Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình giai đoạn hiện nay.

Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình giai đoạn hiện nay. Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình giai đoạn hiện nay. Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình giai đoạn hiện nay. Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình giai đoạn hiện nay.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

ĐẶNG VĂN TIN

ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận

án này là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

TÁC GIẢ

Đặng Văn Tin

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN VẤN ĐỀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM

1.3 Khái quát kết quả nghiên cứu các công trình có liên quan đến đề tài và

những vấn đề luận án sẽ tập trung giải quyết 23

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHỦ YẾU VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN

VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN VỀ NHỮNG

2.1 Cơ sở lý luận Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định

2.2 Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những

quyết định của mình - khái niệm, nội dung và cơ chế 38

Chương 3: ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC

NHÂN DÂN VỀ NHỮNG QUYẾT ĐỊNH CỦA MÌNH TRONG GIAI ĐOẠN

HIỆN NAY - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 603.1 Thực trạng Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về

Chương 4: YÊU CẦU VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU THỰC HIỆN TỐT VIỆC ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC

4.1 Bối cảnh mới và yêu cầu thực hiện tốt việc Đảng Cộng sản Việt Nam chịu

trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình 1034.2 Những giải pháp chủ yếu thực hiện tốt việc Đảng Cộng sản Việt Nam chịu

trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình đến năm 2030 113

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) luôn gắn liềnvới dân tộc và nhân dân Những thắng lợi, những thành tựu mà cách mạng ViệtNam đạt được trong gần 90 năm qua đều gắn liền với vai trò lãnh đạo của Đảng

Vì vậy, ĐCSVN được nhân dân suy tôn là người lãnh đạo của mình, bởi nhândân thấy rõ chỉ có Đảng mới có khả năng lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành độclập dân tộc, đi lên chủ nghĩa xã hội (CNXH), xây dựng cuộc sống ấm no, tự do,hạnh phúc Đảng không có lợi ích nào khác ngoài lợi ích của nhân dân Mụcđích, lý tưởng phấn đấu của Đảng cũng là mục đích, nguyện vọng của nhân dân

Từ năm 1945, vai trò lãnh đạo của ĐCSVN đối với hệ thống chính trị(HTCT) và toàn xã hội đã được khẳng định và ghi nhận Tuy nhiên, trong cả lýluận và thực tiễn vẫn còn còn nhiều lúng túng và bất cập, như: sự phân định chứcnăng giữa Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các tổ chức chính trị -

xã hội (CT-XH) vẫn chưa thật rõ ràng, còn có sự trùng lắp, chồng chéo về một sốchức năng; vị trí, vai trò của Đảng, Nhà nước, MTTQ và các tổ chức CT-XHchưa được xác định đúng mức, trên thực tế có lúc Đảng bao biện, làm thay, canthiệp không đúng chức năng, thẩm quyền vào công việc của Nhà nước, các tổchức CT-XH, nhưng không phải chịu trách nhiệm Ngược lại, bản thân Nhànước, MTTQ và các tổ chức CT-XH cũng có lúc, có việc còn thụ động, phụthuộc và dựa dẫm vào sự lãnh đạo của Đảng, nên chưa thực hiện tốt chức năng,vai trò của mình Trong quá trình lãnh đạo, có thời kỳ Đảng cũng phạm sai lầm,khuyết điểm do giáo điều, chủ quan, duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan.Đảng đã nghiêm túc tự phê bình, sửa chữa khuyết điểm, tự đổi mới, tự chỉnhđốn để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, tiếp tục lãnhđạo để đưa sự nghiệp cách mạng tiến lên Hiện nay, một bộ phận không nhỏcán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; chưa xácđịnh rõ cơ chế trách nhiệm, mối quan hệ giữa tập thể và cá nhân, nhất làngười đứng đầu cấp ủy, cơ quan chính quyền, khi sai sót khuyết điểm không

ai chịu trách nhiệm Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XI "Một số vấn

đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay" đã thẳng thắn chỉ ra tình trạng này

và đề ra một hệ thống các giải pháp cấp bách để tiếp tục đổi mới, xây dựngĐảng, đề cao trách nhiệm của Đảng trước nhân dân Việc kiểm điểm tự phêbình và phê bình đã tạo sự chuyển biến bước đầu có tác dụng cảnh báo, răn đe

và phòng ngừa các biểu hiện thiếu trách nhiệm, hành vi tham nhũng, tiêu cực,góp phần ngăn chặn tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lốisống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, đảng viên, củng cố lòngtin của nhân dân đối với Đảng Điều đó, thể hiện rõ Đảng ý thức trách nhiệmcao của mình trước nhân dân, dân tộc

Vị trí, vai trò lãnh đạo của ĐCSVN không chỉ được xác lập trong thực tiễnđấu tranh cách mạng của đất nước, mà còn được ghi nhận nhất quán trong cácHiến pháp Việt Nam (trong Lời nói đầu Hiến pháp năm 1959, trong Điều 4 củacác Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 1992 và Hiến pháp năm 2013) Nhưvậy, từ khi thành lập cho đến khi trở thành đảng cầm quyền, ĐCSVN luôn đượcNhà nước và cả xã hội thừa nhận, tôn vinh Việc Hiến pháp năm 2013 (khoản 2Điều 4) lần đầu tiên quy định "Đảng phải chịu trách nhiệm trước nhân dân vềnhững quyết định của mình” thể hiện sự cam kết của Đảng trước nhân dân, tinhthần trách nhiệm cao của Đảng, sự dũng cảm chính trị, dám chịu trách nhiệm củaĐảng, đồng thời cũng thể hiện đòi hỏi của nhân dân đối với Đảng trong việc đề

ra và tổ chức thực hiện những quyết định quan trọng liên quan tới sự phát triểncủa đất nước Có thể khẳng định rằng, một trong những nội dung khoản 2 Điều 4của Hiến pháp năm 2013 là hoàn toàn mới trong lịch sử lập hiến của nước Cộnghòa xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam Đồng thời, trong Văn kiện Đại hội XIIcủa Đảng yêu cầu: "Quy định rõ hơn Đảng phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát củanhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình" [31,tr.215] Tuy nhiên, đây là một trong những vấn đề lớn, phức tạp cần được nghiêncứu một cách nghiêm túc, sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn

Xuất phát từ tầm quan trọng và tính cấp thiết nêu trên, tác giả chọn vấn đề

"

Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình giai đoạn hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Xây

dựng Đảng và Chính quyền nhà nước

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về ĐCSVN chịutrách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình, luận án đề xuấtcác yêu cầu và những giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt việc Đảng chịu tráchnhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

-Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

-Làm rõ cơ sở lý luận vấn đề ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân dân về nhữngquyết định của mình trong giai đoạn hiện nay; đưa ra quan niệm, nội dung Đảng chịutrách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình

-Nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng việc ĐCSVN chịu trách nhiệm trướcnhân dân về những quyết định của mình qua các giai đoạn cách mạng, trọng tâm

là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước(từ năm 1996) đến nay

-Đề xuất những yêu cầu và giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt việc Đảng chịu tráchnhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu vấn đề ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân dân vềnhững quyết định của mình giai đoạn hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

Về nội dung: vấn đề ĐCSVN với tư cách là đảng duy nhất cầm quyền ở

nước ta có rất nhiều nội dung nghiên cứu khác nhau, chứa đựng nhiều vấn đềphức tạp cả về lý luận và thực tiễn Luận án chỉ tập trung nghiên cứu vấn đềĐảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình tronggiai đoạn hiện nay và đưa ra những yêu cầu, giải pháp chủ yếu để thực hiệntốt việc Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mìnhtrong giai đoạn hiện nay

Khái niệm Đảng ở đây bao gồm: Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, đạihội đại biểu các đảng bộ, đại hội đảng viên; các cơ quan lãnh đạo đảng (BanChấp hành Trung ương (BCHTW), Bộ Chính trị (BCT), Ban Bí thư (BBT), cáccấp ủy đảng, ban thường vụ cấp ủy, đảng đoàn, ban cán sự đảng).

