triển các giống cây trồng, vật nuôi với năng suất, chất lượng cao nhờ đó đã đẩy nhanh tốc độ phát triển sản xuất nông nghiệp Nhiều công trình được đánh giá cao, trong đó có 15 công trình được

Trang 18

giải thưởng Hồ Chí Minh trong lĩnh vực nông nghiệp qua ba đợt xét ( 1996,

2000, 2005) Các ngành xây dựng, giao thông, điện tử - viễn thông đã tiếp thu

và phát triển hàng loạt công nghệ tiên tiến phục vụ nhanh chóng cho việc xây dựng đất nước ta phát triển hơn

Bên cạnh đó, thì đội ngũ trí thức tham gia tích cực trong việc nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, nêu lên nhiều bài học, kinh nghiệm, bổ sung cho lý luận: Suốt một thời gian dài đội ngũ trí thức cách mạng Việt Nam đã được huy động và tích cực tham gia vào các tổ biên tập, chuẩn bị các văn kiện cho các đại hội lần thứ VII, VIII, IX của Đảng Và gần đây nhất để làm cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn cho việc đóng góp vào các văn kiện trình Đại hội lần thứ X của Đảng, năm 2003, Bộ chính trị quyết định thành lập ban chỉ đạo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua 20 năm đổi mới ở Việt Nam, nhằm đánh giá một cách đúng đắn toàn bộ quá trình đổi mới vừa qua rút ra những bài học, những vấn đề cần thiết để tiếp tục hoàn thiện đường lối, quan điểm chỉ đạo đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới trong những năm tiếp theo Đến tháng 1- 2005, Báo cáo tổng kết đã được trình hội nghị lần thứ 11 của BCHTW và được trung ương đánh giá cao

1.2.3 Đội ngũ trí thức việt nam góp phần tích cực vào việc đào tạo nguồn

nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài

Chúng ta đều biết con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển Bởi vậy đầu tư cho con người chính là tạo ra cơ sở vững chắc cho sự phát triển bền vững và cường thịnh quốc gia trong thời đại ngày nay, các quốc gia trên thế giới đều hết sức coi trọng vai trò của nguồn nhân lực và quan tâm phát triển nguồn nhân lực, coi nguồn nhân lực là một trong những nhân tố được quan tâm hàng đầu trong chiến lược phát triển quốc gia và trong đó đội ngũ trí thức là một nguồn lực có giá trị rất lớn và chính họ đã góp phần vào việc đào tạo nguồn nhân lực Bên cạnh đó thì thực tế cho ta thấy rằng có trí thức thì mới giác ngộ được những đường lối, chính sách một cách đúng đắn

Trang 19

và là tiền đề đầu tiên nâng cao dân trí Lê Qúy Đôn từng nói:“ phi thương bất phú, phi công bất hoạt, phi nông bất ổn, phi trí bất hưng” Sự hưng thịnh của mỗi quốc gia phụ thuộc rất lớn vào thái độ của tầng lớp trí thức đối với thể chế xã hội và con đường phát triển của đất nước đã vạch ra Khi yếu tố này dồi dào thì đất nước sẽ tăng tiến mạnh mẽ và phồn vinh, góp phần vào việc đào tạo nhân lực, nâng cao dân trí và bồi dưỡng nhân tài

Như vậy, chúng ta thấy rằng cùng với sự phát triển của đất nước, đội ngũ trí thức góp phần trực tiếp cùng toàn dân đưa nước ta ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, từng bước xóa đói giảm nghèo, phát triển đất nước, nâng cao chất lượng cuộc sống Đội ngũ trí thức đã đóng góp tích cực vào xây dựng luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước, góp phần làm sáng tỏ con đường phát triển của đất nước

và giải đáp những vấn đề mới phát sinh trong sự nghiệp đổi mới; Trực tiếp đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao dân trí và bồi dưỡng nhân tài; Sáng tạo những công trình có giá trị về tư tưởng và nghệ thuật, nhiều sản phẩm chất lượng cao, có sức cạnh tranh; Từng bước nâng cao trình độ khoa học và công nghệ của đất nước, vươn lên tiếp cận với trình độ của khu vực và thế giới Bộ phận trí thức tham gia công tác lãnh đạo, quản lý đã phát huy tốt vai trò và khả năng, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, trình độ quản lý của nhà nước Đội ngũ trí thức trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh là lực lượng nòng cốt xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại Nhiều trí thức trẻ thể hiện tính năng động, sáng tạo, thích ứng nhanh với kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế có những đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển đất nước

