Một số biện pháp gây hứng thú cho học sinh lớp 4 trong quá trình học toán

+ Môn Toán với các mảng nội dung của nó như: số học, yếu tố đại lượng,yếu tố hình học, yếu tố thống kê số lượng, giải toán giúp học sinh nắm đượcnhững khái niệm, những biểu tượng, mối qu

+ Môn Toán với các mảng nội dung của nó như: số học, yếu tố đại lượng,yếu tố hình học, yếu tố thống kê số lượng, giải toán giúp học sinh nắm đượcnhững khái niệm, những biểu tượng, mối quan hệ về số lượng và hình dạngkhông gian của thế giới tự nhiên nghĩa là học sinh có được sự hiểu biết về nhiềumặt là cơ sở để vận dụng một cách thích hợp và điều kiện của mình Môn Toángóp phần quan trọng trong việc rèn luyện khả năng tư duy, phương pháp suyluận, cách nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo Quá trình học môn Toán ngoài việcđem lại nguồn tri thức cần thiết, các kĩ năng quan trọng nêu trên, mà còn hìnhthành những phẩm chất cần thiết và không thể thiếu được của người lao độngmới: cần cù, cẩn thận, chính xác, ý trí vượt khó khăn thử thách, cách làm việc có

nề nếp và tác phong khoa học

+ Các kiến thức, kĩ năng của môn Toán ở Tiểu học có nhiều ứng dụngtrong đời sống, chúng rất cần thiết cho người lao động, rất cần thiết để học cácmôn học khác ở Tiểu học và học tập tiếp môn Toán ở bậc Trung học

+ Môn Toán góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương phápsuy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề Nó góp phầnphát triển trí thông minh, cách suy nghĩ độc lập, hình thành các phẩm chất cần

cù, cẩn thận, có ý chí vượt khó khăn, làm việc có kế hoạch, có nề nếp và tácphong khoa học

Hiện nay, ở các trường Tiểu học đã thực hiện việc đổi mới các phương

pháp dạy học Song bên cạnh đó, việc vận dụng nó đúng lúc đúng chỗ chưađược thực hiện tốt Đặc biệt là trong quá trình dạy Toán, giáo viên vẫn còn ápdụng phương pháp dạy học truyền thống, áp đặt đối với học sinh, không đổi mớicác hình thức dạy học, ít sử dụng các phương pháp dạy học phù hợp

- Đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn lực lao động, thực hiện công nghiệp hoá,

hiện đại hoá đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chính phủ, ngành Giáo dục

- Đào tạo đang tiến hành bước đổi mới toàn diện hệ thống giáo dục bắt đầu từTiểu học

- Việc đổi mới phương pháp dạy học tất yếu phải đổi mới các hình thức tổchức dạy học để tạo ra một sự tương ứng cần thiết Sự đa dạng của các phươngpháp dạy học trong sự phối hợp của chúng đòi hỏi phải có một số hình thức dạyhọc thích hợp nhằm tạo sự hứng thú cho người học, giúp học sinh tiếp thu bàinhẹ nhàng hơn, vui vẻ, tự nhiên hơn và đạt được chất lượng cao trong quá trìnhdạy và học

- Như vậy cần có nhiều hình thức tổ chức dạy học và nhiều con đường để đạtđược điểm đích Mỗi tiết dạy được xác định cụ thể theo nội dung ghi trong sáchgiáo khoa và yêu cầu cơ bản về kiến thức, kĩ năng trong tiết dạy Tạo không khíhọc tập vui vẻ, sôi nổi, có hiệu quả thông qua việc tổ chức học sinh tham gia vàocác trò chơi, cuộc thi nhỏ… là yêu cầu cần thiết trong hoạt động dạy học ở Tiểuhọc nói chung và môn Toán nói riêng hiện nay