Về thời gian: nghiên cứu về ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân dân

về những quyết định của mình trọng tâm là trong thời kỳ đẩy mạnh CNH,HĐH đất nước (từ năm 1996 đến nay) Các giải pháp luận án đề xuất có giátrị đến năm 2030

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được thực hiện trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và của ĐCSVN về trách nhiệm của Đảng trước nhân dân

về những quyết định của mình, về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân

4.2 Cơ sở thực tiễn

Cơ sở thực tiễn của luận án là thực trạng việc ĐCSVN chịu trách nhiệmtrước nhân dân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác Lênin, đồng thời sử dụng các phương pháp chuyên ngành và liên ngành cụ thể: kếthợp lịch sử và lôgic, phân tích và tổng hợp, diễn dịch, quy nạp, tổng kết thực tiễn

-5 Những đóng góp mới về khoa học của luận án

-Góp phần làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn việc ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhândân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay

-Đưa ra những yêu cầu và đề xuất một số giải pháp chủ yếu đề cao trách nhiệmcủa ĐCSVN trước nhân dân về những quyết định của mình trong thực tiễn:

Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy đảng, cán bộ, đảng

viên về Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình

Hai là, thể chế hóa, xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của Đảng; xây

dựng, hoàn thiện quy định của Đảng, Nhà nước về thẩm quyền, trách nhiệmtrước nhân dân của người đứng đầu

Ba là, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng; giải

quyết đúng đắn mối quan hệ giữa chấp hành Điều lệ Đảng với chấp hành phápluật của tổ chức đảng, đảng viên

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

-Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần hoàn thiện những vấn đề lý luận về tráchnhiệm, chịu trách nhiệm trước nhân dân của ĐCSVN

-Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho các cấp

ủy, tổ chức đảng trong hoạt động lãnh đạo, nhằm thực hiện tốt trách nhiệm trước nhândân trong thực tiễn

-Luận án cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo phục vụ việc nghiên cứu, học tập vàgiảng dạy môn Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước thuộc Học viện Chinh trịquốc gia (CTQG) Hồ Chí Minh và các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trungương

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục cáccông trình tác giả đã công bố có liên quan đến đề tài luận án và phụ lục, luận ángồm 4 chương, 9 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN VỀ NHỮNG QUYẾT ĐỊNH CỦA MÌNH

1.1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC

và nhân dân ở nước ta phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện mới Những kết quảnghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo quý giá mà tác giả luận án có thể kếthừa, phát triển, làm luận cứ có sức thuyết phục để đưa ra cơ sở lý luận và thựctiễn của vấn đề Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định củamình

-Nguyễn Văn Huyên, Đảng Cộng sản cầm quyền - nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng [63] Cuốn sách được kết cấu thành ba phần, với 12 chương: phần thứ nhất: tổng quát những vấn đề lý luận chung về Đảng cầm quyền và Đảng Cộng sản cầm quyền; phần thứ hai: nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng - thực trạng và những vấn đề đặt ra; phần thứ ba: những điều kiện và yêu cầu đảm bảo

sự cầm quyền của Đảng, nhằm góp phần giải quyết những vấn đề đặt ra là nội dung

và phương thức cầm quyền của Đảng cần được xác định như thế nào để không tráivới Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước, với nguyên tắc toàn bộ quyền lực nhànước thuộc về nhân dân Cuốn sách đã làm rõ những luận cứ khoa học về ĐảngCộng sản cầm quyền, về nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng trong bốicảnh xây dựng nhà nước pháp quyền (NNPQ) XHCN, trong đó chú trọng đến quanđiểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; thực trạng cầm quyềncủa Đảng…, đồng thời đưa ra những phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao vaitrò lãnh đạo và cầm quyền của Đảng

-Trần Đình Huỳnh, Phan Hữu Tích, Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng cầm quyền [50] Các tác giả đã đi sâu nghiên cứu, phân tích tư tưởng của Chủ tịch Hồ

Chí Minh về đảng cầm quyền qua 6 chương, trong đó chương VI đề cập “Trongđiều kiện lãnh đạo chính quyền, Đảng càng phải tăng cường mối quan hệ gắn bómáu thịt với dân” [50, tr.149-171] Cuốn sách đã khai thác sâu giá trị của tư tưởng

Hồ Chí Minh về dân và mối quan hệ giữa Đảng và dân trong điều kiện đảng cầmquyền Tuy nhiên, nội dung cuốn sách mới chỉ đi sâu nghiên cứu lý luận, chưa đánhgiá, tổng kết thực tiễn mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân

-Lê Hữu Nghĩa, Hoàng Chí Bảo và Bùi Đình Bôn, Đổi mới quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội [111] Các tác giả đã luận giải cơ sở lý

luận và thực tiễn để nghiên cứu đổi mới quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các tổchức CT-XH ở nước ta; đánh giá thực trạng quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các

tổ chức CT-XH ở nước ta; nêu lên những quan điểm, nguyên tắc cơ bản và nộidung đổi mới quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức CT-XH ở nước ta hiệnnay; từ đó, các tác giả đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm tiếp tục đổi mới,hoàn thiện quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức CT-XH ở nước ta hiệnnay Các tác giả đi đến kết luận: thực chất của quan hệ giữa Đảng, Nhà nước vàcác tổ chức CT-XH là quan hệ với nhân dân, với xã hội Đổi mới quan hệ giữaĐảng với Nhà nước và các tổ chức CT-XH là nội dung chủ yếu và căn bản của đổimới HTCT ở nước ta hiện nay Đây cũng là thực chất của đổi mới chính trị nhằmxây dựng một nền chính trị thực sự của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, đápứng yêu cầu phát triển bền vững của nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH vàhội nhập kinh tế quốc tế vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn minh Đây là vấn đề có tầm quan trọng chiến lược, lâu dài nhằm thựchiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới, xây dựng CNXH ở Việt Nam

-Nguyễn Hữu Đổng, Đảng và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay [36] Các tác giả đã luận giải một số vấn đề lý luận về đảng

cộng sản, các tổ chức CT-XH trong HTCT Việt Nam hiện nay; xác định chứcnăng, vai trò của ĐCSVN và các tổ chức CT-XH trong HTCT Việt Nam hiệnnay; khái quát thực trạng hoạt động và đề xuất những giải pháp chủ

yếu xác định rõ chức năng và nâng cao vai trò của ĐCSVN và các tổ chức

CT-XH trong giai đoạn hiện nay Đây là nguồn tài liệu rất có giá trị cho việc thamkhảo của luận án

-Nguyễn Văn Giang, Đinh Ngọc Giang, Thực hiện nguyên tắc Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật [41] Cuốn sách kết cấu thành ba chương: Chương 1: Thực hiện nguyên tắc Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật - những vấn đề lý luận và thực tiễn; Chương 2: Thực trạng,

nguyên nhân và những kinh nghiệm thực hiện nguyên tắc Đảng hoạt động trong

khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; Chương 3: Phương hướng và giải pháp thực

hiện nguyên tắc Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật ở ViệtNam giai đoạn hiện nay Trong chương 3, tác giả đã đề xuất 5 nhóm giải pháp đểthực hiện tốt nguyên tắc Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và phápluật; trong đó, nhóm giải pháp thứ hai “thực hiện mạnh mẽ cuộc vận động xâydựng, chỉnh đốn Đảng để Đảng đề ra Cương lĩnh chính trị và đường lối đúngđắn, là cơ sở để Nhà nước luật hóa một cách chính xác, xây dựng đội ngũ cán bộ,đảng viên có chất lượng trực tiếp thực hiện có kết quả nguyên tắc” và nhóm giảipháp thứ ba “đẩy mạnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa xã hộichủ nghĩa đủ sức thể chế hóa Cương lĩnh, đường lối của Đảng thành hệ thốngpháp luật ngày càng hoàn thiện, đồng bộ, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả” rấthữu ích để tham khảo cho đề tài luận án

-Ban Dân vận Trung ương - Nguyễn Thế Trung, Tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân trong thời kỳ mới [7] Cuốn sách được kết cấu thành ba chương: Chương 1: Cơ sở khoa học của mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân

trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế;

Chương 2: Thực trạng về mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân; Chương 3:

Những giải pháp tăng cường xây dựng mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân trongđiều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế Các tác giả

đã phản ánh được thực trạng, hạn chế, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm về mốiquan hệ Đảng - Dân hiện nay, đồng thời đã đưa ra các tiêu chí đánh giá mối quan

hệ Đảng - Dân và những giải pháp xây dựng mối quan hệ gắn bó “máu thịt” giữaĐảng và nhân dân trong điều kiện thực hiện kinh tế thị trường định hướng

XHCN và hội nhập quốc tế nhằm tập hợp nhân dân; xây dựng một xã hội đồngthuận, ổn định; củng cố mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; tăngcường khối đại đoàn kết toàn dân tộc vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ,công bằng, văn minh” Những nội dung của cuốn sách là nguồn tư liệu bổ íchđược tham khảo cho luận án.

-Nguyễn Đăng Dung, Trịnh Quốc Toản và Đặng Minh Tuấn, Bình luận khoa học Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 [12] Các tác giả

đã làm sáng rõ từng nội hàm của các quy định trong Hiến pháp năm 2013, từ lờinói đầu đến chương IX - Hiệu lực của Hiến pháp và việc sửa đổi Hiến pháp, qua

đó làm sáng tỏ các nội dung liên quan đến từng chương, chế định, điều khoản cụthể Đặc biệt, các tác giả đã phân tích những điểm mới và ý nghĩa việc đổi mớitrong Hiến pháp năm 2013 so với các bản Hiến pháp trước đây; trong đó, về mốiquan hệ giữa Đảng với nhân dân, các tác giả cho rằng: khoàn 2 Điều 4 Hiến phápnăm 2013 đã hiến định mối quan hệ này với nội dung phản ánh đúng phươngchâm lãnh đạo và triết lý cầm quyền của Đảng: “Đảng Cộng sản Việt Nam gắn bómật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịutrách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình” và khẳng định nộidung này là hoàn toàn mới trong lịch sử Hiến pháp nước ta

