Xây dựng hệ thống tranh ảnh và phim tư liệu góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử việt nam giai đoạn 1945 1954 ở trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh quảng nam

Chính vì thế việc sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu là một trong những phương pháp dạy học đóng vai trò vô cùng quan trọng trong một tiết dạy lịch sử, giúp các em say mê và nhận thức tíc

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA LỊCH SỬ

-

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀ I: : XÂY DỰNG HỆ THỐNG TRANH ẢNH VÀ PHIM

TƯ LIỆU GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945 - 1954 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG

NAM

Sinh viên thực hiện : Đặng Thị Diễm Phúc Chuyên ngành: Sư phạm Lịch Sử Lớp : 13SLS

Người hướng dẫn: Th.s Nguyễn Mạnh Hồng

Đà Nẵng, tháng 5 năm

2017

LỜI CẢM ƠN

Sau quá trình thu thập tài liệu, tìm hiểu, mặc dù gặp không ít những khó khăn nhưng đến nay khóa luận của tôi đã hoàn thành Để có được một bài khóa luận hoàn chỉnh như ngày hôm nay, ngoài sự nỗ lực phấn đấu của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ nhiều phía cá nhân, đơn vị

Đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô trong Khoa Lịch Sử , Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng đã cùng với tri thức và tâm huyết của mình để truyền đạt vốn kiến thức quý báu cho tất cả sinh viên chúng tôi trong suốt thời gian học tập tại trường

Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu các trường THPT tại Quảng Nam cùng toàn thể quý Thầy Cô trong trường đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình khảo sát điều tra, thực nghiệm tại trường để khóa luận được hoàn thành

Và lời tri ân sâu sắc nhất tôi xin gửi đến Ths Nguyễn Mạnh Hồng: “Cảm ơn Thầy đã tận tâm hướng dẫn em qua từng buổi học trên lớp cũng như người đã dìu dắt em từng chút một suốt khoảng thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp này Nếu không có sự hướng dẫn, chỉ bảo của Thầy chắc chắn khóa luận này khó có thể thực hiện được”

Xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã luôn đồng hành bên cạnh động viên tôi trong suốt quá trình học tập

Đà Nẵng, tháng 4 năm 2017

Sinh viên thực hiện

Đặng Thị Diễm Phúc

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa : VNDCCH

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Sự thịnh vượng của một quốc gia bắt đầu với một nền giáo dục tốt điều này

đồng nghĩa với việc trong công cuộc đổi mới ngày nay, khi mà đất nước đang đứng trước những thách thức mới, vươn theo xu thế toàn cầu hóa, công nghiệp hóa, càng đòi hỏi nền giáo dục phát triển theo hướng dân tộc, hiện đại và hội nhập quốc tế để nâng cao dân trí, đào tào nhân lực và bồi dưỡng nhân tài chính là nhu cầu cấp thiết hiện nay Và bên cạnh đó, phải nói đến bộ môn Lịch sử, lịch sử đóng một vai trò rất lớn trong việc giáo dục thế hệ trẻ và không thể thiếu được trong việc học tập của học sinh ngày nay là những chủ nhân tương lai của đất nước Thông qua việc học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông, học sinh sẽ có cái nhìn tích cực hơn, đúng đắn và khách quan hơn về quá khứ, cũng như định hướng cho tương lai của bản thân và xã hội Với đặc trưng riêng của mình, bộ môn lịch sử góp phần hoàn thiện mục tiêu giáo dục và đào tạo

Nhưng thực tiễn hiện nay cho thấy một điều rằng; đối với học sinh phổ thông đặc biệt là giới trẻ, đều xem môn Lịch sử là một môn học nhàm chán và không thiết thực Tình trạng bộ môn Lịch Sử chưa được quan tâm đúng mức, chất lượng giảng dạy còn thấp, chưa có nhiều chuyển biến tích cực; kết quả các bài kiểm tra, các kì thi chuyển cấp, tốt nghiệp và thi đại học, cao đẳng đã và đang phản ánh thực trạng lịch sử, học sinh học lịch sử để đối phó Và một số ý kiến cho rằng môn Lịch sử là một môn học phụ, dẫn đến việc chất lượng dạy và học ngày càng thấp đi, học sinh không xác định được mục đích học tập, không có phương pháp học tập đúng, từ đó nảy sinh quan niệm sai lầm về vai trò ý nghĩa môn học này

Trong dạy học lịch sử kiến thức sách giáo khoa cung cấp là cái cơ bản nhất học sinh cần nắm vững, tuy nhiên giáo viên chỉ dạy thụ động các kiến thức đó một cách máy móc thì những kiến thức đó sẽ làm cho học sinh cảm nhận bài học thật sự khô khan, nhàm chán và trở nên mất hấp dẫn Vì lẽ đó, để mở rộng kiến thức và tăng hứng thú trong học tập cho học sinh, đòi hỏi giáo viên phải luôn trau dồi, tìm

kiếm tài liệu ngoài sách giáo khoa để đưa vào bài giảng; Đó là những tranh ảnh minh họa cho các nhân vật lịch sử, các sự kiện, hiện tượng lịch sử hay là những đoạn phim tư liệu ngắn ngủi nhưng lại mở ra một thế giới lịch sử chân thật nhất để tái hiện lại trong các em các trận đấu oai hùng của dân tộc và để các em cảm nhận được sự gần gũi của lịch sử chứ không phải lúc nào cũng mường tượng về những gì

đó thật xa xăm trong quá khứ Chính vì thế việc sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu

là một trong những phương pháp dạy học đóng vai trò vô cùng quan trọng trong một tiết dạy lịch sử, giúp các em say mê và nhận thức tích cực hơn về bộ môn này

Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954 là thời kì kháng chiến chiến chống thực dân Pháp đầy khó khăn và gian khổ đồng thời đã thu được những chiến thắng

vẻ vang Đây là một giai đoạn khá quan trọng trong tiến trình phát triển của của lịch

sử dân tộc, và với đặc điểm của giai đoạn lịch sử thời kì này, việc sử dụng các tranh ảnh và phim tư liệu để dạy học sẽ góp phần thúc đẩy hiệu quả cao hơn trong việc truyền đạt kiến thức cho học sinh

Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài; “Xây dựng hệ thống tranh ảnh và phim

tư liệu góp phần nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 -

1954 ở trường Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Quảng Nam” để làm khóa

luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Liên quan đến đề tài đã có công trình của các nhà nghiên cứu giáo dục đề cập đến ở nhiều mức độ khác nhau

Đầu tiên, cuốn sách “Phương pháp dạy học lịch sử” do Giáo sư Phan Ngọc

Liên (chủ biên) xuất bản 2002 Trong phần “Sử dụng SGK và các tài liệu học tập khác” đã đề cập đến việc sử dụng các tài liệu tham khảo khác ngoài SGK; Đã trình bày về toàn bộ hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử, cũng như cơ sở của việc

sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Các phương pháp sử dụng tư liệu dạy học này đã góp phần làm tăng hiệu quả cho công tác giảng dạy và bổ sung những biện pháp sư phạm cho quá trình dạy học

Cuốn sách “Chuẩn bị giờ học như thế nào ?” của Tiến sĩ Đairi Theo Ông,

ngoài SGK thì tài liệu tham khảo có vị trí và ý nghĩa quan trọng trong việc làm phong phú kiến thức lịch sử đang học, hiểu sâu quá khứ, tạo bài giảng hấp dẫn sinh

động, có sức lôi cuốn học sinh Nhưng trên thực tế, Đairi chưa đi vào trình bày cụ thể phương pháp sử dụng như thế nào để đạt hiệu quả

Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT” của TS.Hoàng

Thanh Tú, PGS.TS.Vũ Quang Hiển (đồng chủ biên) Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội

2014, cũng đã trình bày về hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử cũng như các hình thức tổ chức dạy học nhằm tăng hiệu quả cho việc giảng dạy lịch sử ở phổ thông

