Luận văn thạc sĩ kinh tế phát triển (FULL) thái độ rủi ro đối với lựa chọn nông sản canh tác của nông dân ở 2 tỉnh vĩnh long và đồng tháp

BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠOTRƯỜNGĐ ẠIHỌCKINHTẾTP.HCMNGUYỄNTHÀNHPHÚ THÁIĐỘRỦIROĐỐI VỚILỰACHỌNNÔNGSẢNCANHTÁCCỦANÔNGDÂ NỞ2TỈNH VĨNHLONG VÀĐỒNGTHÁP CHUYÊNNGÀNH:KINH TẾ PHÁT TRIỂNMÃNGÀNH:60310105 LUẬN

Họcviênxincamđoanluậnvăntốtnghiệpnàylàdotựbảnthânthựchiệnvàk h ô

n g saochépcáccôngtrìnhnghiêncứucủangườikhácđểlàmcôngtrìnhnghiêncứu củachínhmình.Cácsốliệuvàkếtluậnnghiêncứutrìnhbàytrongluậnvănchưat ừ n g đ ư ợ c công

NGUYỄNTHÀNHPHÚ

THÁIĐỘRỦIROĐỐI VỚILỰACHỌNNÔNGSẢNCANHTÁCCỦANÔNGDÂ

NỞ2TỈNH VĨNHLONG VÀĐỒNGTHÁP

LUẬNVĂNTHẠCSĨKINHTẾ

TP.HỒCHÍMINHNĂM2016

BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠOTRƯỜNGĐ ẠIHỌCKINHTẾTP.HCM

NGUYỄNTHÀNHPHÚ

THÁIĐỘRỦIROĐỐI VỚILỰACHỌNNÔNGSẢNCANHTÁCCỦANÔNGDÂ

NỞ2TỈNH VĨNHLONG VÀĐỒNGTHÁP

CHUYÊNNGÀNH:KINH TẾ PHÁT TRIỂNMÃNGÀNH:60310105 LUẬN VĂN THẠCSĨKINHTẾ

NGƯỜIHƯỚNGDẪNKHOAHỌC:TS.PHẠMKHÁNHNAM

TP.HỒCHÍMINHNĂM2016

Họcviênxincamđoanluậnvăn:SựyêuthíchrủirođốivớilựachọnnôngsảncanhtáccủangườinôngdânĐBSCLlàcôngtrìnhnghiêncứucủariêngmình,cósựhướngdẫ n h ỗ t r ợ

t ừ n g ư ờ i h ư ớ n g d ẫ n k h o a h ọ c l à T S PhạmK hán h Nam.C á c n ộ i d u n gvàkếtquảnghiêncứutrongđềtàinàylàtrungthựcvàchưatừngđượccôngbốtrongbấtcứcôngtrìnhkhoahọcnàokhác.Nhữngsốliệutrongcácbảngbiểuphụcvụcho việcphântích,nhậnxét,đánhgiáđượcchínhtácgiảthuthậptừcácnguồnkhácn haucótríchdẫnrõràng

Họcviênhoàntoànchịutráchnhiệmvềtínhxácthựcvànguyênbảncủaluậnvănt rướcHộiđồngcũngnhưkếtquảluậnvăncủamình

TP.HồChíMinh,ngày tháng năm2016

NguyễnThànhPhú

CAMĐOANMỤCLỤ

C

DANHMỤCVIẾT

TẮTDANHMỤCCÁCHÌNH

DANHMỤCCÁCBẢNGBIỂU

MỤCLỤC

CHƯƠNGI:GIỚITHIỆU 1

1.1 VẤNĐỀ NGHIÊNCỨU 1

1.2 MỤCTIÊUNGHIÊNCỨU 2

1.2.1 Mục tiêunghiêncứu 2

1.2.2 Câuhỏinghiêncứu 2

1.3 PHẠMVI&ĐỐITƯỢNG NGHIÊNCỨU 3

1.4 PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 3

1.5 CẤUTRÚCCỦALUẬNVĂN 3

CHƯƠNG II:TỔNGQUANLÝTHUYẾT 5

2.1 CƠSỞLÝTHUYẾT 5

2.1.1 Địnhnghĩa rủiro 5

2.1.2 Lýthuyếthữudụng 5

2.1.3 Lýthuyếthữudụngkỳvọng 6

2.1.4 Lýthuyếttriểnvọng 8

2.1.5 Cácphươngphápđolườngrủiro 11

2.2 LƯỢCKHẢOCÁCNGHIÊNCỨUTHỰCNGHIỆM 16

CHƯƠNGIII:PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 21

3.1 KHUNG PHÂNTÍCH 21

3.2 MÔ HÌNH KINH TẾHỌC 24

3.3 MÔ HÌNH KINH TẾ LƯỢNG 27

3.4 THIẾTKẾTRÒ CHƠI 29

3.5 DỮL I Ệ U 32

CHƯƠNG IV: KẾTQUẢNGHIÊNCỨU 35

4.1 TỔNG QUANVỀCÂYLÚA,KHOAIỞKHUVỰCĐBSCL 35

4.1.1 Lúa 35

4.1.2 Khoailang 37

4.1.3 sánhlợinhuậncủa lúavàkhoailangtímNhật 38

4.2 2THỐNGKÊMIÊUTẢ 41

4.2.1 sánhđặcđiểmkinh tếxãhộicủahộtrồnglúavàkhoai 41

4.2.2 Thốngkê miêutảcácbiếntrongmôhình 44

4.3 THÁIĐỘRỦIROCỦANGƯỜINÔNGDÂN 45

4.4 KẾTQUẢHỒIQUI 50

CHƯƠNGV: KẾT LUẬN 56

TÀILIỆUTHAMKHẢOPHỤL

ỤC

BART:P h ư ơ n g phápđolườngrủirobằngbónghơigiảđịnh.C R R A :Hằngsốengạirủirotươngđối

ĐBSCL:ĐồngbằngsôngCửuLong.Đ BS H: Đ

ồngbằngsôngHồng

IR50404:GiốnglúađượcchọnlọccủatậpđoànnhậpnộiIRRI.M P L : Phươngphápđolườngrủirobằngdanhsáchgiátổnghợp.NN&PTNT:Nôngnghiệpvàpháttriểnnôngthôn

ROSCAs:Tínhdụngphichínhthứckhuvựcnôngthôn(hụi).T CN: MôhìnhđolườngrủirocủaNakatavàcộngsựnăm2005