- Từ thực trạng trên ta thấy nếu học sinh cứ học môn Toán một cách khô khan

thì sẽ không có hiệu quả, các em sẽ chán học Vậy để học sinh vừa học được cácmôn khác và tiếp thu môn Toán một cách chủ động, tích cực thì người giáo viênphải sử dụng hình thức dạy học phù hợp và cách phương pháp dạy học vừa tạohứng thú cho các em, vừa đạt được mục tiêu yêu cầu về kiến thức kĩ năng Việctạo hứng thú trong giờ học Toán của học sinh làm cho các em không cảm thấycăng thẳng, mệt mỏi mà trái lại tạo không khí sôi nổi, vui vẻ, háo hức học tậptrong các tiết học Toán

- Mặt khác, những trò chơi, câu đố khiến các em được khắc sâu kiến thức,nhớ kiến thức một cách chắc chắn và lâu dài Từ những câu thơ có vần có điệu,học sinh có thể nhớ được các công thức, khái niệm và dễ dàng vận dụng vàothực hành Nó còn có tác dụng làm cho các em thêm gắn bó, yêu trường, yêulớp, yêu thầy cô và bạn bè, khiến các em thấy mỗi ngày đến trường là một ngày

vui Từ sự cần thiết và ý nghĩa đó, tôi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp gây

hứng thú cho học sinh lớp 4 trong quá trình học Toán” để nghiên cứu.

II Mục đích nghiên cứu:

- Trong đề tài này tôi sẽ tìm ra một số biện pháp gây hứng thú cho họcsinh trong quá trình học Toán để nhằm góp phần nâng cao chất lượng học nóichung và học Toán nói riêng của học sinh Tiểu học

- Trên cơ sở nghiên cứu sâu sắc về một số biện pháp gây hứng thú chohọc sinh trong quá trình học Toán giúp:

+ Trau dồi, tập dượt khả năng nghiên cứu khoa học của bản thân

+ Có các biện pháp gây hứng thú cho học sinh, từ đó giúp các em hàohứng, say mê môn học, phát triển tư duy nhạy bén, óc sáng tạo của học sinhtrong cuộc sống

Vì những lý do trên, tôi đã quyết định chọn đề tài: “Một số biện pháp gây

hứng thú cho học sinh trong giờ học toán lớp 4”

II NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

- Điều tra thực trạng việc dạy và học Toán của giáo viên và học sinh Tiểu học

- Chương trình, sách giáo khoa Toán

- Đề xuất một số biện pháp nhằm gây hứng thú cho học sinh lớp 4 trong quátrình học toán

- Thử nghiệm sư phạm: Dạy theo các phương pháp khác nhau (có lớp sử dụngmột số biện pháp gây hứng thú cho học sinh) đem lại hiệu quả như thế nào?

IV PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Từ tháng 9 năm 2020 đến tháng 3 năm 2021

V ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Một số biện pháp gây hứng thú cho học sinh trong giờ học toán lớp 4.

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Những cơ sở lí luận và thực tiễn:

1 Định hướng về đổi mới phương pháp dạy học hiện nay:

Xu hướng chung trên thế giới hiện nay là đổi mới phương pháp dạy họcnhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong quá trình dạy học Luật giáo dụcViệt Nam cũng khẳng định phương pháp dạy học phải phát huy được tính tíchcực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh

Trở về với thực tiễn dạy và học, cùng với sự cải cách, thay đổi chương trìnhsách giáo khoa của Bộ giáo dục và đào tạo, chúng tôi – những giáo viên trực tiếpgiảng dạy – luôn phải suy nghĩ, tìm tòi để có thể truyền đạt kiến thức tới họcsinh một cách có hiệu quả Để đảm sự thành công của đổi mới phương pháp dạyhọc ở Tiểu học nên lựa chọn những giải pháp mà tôi trình bày sau đây có thể làphù hợp với nhiều trường Tiểu học

II Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Tiểu học:

- Dạy học mà không nắm được khả năng nhận thức cũng như đặc điểm

của quá trình nhận thức ở trẻ thì không đạt được hiệu quả Hơn nữa khả năngnhận thức của trẻ được hình thành và phát triển theo từng gia đoạn có quy luậtriêng Vì vậy hơn ai hết, giáo viên phải hiểu học sinh thì mới tiến hành dạy họctoán thành công được