-Vũ Trọng Lâm, Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam [83] Cuốn sách kết cấu thành 03 chương Chương 1: Cơ sở lý luận về đổi mới sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam; Chương 2: Thực trạng

sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở

Việt Nam; Chương 3: Quan điểm và giải pháp chủ yếu về đổi mới sự lãnh đạo

của Đảng trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam.Trong chương 3, tác giả đã đề xuất 8 nhóm giải pháp chủ yếu về đổi mới sự lãnhđạo của Đảng trong điều kiện xây dựng NNPQ XHCN ở Việt Nam; trong đó,nhóm giải pháp thứ nhất “đổi mới nhận thức, xác định và thực hiện đúng đắn chứcnăng, thẩm quyền, mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước, Đảng và các tổ chức

xã hội” và nhóm giải pháp thứ bảy “về đổi mới xây

dựng, ban hành, học tập, nghiên cứu, tổ chức thực hiện nghị quyết của các cấp

ủy đảng” rất hữu ích để tham khảo cho đề tài luận án

-Viện Khoa học xã hội nhân văn quân sự - Bộ Quốc phòng, Vấn đề xây dựng chỉnh đốn Đảng [136] Cuốn sách được kết cấu thành 02 phần Phần thứ nhất: Nội dung

cơ bản về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo vàsức chiến đấu của Đảng trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII

Phần thứ hai: Định hướng quán triệt và tổ chức thực hiện Nghị quyết Đại hội XII

về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo và sứcchiến đấu của Đảng Nhằm góp phần đưa những nội dung cơ bản về xây dựngĐảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu củaĐảng trong Văn kiện Đại hội XII của Đảng đi vào cuộc sống Đây là một tư liệuquý có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn đối với mỗi tổ chức đảng, cán bộ,đảng viên và quần chúng nhân dân, góp phần xây dựng Đảng ta ngày càng vữngmạnh, xây dựng một xã hội “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, vănminh”

-Lê Hữu Nghĩa, Bùi Đình Bôn, Thẩm quyền và trách nhiệm của Đảng cầm quyền

và Nhà nước trong việc thực hiện quyền lực của nhân dân [113] Cuốn sách kết cấu thành 04 chương Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn để xác định thẩm quyền và

trách nhiệm của Đảng cầm quyền và Nhà nước trong việc thực hiện quyền lực của

nhân dân; Chương 2: Thẩm quyền và trách nhiệm của Đảng cầm quyền và Nhà nước

ta trong 25 năm đổi mới - thực trạng, nguyên nhân và vấn đề đặt ra Chương 3: Xác

định tính chất, phạm vi thẩm quyền và trách nhiệm của Đảng, Nhà nước trong một

số lĩnh vực trọng yếu Chương 4: Hệ quan điểm và giải pháp để nâng cao hiệu quả

thẩm quyền, tăng cường trách nhiệm của Đảng và Nhà nước trong việc thực hiệnquyền lực của nhân dân Trong chương 4, tác giả đã nêu ra 06 quan điểm cơ bản; đềxuất các cơ chế và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả thẩm quyền,tăng cường trách nhiệm của Đảng và Nhà nước trong việc thực hiện quyền lực củanhân dân; trong đó, nhóm giải pháp thứ nhất “đổi mới hệ thống chính trị, xác địnhđúng mối quan hệ, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của Đảng và Nhà nướctrong quá trình thực hiện quyền lực của nhân dân” rất hữu ích để tham khảo cho

đề tài luận án

-Hội đồng Lý luận Trung ương, Đảng Cộng sản Việt Nam trách nhiệm trước dân tộc và lịch sử [59] Các bài viết trong cuốn sách đã khẳng định rõ quan điểm:

Đảng Cộng sản Việt Nam - Đảng của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động

và của cả dân tộc Việt Nam - là Đảng duy nhất cầm quyền trong điều kiện CT-XH

ở Việt Nam; về vai trò lãnh đạo không thể phủ nhận của Đảng cả trong thời kỳđấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, cũng như trong thời kỳ đổi mớihiện nay Các bài viết cũng phản bác lại các luận điểm sai trái của các thế lực thùđịch về vai trò cầm quyền của ĐCSVN, đồng thời cũng nêu ra những đề xuất vềcác vấn đề xây dựng Đảng với mong muốn Đảng ta ngày càng trong sạch, vữngmạnh, đủ sức thực hiện sứ mệnh lịch sử cao cả của mình trước dân tộc và lịch

sử Đây là tài liệu tham khảo quý giá để tham khảo cho đề tài luận án

-Nguyễn Văn Giang, Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam - lý luận và thực tiễn [43] Cuốn sách kết cấu thành 06 chương Chương 1: Những vấn đề cơ bản về các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam Chương 2: Nguyên tắc tập trung dân chủ Chương 3: Nguyên tắc tự phê bình và phê bình Chương 4: Nguyên tắc đoàn kết trong Đảng Chương 5: Nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân Chương 6: Nguyên tắc Đảng

hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật Trong chương 5, trên cơ sởlàm rõ về lý luận, thực tiễn, nội dung và tình hình thực hiện nguyên tắc Đảng gắn

bó mật thiết với nhân dân, tác giả đã đề xuất bốn nhóm giải pháp nhằm để thựchiện tốt nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân hiện nay rất hữu ích đểtham khảo cho đề tài luận án

-Nguyễn Đăng Thành, Vũ Hoàng Công và Nguyễn An Ninh, Đổi mới bộ máy của Đảng, bộ máy của Nhà nước trong điều kiện mới [124] Cuốn sách kết cấu gồm 03 phần, 09 chương Phần thứ nhất: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đổi mới bộ máy Đảng, bộ máy Nhà nước trong điều kiện mới Phần thứ hai: Thực trạng bộ máy

của Đảng, bộ máy của Nhà nước ở Việt Nam hiện nay - Những vấn đề cần tiếp tục

đổi mới Phần thứ ba: Phương hướng, giải pháp tiếp tục đổi mới bộ máy Đảng và

bộ máy Nhà nước trong điều kiện mới Nội dung bao trùm cuốn sách là nghiêncứu về đổi mới bộ máy đảng trong quan hệ với đổi mới bộ máy nhà nước để giữvững quyền lãnh đạo của ĐCSVN, xây dựng Nhà nước thật sự

là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Vấn đề mấu chốt là thiết

kế bộ máy của Đảng và Nhà nước hiện nay như thế nào để đảm bảo trên thực tếđịa vị cầm quyền của Đảng được giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của mìnhvới NNPQ XHCN, để quyền lực nhà nước thực sự thuộc về nhân dân, khôngngừng phát huy quyền con người, quyền công dân, giải quyết tốt mối quan hệgiữa quyền lực của Đảng và quyền lực của Nhà nước Đây là tài liệu rất hữu ích

để tham khảo cho đề tài luận án

1.1.2 Các bài báo khoa học trên tạp chí

Thứ nhất, nhóm các bài viết đề cập đến vị trí, vai trò lãnh đạo, cầm quyền

và đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam

-Trần Đình Huỳnh, Để giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng phải biết lắng nghe và học hỏi quần chúng nhân dân [51] Hồ Chí Minh đã từng nói: giành chính quyền

là Đảng trao chính quyền cho số đông nhân dân nắm giữ Nhà nước ấy là của nhândân, do nhân dân và vì nhân dân Vậy, khi đã có Nhà nước dân chủ rồi thì trướcnhân dân Đảng có tư cách gì; nhân dân cần gì ở Đảng? Trên cơ sở khai thác giá trịkinh điển trong tư tưởng Hồ Chí Minh, tác giả rút ra kết luận: suốt cuộc đời HồChí Minh đã nói và đã gương mẫu thực hiện điều tâm niệm rằng, muốn làm cáchmạng thì phải cách mạng bản thân trước đã, muốn lãnh đạo, giáo dục quần chúngthì mình phải khiêm tốn, siêng năng học, học suốt đời, học trong công việc, học lẫnnhau và học ở quần chúng Quần chúng nhân dân là người thầy vĩ đại, là nguồn trithức không bao giờ vơi cạn, không khi nào khô cứng

-Phạm Thế Lực, Những điều kiện cơ bản bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay [85] Khi đề cập

đến các điều kiện cơ bản để đảm bảo cho vai trò lãnh đạo của Đảng trong bối cảnhxây dựng NNPQ hiện nay, tác giả cho rằng, việc đảm bảo tính chính đáng là điềukiện đầu tiên để Đảng giữ vững được vai trò cầm quyền Trong phương thức cầmquyền của Đảng, tác giả cho rằng, nội dung của tính chính đáng của đảng cầmquyền thể hiện ở tính hợp pháp và tính hợp lý Tính hợp pháp - theo tác giả - làđảng đó phải đảm bảo được tính hợp lý cho sự cầm quyền và sự thừa nhận rộngrãi của xã hội; tính hợp lý của sự cầm quyền chính là nói đến hiệu quả trongphương thức cầm quyền của Đảng Cũng theo tác giả,

tính hợp pháp và tính hợp lý của đảng cầm quyền có mối quan hệ chặt chẽ vớinhau; tính hợp pháp là cơ sở, nền tảng để quy định vai trò cầm quyền của đảng,còn tính hợp lý lại củng cố vững chắc hơn cho sự cầm quyền của Đảng.