Hình2.1:Tháiđộengạirủiro 6

Hình2.2:Tháiđộtrunglậpvớirủiro 7

Hình2.3:Tháiđộưathíchvớirủiro 7

Hình2.4:Hàmgiátrịgiảđịnh 9

Hình2.5:Hàmtrọngsốgiảđịnh 10

Hình3.1:Khungphântíchcủanghiêncứu 23

Hình4.1:Diệntíchlúacả nước–ĐBSCL 35

Hình4.2:Sảnlượnglúacảnước–ĐBSCL 36

Hình4.3:Diệntíchkhoailangcảnước –ĐBSCL 37

Hình4.4:Sảnlượngkhoailangcảnước–ĐBSCL 38

Hình4.5:Sosánhtỉlệnữgiớicủahộtrồnglúavàkhoai 41

Hình4.6: Sosánh tuổi trungbìnhcủahộtrồng lúavàhộtrồngkhoai 42

Hình4.7: Sosánh trìnhđộgiáodụccủahộ trồnglúavàhộtrồng khoai 42

Hình4.8: Sosánhsốlaođộngcủa hộtrồnglúavàhộtrồngkhoai 43

Hình4.9: Sosánh diện tíchđấtcủa hộtrồnglúavàhộtrồngkhoai 44

Hình4.10:Điểmchuyểntrongdãysố1và2 49

Hình4.11:Điểmchuyểntrongdãysố3 50

Bảng2.1:ThangđocủaHoltvàLaury(2002) 15

Bảng3.1:Tròchơixổsố 30

Bảng3.2:Bảngmiêutảbiếnsố 32

Bảng4.1:Lợinhuậncủalúa 39

Bảng4.2:LợinhuậncủakhoailangtímNhật 40

Bảng4.3:Thốngkêmiêutảcủacácbiếntrongmôhình 45

Bảng4.4:Giátrịσ 47

Bảng4.5:Giátrịα 47

Bảng4.6:Giátrịλ 48

Bảng4.7:Matrậnhệsốtươngquancủacácbiếntrongmôhình 51

Bảng4.8:Kếtquảhồiqui,tácđộngbiênvàsaisốchuẩn 54

Bảng4.9:Kếtquảkiểmđịnhmứcđộphùhợpcủamôhình 55

CHƯƠNGI:GIỚITHIỆU 1.1 VẤNĐỀ NGHIÊNCỨU

Theoquanđiểmxãhộixưa,người nôngdânnôngthônViệtNamvốnchấtphác t

h íc h ănchắcmặc bền,nghĩalàtheokinhtế họchiệnđạiđâylànhómngườicóxuhướngkhôngyêuthíchrủirohayghétrủiro.Nhưngcuộcsốngngàycàngthayđổit h eo hướnghiệnđại,khoảngcáchnôngthônvàthànhthịngàycàngrútngắn,họngàynaycónhiềucơhộitiếpcậnvớithôngtinhiệnđại,hiểubiếtngàycàngnângcao.Nhưv ậ y quanniệmđó

sẽt i ế n hànhnghiêncứuhànhvicủangườinôngdânđốivớirủiro,đólàlýdođềtàinàyđượcthựchiên

Thậtravấnđềnghiêncứunàykhôngmới,đãtừngđượcnghiêncứutrướcđâybởic á c nghiêncứu như:T an aka, Camerer và QuangNguyen (2005)và(2010)sửdụng ph

củangườinôngdânViệtNam vớitròchơitrảthưởngbằngtiềnthật,PhạmKhánhNam(2013)xemxéttháiđộc ủ a ngườinôngdânđốivớirủirolũlụtkhuvựctỉnhAnGiang

Dođótr on gn gh iê n cứunày ngoàixe m xétt h á i đ ộcủ an ôn gdâ nđ ối vớisựyêut h

lựachọnnôngsảncanhtáccủahọhaykhôngmàởđâylà2nhómnôngsảntiêubiểu,nhóm1cónăngsuấtkhôngc a o nhưnggiácảítbiếnđộngmangđếnlợinhuậnkhôngnhiềunhưngổnđịnh,nhóm2c ó năngsuấtcaonhưnggiácảbiếnđộngmạnhnêncóthểthulợinhuậnrấtcaohoặct h

u a lỗ

TrongnghiêncứunàysửdụngcâylúavàkhoailangtímNhậtđạidiệncho2nhómnôngsảnt

triêu/ha/vụ,loạikhoainàycóthểlãicao50triệu–200triệu/ha/vụ.Tuynhiêntrồngloạinôngsảnnàycũngt i ề m ẩnnhiềurủironhư vốnđầutưcao, thịtr ườ ng tiêuthụkhôngởtrongnước vì

đượcbánhầuhếtchothươngláiTrungQuốcnêngiácảbiếnđộnglớn.Việcchuyểnđổ itừtrồnglúasangloạinôngsảnnàycóthểlàmngườinôngdâncóthunhậptănglêntrôngthấynhưngcũng cóthểlàmchohọbịlổthayvìtrồnglúacholợinhuậnthấphơnnhưngcótínhổnđịnhcao.Quyếtđ ị n h t r o n g h o ạ t đ ộ n g n ô n g n g h i ệ p c ủ a n ô n g d â n , n h ư c h ọ n l o ạ i n ô n

g s ả n canhtác,chọnphươngthức canhtác,ứngdụngtiếnbộkhoahọcvàosảnxuấtv.v.,k h ô n g n h ữ n g p h ụ t h u ộ c v à o đ i ề u k i ệ n đấtđ a i v à thịt r ư ờ n g màc ò n c ó t h ể

b ị ả n h h ư ở n g bởicáchsuynghĩvàtâmlýcủanôngdân.Tháiđộđốivớirủirocủanôngdânc

ó t h ể l à mộtyếut ố t á c đ ộ n g q u a n t r ọ n g đ ế n quyếtđịnhs ả n x u ấ t c ủ a n ô n g d â n

N g h iê n cứuvềvấnđềnàycóthểgiúphiểuhơnvềcáchthứcraquyếtđịnhcủanôngd â n ,từđóđịnhhìnhnhữngchínhsáchphùhợpnhằmgiúpnôngdânsửdụngtốtnhấtnguồnlựccủamình,tạorasảnphẩmmộtcáchhiệuquả

Ngoàira luận văn cũngxemxét những tác độngkhác đốivớiviệclựachọnnàynhưt uổ i, giớitínhchủhộ,trìnhđộhọcvấncũngnhưsốlượnglaođộngtronghộ,lượngđấtcanhtác,từđóhiểurõhơnvềvấnđềnghiêncứugiúpíchchocácgợiýchínhsáchcũngnhưgợiýchonhữngnghiêncứutrongtươnglai

1.2.2.Câu hỏinghiêncứu

Ngườinôngdâncótháiđộnhưthếnàođốivớirủiro?

Cóphảinhữngnôngdânthíchrủirosẽtrồngkhoaicòn nhữngngườikhôngthíchrủirosẽtrồnglúahaykhông?

Câuhỏinàycũngđãđượctrảlờitrongcácnghiêncứutrướcđólàrủirocótácđộngđếnhànhvicủangườinôngdân.Nếukếtquảnghiêncứutrảlờilàcóthìnósẽgópph ần củngcốthêmnhữngnghiêncứutrước,nếukhôngthìsẽgợimởmộthướngđốil ậ p chon h ữ n gnghiêncứutươngtựởkhônggianvàđiềukiệnViệtNam.

1.3 PHẠMVI&ĐỐITƯỢNGNGHIÊNCỨU

Nghiêncứuhànhvilựachọnnôngsảncanhtáccủangườinôngdândướitácđộngr ủ iroở2tỉnhVĩnhLongvàĐồngThápcủaĐồngBằngSôngCửaLongthuộcmiềnNamViệtNam,đốitượngkhảosátlàcáchộnôngdânở3xã:x ã TânPhú-huyệnC h â u Thành-

tỉnhĐồngTháp,xãTânThành,TânLược-huyệnBìnhTân-tỉnhVĩnhLong.Mẫuđượclấyngẫunhiênbằngkhảosátvàphỏngvấntrựctiếpở3xã,vớimẫul

à 140quansát,thờigianthựchiệntừngày01tháng06năm2015đếnngày30tháng1 1năm2015

1.4 PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU

NghiêncứunàysửdụnglýthuyếttriểnvọngcủaKahnemanvàT v e r s k y ( 1 9 7 9 ),ph

át triểnlýthuyếttriểnvọngcủaKahnemanvàTverrsky(1992)kếthợpvớicáchđol ư ờ n g sựyêuthíchrủirovàáccảmmấtmátbằngphươngphápdanhsáchgiátổnghợpthôngquathiếtkếtròchơicủaTanakaetal(2010)đượcmôtảchitiếtởchương2củang hi ên cứunày.SauđósửdụngmôhìnhhồiquiLogitđểxemxéttácđộngcủarủirođ ế n việclựachọnnôngsảntrongsảnxuấtcủahọ