Ở phạm vi hẹp hơn, có một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài này như: Khóa luận tốt nghiệp của Lê Thị Huyền Trang “Thiết kế và sử dụng đồ dùng trực quan quy ước đơn giản trong dạy học lịch sử Việt Nam (1945 - 1954), ở trường Trung học phổ thông (SGK thí điểm), Ban KHXH & NV” Khóa luận tốt nghiệp của Hoàng Thị Lê Na, “Thiết kế và sử dụng đồ dùng trực quan quy ước bằng phương tiện kĩ thuật hiện đại để dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954, ở lớp 12 trường Trung học phổ thông (SGK thí điểm – Ban KHXH & NV)”

Các công trình nghiên cứu trên đã đi sâu nghiên cứu về lí luận và thực tiễn sử dụng các nguồn tư liệu dạy học lịch sử ở trường THPT, đó chỉ là một bộ phận của

tư liệu trong dạy học lịch sử Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có một công trình nào đi sâu vào nghiên cứu việc xây dựng các loại tranh ảnh, phim tư liệu phục vụ dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn kháng chiến chống Pháp 1945 -1954 ở trường THPT (chương trình chuẩn) Song với các kết quả nghiên cứu từ các công trình trên sẽ là

cơ sở quan trọng để tôi kế thừa và làm rõ hơn nội dung đề tài của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu chủ yếu của đề tài là nhằm khẳng định tầm quan trọng cũng như vai trò, ý nghĩa của việc xây dựng nguồn tư liệu để phục vụ việc dạy học

ở trường THPT mà cụ thể là phần lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954

Sưu tầm, sắp xếp các loại hình ảnh, phim tư liệu nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1945-1954) về giáo dưỡng, giáo dục và phát triển

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được các mục đích trên, khóa luận hướng vào giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu nội dung lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954 ở lớp 12 (chương trình chuẩn)

-Tiến hành sưu tầm, chọn lựa các tài liệu tranh ảnh, phim tư liệu phù hợp với nội dung lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954 ở lớp 12 (chương trình chuẩn) để phục vụ cho quá trình giảng dạy

- Đưa ra những biện pháp và hình thức sử dụng tranh ảnh, phim tư liệu trong dạy học lịch sử phần kháng chiến chống Pháp (1945-1954) lớp 12 (chương trình chuẩn) ở trường THPT có hiệu quả

- Tiến hành thực nghiệm giáo dục để kiểm tra, đánh giá tính khả thi của đề tài

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các loại đồ dùng trực quan tranh ảnh và phim tư liệu phục vụ cho việc học lịch sử giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1945-1954), SGK Lịch Sử lớp 12 (Chương Trình Chuẩn) ở trường THPT trên địa bàn Quảng Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Với đối tượng được xác định như trên, đề tài đi sâu vào tìm hiểu, phân tích nội dung tranh ảnh, phim tư liệu để tiến hành vào dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954 có hiệu quả tốt

5.Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

5.1 Nguồn tư liệu

Để thực hiện đề tài này, tôi sử dụng các nguồn tài liệu sau:

- Nguồn tài liệu từ các loại sách, báo, một số các công trình nghiên cứu như

luận văn, khóa luận,…

- Nguồn tài liệu Internest từ các trang web liên quan tới đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Là một đề tài thuộc phạm trù khoa học giáo dục liên quan đến khoa học lịch

sử, tôi chọn các phương pháp sau:

- Phương pháp luận: Cơ sở của việc nghiên cứu vấn đề này là lý luận CN Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về lịch sử và giáo dục lịch sử ở phổ thông

- Phương pháp cụ thể: Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết các công trình nghiên cứu, các tài liệu liên quan đến vấn đề dạy học lịch sử ở phổ thông Sưu tầm, ghi chép, khảo sát, so sánh đối chiếu, chọn lọc và tổng hợp tư liệu Chúng tôi tiến hành điều tra thực nghiệm, thống kê toán học; để trình bày kết quả thực nghiệm

và kiểm định kết quả của hai nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm nhằm rút ra kết luận của vấn đề

6 Đóng góp của đề tài

Việc nghiên cứu và hoàn thành khóa luận với đề tài sưu tầm và xây dựng hệ thống tranh ảnh và phim tư liệu lịch sử để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy LSVN giai đoạn 1945-1954 sẽ góp phần:

Làm sáng tỏ và thấy được hiệu quả của việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử mà đặc biệt là hiệu quả của việc sử dụng đồ dùng trực quan tranh ảnh và phim tư liệu

Khai thác tối đa nguồn tư liệu tranh ảnh và phim tư liệu lịch sử Tạo nguồn tài liệu phong phú để giáo viên có thể áp dụng trong việc giảng dạy

Hiểu và nắm vững những biện pháp sử dụng tranh ảnh cũng như phim tư liệu lịch sử Rèn luyện kĩ năng sư phạm trong việc tiếp thu các phương pháp dạy học để dạy học lịch sử đạt hiệu quả hơn

Đặc biệt, sự thành công của khóa luận sẽ là một trong những đóng góp không nhỏ cho phương pháp dạy học nói chung và phương pháp dạy học lịch sử nói riêng

Và sự thành công của khóa luận là một trong các nguồn tư liệu cần thiết cho Thầy (Cô) những ai quan tâm đến vấn đề này đồng thời đóng góp cho quá trình học tập, tìm kiếm tư liệu cho học sinh, sinh viên và là tiền đề cho các công trình nghiên cứu khoa học, các công trình khóa luận của các thế hệ sau

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khóa luận gồm ba chương, tài liệu tham khảo và phụ lục:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu

lịch sử trong dạy học lịch sử

Chương 2: Hệ thống tranh ảnh và phim tư liệu được sử dụng trong dạy học LSVN

giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1945-1954), SGK lớp 12 (chương trình chuẩn)

Chương 3: Phương pháp sử dụng hệ thống tranh ảnh và phim tư liệu góp phần nâng

cao chất lượng giảng dạy LSVN 1945-1954 ở trường THPT

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG HỆ THÔNG TRANH ẢNH VÀ PHIM TƯ LIỆU LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC

LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT 1.1 Cơ sở lí luận

Nguyên tắc trực quan là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận dạy học nhằm tạo cho học sinh những biểu tượng và hình thành các khái niệm trên cơ sở trực tiếp quan sát hiện vật đang học hay đồ dùng trực quan minh họa sự vật

Trong dạy học lịch sử, phương pháp trực quan góp phần quan trọng tạo biểu tượng cho học sinh cụ thể hóa các sự kiện và khắc phục tình trạng hiện đại hóa lịch

sử của học sinh.Đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện lịch sử là phương tiện rất có hiệu lực để hình thành các khái niệm lịch sử quan trọng nhất, giúp cho học sinh nắm vững các quy luật phát triển của xã hội và đóng vai trò quan trọng rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử, hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững chắc trong trí nhớ chúng ta là hình ảnh chúng ta thu nhận được bằng trực quan và trong các loại đồ dùng trực quan tạo hình thì phải nói đến vai trò và ưu thế hơn cả của tranh ảnh và phim tư liệu lịch

1.1.1.2 Phim tư liệu lịch sử:

Là những phương tiện dùng trong dạy học lịch sử có hiệu quả cao Trước hết chúng phong phú về nội dung, kết hợp chặt chẽ giữa hình ảnh lời nói với âm nhạc, tác động vào các giác quan của học sinh, cung cấp một khối lượng thông tin lớn, hấp dẫn, không một nguồn kiến thức nào có thể sánh kịp Hình ảnh, màu sắc, âm

thanh tạo cho học sinh biểu tượng sinh động về quá khứ, làm cho các em có cảm giác như đang sống cùng với sự kiện, đang dõi theo chặng đường lịch sử hào hùng của dân tộc Điều này góp phần chống việc hiện đại hóa lịch sử Vậy, việc sử dụng phim tư liệu lịch sử không phải để giải trí, minh họa cho kiến thức đang học mà chủ yếu là bổ sung kiến thức, giúp học sinh hiểu sâu hơn bài học Sau khi cho các em xem xong các đoạn phim tư liệu cần tổ chức những cuộc trao đổi ngắn, làm các bài tập thu hoạch nhỏ

1.1.2 Vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng tranh ảnh và phim tƣ liệu trong dạy

học lịch sử ở phổ thông:

1.1.2.1 Về chức năng giáo dục:

Giúp học sinh tái tạo hình ảnh chân thực, sinh động của quá khứ, là cơ sở tạo biểu tượng lịch sử, khắc phục tình trạng “hiện đại hóa” lịch sử Các đoạn phim tư liệu sẽ là những nhân chứng sống của lịch sử giúp các em hiểu sâu sắc bản chất lịch

sử và nắm vững các qui luật phát triển của xã hội

1.1.2.2 Về chức năng giáo dƣỡng:

Ý nghĩa giáo dục tư tưởng, cảm xúc thẩm mỹ của việc sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học cũng rất lớn Ngắm nhìn một bức tranh diễn tả một cuộc đấu tranh cách mạng như “Đấu tranh trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930-1931”, hay xem một cuốn phim tài liệu “ Chiến thắng Điện Biên Phủ 1954” hoặc

“vài hình ảnh về cuộc đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh” học sinh sẽ có những tình cảm mạnh mẽ về lòng yêu mến lãnh tụ, chiến sĩ cách mạng, lòng quý trọng lao động và nhân dân lao động, lòng căm thù bọn xâm lược và chiến tranh

1.1.2.3 Về chức năng phát triển:

Cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử, việc

sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học sẽ góp phần phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ của học sinh Nhìn vào bất cứ các loại tranh ảnh nào, học sinh cũng thích nhận xét, phán đoán, hình dung quá khứ lịch sử được phản ảnh, minh họa như thế nào? Các em suy nghĩ và tìm cách diễn đạt bằng lời nói chính xác, có hình ảnh rõ ràng, cụ thể về bức tranh xã hội đã qua

Với tất cả ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển nêu trên, các đồ dùng trực quan tranh ảnh và phim tư liệu góp phần to lớn nâng cao chất lượng dạy học

lịch sử gây hứng thú học tập cho học sinh tại các trường THPT, nó là chiếc “cầu nối” giữa hiện thực và quá khứ khách quan Vì vậy phải luôn căn cứ vào các yêu cầu về giáo dưỡng, giáo dục và phát triển để sưu tầm, lựa chọn và xây dựng những

hệ thống tranh ảnh và phim tư liệu phù hợp nhất cho việc giảng dạy đồng thời xác định rõ phương pháp sử dùng các loại đồ dùng dạy học đó sao cho phát huy được hiệu quả của nó Khi sử dụng các đồ dùng trực quan tranh ảnh và phim tư liệu cần

đi sâu vào phân tích bản chất, nội dung của sự kiện, hiện tượng để học sinh tiếp thu, hiểu sâu vấn đề và ghi nhớ là cái cốt lõi Đảm bảo việc kết hợp lời nói với việc trình bày các loại tranh ảnh lịch sử, cũng như là rút ra đặc điểm, tính chất, kết luận sau các đoạn phim tư liệu lịch sử, đồng thời rèn luyện khả năng học tập tích cực của học sinh khi quan sát tranh ảnh cũng như là việc dõi theo các đoạn phim tư liệu lịch sử

1.2 Cơ sở thực tiễn:

Hiện nay bộ môn Lịch sử chưa được quan tâm đúng mức trong các Nhà trường phổ thông Nhiều người còn nhận thức sai lệch, xem nhẹ vị trí của bộ môn Lịch sử trong đời sống xã hội dẫn tới chất lượng bộ môn giảm sút… Tình trạng học sinh chưa nắm vững kiến thức, nhớ sai hoặc nhầm lẫn sự kiện cơ bản còn khá phổ biến, các em không ham thích học môn Lịch sử Trong những năm gần đây, chương trình đổi mới và thay sách giáo khoa của Bộ giáo dục và Đào tạo đã tạo điều kiện cho các nhà trường phổ thông nâng cao chất lượng dạy học Trong giảng dạy lịch sử tranh ảnh trực quan và phim tư liệu là phương tiện rất quan trọng cần được tăng cường sử dụng, được coi là phương tiện để nhận thức chứ không chỉ thuần túy là để minh họa, bởi vì nó không chỉ tái tạo sinh động sự kiện lịch sử với những nét đặc trưng nhất, điển hình nhất mà còn khắc phục được tình trạng nhầm lẫn các sự kiện lịch sử cho học sinh Song trên thực tế, trong quá trình giảng dạy lịch sử, chúng ta chỉ chú ý đến kênh chữ của sách giáo khoa coi đây là nguồn cung cấp kiến thức lịch

sử duy nhất trong dạy học mà không thấy được các kênh hình và các phương tiện trực quan khác còn là nguồn kiến thức quan trọng cung cấp một lượng thông tin đáng kể, có giá trị giúp cho bài học lịch sử trở nên sinh động hơn, hấp dẫn hơn, khơi dậy lòng hứng thú say mê học tập, rèn luyện các kĩ năng quan sát, trí tưởng tượng, phát triển tư duy và hình thành năng lực bộ môn cho các em Hiện nay, còn không ít giáo viên chưa hiểu rõ xuất xứ nội dung, ý nghĩa của một số hệ thống tranh ảnh trưc quan và phim tư liệu Trong các đợt bồi dưỡng thay sách giáo khoa, các giáo viên

hầu như chỉ được giải thích về cấu tạo chương trình, những đổi mới về nội dung mà

ít được bồi dưỡng cụ thể về việc sử dụng kênh hình, các phương tiện đồ dùng trực quan trong dạy học Nhiều giáo viên đã nhận thức được đầy đủ giá trị nội dung của việc sử dụng các đồ dùng trực quan trong dạy học nhưng lại ngại sử dụng, sợ mất thời gian hay chỉ sử dụng mang tính hình thức, minh họa cho bải giảng Những điều này hoàn toàn có căn cứ khi tôi đi vào tiến hành tìm hiểu tình hình sử dụng các hệ thống tranh ảnh và phim tư liệu lịch sử trong giảng dạy LSVN giai đoạn 1945-1954

ở hai trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

* Về phía học sinh, chúng tôi xây dựng 10 câu hỏi trắc nghiệm (xem phụ lục 4) để kiểm tra 180 học sinh ở hai trường THPT (Quảng Nam): Trường THPT Sào Nam

và Trường THPT Nguyễn Duy Hiệu vào học kì II năm học 2016-2017 với mục đích sau:

- Điều tra mức độ hứng thú và hiểu bài của các em học sinh như thế nào khi

sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu vào giảng dạy lịch sử Việt Nam giai đoạn

1945-1954 (Câu 8,9,10) (phụ lục 4)

Từ kết quả điều tra (phụ lục 6), chúng tôi nhận thấy rằng việc sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học lịch sử đã tạo cho các em hứng thú hơn với bài học chiếm hơn 80% mức độ các em rất hứng thú và hứng thú bên cạnh đó mức độ hiểu bài của các em cũng rất tương đối

- Điều tra về mức độ hứng thú của các em khi học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954 (phụ lục 4) và điều tra về phương pháp học tập để nắm vững kiến thức lịch sử giai đoạn này

Từ kết quả điều tra,cho thấy có hơn 30% học sinh có thái độ tích cực và rất thích học lịch sử giai đoạn 1945-1954 (phụ lục 6) Tuy nhiên khi điều tra về phương pháp học tập để nắm vững kiến thức lịch sử giai đoạn này thì các em lại không hề

có một phương pháp học tập tích cực, chiếm đến 44,4% số lượng học sinh chỉ học một cách thuộc lòng, thụ động (phụ lục 6) Điều đó, chứng tỏ rằng việc các em yêu thích và rất thích học nhưng ngược lại các em chưa có một phương pháp học tập đúng đắn cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng sa sút của bộ môn Lịch sử

- Điều tra học sinh góp phần xác định xem phương pháp dạy học của giáo viên có phù hợp với đặc trưng bộ môn hay không ? (Câu 6,7) (phụ lục 4)

Thông qua điều tra (phụ lục 6), tôi thấy rằng việc giáo viên có thường xuyên

sử dụng các đồ dùng dạy học như tranh ảnh và phim tư liệu hay không chỉ chiếm 0%, và chiếm đến 82% học sinh cho rằng giáo viên rất ít khi hoặc thỉnh thoảng mới

sử dụng các đồ dùng trực quan tranh ảnh hay phim tư liệu trong dạy học (phụ lục 6)