-Phạm Ngọc Quang, Một đảng duy nhất cầm quyền - sản phẩm tất yếu của thực tiễn chính trị - xã hội ở Việt Nam [119] Bằng lập luận khá thuyết phục của mình,

tác giả chứng minh rằng, ĐCSVN trở thành đảng duy nhất cầm quyền từ Cáchmạng Tháng Tám năm 1945 đến nay là nhờ vào những thành công mà ĐCSVN

đã dẫn dắt nhân dân trong suốt hơn 80 năm tồn tại và phát triển của mình, kể cảtrong thời chiến và thời bình Đặc biệt, tác giả đã chứng minh yếu tố “độc lập dântộc gắn liền với CNXH” mà Đảng ta theo đuổi chính là hệ giá trị mang tính xuyênsuốt cho cách mạng Việt Nam cả trong quá khứ, hiện tại và tương lai Chính nhờ

có hệ giá trị đúng đắn, cao cả này mà nhân dân tin ở Đảng, quyết tâm thực hiện và

cụ thể hóa những quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng Bằng lao động sángtạo của mình, nhân dân biến đường lối, chủ trương của Đảng thành hiện thựcsinh động trong cuộc sống Tác giả cho rằng, việc ĐCSVN được trao quyền lănhđạo duy nhất, cầm quyền duy nhất như một sự lựa chọn tất yếu, khách quan củalịch sử chứ không phải do áp đặt của Hiến pháp Bởi vì, Hiến pháp không tạo ra

vị trí đó của Đảng, mà chỉ là sự ghi nhận một thực tiễn CT-XH đã được xác lậptrong thực tế Tác giả cho rằng, ĐCSVN có được và giữ vững được vai trò cầmquyền một cách chính đáng là nhờ có hệ giá trị đúng đắn mà nhân dân tin và làmtheo

-Phan Thanh Hà, Lòng tin của nhân dân đối với Đảng - nền tảng vững chắc cho vai trò lãnh đạo của Đảng và thành công của cách mạng Việt Nam [44] Tác giả

đã bước đầu nhìn nhận, đánh giá về lòng tin của nhân dân đối với Đảng hiện nay,chỉ ra nguyên nhân của sự suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng Củng cốniềm tin của nhân dân đối với Đảng trong bối cảnh hiện nay không chỉ là một nhiệm

vụ cấp bách, mà còn là sự sống còn đối với vai trò lãnh đạo của Đảng Nếu khôngngăn chặn được sự suy giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng, thì đến một lúc nào

đó nhân dân sẽ hoàn toàn mất niềm tin vào Đảng

-Phạm Ngọc Quang, Cơ sở đánh giá năng lực của Đảng Cộng sản cầm quyền

[120] Trong bài viết này, tác giả cho rằng, là đảng cầm quyền, sứ mệnh

lịch sử quan trọng nhất trong lãnh đạo là đảng phải tạo ra được ba yếu tố cănbản: hoạch định được đường lối đúng đắn, thể hiện đúng nhu cầu và lợi ích củanhân dân, của dân tộc; lãnh đạo xây dựng được một Nhà nước thực sự của nhândân, do nhân dân và vì nhân dân, phát huy được vai trò của Nhà nước và cácthành viên trong HTCT, làm cho Nhà nước thực sự là thiết chế bảo đảm quyềnlàm chủ của nhân dân; xây dựng được đội ngũ cán bộ cầm quyền có phẩm chấtđạo đức tốt, có năng lực chuyên môn - nghiệp vụ cao, có kỹ năng lãnh đạo vàquán lý để làm cho đường lối đó thành hiện thực bằng sức mạnh của cả dân tộc.Tác giả cũng cho rằng, sứ mệnh lịch sử trong lãnh đạo của Đảng Cộng sản cầmquyền là phải đảm bảo quyền lực thực sự thuộc về nhân dân, làm cho nhân dânthực sự là chủ nhân đích thực của mọi quyền lực Để góp phần nâng cao nănglực lãnh đạo của Đảng, nhiệm vụ quan trọng là phải đẩy mạnh dân chủ hóa sinhhoạt nội bộ đảng, kết hợp với dân chủ hóa mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân;mọi hoạt động của Đảng phải đặt dưới sự kiểm tra, giám sát của nhân dân.

-Lê Minh Quân, Xây dựng và hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhân dân đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân [121] Tác giả bài viết cho rằng: trong cơ chế

“Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” ở nước ta hiện nay cầnnhấn mạnh hơn nữa vai trò làm chủ của nhân dân với những nội dung và hìnhthức ngày càng phong phú, thiết thực, hiệu quả Xây dựng và hoàn thiện cơ chếkiểm soát quyền lực nhằm đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân là vấn đề khókhăn và phức tạp, vừa là yêu cầu bức xúc, trước mắt, vừa là nhiệm vụ cơ bản lâudài; là vấn đề có ý nghĩa và tầm quan trọng sống còn đối với Đảng, Nhà nước vàchế độ ta Từ góc độ Đảng lãnh đạo, Đảng cầm quyền, tác giả đề xuất: cần xâydựng và vận hành các cơ chế kiểm soát quyền lực của Đảng từ trong Đảng cũngnhư từ HTCT và toàn xã hội Kiểm soát quyền lực của Đảng là nhằm bảo vệ, xâydựng và phát triển Đảng trong sạch, vững mạnh, bảo đảm năng lực và chất lượngcầm quyền của Đảng Đảng ta lãnh đạo Nhà nước, các tổ chức CT- XH và toàn thể

xã hội, nhưng Đảng được tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp vàpháp luật, mọi tổ chức đảng và đảng viên phải tôn trọng và thực hiện đúng Hiếnpháp, pháp luật hay phải chịu sự kiểm soát của Hiến pháp, pháp luật và sự giámsát của nhân dân Những vấn đề liên quan đến vai trò lãnh đạo,

cầm quyền của Đảng; đổi mới phương thức lãnh đạo (PTLĐ), cầm quyền củaĐCSVN trong giai đoạn hiện nay là tài liệu rất bổ ích cần được tham khảo cho

đề tài luận án

Thứ hai, nhóm các bài viết đề cập đến mối quan hệ Đảng và nhân dân

-Thanh Tuyền, Thực hiện nguyên tắc Đảng liên hệ mật thiết với nhân dân trong sự nghiệp đổi mới [132] Tác giả bài viết đã chỉ ra được một số ưu điểm và hạn chế

trong thực hiện nguyên tắc Đảng liên hệ mật thiết với nhân dân, qua đó đề xuấtmột số giải pháp nhằm tăng cường xây dựng mối quan hệ Đảng - dân trong tình

hình mới: một là, Đảng không ngừng hoàn thiện chủ trương, đường lối và chính

sách để xây dựng mối quan hệ Đảng - dân cho phù hợp hơn nữa với thực tiễn cơchế kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập kinh tế

quốc tế; hai là, khi đường lối đúng đắn được ban hành, phải đẩy mạnh tuyên

truyền quán triệt sâu rộng đến tận người dân Hình thức tuyên truyền cần phải đa

dạng; ba là, đẩy mạnh phát triển KT-XH, bảo đảm an ninh - quốc phòng, giữ vững

ổn định CT-XH, đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn miền núi để tạo

sự phát triển bền vững giữa các vùng, miền, khu vực; bốn là, rà soát, bổ sung, thay

thế nhằm hoàn thiện chủ trương, đường lối của Đảng, cơ chế, chính sách, pháp

luật của Nhà nước về phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc; năm

là, tập trung xây dựng HTCT trong sạch, vững mạnh, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của MTTQ và các đoàn thể CT-XH, các hội quần chúng; sáu là,

tập trung đẩy mạnh cải cách tổ chức và hoạt động của Nhà nước theo hướng xâydựng NNPQ XHCN, dưới sự lãnh đạo của Đảng, thực hiện đúng nguyên tắc tậptrung dân chủ trong sinh hoạt đảng; chú trọng thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơsở; chăm lo đào tạo, bồi dưỡng cho được một đội ngũ cán bộ có năng lực, phẩmchất đạo đức cách mạng, hết lòng phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân, thật sự làtấm gương tiêu biểu về dân chủ

-Hà Thị Khiết, Củng cố, tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân - nhiệm vụ trọng tâm của công tác dân vận của Đảng trong thời kỳ mới [66] Tác giả bài viết đã tập trung phân tích, làm rõ rõ một số nội dung: một

là, nhân dân là người sáng tạo ra mọi của cải vật chất và những giá trị tinh thần,

là người làm nên lịch sử, là nhân tố quyết định sự tồn tại và phát

triển của xã hội; hai là, mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân là mối quan hệ hai chiều, gắn bó, tương hỗ như một lẽ tự nhiên; ba là, khi đã trở thành đảng cầm

quyền, mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân trước hết và chủ yếu thể hiện ở mối

quan hệ giữa chính quyền với nhân dân; bốn là, mối quan hệ giữa Đảng và nhân

dân còn được thể hiện ở mối quan hệ giữa MTTQ Việt Nam và các đoàn thể với

nhân dân; năm là, quan tâm chăm lo lợi ích thiết thực của nhân dân làm cho mối

quan hệ giữa Đảng và nhân dân ngày càng gắn bó, phong trào quần chúng phát

triển, HTCT không ngừng được củng cố, vững mạnh; bảy là, nâng cao chất lượng

và hiệu quả công tác dân vận để phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc dưới

sự lãnh đạo của Đảng - vấn đề mấu chốt để tăng cường mối quan hệ mật thiết giữaĐảng, Nhà nước với nhân dân

-Trương Thị Thông, Mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân theo tinh thần Đại hội XI và vận dụng vào nghiên cứu, giảng dạy tại Học viện [125] Bài

viết đã tập trung làm rõ mối quan hệ Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dânlàm chủ Để thực hiện tốt hơn nữa mối quan hệ Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý,nhân dân làm chủ theo quan điểm của Đại hội XI, theo quan điểm của tác giả cần

chú ý những vấn đề sau: một là, tăng cường tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận

thức, trách nhiệm cho cấp ủy các cấp, cán bộ, đảng viên và nhân dân về mối quan hệ

“Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”; hai là, tiếp tục đổi mới PTLĐ của Đảng, phát huy vai trò người đứng đầu cấp ủy, chính quyền các cấp; ba là, thực

hiện mạnh mẽ cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng để Đảng đề ra Cương lĩnhchính trị và đường lối đúng đắn, là cơ sở để Nhà nước luật hóa một cách chính xác,

xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có chất lượng; bốn là, tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân; năm là, đẩy mạnh xây dựng NNPQ XHCN đủ sức

thể chế hóa Cương lĩnh, đường lối của Đảng thành hệ thống pháp luật ngày càng

hoàn thiện, đồng bộ và hoạt động có hiệu lực, hiệu quả; sáu là, tăng cường sự lãnh

đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc thực hiện mối quan hệ Đảng lãnh đạo, Nhànước quản lý, nhân dân làm chủ

-Nguyễn Trọng Phúc, Mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân - đạo lý, trách nhiệm

và niềm tin [115] Trên cơ sở phân tích những tư tưởng của Hồ Chí Minh về dân

vận, gắn liền với quán triệt Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa

XI, tác giả tập trung đề xuất các giải pháp đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính

trị và đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên: một là,

thực hành dân chủ rộng rãi, đưa mọi vấn đề ra bàn bạc với dân, hỏi ý kiến nhândân, nhất là những vấn đề liên quan trực tiếp tới lợi ích và cuộc sống của nhândân, trước khi đưa ra quyết định trong chính sách, pháp luật và những chủ

trương, biện pháp cụ thể; hai là, trong quá trình thực hiện đường lối của Đảng,

chính sách, pháp luật của Nhà nước mà tổ chức đảng, chính quyền hay cá nhâncán bộ, đảng viên phụ trách mắc khuyết điểm, có việc làm không đúng, tổn hại tớilợi ích chính đáng và cuộc sống của nhân dân thì công khai, tự phê bình, nhận lỗi

trước dân và cùng với nhân dân tìm cách sửa chữa; ba là, toàn Đảng và cả HTCT

chăm lo công tác dân vận, tạo nên sự gắn bó đoàn kết, đồng thuận trong xã hội

-Nguyễn Thế Trung, Tăng cường mối quan hệ Đảng - Dân trong giai đoạn hiện nay [131] Tác giả bài viết nêu ra một số tiêu chí cơ bản đánh giá thực trạng về

mối quan hệ Đảng - Dân qua 30 năm đổi mới; đồng thời, đề xuất một số giải pháptăng cường sự lãnh đạo của Đảng, củng cố mối quan hệ Đảng - Dân trong giaiđoạn hiện nay Trong đó, tác giả đề xuất: Đảng lãnh đạo, chỉ đạo Nhà nước tậptrung giải quyết kịp thời, có hiệu quả một số bức xúc, kiến nghị chính đáng củanhân dân - đây là một trong những biện pháp rất quan trọng để củng cố lòng tincủa nhân dân đối với Đảng, Nhà nước Đảng ban hành các chủ trương, đường lối,nghị quyết đúng đắn và kịp thời nhằm lãnh đạo Nhà nước, MTTQ và các đoàn thểCT-XH phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc Tăng cường giáo dục,rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là những cán bộ có chức, có quyền ở cáccấp, các ngành, yêu cầu sống gương mẫu, có trách nhiệm với nhân dân, nói đi đôivới làm để nhân dân tin tưởng, noi theo Đảng lãnh đạo Nhà nước tiếp tục thể chếhóa cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” và phươngchâm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” thành những chính sách, quy chế,quy định, luật pháp kịp thời, hợp lòng dân để nhân dân được làm chủ, được pháthuy quyền làm chủ trên thực tế

-Thào Xuân Sùng, Giữ vững mối quan hệ máu thịt Đảng - Dân để nâng cao vị thế, vai trò và trách nhiệm cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam [122] Tác giả

bài viết cho rằng: giữ vững mối quan hệ máu thịt Đảng - Dân để

nâng cao vị thế, vai trò và trách nhiệm cầm quyền của ĐCSVN là một vấn đề rấtlớn, hệ trọng và có ý nghĩa về lý luận cũng như thực tiễn trong điều kiện mộtđảng cầm quyền ở Việt Nam, giải quyết được vấn đề này sẽ góp phần vào thànhcông của sự nghiệp xây dựng CNXH ở Việt Nam Phát huy vai trò của Đảng vàvai trò của Dân trong mối quan hệ Đảng - Dân để nâng cao vị thế của Đảng Vaitrò của Đảng thể hiện rõ ở chỗ, đi đôi với xây dựng đường lối đúng đắn, Đảngphải đặc biệt quan tâm chăm lo xây dựng Đảng ngang tầm nhiệm vụ của mộtđảng cầm quyền, lãnh đạo nhân dân tiến hành công cuộc xây dựng CNXH ở ViệtNam Trong giai đoạn hiện nay, phải thực hiện tốt các giải pháp xây dựng Đảng

về tiềm lực tư tưởng, lý luận, trí tuệ và tổ chức cán bộ; mở rộng công khai và dânchủ trong Đảng; phát huy quyền làm chủ của nhân dân và khối đoàn kết liên minhcông nhân - nông dân - trí thức; giải quyết kịp thời, hiệu quả những nhu cầu bứcxúc chính đáng của nhân dân Những giải pháp mà các tác giả bài viết đề xuấtnhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, củng cố mối quan hệ Đảng với nhân dântrong giai đoạn hiện nay là tài liệu rất bổ ích cần được tham khảo cho luận án

1.1.3 Các luận án tiến sĩ

Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về nhữngquyết định của mình là một vấn đề mới được đưa vào Hiến pháp năm 2013, nênđến nay chưa có luận án tiến sĩ nào nghiên cứu vấn đề này Liên quan đến vấn đềnghiên cứu, có thể kể đến một số luận án tiến sĩ chuyên ngành và liên ngành đềcập đến việc thực hiện nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân haynghiên cứu về tính chính đáng của Đảng Cộng sản cầm quyền ở Việt Nam

-Trần Quang Cảnh, Đổi mới phương thức lãnh đạo của huyện ủy đối với chính quyền huyện ở đồng bằng sông Hồng giai đoạn hiện nay [11] Tác giả đã luận giải

những vấn đề lý luận và thực tiễn về PTLĐ của huyện ủy đối với chính quyềnhuyện; đánh giá thực trạng việc đổi mới PTLĐ của huyện ủy đối với chínhquyền huyện ở đồng bằng sông Hồng trong thời gian qua và đề xuất những giảipháp chủ yếu để tiếp tục đổi mới PTLĐ của các huyện ủy đối với chính quyềnhuyện ở đồng bằng sông Hồng trong giai đoạn hiện nay

-Trần Thị Hương, Thực hiện nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân trong giai đoạn hiện nay [52] Tác giả đã luận giải những vấn đề lý luận về

nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân; đánh giá thực trạng việc thựchiện nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân và đề xuất những giải phápchủ yếu để thực hiện tốt nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân.

-Nguyễn Văn Quang, Tính chính đáng của Đảng Cộng sản cầm quyền ở Việt Nam

[118] Tác giả đã luận giải những vấn đề lý luận về tính chính đáng chính trị, tínhchính đáng của ĐCSVN cầm quyền; phân tích, đưa ra những nhận xét về tínhchính đáng của ĐCSVN cầm quyền qua các thời kỳ lịch sử; nghiên cứu kinhnghiệm xây dựng tính chính đáng trong cầm quyền của một số đảng chính trị trênthế giới, từ đó rút ra một số bài học có giá trị tham khảo đối với ĐCSVN; chỉ ramột số hạn chế trong duy trì tính chính đáng của ĐCSVN hiện nay và đề xuất một

số giải pháp nhằm nâng cao tính chính đáng trong cầm quyền của ĐCSVN thời giantới

1.2 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI

-Hạ Quốc Cường, Không ngừng nâng cao trình độ lãnh đạo và trình độ cầm quyền, tăng cường năng lực chống tha hóa, phòng biến chất và chống rủi ro [60].