Chương2 : T r ì n h b à i c á c l ý t h u y ế t l i ê n q u a n đ ế n n g h i ê n c ứ u , m ô t ả c á c p h ư ơ

n g p h áp , cáchthứcđolườngrủirophổbiếnđồngthờitómlượccácnghiêncứucóliênq

u a n đếnđềtài

Chương3:Trìnhbàiphươngphápnghiêncứucủađềtàibaogồm:môhìnhkinhtếhọ c,môhìnhkinhtếlượng,khungphântích,dữliệuvàmôtảcácbiếnsốtrongmôhìnhnghiêncứu

Chương4:Trìnhbàisơlượcvề2loạicâytrồngtrongđềtàinghiêncứu,phântícht h á i độcủangườinôngdânđốivớirủiro,quathốngkêmôtảvàkếtquảhồiqui

Chương5:Kếtluậncủanghiêncứu,đưarahàmýchínhsách,trìnhbàinhữnghạnchếcủanghiêncứu

Tómtắtchương1:

Trongchươngnàytrìnhbàilýdochọnlựađềtàinghiêncứuxuấtpháttừthựctếcót hự cởkhu

giácảnôngsảnđẩyngườinôngdânđốimặtvớirủirotrongsảnxuất,chươngnàycũngtrìnhb ài kháiquátvềmụctiêu,câuhỏicũngnhưđốitượngnghiêncứucủađềtài,giớithiệuk h ái quátđềtài

CHƯƠNG II:TỔNGQUANLÝTHUYẾT 2.1 CƠ SỞLÝTHUYẾT

Tronglýthuyếtnàyhànhvicủaconngườilàhợplýnghĩalàthíchnhiềuhơnít,vàconngườiluônmuốntốiđahoáhữudụngcủabảnthân,ngoàiracòncógiảthuyếtlàsở

hànghoác ó thểchianhỏ

Hàmhữudụngthểhiệnmốiquanhệgiữasốlượnghànghoá,dịchvụvàmứcđột h o ảmãncủacánhânđạtđượckhitiêudùngcácloạihànghoávàdịchvụđemlại

Hàmhữudụngcódạngnhưsau:U=U(X,Y)

TrongđóUlàhữudụngcủacánhânvàX,Ylàsốlượnghànghoádịchvụ.Vớicùngmộtmứchữudụngnhưnhautacócáckếthợpkhácnhauvềsốlượngcácloạih à n g hoá

hànghoánàydẫnđếngiảm,tăngmộtlượnghànghoákhác

2.1.3 Lýthuyếthữudụngkỳvọng

Lýthuyếth ữ u d ụ n g kỳvọngđ ư ợ c p h á t t r i ể n bớiB e r n o u l l i n ă m 1738.T r o n g l ýthuyếtnàyôngđềcặpđếncácvấnđềsau:

.Hữudụngkỳvọnglàtổngcủacáchữudụngmàmỗihữudụnglàtíchcủacáckỳv ọ n g vàxácsuấtcủanó.Vàgiátrịcủakỳvọnglàgiátrịbằngtiềnsaucùngcủanó

Hữu dụngkỳvọng đượcchấp nhậnsựkết hợpcủa tàisảnvớiđiềukiệnmộtgiátrịc ủ a tổngkỳvọngsaucù ng củacáchữu dụngkếthợpvớitàisảnlớnhơntổnghữudụngcủacáctàisảnriênglẻ

.Cánhâncóhữudụngkỳvọngvềgiátrịcủamộtxổsốlớnhơnkỳvọngthựctếcủan ó thìngườinàyengạirủiro,cánhânnàycóhàmhữudụngdạnglõm

u(w)

Hình2.1:Tháiđộengạirủiro

Nguồn:PindyckvàRubinfeld(1989)

u(w)

Hình2.3:Tháiđộưathíchvớirủiro

Nguồn:PindyckvàRubinfeld,1989

2.1.4 Lýthuyếttriển vọng

Lýthuyếtnăyđư ợc n g h i í n c ứ u bớiD K a h n e m a n v ă A T v e r s k y n ă m 1 9 7 9 ,l ý thuyếtnăynghiíncứuhănhvicủaconngườiđốivớirủirotrongthựctếlăsựphảnb â c cũngnhưbổsungcholýthuyếthữudụngkỳvọngrađờitrướcđó

TheoD.KahnemanvăA.Tversky(1979)l ýthuyếthữudụngkỳvọngníulín3vấnđềtrọngtđmmẵngchorằngkhôngthểgiảithíchthoảđânghănhvicủacânhđnkhiđốimặtvớirủirotrongthựctế:

(i) Kỳv ọ n g : U(x1,p1;… ;xn,pn)=p1u(x1)+…+pnu(xn).V ấ n đ ề năyl ă

(iii) Engạirủiro:ulămộthămlõm(u”<0).Lămộtcânhđnengạirủironếua nhtath

íchtriểnvọngchắcchắn(x)hơnvớibấtkỳmộttriểnvọngrủirovớigiâtrịkỳvọn g(x).

Bằngcâccâcchứngcứthuđượctrongthựcnghiệmcũngnhưcâcphảnbiệntrướcđđycủalýthuyếthữudụngkỳvọng2tâcgiảđưara16vấnđềkhâcnhaucùngcâch i ệu ứng

ralýthuyếtthaythếtrongviệcraquyếtđịnhbịảnhhưởngbớicâcrủirocủaconngườilălýthuyếttriểnvọngvớicâcđiểmk h â c biệtchínhnhưsau:

.Cânhđnkhôngphảiluônluônengạirủiro, nótuỳthuộcvăobảnchấtcủatriểnv

ọ ng đượclựa chọn,câcthínghiệmtrínthực tếchỉrarằngconngườilựachọnsự

chắcchắntrongcáctìnhhuốngtriểnvọngtíchcực(trongmiềnlời),vàđitìmkiếmrủir o trongcáctriểnvọngtiêucựcđượclựachọn(trongmiềnlỗ).

Cámxúccủaconngườilà khác nhauđốivớimộtgiátrịnhưnhautrong2phạmvimấtmátvàthuđược,cảmxúcmạnhhơntrongtrườnghợpmấtmátsovớithuđược.D ođóconngườiengạirủiro

.Conngườiđánhgiálờivàlỗdựatrênmứcthamchiếuứngvớitừnghoàncảnhcụt hể Hàmhữudụngtriểnvọnglàmộthàmlõmởphầnlờivàlồiởphầnlỗvàphẩnlỗcóđ ộ dốclớnhơn.(hình2 4 )

GIÁTRỊ

Hình2.4:Hàmgiátrịgiảđịnh.