Hiện nay đất nước đang đòi hỏi có nhiều nhân tài, đó là những nhà kinh doanh giỏi, có trí tuệ, có bản lĩnh, có đạo đức Trí tuệ đáp ứng nhu cầu của sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa kết hợp lợi ích cá

Trang 20

nhân, lợi ích doanh nghiệp nhìn xa trong rộng, nhạy cảm với thị trường trong nước và thị trường thế giới Đó là những nhà khoa học giỏi về lý luận và thực tiễn, về khoa học và hành động hiểu biết sâu sắc tình hình quốc tế và trong nước, hết lòng vì sự nghiệp phát triển của đất nước và đội ngũ trí thức đóng góp một phần cho việc đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho Việt Nam

Đội ngũ trí thức nói chung, và đội ngũ trí thức Việt Nam nói riêng đã góp phần trong việc tăng thêm nguồn nhân lực dồi dào, tham gia cùng nhiều cơ quan, lãnh đạo đề ra những đường lối phát triển đất nước phù hợp đóng góp cho việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài

1.3 Thực trạng của đội ngũ trí thức trước năm 1986

Dưới chế độ phong kiến, thực dân, trí thức chưa hình thành một tầng lớp riêng, hoạt động sáng tạo của họ chưa trở thành một hoạt động riêng biệt

mà thường nảy sinh qua thực tiễn cuộc sống được đúc kết và truyền khẩu dân gian, hoặc thông qua những hiện vật để lại qua các lễ hội Trí thức thời kì này họ đã hòa với tập thể nhân dân sáng tạo ra các giá trị về văn hóa, nghệ thuật, khoa học và kĩ thuật Dưới thời kì này trí thức Việt Nam bị phân hóa rõ rệt, một bên là những quan lại, có chức, có quyền, có bỗng lộc do vua cấp, họ có trách nhiệm cai quản dân và một bên là những nhà Nho sống trong làng, trong xã cùng nhân dân, họ được nhân dân kính trọng vì họ biết chữ, nhưng họ không có quyền hành

Trong thời kì đấu tranh giải phóng đội ngũ trí thức cách mạng Việt Nam sau khi được thành lập đã đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền đường lối, xây dựng lực lượng, tổ chức quần chúng đấu tranh tiến tới giải phóng dân tộc và họ đã tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin và truyền bá về nước, phong trào yêu nước theo con đường cách mạng vô sản, họ đóng vai trò quan trọng trong cách mạng thuộc địa Những trí thức tiểu tư sản là những người có điều kiện tiếp xúc với phong trào cách mạng quốc tế và hiểu biết phong trào ấy Đồng

Trang 21

thời họ gần gũi công nông, cho nên chính họ là những người đưa quan điểm,

tư tưởng mới vào quần chúng Trí thức tiểu tư sản có cảm tình dân tộc mạnh, đồng thời họ là người có cảm giác nhạy cảm, nên khi phong trào cách mạng

đi lên, kẻ châm ngòi pháo đầu tiên thường là trí thức

Đội ngũ trí thức cách mạng đầu tiên đã đóng góp phần quan trọng trong việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước, hướng phong trào đi theo cách mạng vô sản Trong quá trình đấu tranh cách mạng đội ngũ trí thức đã hăng hái tham gia các phong trào cách mạng do Đảng lãnh đạo, chuẩn bị lực lượng tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8 năm 1945 và tham gia đấu tranh trong hai cuộc đấu tranh kháng chiến chống thực dân pháp và đế quốc mỹ xâm lược

Như vậy, trước năm 1986 đội ngũ trí thức đã có những đóng góp quan trọng : Phát triển nhanh về số lượng và nâng lên về chất lượng; đã có những đóng góp to lớn, quan trọng vào thắng lợi của hai cuộc kháng chiến chống đế quốc xâm lược, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đội ngũ trí thức đã đóng góp tích cực vào việc xây dựng những luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, nâng cao dân trí và bồi dưỡng nhân tài; sáng tạo ra những công trình có giá trị về tư tưởng, nghệ thuật; Một số trí thức ở nước ngoài cũng luôn hướng về dân tộc Nhiều người đã về nước làm việc, hoạt động có hiệu quả trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, kinh tế, văn hoá, xã hội, góp phần vào sự phát triển chung của đất nước