Tác giả bài viết đã phân tích quá trình đổi mới công tác xây dựng Đảng của ĐảngCộng sản Trung Quốc và chỉ rõ hai vấn đề lớn mang tính lịch sử cần giải quyết, đólà: (1) Làm thế nào để nâng cao hơn nữa trình độ lãnh đạo và trình độ cầm quyềncủa Đảng (2) Làm thế nào để tăng cường hơn nữa năng lực chống tha hóa,phòng biến chất và chống rủi ro? Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất những giải pháp

chủ yếu: một là, tuân theo đường lối cơ bản của Đảng, nắm vững nhiệm vụ trung

tâm của Đảng, kết hợp chặt chẽ với thực tiễn vĩ đại xây dựng CNXH mang đặc

sắc Trung Quốc nhằm đẩy mạnh công trình vĩ đại mới về xây dựng Đảng; hai là,

đặt lên vị trí hàng đầu việc kiên trì tăng cường xây dựng tư tưởng lý luận, khôngngừng đẩy mạnh sáng tạo lý luận, dùng chủ nghĩa Mác đang phát triển để chỉ đạo

xây dựng Đảng; ba là, luôn luôn nắm chắc khâu quan trọng là xây dựng đội ngũ

cán bộ tố chất cao, coi trọng cao độ việc xây dựng đội ngũ nhân tài, ra sức tăngcường xây dựng ban lãnh đạo, cố gắng hình thành tầng lớp lãnh đạo các cấp hăng

hái, sôi nổi, phấn đấu thành đạt; bốn là, coi trọng cao độ việc xây dựng tổ chức cơ

sở đảng, kiên trì không buông lỏng việc nắm cơ sở và đặt nền móng, khôngngừng tăng cường cơ sở giai cấp của Đảng và mở rộng

cơ sở quần chúng của Đảng; năm là, xoay quanh vấn đề hạt nhân là giữ gìn mối

quan hệ máu thịt giữa Đảng với quần chúng nhân dân, tăng cường và cải tiếntoàn diện việc xây dựng tác phong của Đảng, đi sâu xây dựng tác phong của

Đảng, xây dựng liêm chính và đấu tranh chống tham nhũng; sáu là, tăng cường

xây dựng chế độ, kiên trì không mệt mỏi đẩy mạnh cải cách chế độ trong Đảng,thúc đẩy và đảm bảo cho việc xây dựng Đảng bằng chế độ

-Chu Húc Đông, Kiên trì phương châm quản lý Đảng nghiêm minh, triển khai cuộc xây dựng Đảng phong liêm chính và đấu tranh chống tham nhũng [60] Tác giả

đã phân tích nguyên nhân chủ yếu dẫn tới hiện tượng tham nhũng dễ nảy sinh vànảy sinh nhiều trên một số lĩnh vực trong giai đoạn hiện nay ở Trung Quốc Đồngthời, tác giả đề xuất các biện pháp chính và hiệu quả triển khai xây dựng Đảng

phong liêm chính và đấu tranh chống tham nhũng: một là, đẩy mạnh xây dựng tư

tưởng chính trị; không ngừng tăng cường tính tự giác của cán bộ lãnh đạo, đảng

viên về hành chính liêm khiết; hai là, điều tra và xử lý các vụ án lớn và án quan

trọng, chỉnh đốn nghiêm túc kỷ luật đảng và pháp luật của Nhà nước, xử lý

nghiêm theo pháp luật một loạt kẻ tham nhũng; ba là, uốn nắn tác phong không lành mạnh; năm là, tăng cường xây dựng văn bản pháp quy và quy chế liêm chính, đảm bảo việc chống tham nhũng được thực hiện; sáu là, tăng cường công tác chữa trị từ đầu nguồn, từng bước xóa bỏ mảnh đất nảy sinh tham nhũng; bảy là,

tăng cường giám sát dân chủ, thúc đẩy quyền lực vận hành theo nền nếp quyphạm Đồng thời, tác giả rút ra những kinh nghiệm chủ yếu về xây dựng Đảng

phong liêm chính và công tác chống tham nhũng với “bảy kiên trì”: một là, kiên

trì sự lănh đạo của Đảng Cộng sản, bám chặt nhiệm vụ phát triển - nhiệm vụ

quan trọng hàng đầu của Đảng cầm quyền và chấn hưng đất nước; hai là, kiên trì

quản lý Đảng nghiêm minh, trước hết phải quản lý tốt ban lãnh đạo và cán bộ lãnh

đạo; ba là, kiên trì cục diện chống tham nhũng với nội dung chính là cán bộ lãnh

đạo liêm khiết, tự giác, kỷ luật, điều tra và xử lý vụ án lớn và án quan trọng, uốn

nắn tác phong không lành mạnh; bốn là, kiên trì trị cả ngọn lẫn gốc, không ngừng xóa bỏ mảnh đất nảy sinh hiện tượng tham nhũng; năm là, kiên trì giữ thái độ thận trọng khi xử lý người, thực sự cầu thị, phân biệt đối xử; sáu là, kiên trì đường lối

quần chúng của Đảng, phát triển dân chủ xã hội

chủ nghĩa, tăng cường ràng buộc và giám sát quyền lực từ quyết sách và thi

hành; bảy là, kiên trì liêm chính xây dựng pháp luật, giáo dục tuân thủ pháp luật

và kiểm tra hành pháp, làm cho công tác xây dựng Đảng liêm chính và đấu tranhchống tham nhũng bước đi vào con đường pháp chế hóa

-Khương Dược, Nghiên cứu vấn đề quy luật cầm quyền và xây dựng Đảng cầm quyền [123] Tác giả đã lý giải một số vấn đề đặt ra đối với đảng cầm quyền, đó là: một là, làm thế nào để củng cố và mở rộng nền tảng xã hội của Đảng, giành lấy

sự ủng hộ rộng rãi hơn; hai là, làm thế nào để tăng cường việc giành lấy lòng dân bằng chính sách và thành tích chính trị khi đứng trước khó khăn về ý thức hệ; ba

là, làm thế nào để tìm kiếm sự cân bằng giữa hiệu quả và công bằng, nhằm thực hiện kinh tế phát triển bền vững và xã hội hài hòa; bốn là, làm thế nào để mở rộng

dân chủ trong Đảng và dân chủ xã hội, nâng cao sức cuốn hút và sức ảnh hưởng

của Đảng; năm là, làm thế nào để chống tham nhũng, đề xướng liêm khiết, duy trì hình tượng công chúng trong sạch liêm khiết; sáu là, làm thế nào để ứng phó với

thách thức của phương tiện thông tin đại chúng, học biết kiếm tồn tại, tìm kiếm pháttriển trong điều kiện xã hội thông tin Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất: một chính đảng

có thể duy trì địa vị cầm quyền hay không là do năng lực quản lý và điều hành đấtnước, có được sự tín nhiệm và ủng hộ của dân chúng hay không Giành lấy lòng dân,giành được sự ủng hộ của quần chúng nhân dân cũng chính là vấn đề giải quyếttính hợp pháp chính trị của đảng cầm quyền

-Lưu Văn Sơn, Kiên trì quan điểm nhân dân là tối thượng, thiết thực làm tốt công tác quần chúng trong tình hình mới [60] Tác giả cho rằng, trước tình hình mới và

nhiệm vụ mới, cần nắm vững quy luật của công tác quần chúng, kế thừa và pháthuy truyền thống tốt đẹp của Đảng Cộng sản Trung Quốc, kiên trì quan điểm nhândân là tối thượng, quan điểm duy vật lịch sử nhân dân là anh hùng chân chính,quan điểm xây dựng Đảng vì công bằng, cầm quyền vì nhân dân, trả lời tốt ba câuhỏi “vì ai”, “dựa vào ai” và “tôi là ai”, tạo dựng cơ sở quần chúng và cội nguồnsức mạnh rộng rãi nhất, đáng tin cậy nhất, vững chắc nhất cho sự nghiệp chung

của Trung Quốc Đồng thời, tác giả đưa ra các quan điểm: một là, xây dựng quan

điểm quần chúng đúng đắn, thắc chặt sợi dây tình cảm gắn kết với quần chúngnhân dân, tạo nền tảng tư tưởng vững chắc để làm tốt

công tác quần chúng; hai là, luôn giữ vững lập trường quần chúng, đề cao tôn

chỉ phục vụ nhân dân, tập trung giải quyết những vấn đề liên quan đến lợi ích

thiết thân của quần chúng nhân dân; ba là, phải đi sâu quán triệt đường lối quần

chúng, kiên trì phương châm chính sách hợp lòng dân, đáp ứng nhu cầu chínhđáng của nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân, phát huy nguồn lực trí tuệ và

sức mạnh của quần chúng nhân dân để phát triển sự nghiệp; bốn là, phải cải tiến

và đổi mới phương thức và phương pháp, sử dụng các hình thức và biện pháp màquần chúng ưa thích, nỗ lực tăng cường tính hướng đích và tính hiệu quả của

công tác quần chúng; năm là, phải xây dựng và kiện toàn chế độ công tác, nâng

cao sức ràng buộc và thực thi của chế độ, tăng cường mức độ quy phạm hóa vàchế độ hóa của công tác quần chúng

-Tổ chuyên đề Ban Nghiên cứu - giảng dạy Xây dựng Đảng, trường Đảng Trung

ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Cu ba về tăng cường mối quan hệ với quần chúng [144] Các tác giả đã đặt ra và trả lời câu

hỏi: là Đảng Cộng sản duy nhất cầm quyền ở Tây bán cầu, vì sao Đảng Cộng sản

Cu ba vẫn bảo vệ được CNXH, vẫn duy trì được vị trí cầm quyền của Đảng trongđiều kiện hết sức khó khăn Nguyên nhân căn bản nhất là Đảng Cộng sản Cu ba đãbiết coi trọng mối liên hệ với quần chúng nhân dân, không ngừng củng cố địa vịcầm quyền của Đảng, làm cho Đảng tràn đầy sức sống Đảng Cộng sản Cu ba đã đề

ra nguyên tắc “bốn tất cả” và định ra một loạt chính sách và biện pháp đảm bảo chắcchắn cho sự liên hệ mật thiết giữa Đảng với quần chúng nhân dân Những chính sách

cụ thể của Đảng Cộng sản Cu ba cùng với nguyên tắc “bốn tất cả” đã tạo ra sự gắnbó,liên hệ chặt chẽ giữa Đảng Cộng sản và nhân dân Cu ba, là bài học kinh nghiệmquý giá đối với các đảng cộng sản cầm quyền