- Học sinh Tiểu học ở lứa tuổi từ 6 – 11 tuổi đang ở giai đoạn phát triểnmạnh về thể chất và tư duy

- Các em rất hiếu động, chưa tự giác, còn mang tính tập thể đi sâu vào chitiết và mang tính bị động Các em phân biệt đối tượng còn chưa chính xác, dễmắc sai lầm và còn có thể lần lộn Sự chú ý có chủ định của các em còn yếu, khảnăng tự điều chỉnh chú ý một cách có ý thức chưa mạnh Sự chú ý của học sinhđòi hỏi một động cơ thúc đẩy Sự ghi nhớ bài học của các em còn mang tính cụthể, khả năng trừu tượng hóa, khái quát hóa còn hạn chế

- Ở Tiểu học, hoạt động học đóng vai trò chủ đạo nhưng hoạt động vuichơi là hoạt động không thể thiếu được ở trẻ Các nhà tâm lý học cho rằng mỗingười khi cất tiếng khóc chào đời ví như một ngôi nhà trống chưa được trang bị

đồ đạc tinh thần nào, nhưng nhờ vui chơi cũng như các hoạt động khác, thế giớitinh thần của đứa trẻ được tạo dựng như đồ đạc dần được kê trong ngôi nhà Đốivới lứa tuổi này, nếu học sinh chơi có nội dung tốt lại được tổ chức hợp lý sẽ cótác dụng phát triển năng khiếu, tính tình, sở thích Ngoài ra, thông qua hoạt độngvui chơi trẻ còn phát triển khả năng lao động bền bỉ, dẻo dai

Chính vì vậy, trong các giờ học nói chung và giờ học Toán nói riêng giáoviên cần phải tìm cách tạo cho giờ học được hấp dẫn, lí thú, kích thích tư duyhọc sinh phát triển, nhạy bén Để đạt được điều đó, giáo viên sẽ hướng dẫn các

em thủ thuật ghi nhớ qua các trò chơi, câu đố thú vị

III Thực trạng việc dạy và học Toán của giáo viên và học sinh Tiểu học:

1 Thực trạng chương trình sách giáo khoa:

a) Chương trình Toán ở Tiểu học:

- Môn Toán là môn học thống nhất mà không chia thành các phân môn

- Môn Toán ở Tiểu học là môn có cấu trúc đồng tâm, phù hợp với từnggiai đoạn phát triển của học sinh Tiểu học

+ Giai đoạn đầu: lớp 1, lớp 2, lớp 3: Chương trình sách giáo khoa ở giaiđoạn này gồm những nội dung gần gũi với các em

Ví dụ:

Lớp 1: Học sinh biết khái niệm ban đầu về một số tự nhiên, biết so sánh và làm

các phép tính cộng , trừ đơn giản trong vòng số từ 1 đến 100

Lớp 2: Biết nhân, chia trong Bảng cửu chương (Bảng 1 đến Bảng 5)

Lớp 3: - Thành thạo 4 phép tính và tính trong phạm vi 10000

- Làm quen với bảng số liệu

- Tính chu vi diện tích hình vuông, hình chữ nhật

+ Giai đoạn sau: Lớp 4, lớp 5: Chương trình sách giáo khoa chủ yếu gồmnhững nội dung có tính khái quát, tính hệ thống cao hơn ( so với giai đoạn đầu)

nhưng vẫn dựa vào những hoạt động tính trên cơ sở đó mà bước đầu khái quáthóa và suy luận.