Bên cạnh đó vẫn còn nhiều yếu kém, hạn chế: Chất lượng chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp phát triển đất nước Cơ cấu đội ngũ trí thức còn những mặt bất hợp lý về ngành nghề, độ tuổi, giới tính, phân bố trên các địa bàn Bộ phận tinh hoa, hiền tài còn ít, chuyên gia đầu ngành thiếu, đội ngũ kế cận hẫng hụt Trong nước, chưa có nhiều tập thể khoa học mạnh Hoạt động

Trang 22

nghiên cứu khoa học thiếu gắn bó mật thiết và chưa đáp ứng được yêu cầu đa dạng, phong phú của sản xuất, kinh doanh, đời sống

Trình độ của đội ngũ trí thức trong nhiều cơ quan nghiên cứu, trường đại học tụt hậu so với yêu cầu phát triển của đất nước và so với một số nước tiên tiến trong khu vực, nhất là năng lực sáng tạo, khả năng thực hành và ứng dụng cũng như khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ và sử dụng công nghệ thông tin

Một bộ phận trí thức, kể cả những người có trình độ học vấn cao còn thiếu tự tin, còn e ngại, sợ bị quy kết về quan điểm, né tránh những vấn đề có liên quan nhiều đến chính trị Một số giảm sút đạo đức nghề nghiệp, thiếu ý thức trách nhiệm và lòng tự trọng, thiếu trung thực và tinh thần hợp tác Một bộ phận trí thức trẻ chạy theo lợi ích kinh tế trước mắt, thiếu ý chí phấn đấu vươn lên về chuyên môn Một bộ phận, do ý thức tự tu dưỡng, rèn luyện kém cộng với tác động của mặt trái cơ chế kinh tế thị trường, những luận điểm tuyên truyền, xuyên tạc và sự lôi kéo của các thế lực thù địch đã có những biểu hiện lệch lạc, sai trái về quan điểm, thiếu say mê, tâm huyết với nghề nghiệp, thiếu ý thức trách nhiệm công dân và xa rời lý tưởng của Đảng

1.4 Đường lối của Đảng về xây dựng đội ngũ trí thức trong thời gian từ

1986 - 1996

Bước vào thời kỳ đổi mới, việc xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức không chỉ có ý nghĩa to lớn trong việc đảm bảo nguồn lực con người lao động có chất lượng cao, mà còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong toàn bộ chiến lược xây dựng và phát triển đất nước Quán triệt sâu sắc yêu cầu khách quan đó Đảng ta cũng đã đề ra những chủ trương, đường lối cụ thể về xây dựng đội ngũ trí thức

1.4.1 Đại hội VI (12- 1986)

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng họp từ ngày 15/12/1986 đến ngày 18/12/1986, được coi là một cái mốc lịch sử quan trọng trong sự

Trang 23

nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa của nhân dân ta Việt Nam đã không thực hiện được mục tiêu đề ra là cơ bản ổn định tình hình kinh tế - xã hội, ổn định đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn, lương thực và hàng hóa tiêu dùng thiết yếu thiếu Nền kinh tế Việt Nam lâm vào khủng hoảng trầm trọng Khó khăn đó là do nguyên nguyên nhân, nhưng nguyên nhân cơ bản nhất là do duy trì quá lâu cơ chế kế hoạch hóa tập trung, dẫn đến tình trạng ỉ lại Thực trạng đó đòi hỏi Đảng phải đổi mới, phải bố trí lại cơ cấu kinh tế và đổi mới cơ chế quản lý theo hướng xóa bỏ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, chuyển sang phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần Để đổi mới kinh tế thành công đòi hỏi phải có trình độ trí tuệ để góp phần hoạch định chủ trương, đường lối cũng như đưa ra các luận cứ khoa học, ứng dụng những thành tựu khoa học vào phát triển sản xuất, đời sống Đại hội lần thứ VI của Đảng đã xác định