-Trương Văn Hồng, Kinh nghiệm của Đảng Dân chủ - xã hội Đức trong xử lý quan

hệ với quần chúng [48] Bài viết chia thành ba phần lớn: 1 Tư tưởng và đặc điểm

tổ chức của Đảng Dân chủ - xã hội Đức (SPD); 2 Duy trì đoàn kết trong Đảng vàhình thức liên hệ giữa Đảng với cử tri; 3 Quan hệ giữa SPD với quần chúngtruyền thống của Đảng trước những thách thức Để duy trì đoàn kết trong Đảng và

hình thức liên hệ giữa Đảng với cử tri, SPD áp dụng các biện pháp sau: một là,

ra sức tận dụng các phương tiện truyền thông để tuyên truyền

chủ trương, chính sách, rút ngắn khoảng cách với dân chúng; hai là, triển khai

thảo luận rộng rãi Cương lĩnh của Đảng, nhằm làm cho Cương lĩnh và chính

sách phù hợp với yêu cầu của thời đại; ba là, khởi xướng và thực hiện “mạng internet của Đảng” và “chế độ đảng viên theo hạng mục”; bốn là, thiết lập quan

hệ bạn bè với công đoàn, tìm kiếm sự ủng hộ của công đoàn Về mối quan hệgiữa SPD và quần chúng truyền thống của Đảng trước những thách thức, bài viếtđánh giá các biện pháp cải cách triệt để đối với chế độ phúc lợi của Chính phủ

“liên minh Đỏ - Xanh” giữa SPD và Đảng Xanh đã đụng chạm đến lợi ích của đa

số dân cư trong xã hội Đức, đồng thời đặt ra thách thức không nhỏ đối với “nhànước phúc lợi chung” Để giành được sự ủng hộ rộng rãi hơn đối với cải cách,ban lãnh đạo SPD không ngừng sử dụng các phương thức đối thoại trên truyềnhình, tranh luận ở nghị viện, trả lời phỏng vấn cho giới truyền thông đại chúng,hiệu triệu đảng viên của SPD Ngoài ra, SPD còn tăng cường quan hệ gắn bó với

tổ chức công đoàn, từng bước thuyết phục công đoàn không trương biều ngữphản đối cải cách Đến đầu năm 2005, đại bộ phận dân chúng Đức đã cơ bảnchấp nhận cải cách phúc lợi và chính sách cải cách thị trường lao động việc làmcủa Chính phủ liên minh Đỏ - Xanh Tuy nhiên, kế hoạch cải cách đã làm suylàm cơ sở quần chúng của SPD, từ đó đặt ra vấn đề đối với SPD cầm quyền làphải làm thế nào để tuyên truyền tốt chính sách của mình, đồng thời tăng cườnggắn kết với tầng lớp xã hội bị ảnh hưởng tiêu cực từ cải cách

1.3 KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN SẼ TẬP TRUNG GIẢI QUYẾT

1.3.1.Khái quát kết quả nghiên cứu các công trình có liên quan đến đề tài

Các đề tài khoa học, các công trình nghiên cứu, bài viết được công bố đãnghiên cứu dưới nhiều góc độ và cách tiếp cận khác nhau, đạt được nhiều kếtquả lý luận và thực tiễn quan trọng

Một là, về mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa Đảng với nhân dân;

Hai là, về Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật;

Ba là, về vị trí, vai trò lãnh đạo, cầm quyền và đổi mới PTLĐ, cầm quyền

của ĐCSVN

Mỗi công trình, do xuất phát từ mục tiêu, phương pháp tiếp cận và giớihạn phạm vi của mình, nên chỉ giải quyết một số nội dung nhất định Hầu hết cáccông trình nghiên cứu chỉ đề cập đến mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân; nộidung, PTLĐ, cầm quyền của Đảng Đây là nguồn tư liệu quý được kế thừa khitriển khai nghiên cứu đề tài luận án Tác giả cầu thị, nhưng cũng luôn bám sát đềtài và cách tiếp cận khoa học riêng để tiếp thu các giá trị có thể tham khảo được

từ các công trình đã khảo cứu này trong quá trình triển khai đề tài luận án

Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu vấn

đề ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình dướigóc nhìn của khoa học chính trị, chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyềnnhà nước

1.3.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Một là, làm rõ cơ sở lý luận việc ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân

dân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay, từ đó đưa ra quanniệm, nội dung và cơ chế Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyếtđịnh của mình

Hai là, nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng việc ĐCSVN chịu

trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình qua các giai đoạncách mạng, trọng tâm là thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước hiện nay

Ba là, nêu ra những yêu cầu và giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt việc

ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình tronggiai đoạn hiện nay

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHỦ YẾU VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN VỀ NHỮNG QUYẾT

ĐỊNH CỦA MÌNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẢNG CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN VỀ NHỮNG QUYẾT ĐỊNH CỦA MÌNH

2.1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về đảng cộng sản chịu

trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình

2.1.1.1 Quan điểm của C Mác và Ph Ăngghen về trách nhiệm trước nhân dân của

đảng cộng sản đối với những quyết định của mình

C Mác và Ph Ăngghen là những nhà sáng lập CNXH khoa học, đồngthời là người đặt nền móng lý luận về Đảng Cộng sản Tuy nhiên, học thuyết của

C Mác và Ph Ăngghen được xây dựng trong điều kiện chủ nghĩa tư bản pháttriển ở giai đoạn tự do cạnh tranh và giai cấp vô sản chưa nắm được chính quyền

ở bất cứ quốc gia nào, đảng cộng sản chưa trở thành đảng cầm quyền Trongđiều kiện lịch sử ấy, hệ thống lý luận của các ông chỉ giới hạn ở các vấn đề sau:

một là, xây dựng đảng cộng sản trở thành đội tiên phong của giai cấp vô sản, vừa mang tính dân tộc, vừa mang tính quốc tế; hai là, chỉ ra sứ mệnh của Đảng là tổ

chức những người vô sản thành một giai cấp và tổ chức giai cấp ấy thành giaicấp thống trị thông qua cuộc đấu tranh giai cấp nhằm lật đổ nhà nước tư sản, xâydựng nhà nước của giai cấp vô sản, nhà nước kiểu mới XHCN, khi trở thành đảngcầm quyền, đảng lãnh đạo nhà nước xây dựng CNXH và chủ nghĩa cộng sản

Trong tác phẩm Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, C Mác đã

trình bày có hệ thống quan điểm của ông về dân chủ và nhà nước, trong đó nhândân là chủ thể đích thực của nhà nước Do vậy, xét về thực chất, nhà nước không

có chủ quyền mà chỉ nhân dân mới có chủ quyền Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, hai ông đã đề cập sứ mệnh của đảng cộng sản là phải tổ chức giai cấp

vô sản thành giai cấp thống trị Trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức, hai ông đã đề

cập hình thức tổ chức như vậy - hình thức mà nhờ đó những cá nhân thống trị vềmặt kinh tế được tổ chức thành giai cấp và bảo đảm cho giai cấp này trở thành

giai cấp thống trị xã hội Đó chính là nhà nước vô sản Song, vào thời các ông,nhà nước vô sản chưa trở thành một hiện thực xã hội, chỉ là một xu hướng tấtyếu, là vấn đề có tính quy luật, kết quả của sự thay thế chế độ tư bản chủ nghĩabằng chế độ XHCN Ngày 18-3-1871, Công xã Pari ra đời sau khi C Mác và Ph.

Ăngghen viết Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản 23 năm, nhưng chỉ tồn tại trong

72 ngày Trong tác phẩm Nội chiến ở Pháp được C Mác viết để tổng kết kinh

nghiệm Công xã và đi đến khẳng định: Công xã là hình thức nhà nước vô sảnđầu tiên trên thế giới, với những đặc trưng kiểu mới mà bất kỳ nhà nước nàotừng tồn tại trong lịch sử đều không thể có được Tổng kết của C Mác về Công

xã Pari tập trung vào các vấn đề chủ yếu, đó là: Một là, Công xã là việc xã hội

đoạt lại quyền lực nhà nước, tức là việc bản thân quần chúng nhân dân đoạt lạiquyền lực nhà nước; tổ chức công xã là một cơ cấu có quy mô của quyền lực nhà

nước, với sự phân công lao động một cách có hệ thống và có cấp bậc Hai là,

Công xã đã để lại một bài học kiểu mẫu về nhà nước của giai cấp vô sản: bài học

về thực hành nền chuyên chính vô sản Công xã là hình thức chính trị của sự giảiphóng xã hội của người lao động Về bản chất, Công xã là chính phủ của giai cấpcông nhân, chính phủ quốc dân chân chính và mang tính chất quốc tế, đại diệncho toàn thể lợi ích dân tộc; là hình thức chính trị rốt cuộc đã tìm ra được khiếncho có thể thực hiện được việc giải phóng người lao động về mặt kinh tế Vềnguyên tắc tổ chức, Công xã để lại hai kinh nghiệm lớn là: xây dựng trên nguyêntắc phổ thông đầu phiếu và tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ Về chứcnăng, nhiệm vụ, Công xã đã để lại bài học về tổ chức xây dựng xã hội mới và vềchức năng bạo lực, trấn áp Công xã không phải là một cơ quan đại nghị, mà làmột tập thể hành động, vừa lập pháp, vừa hành pháp Về hình thức nhà nước,