Nguồn:D.KahnemanvàA.Tversky(1979)

\

XÁC SUẤT: p

.Trọngsốquyếtđịnhπkhôngtuântheocácquyluậtcủaxácsuấtvàcũngkhôngn ên đượchiểunhưlàsựđolườngcủatrìnhđộhaysựtincậy

.D ạ n g hàmcủatrọngsốlàphituyếntính(lồi)trongkhoảng(0;1),vàđộdốccủanótrongkhoảng(0;1)được xem nhưsựđo lườngđộnhảycảm của sởthích rủiro đốivớis ự thayđổicủaxácsuất(hình2.6)

Vídụvềsựphituyếntínhcủatrọngsốlàtrườnghợpthamgiatròchơi“còquayN g a ” v

đạn,ngườichơisẵnsàngtrảchoviệcgiảmxuốngt ừ 4viênđạncòn3viêníthơnviệctrảcho1viênxuốngcònkhông.Mặcdùxácsuấtlànhưnhauchomỗilầngiảmxuốngbằng1/6

mộttrọngsốquyếtđịnhπ(p)p hả n ảnhtácđộngcủaxácsuấtpbaotrùmtoànbộtấtcảcácgiátrịcủa triển vọng.Hailàvấnđịnhmỗikếtquảxmộtsốv(x) phảnảnhgiá trịkháchquancủakếtquảđómanglại

Từđóphươngtrìnhcơbảncủalýthuyếtnàyđượctrìnhbàinhưlàsựkếthợpcủaπvàvđểxácđịnhtrêntấtcảcácgiátrịcủatriểnvọngthôngthường

- Nếu(x,p,y,q)làtriểnvọngthôngthườngvờicảp+q<1hoặcx ≥ 0≥

y;y≥0≥xt hìphươngtrìnhtriểnvọngcódạng

V(x,p;y,q)= π ( p ) v ( x ) +π ( q ) v ( y ) (1)Tạiv ( 0 ) =0,π(0)=0vàπ(1)=1(vớiV:địnhnghĩalàtriểnvọng;v : địnhnghĩalàkếtquả).TriểnvọnglàchắcchắnV(x,1,0)=V(x)=v(x)

- Nếup +q=1vàx>y>0hayx<y<0thì phươngtrìnhcó dạng:

V(x,p;y,q)= v(y)+π(p)[v(x)v(x)-v(y)] (2)NhưvậylýthuyếttriểnvọngcủaD.KahnemanvàA.Tversky(1979)đãgiảithíchđ

ư ợ c hànhvicủaconngườiđốivớirủiromàlýthuyếttrướcđókhônglýgiảihếtđượct ạ o điềukiệnchonhữngnghiêncứuthựcnghiệmvềhànhviconngườiđốivớirủirov ề saucónhiềuthuậnlợihơn

2.1.5 Các phươngpháp đolườngrủiro

Liênquanđếnphảnứngcủacánhânđốivớirủirohaysựyêuthíchrủiro,ghétrủir o hoặctrunglậpvớirủirocácnhàkinhtếhọccónhiềunghiêncứuthựcnghiệmvớic ác c á c h t h ứ c đ

o l ư ờ n g n ó m ộ t c á c h k h á c n h a u Tuyn h i ê n n h ì n c h u n g c ó m ộ t sốphươngphápsautheoGaryCharness,UriGneezyvàAlexImas(2012)

Phân tích rủi ro bằng mô hình hoábóng hơi (BART): Trong môhìnhnàysựyêut h í c h r

ủirosẽđượcđolườngbằngcáchchocánhânchơitròchơibơmcácquảbóngc ó màu khác

bơmlầnlượt,mỗilầnbơmthìquảbóngsẽtohơnđồngnghĩavớisốtiềndựtrữtạm

thờitrongđósẽt ă n g lênchođếnkhiquảbóngnổkhiđósốtiềndựtrữsẽmấthết,dĩnhiênngườichơis ẽ đượcquyềndừngbơmđểnhậnđượcsốtiền

quảbóngđangdựtrữvàchuyểnvàotàik h o ản vĩnhviễnđểtiếptụcchơivớiquảbóngkhác.Trongtròchơinàyngườichơisẽk h ô n g b i ế t mứcd ự t r ữ t ố i đ a c ủ a m ỗ i q u ả b ó n g l à b a o n

h i ê u đ ồ n g n g h ĩ a vớiv i ệ c khôngbiếtkhinàosẽphátnổ,nhưvậycàngbơmquảbónglớnhơnthìxácsuấtđốivớir ủ i r o mấttiền càng cao,do đóngườithích rủiro

.PhươngphápGneezyvàPotters(1997):Phươngphápcungcấpmộtbiệnphápưuđãi vềrủiromàởđóngườithamgiatròchơiđầutưtàichínhsẽđượctrảtiềnthậtbằngk h o ả n g tiền

banđầucộng chokhoảngđầutưsinhlờihoặclỗsau khikếtthúctròchơi

x)đồngvớixácsuấtlàq=1-p.Vàtrongmọilựachọnpvàkđượctínhtoánsaochok*p>1làmchocácquyếtđịnhđầutưcómứccổtứccaohơnkỳvọngcủaviệckhôngđầutưgìcả.Nhưvậyngườicósởthíchrủirocàn g caosẽđầutưcàngnhiều,ngườitrunglậpvớirủirovàghétrủirosẽcómứcđầutưthấphơn.Từđósẽdễdàngđểngườichơibộclộsởthíchrủirocủabảnthân

.Phươngpháp EckelvàGrossman:Đâylàphươngphápgợimởsởthíchrủiroc ủ a cá

ctácnhânthôngquacáclựachọnkhôngđồngnhất,ởcácmứclựachọnkhácnhau theothứtựtăngdầncủacácmứclựachọncóphươngsailớnhơnvớixácsuấtk h ô n g đổitrong

50%-50%vàngườichơic h ỉ đượclựachọn1trong2phươngán,cácmứclựachọnđượcxâydựngnhiềuhayítvàthuộccáclĩnhvựckhácnhaudothiếtkếcủanhànghiêncứu,đượcpháttriểnb

ởiE ck el vàGrossman(2002).VídụtrongFredrikCarlssonetal

(2012)họxâydựngtròchơithựcnghiêmlàviệclựachọnnuôi2giốngheocónăngsuấttrungbìnhlànhưn h a u nhưngphươngsainăngsuấtlàkhác nhaudoyếutốbệnhtậtđốivớigiốngcóph ương sainăngsuấtlớnhơn,tácgiảxâydựngcáccặpphươngánriêngbiệtA-

Bđểngườiđượckhảosátlựachọntuầntự.TrongthínghiệmnàyphươngánAđượcgiữnguyênvàphươngánBđượcthiếtkếrủirotăngdầnởcácmứclựachọntừđógiảđ ị nh rằngngườichơichọnphươngánAởmứcđầutiênthìkhôngthểlựachọnphươngánBởmứctiếptheo

vàđượchiểungườichơiluônlựachọnphướngánAtrongtấtcảcácmức,trongnghiêncứunàyhữudụng

đượcđạidiệnbởidạnghàmU=v(x,r)=v(x,x-x-)vớiv=x1-y(x)y,γđođolường

x-chấpnhậnxácsuấtbiên

.Phương phápdanh sách giá tổnghợp(MPL): Phương phápnàyđượcpháttriểnđầutiê

nbởiBinswanger(1981)đểxemxétrủirocủangườinôngdânẤnĐộlàl ựa chọngiữanhữngcanhbạccómứcrủirokhácnhau,vàdựavàocáchlựachọncủacánhânđểđolườngyêuthíchrủirocủahọ,phươngphápnàycũngtìmthấytrongviệcxemx é t g i ữ a g i à u n g h

è o , c h í n h t r ị v à đ ộ yêut h í c h r ủ i r o c ủ a n ô n g d â n V i ệ t N a m (Tanakaetal.2005),xemxétrủirovàsởthíchtheothờigianvớidữliệulàhộgiađ ìn h nông

hệgiữayêuthíchr ủ i rovàviệcsửdụngthuốctrừsâucủanôngdânTrungQuốc(LiuvàHuang2010)

Đâylàmộtphươngphápkhơigợisựyêuthíchrủirocócáchthứcđơngiảndễthựch i ệ n thôngquacáclựachọntrongtròchơicác

canhbạc,nóchothấycósựliênhệgiữacá cđặcđiểmcánhânvớihànhviđốivớirủirotrongthựctếtheoGaryCharnessvàcáccộngsự(2013).Phươngphápnàyđượcphổbiếnrộngrãiđượcthựchiện trongn h iều nghiêncứu,tiêubiểulàHoltvàLaury(2002)ởnghiêncứunàyxâydựngtròchơivới10canhbạcđượcsắpxếptheocáccộtvới2lựachọnA–B(bảng2.1)

cán h â n , vídụmộtngườilựachọnchuyểnởcanhbạcsố5làngườicómứcengạirủirot r un g lậpcókhoảngr(φ,ω).)