Đi ngược lại với tình hình thục tiễn đó, có đến 44,5% học sinh thích giáo viên sử dụng phương pháp dạy học thuyết trình về các hình ảnh, phim tài liệu các sự kiện lịch sử và chiếm 27,7% học sinh thích giáo viên sử dụng các đồ dùng trực quan trong dạy học (phụ lục 6)

Như vậy, từ kết quả điều tra, chúng tôi thấy được thực trạng sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học lịch sử ở trường THPT còn rất hạn chế, dẫn đến tình trạng các em chưa có thái độ tích cực đối với môn học

* Về phía giáo viên, chúng tôi xây dựng 8 câu hỏi (phụ lục 5) để thăm dò ý kiến của 15 giáo viên theo 3 nội dung sau

- Tìm hiểu quan điểm của giáo viên về sự cần thiết của việc sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học lịch sử nói chung và đặc biệt trong dạy học lịch

sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954 nói riêng

- Tìm hiểu về tình hình sưu tầm, sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu của giáo viên trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954

- Tìm hiểu về phương pháp sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học lịch sử của giáo viên

- Tìm hiểu nguyên nhân khiến cho việc sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học lịch sử bị hạn chế

Thông qua việc xử lí và tổng hợp các phiếu điều tra thu được (phụ lục 7) Chúng tôi nhận thấy rằng: Các Thầy (Cô) đều cho rằng việc sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học lịch sử là cần thiết, có ý nghĩa quan trọng trong việc tái tạo lại những hình ảnh của các sự kiện đã xảy ra cho học sinh Tạo nên sự nhận thức

cụ thể về sự kiện, về sự phát triển đi lên của lịch sử dân tộc Tuy nhiên, do phương

tiện, thiết bị dạy học của nhà trường còn hạn chế cũng như nhà trường và xã hội chưa quan tâm đúng mức đến việc dạy và học lịch sử dẫn đến nhiều giáo viên vẫn chưa tâm huyết với nghề, chưa có được sự tích cực trong việc sưu tầm và xây dựng các hệ thống đồ dùng trực quan trong dạy học Cùng với đó thực tế cho thấy rằng thời gian học dành cho môn lịch sử là rất ít, chưa được học sinh và phụ huynh xem

là một môn học chính trong các kì thi Bên cạnh đó, thời gian lên lớp dành cho một tiết sử rất ít trong khi kiến thức lịch sử lại quá nhiều, cũng như thái độ của các em đối với môn học chưa cao, chính những điều này đã dẫn đến những khó khăn cho việc dạy và học môn lịch sử

Như vậy, qua công tác điều tra và xử lí số liệu, tôi đã rút ra một số kết luận khái quát sau:

Một là: Việc sử dụng tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học lịch sử ở trường THPT đã có nhiều giáo viên nhận thức đúng tầm quan trọng của nó, song để thực hiện được phương án sử dụng tích cực hơn đồ dùng trực quan tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học vẫn còn nhiều trở ngại, và việc thực hiện yêu cầu này trong thực tiễn dạy học hiệu quả vẫn còn chưa cao, từ đó chưa phát huy được tính tích cực học tập của học sinh Khi điều tra, chúng tôi thấy có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, trong đó nguyên nhân cơ bản nhất vẫn là thuộc về người dạy và người học Về phía người dạy chưa thực sự đổi mới về phương pháp dạy học, nhất là chưa tích cực trong việc sử dụng các loại đồ dùng trực quan trong dạy học hoặc nếu có thì chưa sử dụng các loại đồ dùng tranh ảnh có hiệu quả Về phía người học, còn chưa thực sự quan tâm đến môn học, đặc biệt chưa biết cách chủ động tiếp nhận kiến thức lịch sử, chưa xây dựng cho mình một phương pháp học tập hiệu quả

Hai là: Để khắc phục tình trạng này, cần phải tiến hành đổi mới phương pháp dạy học lịch sử Trong quá trình đổi mới đó, việc sử dụng các đồ dùng trực quan nói chung và đồ dùng trực quan tranh ảnh, phim tư liệu nói riêng có một ý nghĩa nhất định và đóng vai trò không thể thiếu trong việc góp phần cho sự thay đổi về chất của quá trình dạy học lịch sử

Ba là: Việc sử dụng đồ dùng trực quan tranh ảnh, phim tư liệu phải được thực hiện một cách đồng bộ, toàn diện và hữu hiệu Trong đó, người thầy phải là

người chủ động trong việc xây dựng, hệ thống và sử dụng đồ dùng trực quan tranh ảnh, phim tư liệu trong dạy học; người học phải tích cực hoạt động quan sát, phân tích, tổng hợp và trả lời các câu hỏi do thầy đưa ra theo sự hướng dẫn, gợi mở của người thầy Muốn vậy, người học sinh phải rèn luyện các thao tác tư duy độc lập, sáng tạo

Cuối cùng để thực hiện có hiệu quả việc sử dụng các loại đồ dùng trực quan tranh ảnh và phim tư liệu trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954 ở trường THPT (Chương trình chuẩn), nhà trường cần phải thường xuyên cung cấp tài liệu tham khảo, tổ chức tập huấn về chuyên đề này, tăng thêm sự hiểu biết về đồ dùng trực quan tranh ảnh và phim tư liệu cũng như phương pháp sử dụng chúng Đồng thời, cho học sinh làm quen dần với việc học lịch sử qua việc sử dụng các đồ dùng trực quan tranh ảnh và phim tư liệu nhằm làm tăng sự hứng thú, tích cực, chủ động, sáng tạo của các em trong học tập lịch sử

CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG TRANH ẢNH VÀ PHIM TƯ LIỆU ĐƯỢC

SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC LSVN GIAI ĐOẠN 1945 - 1954 Ở TRƯỜNG

THPT (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 2.1 Nội dung chương trình chính Lịch sử Việt Nam 1945 – 1954

Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954 là giai đoạn quan trọng trong quá trình phát triển của lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta Đây là thời kì mà dân ta phải đương đầu với những khó khăn, thách thức, cuộc kháng chiến trường kì kéo dài suốt 9 năm Sau khi cuộc Cách mạng tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời Đảng và nhân dân Việt Nam có bộ máy chính quyền nhà nước làm cộng cụ để xây dựng và bảo vệ đất nước nhưng bên cạnh đó kéo theo là hàng loạt những khó khăn chồng chất; nào là thù trong giặc ngoài, nào

là nào là giặc đói và giặc dốt, trong khi chính quyền cách mạng mới thành lập còn quá non trẻ Nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ mà đứng đầu là Chủ tịch

Hồ Chí Minh, nhân dân ta đã từng bước chiến đấu và vượt qua được những khó khăn, thử thách

Về kinh tế tài chính, nhân dân ta vừa ra sức chuẩn bị cho kháng chiến, vừa phá hoại kinh tế của địch, đánh bại âm mưu “lấy chiến tranh nuôi chiến tranh” của địch cùng với những biện pháp trước mắt và lâu dài mà chính phủ đề ra, chỉ sau một thời gian ngắn nạn đói bị đẩy lùi, đời sống nhân dân nhất là nông dân được cải thiện, sản xuất nông nghiệp cả nước nhanh chóng được phục hồi Nhân dân phấn khởi, tin tưởng vào chính quyền cách mạng Những khó khăn về tài chính từng bước được đẩy lùi

Về văn hóa – giáo dục, y tế: Chủ tịch Hồ Chí Minh kí sắc lệnh thành lập Nha bình dân học vụ, cơ quan chuyên trách việc chống “giặc dốt” Người kêu gọi toàn dân đi học Chỉ sau 1 năm trên toàn quốc đã tổ chức gần 76.000 lớp học và có trên 2,5 triệu người thoát nạn mù chữ Các trường phổ thông và đại học sớm được khai giảng nhằm đào tạo công dân, cán bộ có năng lực phụng sự Tổ quốc Nội dung

và phương pháp giáo dục đổi mới theo tinh thần dân tộc, dân chủ Góp phần nâng cao trình độ hiểu biết của nhân dân, xây dựng đời sống mới đồng thời đẩy mạnh công tác phòng bệnh, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân

Về chính trị; Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh thực hiện chủ

trương mềm dẻo về sách lược nhưng giữ vững nguyên tắc chiến lược để chống thù trong giặc ngoài Phương hướng đối ngoại là kiên trì nguyên tắc bình đẳng, hợp tác”, “thêm bạn, bớt thù”, đối với quân Trung Hoa Dân quốc thực hiện khẩu hiệu

“Hoa, Việt thân thiện”, đối với Pháp thực hiện “độc lập về chính trị, nhân nhượng

về kinh tế” Tất cả nhằm đưa nước ta thoát khỏi tình thế “ngàn cân treo sợi tóc” sau cách mạng

Tối ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”, phát động nhân dân cả nước kháng chiến chống Pháp, bảo vệ nền độc lập dân tộc Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp bùng nổ, quân dân ta chủ động tấn công địch ở thủ đô Hà Nội và các đô thị khác ở phía Bắc nhằm làm tiêu hao một bộ phận sinh lực địch, giam chân chúng trong thành phố, làm thất bại một bước kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của chúng, tạo điều kiện cho cả nước

đi vào cuộc kháng chiến lâu dài

Thực dân Pháp tiến công căn cứ địa Việt Bắc và Chiến dịch Việt Bắc đông năm 1947 là chiến dịch phản công lớn đầu tiên trong cuộc kháng chiến chống

thu-thực dân Pháp Sau 75 ngày đêm chiến đấu, ta buộc đại bộ phận quân Pháp phải rút chạy khỏi Việt Bắc (ngày 19/12/1947); bảo toàn được cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến; bộ đội chủ lực thêm trưởng thành Trong những năm 1948-1949, ta tiến hành chủ trương phân tán phần lớn bộ đội chủ lực chính quy thành những “đại đội độc lập” đi sâu vào vùng địch tạm chiếm, giúp địa phương xây dựng cơ sở kháng chiến, tổ chức lực lượng vũ trang với ba thứ quân, phát động chiến tranh du kích, biến hậu phương của địch thành tiền phương của ta

Đầu năm 1950, Trung Quốc, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác lần lượt công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, viện trợ vật chất cho cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam

Chiến dịch Biên Giới thu – đông 1950 là chiến dịch tiến công lớn đầu tiên

của bộ đội chủ lực Việt Nam trong cuộc kháng chiến, mở ra bước phát triển mới của cuộc kháng chiến

Trải qua 8 năm kháng chiến kiến quốc, lực lượng kháng chiến ngày càng lớn mạnh Mĩ ngày càng can thiệp sâu vào cuộc chiến tranh ở Đông Dương Ta thì liên

tiếp mở các cuộc tấn công vào rừng núi, cả chiến trường trung du và đồng bằng nhằm phá tan âm mưu đẩy mạnh chiến tranh của thực dân Pháp, sự can thiệp Mĩ và giữ vững thế chủ động chiến lược trên chiến trường chính Bắc Bộ

Tháng 2 - 1951, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ hai đã hoàn thiện đường lối kháng chiến và đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi

Tháng 3 – 1951, Mặt trận Liên Việt ra đời trên cơ sở sát nhập hai tổ chức Mặt trận Việt Minh và Hội quốc dân Việt Nam đã làm cho khối doàn kết dân tộc được tăng cường

Nhân dân ba nước trên bán đảo đông dương thắt chặt tình đoàn kết chiến đấu chống kẻ thù chung Hội nghị cấp cao ba nước Đông Dương họp ngày 13/3/1951,

đã thành lập liên minh Việt - Miên – Lào Chúng ta còn tranh thủ sự đồng tình ủng

hộ của nhân dân thế giới, đặc biệt là nhân dân Pháp

Ta đã dành được thắng lợi lớn trong chiến cuộc Đông – Xuân 1953 – 1954,

mà đỉnh cao là chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ ( 13/3/1954 – 7/5/1954 ) đã giành được thắng lợi hoàn toàn Thắng lợi của cuộc tiến công Đông – Xuân 1953 - 1954

và Chiến dịch Điện Biên Phủ đã đập tan hoàn toàn kế hoạch Nava, giáng đòn quyết định vào ý chí xâm lược của thực dân Pháp, làm xoay chuyển cục diện chiến tranh, tạo cơ sở thực lực về quân sự cho cuộc đấu tranh ngoại giao tại Hội nghị Giơnevơ, kết thúc cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp có đế quốc Mĩ giúp sức

Từ những nội dung chính hết sức quan trọng về lịch sử Việt Nam giai đoạn

1945 – 1954 đã nêu trên, chúng tôi có thể xây dựng các hệ thống tranh ảnh và phim

tư liệu để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử ở phổ thông

2.2 Hệ thống tranh ảnh và phim tư liệu phục vụ dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 ( Chương trình chuẩn )

+ Khó khăn về kinh tế, tài chính, văn hóa

=> Đất nước đứng trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”

III Đấu tranh chống ngoại xâm và nội phản, bảo vệ chính quyền cách mạng

1 Kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược Nam Bộ

Ngày 23-9-1945, Thực dân Pháp gây hấn ở Nam Bộ các chiến sỹ Thủ đô rời Hà Nội vào Nam chiến đấu

Hiệp định sơ bộ ngày 6 tháng 3 năm 1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ trưởng Hải ngoại Pháp

Marius Moutet kýbản tạm ước Việt – Phápngày 14-9-1946

Nguồn:

http://cadasa.vn/khoi-lop-12/nuoc-viet-nam-dan-chu-cong-hoa-tu-sau-ngay-2-9-1945-den-truoc-ngay-19-12-1946.aspx

Bài 18:Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946 -1950)

I Kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp bùng nổ

1 Thực dân Pháp bội ước và tiến công nước ta

Pháp ở Nam Bộ (6/3/1946) Pháp chuẩn bị tấn công Hà Nội (11/1946)

II.Cuộc chiến đấu ở các đô thị và việc chuẩn bị cho kháng chiến lâu dài

1.Cuộc chiến đấu ở các đô thị phía Bắc vĩ tuyến 16

Nhân dân Hà Nội dùng đồ đạc, tài sản dựng chiến lũy trên đường, cản bước xe tăng địch

III Chiến dịch Việt Bắc thu – đông năm 1947 và đẩy mạnh kháng chiến

toàn dân toàn diện

1 Chiến dịch Việt Bắc thu-đông năm 1947

Các chiến sĩ pháo binh sông Lô trong chiến dịch Thu Đông 1947

Nhân dân Phú Thọ cắm chông chống quân Pháp Đôi dép Bác Hồ đƣợc làm từ chiến lợi phẩm của

chiến nhảy dù trong Thu Đông 1947 thắngViệt Bắc Thu Đông – 1947

IV Hoàn cảnh lịch sử mới và Chiến dịch Biên giới thu – đông năm 1950

2 Chiến dịch Biên giới thu – đông năm 1950

Bức ảnh “Thường vụ Ban Chấp hành Trung ương ĐảngBác Hồquan sát trậnđịa Đông Khê

trongnghiên cứu kế hoạch chiến dịch Biên giới, năm 1950” chiến dịch biên giới1950.