“khoa học - kỹ thuật là động lực to lớn đẩy mạnh quá trình phát triển kinh tế-

xã hội; có vị trí then chốt trong sự nghiệp xây dựng CNX ”.[12, Tr 78] Và Đại

hội cũng đã đưa ra chủ trương xây dựng đội ngũ trí thức nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới Đại hội nêu rõ: “Đảng chủ trương mở rộng và cũng cố các trường, sắp xếp lại mạng lưới các trường đại học và trung học chuyên nghiệp, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giảng dạy và quản lí, nhanh chóng hình thành đội ngũ cán bộ chuyên môn đầu ngành”[12, tr 95]

Ở các trường đại học, cao đẳng có rất nhiều sinh viên sẽ là những trí thức hùng mạnh, phát triển trong tương lai nếu như được tiếp thu những điều kiện học tập trong một môi trường tốt thì sẽ đóng góp rất lớn cho sự phát triển của nước nhà sau khi ra trường Nên “phải thường xuyên bồi dưỡng phẩm chất và năng lực cho cán bộ giáo dục và giáo viên, nâng cao vị trí xã hội, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của những người dạy học, có chính sách học bổng hợp lí đối với sinh viên các trường đại học”[12, tr.96] Nhận thấy được điều đó, Đảng đã thể hiện được năng lực lãnh đạo và quản lí của

Trang 24

mình khi đề ra những chủ trương nhằm xây dựng và phát triển như trên tạo được niềm tin trong nhân dân

Cũng tại đại hội lần này Đảng ta chủ trương “ thực hiện các chính sách khuyến khích, tạo điều kiện và giải quyết quyền lợi thích đáng để phát huy trí tuệ và tài năng của đội ngũ cán bộ khoa học kĩ thuật hiện có, được đào tạo từ nhiều nguồn khác nhau, đều là những vốn quý, những trí thức xã hội chủ nghĩa, làm cho chị em hứng thú đi về cơ sở sản xuất để thực hiện công việc nghiên cứu của mình, khắc phục tình trạng cán bộ khoa học kĩ thuật tập trung nhiều ở các cơ quan trung ương, thành phố, tỉnh trong khi ở cơ sở đang cần và còn thiếu Nghiên cứu ban hành các chính sách thực sự khuyến khích các sáng kiến, sáng chế, động viên hơn nữa lao động sáng tạo”[12, tr.197] Vì vậy, trí tuệ của con người sẽ được phát huy mạnh mẽ khi mà được khuyến khích và tạo điều kiện để phát triển

“Phải bảo đảm quyền tự do, sáng tạo cho tầng lớp đội ngũ trí thức Đánh giá đúng năng lực và tạo điều kiện cho năng lực được sử dụng đúng và phát triển, phá bỏ những quan niệm hẹp hòi, không thấy tầng lớp trí thức ngày nay là những lao động xã hội chủ nghĩa, được Đảng giáo dục và lãnh đạo, ngày càng gắn bó chặt chẽ với công nhân, nông dân”.[12, tr.122]

Mỗi người đều có một quyền tự do riêng, nếu như mỗi cá nhân có điều kiện để phát triển và bộc lộ tài năng của mình, và cá nhân ấy luôn thấy được sự đảm bảo về quyền lợi, quyền tự do sáng tạo thì họ sẽ hăng say sáng tạo đóng góp hơn; Có nhiều tổ chức, cơ quan có cái nhìn không tốt đối với những cá nhân có cái tôi mạnh mẽ nên đòi hỏi phải phá bỏ những định kiến, quan niệm hẹp hòi đó Và thay vào đó là thái độ khuyến khích, ủng hộ để mỗi cá nhân họ thể hiện tài năng, tính độc lập của mình Còn đối với một số người không thấy được vai trò, vị trí của tầng lớp trí thức thì phải có biện pháp phá bỏ những cái nhìn còn lệch lạc về tầng lớp trí thức để tạo điều kiện cho họ phát triển tốt khả năng sáng tạo của mình để đóng góp chung vào sự phát triển

Trang 25

đất nước Và có thể nói tầng lớp trí thức luôn có mối quan hệ chặt chẽ với các giai cấp, tầng lớp khác như công nhân, nông dân và họ cũng nhận được sự lãnh đạo, giáo dục của Đảng nên họ luôn chấp hành những chủ trương, chính sách, đường lối của Đảng và Nhà nước đề ra và họ luôn là những người đi trước trong sự phát triển chung ấy