TrongtròchơiởtrêncónhiềutrườnghợpchỉlựachọnAhoặclựachọnBởmộtmứcrồiquaylạilựa chọn A ởmứcchuyểnthấphơn,điềunàylà không thựcsựhợplýc ó nguyênnhânkhách quantừsựthiếu quan tâmthựcsựtròchơicũngnhưhạnchếvềtrìnhđộhọcvấn.Vấnđềnàygâytrởngạichocôngviệclấymẫucủacácnhànghiêncứ u ,

Andersonvàcáccộngsự(2010)đãkhắcphụcvấnđềnàybằngthiếtkếtròchơixổsốcóphầnkháchơnsovớiHoltvàLaury(2002)ởthôngbáo1điểmchuyểnđổiduynhấttừAsangB,khôngthayđổixácsuấtnhậnthưởngởcảlựachọnAvàB,màthayđổisốtiềnnhậnthưởngởlựachọnB.Kỹthuậtnàyđượcsửdụngtrongnghiênc ứ u vềsởthíchcủangườinôngdânViệtNambởiTanakavàcácđồngsự(2005,2010)cũngnhưnghiêncứuvềviệcsửdụngthuốctrừsâuđốivớirủirocủanôngdânTrungQuốcbởiLiuvàHuang(2013)

Và cách thứcthiếtkế tròchơixổsố, cáchthứcđolườngcác thông sốrủi rosẽđượct r ì n h bàicụthểhơntrongphầnkhunglýthuyếtcủanghiêncứunày

Tronglược khảo các nghiêncứu về rủi rocủaCharness et al (2013)trình bàiđầyđủnguồngốccủacáclýthuyếtvềsởthíchrủiro,côngthức,cácphươngphápđolường

r ủ i ro.ĐitiênphonglàlýthuyếtvềhàmhữudụngmongđợikháchquancủaSavege( 1 9 5 4),rồilýthuyếtvềhữudụngtriểnvọngcủaKahnemanvàTversky(1979),phátt r i ể n lý thuyếttriểnv ọ n g c ủ aKahnemanv à T v e r r s k y (1992),t r ọ n g s ố xá c s uấ t c ủ aP r e l e c (19

cáchloạibỏcácbấthợplýnàylàpháttriểntròchơixổsốphùhợpvớitừngđiềukiệnnghiêncứu,trìnhđộcủac á nhânđượckhảosáthayxemnhưnólàmộtphầnsaisótcủamôhìnhnghiêncứunày.Lượckhảonàygiúpchocácnhànghiêncứucócáinhìnkháiquáthơn,sâusắchơnvềcácphươngphápgiúpíchchocácnghiêncứusau

NghiêncứucủaNatakavàcácđồngsự(2005)vềnghèođói,chínhtrịvàsởthíchliênquanđến rủi ro.Dựavàodữliệu ởViệt Namđược khảosát trướcđónhómnghiêncứutiếnhànhphỏngvấn25hộgiađìnhởmỗi142ngôilàngởĐBSCLvà150ngôilàngởĐBSHsauđóchọn5ngôilàngởmiềnNamvà4ngôilàngởmiềnBắcđểlàmn g

h i ê n cứuthựcnghiệmvềrủiro,sởthíchtheothờigian,vốnxãhộicũngnhưđorủirođ ố i với

n g ư ờ i xâyd ự n g ( R O S C A s ) v ố n t í n d ụ n g xoayvò ng h a y c ò n g ọ i l à h ụ i Tron g đótácgiảchiavàđánhdấucácngôilàngtheothứtự,vùngvàsựgiàucócủa

cáclàng,đánhdấucáccánhângiàucótronglàngtheocácmẫukýtựriêngkhitiếnhànhtròchơithựcnghiệm.Mụcđíchcủasựphânchiaracácnhómlàngvàcánhânlàđểxemxétsựgiàunghèocũngnhưvùngmiềncótácđộngđếnsởthíchrủirovàsựen g ại mấtmáthaykhông.Trongnghiêncứunàytácgiảsửdụnglýthuyếttriểnvọngc ủ aK a h n e m a n v à T v e r

s k y ( 1 9 7 9 ) v àt h a n g đ o đ ư ợ c p h á t t r i ể n c ủ aB i n s w a n g e r ( 2 0 0 2 ).Quanghiêncứuthựcnghiệmtácgiảđưarakếtluậnquantrọngvềvấnđềrủirocũngnhưvốnxãhội,nhưngliênquanđếnnghiêncứunàychỉtrìnhbàitòmlượtlà:NgườidânkhuvựcmiềnNam

ưathíchrủiroíthơn,nghiênvềtrọngsốphituyếntínhv à cómứcengạimấtmátcaohơn,nócũngchothấynhữnglàngnghèokhôngsợrủiro,nhưngengạimấtmátvàthunhậplàngcũngcóliênquanđếncácthôngsốyêuth ích rủirovàáccảmmấtmát.Namgiớicóxácsuấttrọngsốphituyếntínhlớnhơnnữ giớivàngườilàmviệctrongkhuvựcchínhphủthìengairủironhiềuhơn

Nghiênc ứu củ aL i s a R An der so n v à Jen ni fe r M Me ll or ( 2 0 0 9 ) n g h i ê nc ứ u t

í n h k hô ngổnđịnhcủasởthíchrủirobằngcáchsosánhsựengạiđốivớirủirothôngquaphươngphápđolườngbằngthựcnghiệmtròchơixổsốbằngtiềnmặttheokiểuthiếtk ế tươngtự

HoltvàLaury(2002)vàphươngphápbảngcâuhỏi,trongđócáccánhânth am giatrongmẫusaukhithamgiatròchơixổsốthựcnghiệmsẽđượckhảosátcácc âu hỏivềrủirothunhậptrongnghềnghiệpvàthừakế.Câuhỏichialàmhailoại:

Loạimộtlàrủirotronglựachọnnghềnghiệpkinhdoanhvớicùngmộtdạngcâuhỏigiốngnhau làvớilựachọnnghềA thìthunhậpchắc chắnổn định,nghềB có50%t h u nhậpgấp2lầnnhưng50%khảnănggiảmthunhậplầnlượtqua4lựachọntươngứ n

g 80%-30%

Loại2 l à c â u h ỏ i t h ừ a k ế , g i ả sửn g ư ờ i chơiđ ư ợ c t h ừ a k ế s ố t i ề n 1 0 0 0 0 0 0 $ t ừngười thâncócôngtykinhdoanh,nếuquyếtđịnhnhậnngaythìsẽgiữnguyênsốtiềnhoặcđợitrong thời gian 1 thángkhi côngtycủa người đóổn định trở lạisẽnhận được

gấp đôisốtiền trênhoặcmấtđisốtiềnlầnlượt chomỗilựa chọntheothứtự4 câu

hỏil à 50.000$đến20.000$vớixácxuất50%-50%

Sauđótừsốliệuthuđượctừkhảosátcâuhỏilựachọnvàthựcnghiệmtròchơin

g hi ên cứukiểmtrathửnghiệmbằngmôhìnhhồiquykhoảngthờigianvớibiếnphụt h u ộ c làquanhệáccảmrủirođượcxếphạng,biếngiảithíchlàsựengạirủirorõràngđượcxácđịnhbởicâuhỏirủironghềnghiệp,nghiêncứuchothấykhôngcósựliênkếtg i ữ a 2 b i ế n này,n

ó i c á c h k h á c s ự e n g ạ i r ủ i roc ủ a c ù n g mộtc á n h â n t r o n g 2 p h ư ơ n g phápđolàkhôngđồngnhất.Sauđótiếnhànhtươngtựđốivớicâuhỏivềthừakếkếtquảchothấycósựliênkếtkhámạnhmẽđốivớicáccánhâncóchỉsốengạirủir ocao.Nghiêncứukếtluậnsởthíchrủirocủacánhânkhôngcótínhổnđịnhđượcsuyđoán từcác đặc điểmkhông quan sát được haycố gắng ảnhhưởng đến tính ổnđịnhsởt h í c h rủirocủacánhântrongnghiêncứu

Nhưvậycóthểthấyđượcthànhcôngcủanghiêncứutrongviệcđolườngcácthams ố rủirophụthuộcvàoviệclựachọnmôhìnhnghiêncứucũngnhưphươngphápđophùhợpvớitừnghoàncảnh,đốitượngcụthểcũngnhưmụctiêunghiêncứu.Điềuđóp h ụ thuộcvàoviệcsosánhlựachọncủanhànghiêncứukhithamkhảocácnghiêncứutiếnhànhtrước

NghiêncứucủaTeklowodvàKohlin(2010)tìmhiểumốiquanhệgiữasởthíchrủir o củangườinôngdânEthiopiavàhoạtđộngbảotồnđấtnôngnghiệp,trongtàiliệuxemxéttìnhhìnhthực tếnghiêmtrọngcủax ói mònđấtđaiởcaonguyênEthiopial à m giảmsảnlượngnôngnghiệp,đẩynôngdânnơiđâyđếnkhảnăngđóinghèo,câuh ỏ i đặtralàtại

pháphạnchếxóimònnhưcan h táctrênruộngbậcthanghaysửdụngđêngănbùnxemnónhưmột

caonăngsuấtcâytrồng.Cóphảiviệcđầu tưđóx e m nhưbịtác độngtiêu cực bởiengairủirocủa người nôngdân cảntrở.Tácgiảđặt

2giảthuyếtthứnhất,tồntạihànhviengạirủirocaocủangườinôngdântrongnghiêncứunày;thứhai,mứcđộengạirủirocaocủangườinôngdânlàmgiảmxácsuấtbảot ồ n đấtđai.

TrongnghiêncứusửdụngmôhìnhkinhtếcủaBarbier(1990)đểtổnghợpsởthíchr ủ i rocủangườinôngdânvàcáclýthuyếtkinhtếmàởđâylàlýthuyếtvềkỳvọnghữudụngcủaNeumannvàMorgenstern(1944).Ởphươngphápđolườngcácthamsố rủirotácgiảsửdụngmôhìnhcủaBinswanger(1990)vớithiếtkếtròchơigồm6c a n h bạcvớimứcđộkhácnhautừcựckỳkhắcnghiệt,khắckhe,khó,cấptrung,vừaphảivàdễdàng,với2khảnăngnhậnthưởngAítrủirovàBnhiềurủirohơn.Kếtquảchothấymứcđộengạirủirocaocủangườinôngdâncóảnhhưởngtiêucựccảntrởhoạtđộngbảotồnđấtđai,ngoàiracácyếutốnhưdiệntíchđấtsởhữu,sốlượnglaođ ộ n g cũngnhưtrìnhđộcũngcónhữngtácđộngnhấtđịnhđếnhoạtđộngnày

mốiquanhệgiữasởthíchrủir o củangườinôngdântrồngbôngTrungQuốcđếnviệcsửdụngthuốctrừsâu,nghiêncứu nàykhảosátngườinôngdântrồngbôngthôngthườngvàtrồnggiốngbôngBtcóchứagienkhángsâubệnhxemhọsửdụngthuốctrừsâukhácnhaunhưthếnàodựavàosởthíchrủirocũngnhưengạimấtmátliênquanđếnsứckhoẻkhisửdụngquá

năngmấtmùanếusửdụngítt h u ố c đốivớiviệctrồngbôngthườnghaybôngBtgiả.Dữliệukhảosátlàhộgiađìnhvớicácbiếnliênquanlàtuổi,giớitính,trìnhđộcũngnhưthunhậpngoàiracònchiat heocấpđộlàng;sửdụngthangđotrongmôhìnhTCNvớithiếtkếtròchơixổsốcủaT

a n a k a etal(2010).Điểmmớicủanghiêncứunàylàtácgiảsửdụngmôhìnhhữud ụ

n g chứngminhđượcsựliênquancủacácthamsốrủirođếnbiếnsứckhoẻ.Nghiêncứu

nàykếtluậnrằngsựyêuthíchrủi rovàsựengạimấtmátcótácđộngđếnhànhvis ử dụngnhiềuhayítthuốctrừsâucủangườinôngdânTrungQuốc,ngườiengạirủiro

sẽsửdụngnhiềuthuốctrừsâuhơn,ngườilongạimấtmátsẽdùngítthuốchơn,hiệuứ n g cốđịnhlàngvàthunhậptheolàngkhôngcótácđộngđếnrủironghĩalàngườitr o n g cùngmộtlàngsửdụngthuốckhácnhaunghĩalàengạirủirocũngnhưengạimấtmátkhácnhauvàlànggiàuhaynghèohơncómứctácđộngđếnrủirokhôngxácđ ịn h theothunhập.Ngoàiratồntạibằngchứngchothấycósựliênquangiữaáccảmmấtmátđốivớilĩnhvựcsứckhoẻytế,cácbiếnnhư:tuổigiớitính,trìnhđộ,thunhậpcótácdụngnhấtđịnhvớicácthamsốrủiro

Ngoàiracácnghiêncứukháccònchothấysởthíchvềrủirocóliênquanđếnhànhvicủaconngười,nótácđộngđếnviệclựachọncủahọtrongnhữnghoạtđộngcụthểnhưsảnxuất,đầutư,kinhdoanh…Dohmenetal

(2011)nhậnthấyrằngsởthíchrủirođãlàmkhátốttrongviệcdựđoánhànhviđốivớirủirotrongmộtthínghiệmvớilĩnhvựccọctiềntệthựcsự.Sựkếthợpgiữacácsởthíchrủirogợiravàtựbáocáohànhvinguyhiểmtrongcáclĩnhvựcchẳnghạnnhưlựachọncôngviệcvàlựachọndanhmụcđầutưcũngđãđượckiểmtra

HaysửdụngcâuhỏivềrủironóichungBoninetal(2007)chothấyrằngcáccán h â

n sẵnsàngchấpnhậnrủirolàmviệctrongcácngànhnghềcóthunhậpcaohơnmặtchungcủahầu hếtcác ngành nghề.Nói cách khácsởthíchvềrủiro cũngtácđộngđếnquyếtđịnhlựachọnnghànhnghềcủacánhân