Hồ Chủ Tịch làm việc trước lều dựng tạm trên Bộ đội ta xung phong chiếm điểm Đông Khê

( Tham khảo thêm phụ lục 1)

III Hậu phương kháng chiến phát triển mọi mặt

Đại hội toàn quốc thống nhất Mặt trận Việt Minh - Liên Việt thành Mặt trận Liên Hiệp Quốc dân

Việt Nam, ngày 3/3/1951

Nông dân được chia ruộng Các làng xã ở vùng tự do trong kháng chiến thường

xuyên tổ chức lớp học văn hóa cho nhân dân

( Tham khảo thêm phụ lục 2) Nguồn:http://cadasa.vn/khoi-lop-12/buoc-phat-trien-cua-cuoc-khang-chien-toan-

2 Chiến dịch Lịch sử Điện Biên Phủ

Bộ chính trị và Trung ương Đảng họp, quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ

+ Chuẩn bị của ta

“Binh chủng” xe đạp thồ

“Ra đi quyết giữ lời thề

Điện Biên còn giặc chưa về quê hương”

+ Diễn biến trận Điện Biên Phủ

+Kết quả

Binh lính Pháp bị bắt sau chiến thắng của ta

Quân y Việt Nam chăm sóc thương binh Pháp

Lá cờ đỏ trên nốc Điện Biên- báo hiệu đại thắng

Bác gắn Huy chương cho đồng chí Hoàng Đăng Vinh Tượng đài Chiến thắng người bắt sống tướng De Castries! tại Thành phố Điện Biên Phủ

( Tham khảo thêm phụ lục 2) Nguồn:http://cadasa.vn/khoi-lop-12/cuoc-khang-chien-toan-quoc-chong-

thuc-dan-phap-ket-thuc.aspx

2.2.2 Hệ thống phim tƣ liệu

2.2.2.1 Phim tư liệu “Việt Nam cuộc chiến mười nghìn ngày”:

Việt Nam Cuộc chiến mười nghìn ngày (Vietnam: The Ten Thousand Day War) là bộ phim tài liệu 13 tập về Chiến tranh Việt Nam, sản xuất năm 1980, đạo diễn Michael Maclear.Được phát cuộc chiến 10 nghìn ngày đã tái hiện một cách chi

tiết giai đoạn lịch sử 1945 - 1975 của VN, bằng hồi ức của những người trong cuộc

Được thực hiện chỉ vài năm sau khi kết thúc chiến tranh, 13 tập phim Việt Nam cuộc chiến tranh mười nghìn ngày của các nhà làm phim Canada đã ghi lại

được những ký ức còn nóng bỏng của những người tham gia cuộc chiến Chiến tranh VN được đánh giá là cuộc chiến lớn nhất, tốn kém nhất và bí ẩn nhất đối với nước Mỹ

Tập 1 Người Mỹ ở Việt Nam

Tập 2: Điện Biên Phủ

Tập 3: Ngày Quyết định

Tập 4: Toàn dân là du kích

Tập 5: Sức mạnh hỏa lực

Tập 6: Chiến tuyến trên đất Mỹ

Tập 7: Đời lính chiến trường

Tập 8: Cuộc chiến trong xóm làng

Tập 9: Hòa Bình

Tập 10: Thất bại

Tập 11: Những người lính không được vinh danh

Qua đó, nội dung ta có thể khai thác để giảng dạy cho học sinh trong Tập 1: Người Mỹ ở Việt Nam - Điểm qua các mốc chính trong cuộc chiến của Việt Nam từ

giai đoạn 1945-1975; cái nhìn của Mỹ về Việt Nam từ năm 1945: coi Việt Nam như

là một nước Đông Dương, thuộc địa của Pháp, Tập 2: là những người Pháp thất bại sau trận đánh Điện Biên Phủ; Phân tích thất bại của Pháp trong trận Điện Biên Phủ, Việt Nam kết thúc giai đoạn thuộc địa Điện Biên Phủ cũng là trận chiến dẫn tới 20 năm can thiệp của Mỹ vào Việt Nam

2.2.2.2 Phim tư liệu “Roman kecman”:

Bộ phim tài liệu nghệ thuật "Việt Nam" của đạo diễn Xô-viết nổi tiếng Roman Kecman đã được coi như một hồ sơ kinh điển bằng hình ảnh về chiến thắng Điện Biên Phủ và thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc Được phục dựng năm 1954, ngay sau khi chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc

Với thời lượng gần 90 phút, "Việt Nam" thực sự là Việt Nam của 50 năm về trước Không có bài học lịch sử nào về con người Việt Nam trong giai đoạn này cho những nhà làm phim, đạo diễn muốn làm phim về chiến tranh chống Pháp thuyết phục hơn Màu sắc thật của phim sẽ là nguồn tham khảo cho các đạo diễn làm phim

về chiến tranh chống Pháp, về chiến dịch Điện Biên Phủ, về phục trang, dụng cụ lao động sản xuất, vũ khí chiến đấu được quân dân ta sử dụng thời bấy giờ Có những trường đoạn rất thú vị như tướng De Castries nói về sự vô nghĩa của cuộc chiến tranh Rất nhiều hình ảnh thật như cảnh bộ đội kéo pháo vượt đèo dốc, dân công hỏa tuyến, các lớp bình dân học vụ Ngay cả những cảnh dựng như cảnh bộ đội hành quân cũng vẫn còn tính thời sự vì được thực hiện sau chiến thắng chỉ trong thời gian rất ngắn (năm 1955), nên vẫn lồ lộ nội lực của dân tộc Việt Nam và ngùn ngụt tỏa sáng sau 50 năm trên những thước phim tài liệu

Nội lực đó chính là nét êm đềm của con sông, cánh đồng miền Nam đầy nắng, tiềm ẩn trong những khu rừng sâu miền Bắc khi con người đến xây dựng các xưởng cơ khí, nơi in báo, sản xuất giấy, trường học của những cán bộ ngành y Trong rừng sâu heo hút có cơ quan đầu não của Đảng và Chính phủ, có lực lượng Quân đội nhân dân Việt Nam Trong khu căn cứ, Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc với các tướng lĩnh Chưa khi nào hình ảnh của Bác Hồ lại sống động đến thế: màu

áo Người mặc, cây bút Người sử dụng, những bước đi trên con đường mòn Rồi hình ảnh của những người cán bộ phát hành báo đạp xe hỏa tốc vượt dốc vượt đèo đưa những tờ báo vừa được in thủ công đi các nơi, thời gian thư giãn của các chiến

sĩ khi được tập trung xem văn công múa hát, biểu diễn múa sạp

Cảnh đoàn tù binh Pháp mệt mỏi giữa mấy người lính Việt Nam nhỏ bé dẫn giải xem như kết thúc những tháng ngày trận mạc nghiệt ngã nơi chiến trường Điện Biên Phủ Ở Hà Nội, những quân nhân Pháp còn lại cũng chuẩn bị ra đi rất trật tự song cũng có những cảnh ngộ nghĩnh như chụp ảnh lưu niệm - mà theo lời bình của R.Carmen: “người ta đang cố chụp những bức ảnh cuối cùng ở Việt Nam” Ngày 9-10-1954, bộ đội đã tiếp quản một số vị trí quan trọng của thủ đô Ngày 10-10-1954, thành phố rực rỡ cờ hoa, những lá cờ đỏ sao vàng có 5 cánh không dài và nhọn mũi sao như hiện nay Những hàng cây dọc hai bên đường phố Hà Nội nay nhiều phố vẫn đủ số lượng như xưa, chỉ khác cây 50 năm trước thì còn nhỏ Toàn cảnh Hà Nội cũng được quay từ trên cao xuống với màu sắc của 50 năm trước Nhìn lại để thấy

Hà Nội từng được quy hoạch hài hòa và trật tự, nề nếp ra sao Sau niềm vui bùng nổ của ngày giải phóng, những tà áo dài của nữ sinh Hà Nội lại xuất hiện trên sân trường Nhà ga, nhà máy điện được khôi phục lại hoạt động Trên đồng ruộng miền Bắc, người nông dân hớn hở trồng cấy vụ mùa mới Nhưng đất nước chưa thống nhất, những người con của miền Nam một số lên đường tập kết ra Bắc, còn lại ở lại quê hương thầm lặng chờ đợi và chuẩn bị cho một cuộc chiến mới đầy đau thương nhưng đã giành được thắng lợi vẻ vang

Qua đó, giáo viên có thể cho các em theo dõi một số đoạn phim có liên quan đến nội dung chương trình bài học, nhằm khắc sâu kiến thức và phát triển các kĩ năng quan sát hình thành tư duy trong các em

2.2.2.3 Phim tư liệu “Hồ Chí Minh chân dung một con người” :

“Hồ Chí Minh chân dung một con người” là một phim tài liệu của đạo diễn Bùi Đình Hạc và Lê Minh Thích được thực hiện năm 1990 Đây là một bộ phim tài liệu tuyên truyền về cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm

100 năm ngày sinh của ông (1890-1990)

“Hồ Chí Minh – Chân dung một con người” đó là tựa đề bộ phim tài liệu nói

về những chặng đường lịch sử trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác Hồ muôn vàn kính yêu, vị Cha già của dân tộc, vị Lãnh tụ tài ba, Danh nhân văn hóa của thế giới Lớp thanh niên trẻ chúng ta hiện nay được sinh ra và lớn lên trong nền

hòa bình độc lập của đất nước Hình ảnh chiến tranh đau thương, sự hy sinh mất mát của dân tộc ta chỉ được chúng ta biết đến qua những trang sử vàng hào hùng và oanh liệt

Chân dung Hồ Chí Minh quả là khó để nói hết thành lời Cả cuộc đời Bác vì nước vì dân Một vị lãnh tụ của cả một dân tộc nhưng lại sống rất giản dị, đến khi mất thì tài sản không có gì ngoài ngôi nhà sàn do Nhà nước cấp và vài vật dụng cá nhận Chủ tịch Hồ Chí Minh thật vĩ đại Một con người đã làm thay đổi cả vận mệnh của một dân tộc Ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình nắng vàng rực rỡ

cờ hoa, trước toàn thể đồng bào cả nước, Người đã đọc vang bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Xem đến đây, mỗi chúng ta đều không khỏi bồi hồi, vui mừng Từng câu nói của Hồ chủ tịch vang lên dõng dạc Ngồi xem lại những giây phút lịch sử đó, mỗi chúng ta đều có cảm xúc thiêng liêng khó nói thành lời

Vì vậy, với bộ phim tài liệu này để sử dụng trong giảng dạy lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 Ta có thể khai thác các trích đoạn ngắn trong bộ phim như:

Sự kiện tháng 8/1945 toàn dân tộc khởi nghĩa Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn độc lập Đoạn phim tư liệu Bác Hồ phát động tăng gia sản xuất cứu thế tình hình sau cách mạng:

- “ Tôi đề nghị với chính phủ phát động một chiến dịch tăng gia sản xuất, lúc chúng ta nâng bát cơm mà ăn nghĩ đến người đói khổ, chúng ta không khỏi động lòng Vậy, tôi đề nghị với đồng bào cả nước và tôi xin thực hành trước, cứ mười ngày nhịn ăn một bữa, mỗi bữa một lon gạo, đem gạo đó cứu dân nghèo”

- Về giải quyết nạn dốt; trích đoạn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “ Một dân tộc dốt

là một dân tộc yếu, vì vậy tôi đề nghị mở một chiến dịch chống nạn mù chữ Trước chúng ta bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có Hiến pháp, nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ Chúng ta phải có một hiến pháp dân chủ Tôi đề nghị chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông, tất cả công dân, trai, gái mười tám tuổi đều có quyền bầu

cử và ứng cử, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, dòng giống ”

Ngoài ra, còn có thể khai thác một số đoạn phim như sự kiện ngày 6/1/1946

toàn quốc đi bỏ phiếu bầu Quốc hội đầu tiên; đoạn phim trước khi lên đường sang thăm nước Pháp, Bác đã viết thư gửi đồng bào Nam bộ: “Tôi khuyên đồng bào đoàn kết chặt chẽ và rộng rãi, năm ngón tay cũng có ngón ngắn ngón dài, nhưng ngắn dài đều hợp lại nơi bàn tay Trong mấy triệu người cũng có người thế này người thế khác, nhưng thế này hay thế khác đều dòng dõi tổ tiên ta”; hoặc đoạn phim tư liệu vào năm 1946 Bác Hồ ra lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, Người khẳng định: “Chúng ta thà hy sinh tất cả chứ quyết không chịu mất nước, quyết không chịu làm nô lệ…” Từ đó cho học sinh thấy được rằng bằng niềm tin sắt đá

và nhiệt huyết của Người, Người đã nêu gương sáng của một người Việt Nam sống

Cho các em theo dõi một số đoạn phim ngắn về cảnh buổi họp quyết định

mở Chiến dịch Điện Biên Phủ, cảnh bộ đội ta kéo pháo,… Chiến thắng Điện Biên Phủ vang dội khắp năm châu Hồ Chí Minh và bộ đội ta đã viết lên trang sử hào hùng của dân tộc Đoạn phim chiến thắng trong Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ

sẽ giúp các em thấy và cảm nhận rõ hơn được ý nghĩa của chiến thắng này, thấy được niềm vui chiến thắng của dân tộc ta giữa muôn vàn tiếng khóc, tiếng cười, tiếng hò reo, thấy được cảnh đại bại của quân lính Pháp để từ đó hình thành cho các em sâu sắc hơn lòng biết ơn, lòng tự hào, yêu quê hương đất nước và lòng căm thù giặc

Miền Bắc được hoàn toàn giải phóng Nhưng Miền Nam còn gót giầy của đế quốc Mỹ Hồ Chí Minh trăn trở, lo lắng cho Miền Nam “Miền Nam trong trái tim tôi”, “ Miền Nam thành đồng của Tổ quốc” Dù nằm trên giường bệnh nhưng ngày nào Bác cũng quan tâm: Hôm nay Miền Nam đánh thắng đâu? Đó là những tình cảm cao quý của Bác đối với Miền Nam Năm 1969, Bác phải nằm trên giường

bệnh điều trị, lúc đó mực nước sông Hồng đang dâng cao, Bộ chính trị muốn dời Bác đi nơi khác cho an toàn nhưng Bác nhất định không chịu đi và nói với các đồng chí trong bộ chính trị rằng: “Các chú không phải lo cho Bác, có lo thì lo cho dân kia kìa… Chỉ khi được nghe báo cáo đã giải quyết xong Bác mới yên lòng”

2.2.2.4 Phim tư liệu “Việt Nam thiên Lịch sử truyền hình”:

“Việt Nam thiên Lịch Sử truyền hình” là một trong những phim tài liệu Việt Nam Bộ phim dài 13 tập với các chủ đề khác nhau, phim đã sơ lược lịch sử Việt Nam từ khi bị thực dân Pháp xâm lược cho đến khi dành được độc lập Nội Dung: Phim với độ dài 13 tập với những chủ đề khác nhau đã sơ lược miêu tả lịch sử Việt Nam từ khi thực dân Pháp bắt đầu xâm lược Việt Nam, đến những ngày đầu tiên Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước với 2 bàn tay trắng như thế nào Thành lập "Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội" và hướng tới thành lập Đảng Cộng Sản Việt Nam ra sao Rồi khi Pháp thất bại, Mỹ nhảy vào miền Nam cho đến khi nước

ta giành được độc lập Với rất nhiều tư liệu quý giá mà chúng ta chưa từng được xem từ trước đến nay (những phát biểu của Người tại Pháp,những bài báo của Người đăng trên tạp chí "người cùng khổ".v.v)

Với bộ phim này, giáo viên có thể sử dụng hai đoạn tư liệu ngắn trong tập 1

và tập 2 để áp dụng trong giảng dạy LSVN 1945 -1954; Tập 1: Cội rễ của cuộc chiến; Tập 2: Cuộc chiến tranh lần thứ nhất 1946 -1954 với toàn bộ nội dung từ khi cuộc chiến tranh Việt Nam nổ ra 1946, Pháp nghĩ rằng họ có thể tiêu diệt du kích Việt Minh trong vòng vài tuần Nhưng sau 8 tám năm ròng cũng 2 tỉ đola, Pháp đã thất bại thảm họa tại trận Điện Biên Phủ 1954 Chiến tranh kết thúc và Pháp thất bại hòa toàn

Bộ phim sẽ cho học sinh một cái nhìn rõ nét và khách quan hơn về quá trình giành lạivà bảo vệ độc lập của ông cha ta Qua đó giáo dục cho các em hiểu và biết quý trọng độc lập tự do, cho các em thấy rõ về sự lãnh đạo tài tình của Đảng, của Chủ Tịch Hồ Chí Minh vĩ đại Trong phim còn có phát biểu của rất nhiều nhà lãnh đạo mà chúng ta vẫn chỉ biết qua tên đường như Hoàng Quốc Việt,… Và đặc biệt, phim do người Mỹ làm nên yếu tố khách quan đã được đảm bảo, bộ phim đã đi sâu phân tích tỉ mỉ mọi khía cạnh của chiến tranh dưới con mắt đa chiều, không chủ quan duy ý chí