Qua đại hội VI đả thể hiện bước đầu sự đổi mới về tư duy của Đảng, đạt được nhiều kết quả đáng kể “Lĩnh vực giáo dục và đào tạo có một số tiến bộ trong việc xác định mục tiêu, nội dung và phương pháp cũng như cơ cấu hệ thống giáo dục”[12, tr.241] và “nội dung giáo dục phổ thông đã được đổi mới một phần, quá trình đào tạo đại học và chuyên nghiệp được tổ chức lại và có một số cải tiến Nhờ có sự nỗ lực của đội ngũ giáo viên, sự đầu tư của nhà nước cùng với sự đóng góp của nhân dân, sự nghiệp giáo dục, đào tạo được duy trì, có một số mặt được ổn định hoặc phát triển Số học sinh, sinh viên hiện nay của nước ta là 15 triệu người, chiếm gần 1/4 dân số”[12, tr.242] Tuy nhiên “nền giáo dục nước ta chưa thoát khỏi tình trạng yếu kém, do trình độ kinh tế, do thiếu sự quan tâm đúng mức ở tầm chỉ đạo chiến lược, đồng thời

do công tác quản lý của ngành giáo dục và đào tạo còn nhiều khuyết điểm Chất lượng giáo dục nhất là giáo dục tư tưởng còn yếu kém, chính sách đối với giáo viên tuy có cải tiến nhưng chưa hấp dẫn thanh niên học giỏi vào ngành sư phạm, đời sống của đa số các thầy, cô giáo còn quá thấp” và “Trình độ chuyên môn của giáo viên chậm được nâng cao, việc đầu tư cho giáo dục miền núi, vùng dân tộc thiểu số còn quá ít ỏi, chậm sắp xếp lại các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề và trường phổ thông” [12, tr.242-243], “đội ngũ cán bộ, viên chức nhà nước ít được đào tạo, bồi dưỡng về kiến thức, pháp luật và nghiệp vụ; thiếu kinh nghiệm về tổ chức và quản lý nhà nước, nhất là khi chuyển từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế quản lý mới về kinh tế, xã hội; hiệu suất lao động và công tác còn thấp”[12, tr.252]

Trang 26

1.4.2 Đại hội VII (6- 1991)

Sau gần 5 năm thực hiện đường lối đổi mới cách mạng nước ta đạt được những những thành tựu bước đầu hết sức quan trọng, thành tựu đó khẳng định sự đúng đắn của đường lối đổi mới, cho phép tiếp tục thực hiện đường lối đổi mới Bên cạnh đó đất nước đang đứng trước những khó khăn, nguy cơ tụt hậu về kinh tế so với các nước, các thế lực thù địch vẫn tập trung chống phá công cuộc hòa bình xây dựng của nhân dân ta Sự sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu làm cho niềm tin của quần chúng nhân dân vào CNXH có phần giảm sút, nhiều chương trình hợp tác kinh tế và nhiều hợp đồng về lao động với nước ngoài ngưng trệ, gây cho ta không ít khó khăn Tình hình trên đã gây nhiều khó khăn cho đất nước ta và đòi hỏi nước ta cần phải có những chính sách, biện pháp phù hợp để nước ta thoát ra khỏi khó khăn Và thiết nghĩ rằng hơn ai hết đội ngũ trí thức sẽ có vai trò rất lớn trong công cuộc phát triển này Họ sẽ là những người góp phần vào việc hoạch định các chính sách, đường lối cho đất nước Vì vậy phải có cách nhìn đúng đắn và có những chính sách phù hợp phát triển đội ngũ trí thức

Có thể nói con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển Bởi vậy đầu tư cho con người chính là tạo ra cơ sở vững chắc cho sự phát triển bền vững và cường thịnh của mỗi quốc gia Vì vậy cần phải đào tạo, bồi dưỡng và phát huy mọi tiềm năng trong đó đặc biệt chú ý đến đến đội ngũ trí thức theo tinh thần chủ đạo của Đảng

Trong văn kiện của Đại hội VII xác định: “Mục tiêu giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động có tri thức và có tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động và sáng tạo”[13, tr.287]

Chúng ta biết, hiện nay Đảng và Nhà nước đang coi trọng việc phát triển nguồn nhân lực mà trong đó yếu tố quyết định đến sự phát triển kinh tế- xã hội là nguồn lực chất lượng cao hay nói cách khác là phải quan tâm đến