Ví dụ:

Lớp 4: - Học về phân số: Trên cơ sở chia 2 số tự nhiên, nhưng không phải lúc

nào cũng thực hiện được (10 : 3), ta mở rộng số tự nhiên để có thể thực hiệnphép chia bất kỳ (cho số khác 0) => phân số

- Biết làm 4 phép tính phân số

Lớp 5: - Số thập phân: Chương trình chỉ xét số thập phân hữu hạn Con đường

tiếp cận đến số thập phân dựa vào phép đo đại lượng

- Học sinh biết làm 4 phép tính số thập phân

Các kiến thức kỹ năng của môn Toán ở Tiểu học được hình thành chủ yếubằng thực hành, luyện tập và thường xuyên ôn tập, củng cố phát triển vận dụngtrong học tập và đời sống Như vậy, nhờ sự sắp xếp theo kiểu đồng tâm mà nộidung môn Toán được củng cố thường xuyên và được phát triển dần từ đơn giảnđến phức tạp, từ dễ đến khó

2 Thực trạng việc dạy và học Toán của giáo viên và học sinh Tiểu học: a) Thực trạng nhà trường và địa phương:

- Giáp Bát là một phường thuộc quận Hoàng Mai Một phường địa bànrộng, cuộc sống người dân khác nhau: Một số làm nông, một số buôn bán, một

số là công nhân của các cơ quan lân cận nên điều kiện học tập của học sinh cũngkhác nhau Trường Tiểu học Giáp Bát là trường có chất lượng trong quận, thànhtích học tập của học sinh cao, tỷ lệ học sinh giỏi cấp trường, cấp quận, cấp thànhphố tương đối cao Ngoài ra trường liên tục nhiều năm đạt trường tiên tiến Đội

ngũ giáo viên trường có chuyên môn chắc, đồng đều, trình độ đạt chuẩn và trênchuẩn chiếm 100% Năm nào trường cũng có đội ngũ giáo viên dự thi giáo viêndạy giỏi đạt kết quả cao.

b) Thực trạng giáo viên:

- Hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học đã được phổ biến rộng rãitrong các trường Tiểu học nhưng không phải giáo viên nào cũng tiếp nhận vàthực hiện đúng Đặc biệt là trong quá trình dạy học Toán, giáo viên vẫn áp dụngcách dạy cũ, truyền đạt kiến thức cho học sinh bằng phương pháp thuyết trìnhgiảng giải, thầy hoạt động nhiều hơn trò và kiến thức còn mang tính áp đặt

- Mặt khác, hầu hết các giáo viên ít sử dụng đồ dùng dạy học Học sinh ítđược quan sát trực quan và khả năng tưởng tượng của trẻ còn rất hạn chế

- Hơn thế nữa, học sinh còn phải học rất nhiều môn học khác mà thời gianhọc liên tục Chính vì vậy khiến học sinh rất mệt mỏi và căng thẳng dẫn đến việctiếp thu bài chậm, uể oải, chán trường trả lời câu hỏi một cách miễn cưỡng, thậmchí không muốn nghe giảng

CHƯƠNG II Đề xuất một số biện pháp gây hứng thú cho học sinh lớp 4 trong quá trình học Toán ở Tiểu học.

Biện pháp 1: Vào đề khi giảng nội dung mới:

Việc này cần thiết ngay từ đầu giờ lên lớp để thu hút được học sinh dẫn dắtcác em tự giác tìm hiểu nội dung

Ví dụ 1: Khi dạy bài Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó:

Giáo viên đưa ra bài tập sau:

Mẹ cho hai anh em 8 cái kẹo, mẹ bảo anh lớn nên nhường em phần nhiềuhơn, em phải được nhiều hơn anh 2 cái Nếu là anh con sẽ làm thế nào?

- Học sinh sẽ nói ngay: Anh 3 cái – em 5 cái

Làm thế nào để chia được như vậy:

- Lấy 8 chia cho 2 được 4 Sau đó anh đưa cho em 1 cái

- Bỏ riêng 2 cái ra, còn 6 cái chia đều cho 2 anh em mỗi người được 3 cái, sau

đó đưa cho em 2 cái đã được để riêng

Các em có nhiều cách giải quyết, nhưng cách nào chặt chẽ và hiệu quảchúng ta sẽ tìm hiểu ở bài ngày hôm nay

Ví dụ 2: Khi dạy về phân số:

Giáo viên đưa ra 2 tình huống:

1: Đưa ra 4 quả bóng bay và giơ từng quả lên hỏi:

Đây là mấy quả: - Một quả

Biểu diễn bằng số mấy? – Số 1

Giáo viên đưa ra 2 quả:

Đây là mấy quả? – Hai quả

Biểu diễn bằng số mấy? – Số 2

2: Giáo viên cắt 1 quả cam thành 4 phần bằng nhau, đưa ra từng phần và hỏi:Một miếng gọi như thế nào? Biểu diễn bằng số 1 (quả) được không?