2.2.2.5 Phim tư liệu “Kí Ức Điện Biên”:

“ Ký ức Điện Biên” được đánh giá là thoát khỏi “lối mòn” của cách làm

phim ghi nhận sự kiện mà những bộ phim được Nhà nước đặt hàng để phục vụ các

sự kiện lịch sử thường mắc phải

50 năm sau sự kiện lịch sử Điện Biên Phủ gây chấn động địa cầu, hai người lính trẻ từng ở hai trận tuyến đều đã bước vào cái tuổi “cổ lai hy” Họ gặp lại nhau như những người bạn thân thiết chưa từng xa cách Ký ức về một thời Điện Biên, ký

ức về một thời tuổi trẻ, mãi là những sợi dây kết gắn vô thức những con người đã từng sống, từng hít thở bầu không khí của cuộc chiến lịch sử mang tên Điện Biên Phủ

Trong phim, ký ức về Điện Biên được nhìn nhận từ nhiều phía qua số phận của

ba con người trẻ tuổi: Bạo - một anh lính Vệ quốc đoàn dũng cảm, Mây - nữ y tá xinh đẹp và Bernard - người lính Pháp Cuộc chiến Điện Biên Phủ cuối những ngày tháng 4/1954 diễn ra vô cùng ác liệt Trong cuộc hành trình bất đắc dĩ, đi ngược chiều với dòng người trùng điệp ra trận ấy, người hàng binh Bernard đã quyết định đứng về phía hàng ngũ Việt Minh

Bộ phim nỗ lực tiếp cận ba loại ký ức về chiến thắng Điện Biên Phủ:

1 Ký ức chiến tranh của lớp cựu binh già thuộc cả hai chiến tuyến với những

kỷ niệm buồn vui hào hùng đầy tính nhân văn trong chiến trận dưới hình thức tả chân cổ điển, tái hiện khá đầy đủ hình hài, quy mô, diễn biến và không khí chiến tranh sinh hoạt như trong đời thực

2 Ký ức thực dụng của lớp người sau kết hợp sự tưởng nhớ và kiêu hãnh với ý thức kinh doanh du lịch, điển hình là việc con trai của Bạo mở quán Điện Biên với các món ăn ở chiến trường xưa mời anh nuôi đồng đội của cha về làm đầu bếp

3 Ký ức ám ảnh vừa sai lệch vừa thăng hoa của lớp trẻ hiện nay thể hiện qua những ấn tượng tâm thần về chim và hoa của cô bé Vân cháu nội Bạo - những hình ảnh gắn liền với những kỷ niệm tình yêu của Bạo trong chiến dịch - và thể hiện qua màn múa đương đại mang tên Ký ức Điện Biên do Vân thực hiện tại Paris trong đó hình ảnh Điện Biên xưa chỉ còn là những

động tác co giật và những giai điệu chấm phá pha trộn giữa đau thương và hùng tráng

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG HỆ THỐNG TRANH ẢNH VÀ PHIM TƯ LIỆU GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT DẠY HỌC LSVN GIAI ĐOẠN 1945 – 1954 Ở TRƯỜNG THPT (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 3.1 Những nguyên tắc chung đối với việc sử dụng tranh ảnh, phim tư liệu trong giảng dạy LSVN giai đoạn 1945 – 1954:

3.1.1 Sử dụng tranh ảnh, phim tư liệu trong dạy học Lịch sử phải phù hợp với mục tiêu đào tạo, yêu cầu chương trình và nội dung môn học

Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài là những mục tiêu

trọng tâm của giáo dục nước ta, cho nên trong quá trình dạy học giáo viên phải kết hợp các phương pháp dạy học để nâng cao hiệu quả bài học Phương pháp dạy học

là công cụ để giáo viên tổ chức hướng dẫn cho học sinh nhận thức Như vậy, trong dạy học, hiệu quả bài học trước hết phụ thuộc vào cách sử dụng phương pháp dạy học của giáo viên Phương pháp dạy học được thể hiện trong mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và phương pháp Muốn vậy, giáo viên phải quán triệt mục tiêu đào tạo, chương trình cấp học, nội dung sách giáo khoa để từ đó sử dụng các đồ dùng trực quan tranh ảnh, phim tư liệu phù hợp trong dạy học Lịch sử

Dựa vào mục tiêu đào tạo, chương trình cấp học, nội dung sách giáo khoa mà xác định những đơn vị kiến thức cơ bản: sự kiện, hiện tượng, khái niệm, quy luật…

để từ đó xây dựng và sử dụng các đồ dùng trực quan tranh ảnh, phim tư liệu phù hợp

Ví dụ: Khi dạy bài 17: Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946, mục I Tình hình nước ta sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, để cho học sinh thấy được những khó khăn của nước ta sau Cách

mạng về tình hình kinh tế, về tình hình văn hóa, giáo viên có thể sử dụng một số tranh ảnh sau đây để làm rõ được nội dung của vấn đề như:

Như vậy, đáp ứng được đúng như yêu cầu của chương trình đề ra và yêu cầu của nội dung bài học, những hình ảnh trên góp phần cho các em nắm rõ được những khó khăn của nước ta sau cách mạng về tình hình tài chính, kinh tế và văn hóa, và từ

đó các em thấy được Chính phủ ta đã từng bước khắc phục những khó khăn đó như thế nào… Điều này giúp các em cảm nhận rõ hơn về những khó khăn gian khổ trong công cuộc chiến đấu dành độc lập của lịch sử của dân tộc, từ đó hình thành trong các em niềm tự hào, sự cảm thông và ý chí phấn đấu trong quá trình học tập

và làm việc để xây dựng đất nước

3.1.2 Sử dụng tranh ảnh, phim tư liệu trong dạy học Lịch sử phải đảm bảo tính Đảng và tính khoa học

Dạy học Lịch sử phải đảm bảo tính đảng, tôn trọng mục đích giáo dục, đó là yêu cầu có tính chất phương pháp luận Vì vậy, khi sử dụng các loại tư liệu dạy học nói chung và tư liệu tranh ảnh, phim tư liệu trong dạy học lịch sử nói riêng phải đảm bảo tính Đảng, tính khoa học Trong quá trình dạy học Lịch sử Việt Nam (Chương trình chuẩn) cũng “cần phải đứng vững trên quan điểm Chủ nghĩa Mác – Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước để nhận thức đúng lịch sử hiện đại Đấu tranh chống lại những luận điểm sai lầm, xuyên tạc lịch sử” [4; tr.5] Vì thế khi sử dụng tranh ảnh, phim tư liệu phải đảm bảo tính tư tưởng, chính thống Việc sử dụng các tư liệu tranh ảnh và phim của nước ngoài lại càng phải đảm bảo được độ chính xác, có tính dân tộc cao, điều này càng đòi hỏi giáo viên phải đưa ra tiêu chí chọn lọc các nguồn tư liệu, đảm bảo không vi phạm bản quyền các nguồn tư liệu nước ngoài và đề phòng xuyên tạc lịch sử

Ví dụ, khi dạy bài 17: Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946, mục III - 3: Hòa hoãn với Pháp nhằm đẩy quân Trung Hoa Dân Quốc ra khỏi nước ta, giáo viên có thể sử dụng hình ảnh của

“Hiệp định Sơ bộ” và hình ảnh “Buổi ký Tạm ước 14/9/1946”

Trước khi sử dụng tư liệu tranh ảnh này đòi hỏi người giáo viên phải nghiên cứu kĩ tình hình trong nước và thế giới lúc bấy giờ cùng những sách lược của Chính phủ ta mà đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với Pháp và Tưởng Trong chương trình và nội dung sách giáo khoa, xác định được ý nghĩa của những sách lược đó đã tác động như thế nào đến tiến trình cách mạng Việt Nam Hiệp ước Hoa