Trang 27

chất lượng nguồn nhân lực Mà có thể nói, chất lượng nguồn lực biểu hiện ở hàm lượng trí tuệ, trong đó phải kể đến những người lao động có học vấn và kiến thức, có tay nghề thành thạo, có phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo, bồi dưỡng và phát huy bởi một nền giáo dục tiên tiến gắn liền với một nền khoa học, công nghệ hiện đại Sở dĩ ngày nay, người ta nói đến tính vô tận, tính không bị cạn kiệt, tính khai thác không bao giờ hết của nguồn lực con người chính là nói tới yếu tố trí tuệ, tri thức Tri thức của con người ngày càng phát triển và có tác động mạnh mẽ đối với sự tiến bộ và phát triển của xã hội nên cần phải đào tạo, bồi dưỡng phát huy mọi tiềm năng của đội ngũ trí thức để tạo nguồn lực trí tuệ và nhân tài cho đất nước

Đại hội VII chỉ đạo phải đào tạo, bồi dưỡng và phát huy mọi tiềm năng của đội ngũ trí thức để tạo nguồn lực trí tuệ và nhân tài cho đất nước

Mỗi người chắc chắn sẽ có những năng lực tiềm ẩn nào đó, nếu như gặp điều kiện tốt sẽ phát huy, đội ngũ trí thức củng vậy, nếu được tạo điều kiện thuận lợi, được đào tạo, bồi dưỡng tốt thì tiềm năng của họ sẽ được phát huy tối đa

Để thực hiện mục tiêu đó, Đảng đề ra biện pháp: “Cần phải phát huy mọi tiềm năng của đội ngũ trí thức, đề cao vị trí và vai trò của họ, phải đào tạo và bồi dưỡng, nâng cao mọi khả năng từ nhận thức đến tư duy, trong đó đạo đức nhân cách quan trọng, người trí thức có đủ các phẩm chất cần thiết để có thể đáp ứng được những đòi hỏi của sự phát triển, cần phải tăng cường sự phát triển về thể chất, dinh dưỡng, sức khỏe và đảm bảo môi trường sống tốt đẹp cho họ, thì chất lượng sẽ tăng lên”.[13, tr.287] và “Tăng đầu tư cho giáo dục ở miền núi và vùng dân tộc thiểu số, mở rộng các trường nội trú, quy hoạch đào tạo cán bộ và trí thức người dân tộc”[13, tr.288]

Thực hiện nghị quyết của Đại hội “hoạt động giáo dục đạt được một số tiến bộ trong việc chống xuống cấp, đa dạng hóa các loại hình giáo dục, sắp xếp lại mạng lưới trường học, cũng cố hệ thống trường chuyên, lớp chọn, các

Trang 28

trường phổ thông nội trú Xã hội hóa giáo dục bước đầu được triển khai tốt Việc học nghề, học ngoại ngữ và tin học phát triển ở các đô thị”[13, tr.390] Bên cạnh những mặt đạt được, thì còn có những hạn chế như “nền giáo dục Việt Nam vẫn chưa ra khỏi tình trạng yếu kém cả về chất lượng lẫn hiệu quả Nhiều vấn đề về nội dung, chương trình, phương thức đào tạo chưa được xác định phù hợp với yêu cầu phát triển, nhiều trường sở xuống cấp nghiêm trọng, thiếu thiết bị thí nghiệm, nghiên cứu khoa học thiếu thốn và lạc hậu “Tình trạng yếu kém của hệ thống trường sư phạm và đội ngũ giáo viên rất đáng lo ngại Cán bộ quản lý giáo dục các cấp ít được đào tạo, bồi dưỡng, chi phí học tập còn quá lớn ảnh hưởng đến chất lượng học tập của con em gia đình nghèo”[13, tr.398-399] “Hệ thống giáo dục đại học, trung học chuyên nghiệp

mở rộng hơn trước cả về quy mô, ngành nghề và loại hình đào tạo các trường đại học và cao đẳng được sắp xếp lại, các trung tâm đại học quốc gia ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và ba trung tâm đại học khu vực đang hình thành”[13, tr.538-539]