Như vậy phải gọi như thế nào? Hôm nay cô sẽ giới thiệu với các em một loại sốmới, không phải là số tự nhiên mà chúng ta vẫn học, đó là phân số

Ví dụ 3: Khi dạy về tính chất kết hợp của phép cộng:

Giáo viên đưa ra bài toán khi vào bài mới:

3 bạn thi cắt hoa giấy: Bạn A cắt: 38 hoa (giáo viên viết 38); bạn B cắt: 50 hoa(giáo viên viết 50); bạn C cắt: 50 hoa (giáo viên viết 50)

3 bạn cắt được bao nhiêu bông hoa?

Hai cách làm này đều đúng, nên chọn cách làm nào? Vì sao?

Cách tính 2 đã áp dụng 1 tính chất của phép cộng và bây giờ chúng ta sẽ đi tìmhiểu tính chất này

Một bài tập nhỏ, một tình huống có vấn đề được đưa ra và khi giải quyết cóthể mất thời gian một chút nhưng điều đó sẽ tạo cho học sinh sự tò mò, kíchthích tính chủ động học tập của học sinh

Biện pháp 2 : Xen những câu đố vui có liên quan đến nội dung bài học

Đố vui toán học giúp học sinh thư giãn, thoải mái trong lớp (Đố vui có thểxem là 1 hình thức giải lao tích cực)

Ví dụ 1: Khi dạy về tính chất giao hoán, kết hợp của phép cộng:

Đố bạn không tính mà trả lời được kết quả sau là đúng hay sai:

134 + 53 + 157 + 64 – 35 = 344

( Học sinh sử dụng tính chất giao hoán, kết hợp và nhẩm hàng đơn vị)

Ví dụ 2: Khi dạy về dấu hiệu chia hết cho 2:

Có một đàn ngựa và một số cậu bé Nếu mỗi cậu bé cưỡi 1 con ngựa thì thừa

1 cậu bé Nếu 2 cậu bé cưỡi chung 1 con ngựa thì thừa 1 con Hỏi có mấy cậu

bé, mấy con ngựa?

Giải

Số cậu bé nhiều hơn số con ngựa là 1

Số cậu bé chia hết cho 2 => Số cậu bé là số chẵn

Thử số cậu bé là số chẵn từ 2, 4, 6, 8

Số ngựa luôn ít hơn số cậu bé là 1

-> Số cậu bé là 4 người

Số con ngựa là 3 con

Ví dụ 3: Khi học về khái niệm hình bình hành:

Câu đố: Nam và Lan hái được 10 bông hoa Nếu Nam cho Lan 2 bông thì số

hoa của 2 người bằng nhau Vậy mỗi bạn hái được bao nhiêu hoa?

Học sinh tìm được: Nam 7 bông hoa Lan 3 bông hoa

Cách làm: Tìm hiệu số hoa (Nam hái nhiều hơn Lan) 4 bông hoa

Tổng là 10 bông -> Tìm được số hoa của mỗi bạn

Ví dụ 5: Khi học về khái niệm hình bình hành:

Câu đố: Có 3 chú thỏ trông giống nhau, nhưng có 2 chú nặng bằng nhau còn 1

chú nặng hơn Các chú thỏ rất thích chơi bập bênh trên những chiếc cầu bậpbênh Không cần dùng cân, với chiếc cầu bập bênh đó hãy phát hiện ra 1 chú thỏnặng hơn

Giải

Đặt 2 chú thỏ bất kì lên cầu bập bênh Nếu:

- Cầu cân bằng suy ra chú thỏ còn lại nặng hơn

- Cầu lệch thì bên thấp hơn sẽ là chú thỏ nặng hơn

Đố vui tạo ra những tình huống gây kích thích học sinh suy nghĩ, góp phần rènluyện năng lực, tư duy sáng tạo và gây hứng thú học toán cho học sinh

Biện pháp 3 : Kể chuyện Toán học

Trong môn Toán học, mỗi định lý mỗi tính chất đều do các nhà Toán học nổitiếng nghiên cứu, tìm tòi và phát hiện ra các tính chất, định lý đó Chúng ta cóthể kể cho học sinh nghe các câu chuyện về các nhà Toán học Họ đã tìm tòi vàphát hiện ra các tính chất, định lý đó như thế nào? Nhờ đó học sinh sẽ mở rộnghơn vốn hiểu biết của mình về lịch sử Toán học, và kích thích sự hứng thú tronghọc tập của các em

Ví dụ 1: Khi học về số đo thời gian, số đo độ dài:

Giáo viên kể chuyện: Một người ưa chính xác

Một người khách đi về thành phố dự tiệc Gặp một người thanh niên vẻthông minh ngồi uống nước bên quán nước bên đường, người khác hỏi:

- Từ đây về thành phố đi hết bao lâu, anh bạn trẻ?

Người thanh niên quay mặt về phía người khách, có ý dò xét nhưng không nóinăng gì Người khách thấy vậy bèn đi tiếp về phía thành phố Người khách điđược mươi bước thì nghe thấy người thanh niên nói với theo:

- Ông đi từ đây về thành phố hết 1 giờ 30 phút

Thấy lạ, bà cụ bán quán bèn hỏi chàng trai:

- Sao anh không trả lời người ta ngay mà để người ta đi rồi mới nói với theo?Theo con, anh thanh niên ấy trả lời bà cụ như thế nào?

Giáo viên để học sinh phát biểu ý kiến

Chàng trai nói:

- Cháu phải xem ông ta đi mười bước được bao nhiêu mét và hết bao nhiêu lâuthì mới có thể trả lời chính xác ông ấy được, cụ ạ!

Ví dụ 2: Khi dạy về phân số:

Giáo viên kể chuyện vui: Nhà thơ và nhà toán học

Một nhà thơ lớn của nước anh viết bài thơ nổi tiếng “ Trường ca về cuộcsống” Một hôm nhà thơ nhận được một bức thư của một nhà toán học có uy tíncủa thành phố gửi đến phê bình bài thơ Thư viết “ Thưa ngài, thơ của ngài rấthay nhưng quá sai sự thật Ngài viết: Mỗi khoảnh khắc một con người sinh ra,cũng khoảnh khắc đó lại một con người chết đi Vậy ngài lý giải thể nào vềchuyện dân số nhân loại ngày càng tăng Tôi tha thiết đề nghị ngài chữa lại: Mỗikhoảnh khắc một con người sinh ra, cũng khoảnh khắc ấy 1/6 con người chết đi.Thực ra không phải chính xác là 1/6 mà là một con số lẻ phức tạp hơn nhiều,nhưng tôi tạm để như vậy cho ngài gieo vần Mong ngài hiểu cho”

Ví dụ 3: Khi dạy về hai phân số bằng nhau:

Có 1 lần sau khi giảng về phân số thầy giáo hỏi Ơ-clit

- Nếu có người đưa cho em hai quả táo to bằng nhau 1 quả nguyên, 1 quả đã bổlàm đôi Người đó bảo em hãy chọn 1 phần hoặc là quả táo nguyên, hoặc là quảtáo đã bổ làm đôi, em chọn phần nào? Ơ clit trả lời:

- Thưa thầy em sẽ chọn quả bổ ra làm đôi ạ!

Thầy ngạc nhiên hỏi lại:

- Thế em không biết 2 nửa quả tảo cũng chỉ bằng 1 quả táo thôi hay sao?