Tómtắtchương2:

Chương2địnhnghĩarủirocũngnhưtrìnhbàicáclýthuyếtnềnliênquanđếnđềt à i trongđónổibậtlàlýthuyếttriểnvọngcủaD.KahnemanvàA.Tversky(1979),trìnhb à i và phân tích

rủirovới3 biếnsốengạirủiroσ,engạimấtmátλvàtrọngsốα.Lượtkhảocácnghiêncứuthựcnghiệmđãtiếnhànhliênquanđếnđềtàigópphầncủngcốvữngchắclýthuyếtcủ ađềtàinghiêncứu

CHƯƠNGIII:PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 3.1 KHUNG PHÂNTÍCH

Từlýthuyếtnềnvàcácnghiêncứuliênquankhungphântíchchonghiêncứunàyđ ư ợ cxâydựnggồmcácbiếnmangđặcđiểmnhânkhẩu họcnhư:tuổichủhộ,trìnhđộ,giớitính, số lao

cácbiếnđolườngrủir o như:engạirủiroσ,engạimấtmátλvàtrọngsốα

Biếntuổi:TheonghiêncứucủaTeklewoldvàKohlin(2010)ngườitrẻtuổicóxácsu

ất sửdụngđêkètrongngănxóimònđấthơnngườilớntuổi,chothấyngườitrẻcótầm nhìnxahơnvàthíchnghitốthơn;theoTanakaet,al(2010)tuổicóýnghĩathốngk ê với2biếnsựengạirủirovàsựengạimấtmátcủangườinôngdânvớitácđộngb i ên 5%,ngoàiratuổicòncótácđộngâmđếnsốlượngsửdụngthuốctrừsâutrongmôhìnhhồiquicủaLi u vàHuang(2008),n gh ĩa làngườicànglớntuổisẽ càn g sửd ụ n gítthuốctrừsâuđisovớingườitrẻhơn

Trìnhđộgiáodục:TheoLiuvàHuang(2008)trìnhđộgiáodụccủachủhộcótácđộngngượcchiềuvớiviệcsửdụngthuốctrừsâutrongviệctrồngbôngcủanôngdânTr ung Quốc,nghĩalàchủhộcàngcósốnămđihọclớnsẽsửdụngítthuốctrừsâuhơn,theoTanakaet.al(2005)sốnămđihọccủachủ hộcótácđộngâmđếnengạirủir o vàengạimấtmátvớitácđộngbiên1%cũngnhưTanakaet.al(2010)kếtluậnsốnămđihọccótácđộngâmđếnengại rủirovàtácđộngdươngđếnengạimấtmátvớitácđộngbiênlầnlượtlà1%và5%

Giớitínhchủhộ:TheoStefanDercon(1996)giớitínhchủhộcótácđộngđếnviệclự a chọngiasúcchănnuôicũngnhưsốlượnggiasúctrongmỗihộgiađìnhcủanôngdânTanazia,the

oTeklewoldvàKohlin(2010)giớitínhcótácđộngđếnviệclựachọns ả n xuấttrênđấtruộngbậcthangcósửdụngkèđáhaybùnđấthaykhông.Ngoàira

theoTanakaet.al(2005)thìnamgiớiđángtincậyhơntrongtrò

chơivềlòngtin,vàcóx á c suấttrọngsốthấphơnnữnghĩalàπ(p)namthấphơnπ(p)nữ

Số lao động: Cóýnghĩavềmặtthống kê vàcó tácđộngtíchcựctrongviệcsửdụngkèđá,bùntrênruộngbậcthangnhằmlàmgiảmxói mòncủađấtvớitácđộngbiênbằng1%TeklewoldvàKohlin(2010)

Diệntíchđấtcanhtác:dùđâylàmộtđềtàivềrủironhưngnóliênquanđếnsựlựachọn củan

g ườ in ôn gd ân nênđấtđailà1phầnkhôngthể th iế u trong cácbi ến giảithích,v à t

a c ũ n g thấyt r o n g h ầ u h ế t c á c n g h i ê n c ứ u v ề l ĩ n h v ự c r ủ i r o t r o n g n ô n g n g h i ệ

p đ i ề u c ó s ự x u ấ t hiệnc ủ a b i ế n nàyn h ư :L i u v à H u a n g ( 2 0 0 8 ) T a n a k a e t a l (2005),TeklewoldvàKohlin(2010)vàStefanDercon(1996)

Đặc điểm nhân khẩu

học hộ gia đình

Sở thích rủi ro của người nông dân

Khungphân tích.

Hình3.1.Khungphântíchcủanghiêncứu

Nguồn:Tácgiảtựtổnghợp

Khungphântíchphíatrênkháiquáthoácácmốiliênquancũngnhưtácđộnglẫnnhaugiữa3thànhphần:đặcđiểmhộgiađình,cácgiátrịthuđượctừđolườngrủirocủangườinôngdânvàquyếtđịnhlựachọnnôngsảnchosảnxuất.Đócũnglàmụcti êu hướngđếncủanghiêncứunày

TrongmôhìnhhoáđolườngsởthíchrủirobằngphươngphápdanhsáchgiátổnghợpTanakavàcộngsự(2005)môhìnhhoádựatrênlýthuyếttriểnvọngcủaKahnemanvàTversky(1979)vàTverskyvàKahneman(1992).Lýthuyếtnàykhácvớilýthuyếtkỳvọnghữudụng2vấnđề(Tanakaetal2005).Thứnhất,conngườicót r ọ n g sốquyếtđị nh ph i tuyếnt ín h đốivớixá c suất.T hứ hai,về mặtlý thuyếttr iể nvọngthứmàhữadụngmanglạilàsựkhácbiệtgiữakếtquảvàcácđiểmưathíchhơnl à mứcgiátrịsaucùng

Từlý thuyếttriểnv ọ n g tíchlũycủaT v e r s k y vàKah ne man ( 1 9 9 2 ) vàm ộ t dạngt h

a m sốcủahàmtrọngsốcónguồngốcđầutiêntừPrelec(1998),Tanakavàđồngsựđãviếtlạidạnghàmcủamôhìnhcódạngnhưsau:

U(x,p;y,q)=v(y)+rr(p)(v(x)−v(y))x>y>0ℎoặc0<x<yrr(p)v(x)+rr(q)v(y) x<0<y (1)Trongđó:v(x)={x 1-

(J

vớix>0

−A(−x)1-(J) x<0

Vàπ(p)=exp[v(x) -(-lnp)(J]

TừcôngthứcvềhàmtriểnvọngLiuvàHuang(2008)đãchứngminhcósựtươngt á c củarủirođếnvấnđềlựachọnsửdụngíthaynhiềuthuốctrừsâucũngnhưlolắngsứckhoẻcủacáchộgiađìnhtrổngb ôn g TrungQuốc,dựatheokhunglýthuyếtđótrongphầnnàysẽxâydựngmộtkhunglýthuyếtđểchứngminhcácthamsốrủiroliênq u a n đếnquyếtđịnhchọntrồngkhoaihaytronglúacủangườinôngdânlàmộtphầnc ủ a hàmhữudụng.