*

* *

Đảng cộng sản Việt Nam, luôn xác định đúng vị trí, vai trò của người trí thức đối với đất nước, vàc chỉ rõ xây dựng đội ngũ trí thức là trách nhiệm chung của toàn xã hội, của cả hệ thống chính trị, trong đó trách nhiệm của Đảng và Nhà nước giữ vai trò quyết định

Trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới toàn diện cùng với việc đề

ra đường lối xây dựng phát triển kinh tế, xã hội thì Đảng ta đã thương xuyên quan tâm và đề ra đường lối đúng đắn để xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức Thực hiện đường lối của Đảng trong 10 năm đầu đổi mới đội ngũ trí thức Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh về mọi mặt, góp phần to lớn đưa đến thành công của sự nghiệp đổi mới

Trang 29

Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam VIII diễn ra trong bối cảnh đất nước đã trải qua việc thực hiện công cuộc đổi mới được 10 năm và đạt được những thắng lợi to lớn Những thành tựu đạt được tạo tiền đề đưa cách mạng nước ta bước sang giai đoạn mới “đẩy mạnh CNH, HĐH” Từ đó, Đại hội đề ra chủ trương “Đẩy mạnh CNH, HĐH đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020” Để thực hiện mục tiêu CNH, HĐH, Đại hội VIII cũng đã xác định các quan điểm CNH, HĐH cần quán triệt trong đó có việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh, bền vững Sau Đại hội lần thứ VIII, Ban chấp hành trung ương Đảng đã tiến hành Hội nghị lần thứ hai, về phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ Coi giáo dục và đào tạo; khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu Nhận thức sâu sắc giáo dục - đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là nhân tố quyết định tǎng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, đầu tư cho giáo dục - đào tạo là đầu tư phát triển Thực hiện các chính sách ưu tiên ưu đãi đối với giáo dục - đào tạo, đặc biệt là chính sách đầu tư và chính sách tiền lương Có các giải pháp mạnh mẽ để phát triển Phát triển giáo dục - đào tạo gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, những tiến bộ khoa học - công nghệ và củng cố quốc phòng, an ninh Coi trọng cả ba mặt: mở rộng quy mô, nâng cao chất

Trang 30

lượng và phát huy hiệu quả Thực hiện giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nghiên cứu khoa học, lý luận gắn với thực tế, học đi đôi với hành, nhà trường gắn liền với gia đình và xã hội Thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục và đào tạo Tạo điều kiện để ai cũng được học hành Người nghèo được nhà nước và cộng đồng giúp đỡ để học tập Bảo đảm điều kiện cho người học giỏi phát triển tài năng

2.1 Đại hội VIII ( 6- 1996)

Công cuộc đổi mới đã đạt được nhiều thành tựu bước đầu rất quan

trọng, tuy nhiên nền kinh tế tăng trưởng chậm, chưa ổn định và còn suy thoái trong một số lĩnh vực Mặt khác, tình hình thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, đất nước ta vẫn trong tình thế còn nhiều khó khăn, thử thách, gay gắt Thoát ra khỏi và có những bước đi phù hợp để đưa đất nước đi lên là yêu cầu đặt ra trước mắt và quan trọng Đại hội VIII họp từ ngày 28-6-1996 đến ngày 1-7-1996 đã đưa ra những đường lối, chủ trương để phát triển đất nước trong đó có quan điểm về đội ngũ trí thức

Đại hội VIII xác định rõ mục tiêu của giáo dục và đào tạo là: “Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” [14, Tr 490-491] Đại hội VIII nêu rõ chủ trương: “Đối với tầng lớp trí thức, tạo điều kiện thu nhận thông tin, tiếp cận với các thành tựu mới của khoa học và văn hóa thế giới, nâng cao kiến thức chuyên môn, trình độ chính trị, khuyến khích tự do sáng tạo, ứng dụng khoa học và công nghệ, phổ biến các tác phẩm và công trình văn học nghệ thuật có giá trị, phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ xứng đáng các tài năng Tổ chức tốt lực lượng cán bộ khoa học và văn hóa, nghệ thuật, thực hiện các công trình, đề tài nghiên cứu của nhà nước, phát huy vai trò của trí thức trong việc xây dựng luật pháp và chính sách”[14, tr.492] Đồng thời Đảng cũng chỉ đạo “đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục Sử dụng giáo viên đúng năng lực, đãi

Định dạng
Số trang	61
Dung lượng	687,59 KB