TacóTổnghữudụngcủangườinôngdântronglựachọnlàUi,vàYRi,YBilà2

dạnghàmcủatrồnglúavàtrồngkhoai.Nhưvậyhữudụngđốivớilựachọntrồnglúavàhữudụngđốivớilựachọntrồngkhoailầnlượtlà:

UR=U(YRi)

UB= U(YBi)

VậyhàmtổnghữudụngUib a ogồm2hàmhữudụngURv àhàmhữudụngUBUi=(UR+UB)

=U(YRi+YBi).

Theocôngthứchàmhữudụngtrêntacóhàmhữudụngtốiưucủalựachọntrồngkhoaivàlúalầnlượtlà:

UB= (YB,pB;YB, pB)

UR=(YR,pR;YR,pR)

vớipcsuấtxảyrakếtquảtrồngkhoai,lúalợinhuậnYB,pRlàxácsuấtxảyrakếtquảtrồngkhoai,lúalợinhuậnYB,YRpB,pRlàxá

B,YR

R 1-

pB+pB=1;YR>YR>0vàpR+pR=1.

TrongnghiêncứucủamìnhTanakavàcácđồngsựchorằngtrọngsốαquyếtđịnh

nhiềunhưthếnào,conngườicótrọngsốlớntrongxácsuấtxảyranhỏ,conngườicótrọngsốnhỏtrongchọnlựaxácsuấtlớn.VàtheonghiêncứucủaLiuvàHuang(2008)v ềviệcsửdụngthuốctrừsâuchorằngngười

cótrọngsốlớnengạimấtmùanênquyếtđịnhsửdụngnhiềuthuốctrừsâuhơndẫnđếnrủironhiễmđộcthuốctrừsâucaohơn.Từphươngtrình (1)vàmôhìnhTCNvớigiảđịnhcócácđiểmthamchiếuchothu

nhậptại“zero ”,YRicóđi ểmtham chiếul à Yi RO,YBic óđiiểmtham chiếul à YBOv à

mỗingườinôngdâncóđiểmthamchiếukhácnhauvềthunhậphaynóikháchơnlà

YRO,YBOc ủ ahọlàkhácnhau.Nhưvậycóthểthấycácthamsốα,σ,λtronglựachọn

ởtròchơiđượckhảosátphụthuộcvàocácđiểmthamchiếutrongđườngconghữudụng.Từliênhệđótacóthểviếtlạidạnghàmhữudụngcủangườinôngdânnhưsau:

UR=pR∗Y1- +pR∗YR 1-a

dụngcủa ng ườ i nôngdâ n t ro ng lự a chọnn ôn g sảnđể sảnxuấ t của h ọ Nghiênc ứumongmuốnkếtquảthuđượclàđốivớimộtsựgiatăngyêuthíchrủirosẽdẫnđếnquyếtđịnhngườinôngdânlựachọntrồngkhoaicũngnhưsựgiatăngáccảmmấtmát

sẽdẫnđếnsựtănglựachọntrồnglúa.Phầnkếtiếpnghiêncứusẽxâydựngmôhìnhk in h tếlượngđểlàmrõmốiquanhệnày.

3.3 MÔ HÌNH KINH TẾ LƯỢNG

Trong cácnghiêncứuStefanDercon(1996),Tanaka,T.,CamererC,F.,andNguyen,Q

(2010)hayLiuvàHuang(2013)điềuđưanhữngđăcđiểmcủahộgiađinhnhư:Giớitínhchủhộ,tuổi,trìnhđộgiáodục,sốlaođộngtronghộ,lượngđấtcanhtác

Dođótrongnghiêncứunàycácbiếntươngtựcũngđượcđưavàođể

giảithíchthêmch o môhìnhkinhtếcũngnhưgiúpchomôhìnhhồiquihoạtđộngtốt,giảithíchrõt h ê m vấnđềnghiêncứu.Đểtìmhiểutácđộngcủarủirođếnquyếtđịnhlựachọncủa

n g ư ờ i nôngdântừkhungphântíchtrênmôhìnhhồiquydạngtổngquátnhưsau:

Y=1+2Xi+3i+4i+Si+Vớicácbiếncógiátrịđolường:

Ylàbiếnphụthuộc,nhậngiátrị=0nếutrồnglúa;nhậngiátrị=1nếutrồngkhoai

Xi:mangđặcđiểmhộgiađình(Sốlaođộngthànhviên,tuổicủachủhộ,giớitínhc h ủ hộ,trìnhđộchủhộ,sốlượngđấtđai)

i: Biếnchỉsựengạimấtmátcủa ngườinôngdân-được đothôngqua tròchơi

Trongnghiêncứunàybiếnphụthuộccủamôhìnhlàquyếtđịnhcủangườinôngdântrongviệclựachọntrồnglúahaytrồngkhoai,đâylàbiếnlựachọnsẽnhậnmộttr o n g

h ai g i á trị trồnglúahaykhoainên có dạngnhịphânvớigiátrịđượcgán là1 nếut r ồ n g

k ho ai v à n h ậ n g i á trị0 nếutrồnglúa.Vìvậynghiên cứunàysẽsửdụngmôhìnhl o g i t đểướclượngkếtquảhồiqui

e<pi 1+e <pi 1 1+e <pi

Trongtròchơixổsốtrảthưởngsẽđượcthiếtkếlàm3dãy(series)từ1đến3,vàmỗidãylàđộclập.Trongmỗidãycó2lựachọn(option)AvàBvớimứckỳvọngk hácnhauvềsốtiềnđượctrảthưởngcũngnhưxácsuấttrúngthưởng.Có tấtcả35dònglựachọn(dãy1có14dòng;dãy2có14dòngvàdãy3có7dòng).NgườichơisẽlầnlượtchọnA hoặcBchomỗidònglầnlượttừngdãymột.Theologitcủa

tròchơiviệcthayđổitronglựachọntừAsangBchỉđượcthayđổi1lầntrongmỗidãysốvàp h

ải từAsangBkhôngcóchiềungượclại

Saukhiđãhoànthànhcáclựachọntrong2dãysốphầnthưởngcủatròchơisẽđượcquyếtđịnhbằngcáchthứcsau.Có2hộpchứa,hộp1chứa35banhđượcđánhsốtừ1đ ến 35,hợp2có10banhđượcđánhsốtừ1đến10.Saukhiđãhoànthànhlựachọntr ên bảngdãysốđượcngườikhảosátthiếtkế,ngườichơisẽchọnngẫunhiênbanhởh ộ p 1đểxemngườichơisẽchơivớidòngthứbaonhiêutrong35dònglựachọn,sauđ ó tiếptụcchọnbanhởhộpsố2đểquyếtđịnhsốtiềnthắngcuộctươngđương

Vớiđolườngsựengạiđốivớirủiro;đolườngsựengạiđốivớimấtmát,xácsuấttrọngsốcủaPrelec.Cảvàđượcđotươngứngvớicácđ i ể m chuyểntừlựachọnAsangBởmỗidãysốsaochođảmbảoởmỗimứcchuyểnđ ề u cóthểthỏamãncảvà

LựachọnA LựachọnB Kỳvọngtrảthưởng( A - B)

Dữl i ệ u k h ô n g l i ê n t ụ c , n

h ậ n giátrị=1nếutrồngkhoai,nhậngiátrị=0nếutrồnglúaBiếnt h u ộ c t í n h

cán h â n c ủ a c h

ủ hộ

Giớitính Biếnrờir ạ c n h ậ n g i á t r ị = 0

nếuchủhộlànữ,=1nếuchủhộlànam

m

m,đobằngsốnămđihọcSốlaođộngtronghộ DữliệudạngsốnguyênDiệntíchđấtsởhữu DữliệudạngsốnguyênBiếnđolườngr