Công xã là một hình thức chính trị linh hoạt đến cao độ Ba là, các thành viên

của Công xã đều là đại biểu của giai cấp công nhân, nếu không phải là công nhânthì phải được công nhân thừa nhận Công xã phải tổ chức lực lượng trên cơ sởđoàn kết công nông, dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân để tạo ra bạo lựccách mạng giữ vững và củng cố thành quả cách mạng Công xã đã nêu lên mộtbài học về sự tất yếu phải có sự lãnh đạo thống nhất của chính đảng của giai cấpcông nhân, sự tất yếu phải xây dựng được khối liên minh công - nông và sự đoàn

kết quốc tế, Công xã thất bại vì nó không có một đảng thống nhất lãnh đạo Bốn

là, xóa bỏ chế độ phổ thông đầu phiếu tư sản, chế độ đại nghị tư sản, là những

hình thức dân chủ nô dịch quần chúng lao động, bởi nó chỉ cho phép nhân dân

“cứ sau ba năm hoặc năm năm lại phải đi lựa chọn ai là người thống trị mình”,xây dựng nghị viện vô sản, trong đó các đại biểu vừa lập pháp, vừa hành pháp,thực sự là đại diện chân chính của mọi tầng lớp; áp dụng đồng bộ các biện phápcải biến xã hội, cải tạo kinh tế, giữ gìn an ninh công cộng, bảo vệ lợi ích của giai

cấp công nhân, nông dân và những người lao động Năm là, Công xã thực hiện

nguyên tắc công khai, công bố tất cả những báo cáo hội nghị của mình, thôngbáo tất cả các hoạt động của mình, nói cho công chúng tất cả những khuyết điểmcủa mình; đồng thời, đặc quyền quản lý nhà nước của những kẻ có của, lôi cuốn

tất cả những người lao động tham gia quản lý Sáu là, những ủy viên công xã

-những đảng viên cộng sản - là -những người kiên quyết cách mạng nhất, thông minhnhất, trung thực nhất, dũng cảm nhất, là linh hồn của Công xã, là lãnh tụ của đảng

Những tổng kết nêu trên của C Mác về Công xã Pari và những vấn đề lýluận khác trong ba bộ phận cấu thành học thuyết khoa học của C Mác và Ph.Ăngghen đã đặt cơ sở lý luận gốc cho việc xây dựng đảng cộng sản, xây dựngnhà nước vô sản, xác lập thẩm quyền và trách nhiệm của Đảng và Nhà nướctrong việc thực hiện quyền lực của nhân dân sau khi giai cấp vô sản giành đượcchính quyền

2.1.1.2 Quan điểm của V.I Lênin về trách nhiệm trước nhân dân của đảng cộng sản

đối với những quyết định của mình

Một là, trách nhiệm trước hết của đảng cộng sản là đề ra Cương lĩnh, đường lối đúng đắn, nhưng không quyết định thay những công việc của Nhà nước.

Thời đại của V.I Lênin là thời đại mà chủ nghĩa tư bản phát triển thànhchủ nghĩa tư bản độc quyền, chủ nghĩa đế quốc, thời đại quá độ lên CNXH mởđầu là Cách mạng XHCN Tháng Mười Nga vĩ đại V.I Lênin có điều kiện thực

tế để nêu ra quan điểm của mình về quan hệ giữa Đảng với nhân dân, tráchnhiệm của Đảng trước nhân dân khi đã có chính quyền của nhân dân Với quan

niệm tổng quát đảng là “trí tuệ, danh dự và lương tâm của thời đại chúng ta” [72,

tr.122], Người xác định, trách nhiệm trước hết của Đảng là đề ra Cương lĩnh,

đường lối đúng đắn: “trong nước cộng hòa của chúng ta, không có một vấn đềchính trị hay tổ chức quan trọng nào do một cơ quan nhà nước giải quyết mà lạikhông có chỉ thị của Ban chấp hành trung ương đảng" [77, tr.38]; “Đảng ta làmột đảng cầm quyền và những quyết định do đại hội của đảng thông qua lànhững điều mà toàn nước Cộng hòa phải tuân theo” [79, tr.74] Đối với Nhànước, Đảng phải "đưa ra Cương lĩnh của Chính quyền Xô viết Việc nói rõ đặcđiểm của kiểu nhà nước mới phải chiếm một địa vị quan trọng trong cương lĩnhcủa chúng ta" [73, tr.69].

Tuy nhiên, trong điều kiện có chính quyền, trách nhiệm của Đảng chỉ thểhiện quan điểm, đường lối chính trị chung, cơ bản, còn việc quyết định cụ thểcác vấn đề về kinh tế - xã hội (KT-XH), luật pháp thuộc thẩm quyền, tráchnhiệm của các cơ quan nhà nước V.I Lênin viết: “nếu tưởng rằng đại hội này cóthể giải quyết được vấn đề thì lầm mất Những quy định về pháp luật của chúng

ta sẽ giải quyết vấn đề ấy, nhiệm vụ của chúng ta chỉ là định đường lối nguyêntắc và nêu ra khẩu hiệu…; cho nên, ở đây, chúng ta cần phải giải quyết vấn đề ấy

về nguyên tắc” [79, tr.74] Đảng có trách nhiệm nặng nề, nhưng Đảng không làmthay trách nhiệm của Nhà nước:

Cần phân định một cách rõ ràng hơn nữa những nhiệm vụ của đảng(và của Ban Chấp hành Trung ương của nó) với nhiệm vụ của Chínhquyền Xô viết; tăng thêm trách nhiệm và tính chủ động cho các cán bộ

Xô viết và các cơ quan Xô viết, còn về đảng thì dành quyền lãnh đạochung công tác của tất cả các cơ quan nhà nước gộp chung lại, màkhông can thiệp một cách quá thường xuyên, không chính quy vàthường là nhỏ nhặt, như hiện nay [81, tr.75]

Hai là, bố trí cán bộ chủ chốt của các cơ quan nhà nước là trách nhiệm quan trọng của đảng cộng sản.

Trong công tác cán bộ, Đảng có trách nhiệm bố trí cán bộ chủ chốt của cơquan nhà nước, coi đó là trách nhiệm quan trọng bậc nhất: “Chừng nào một đảngcầm quyền còn quản lý, chừng nào đảng ấy còn phải giải quyết tất cả mọi vấn đề

và những sự bổ nhiệm khác nhau, thì anh không thể để có tình trạng là việc bổnhiệm các chức vụ nhà nước quan trọng nhất lại do một đảng không lãnh đạo

tiến hành” [78, tr.204-205] Trách nhiệm của Đảng là phát hiện, lựa chọn, đàotạo, rèn luyện, thử thách và bố trí cán bộ đảng tham gia quản lý nhà nước.

V.I Lênin đặc biệt quan tâm đến vấn đề trách nhiệm cá nhân của các cán

bộ lãnh đạo đảng, của các đảng viên công tác trong các cơ quan chính quyền.Trách nhiệm của đảng viên là phải thể hiện được tính tiên phong trước quầnchúng trong công việc được đảm nhiệm, phải nhận và hoàn thành tốt nhất nhiệm

vụ của mình:

Không có gì có thể làm tăng thêm uy tín của đảng cộng sản ở thành thị,nâng cao lòng kính phục của những công nhân ngoài đảng đối với nhữngngười cộng sản,… một khi những người công nhân ngoài đảng trên thực

tế đã thấy rằng các đảng viên của đảng cộng sản đang cầm quyền đãgiành lấy những nghĩa vụ của mình, rằng việc những người cộng sản kếtnạp những đảng viên mới vào đảng, không phải là để cho những đảngviên này lợi dụng địa vị của một đảng đang chấp chính để được hưởngnhững lợi lộc nào đó, mà để họ nêu lên những tấm gương lao động thật

sự cộng sản chủ nghĩa, tức là lao động không công [76, tr.428-429]

Ba là, Đảng đề cao trách nhiệm cá nhân của người lãnh đạo.

Là người đề xướng và kiên định thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ,nhưng V.I Lênin đặc biệt chú trọng vấn đề trách nhiệm cá nhân của người lãnhđạo và phê phán nghiêm khắc tình trạng trách nhiệm chung chung Người phêphán: “Đáng lẽ phải chịu trách nhiệm về công việc của mình…, với ý thức rằngchính mình là người chịu trách nhiệm, thì người ta lại nấp sau các ban Đếnthánh cũng không biết đâu mà lần trong các ban đó, không thể nào mà tìm rađược người chịu trách nhiệm cả; mọi cái đều rối tung và cuối cùng người ta đưa

ra một nghị quyết trong đó tất cả mọi người đều chịu trách nhiệm” [81, tr.138].Rốt cuộc theo V.I Lênin - “điều quan trọng nhất là phải đạt bằng được việc cánhân chịu trách nhiệm” [82, tr.399]

Trong tác phẩm Về công đoàn, về tình hình trước mắt và về những sai lầm của đồng chí Tơ-rốt-xki viết ngày 30-12-1920, V.I Lênin khẳng định:

Một người lãnh đạo chính trị không những phải chịu trách nhiệm về cáchmình lãnh đạo, mà còn phải chịu trách nhiệm về hành động của những

người dưới quyền mình nữa Đôi khi người lãnh đạo không biết nhữnghành động đó, thường là không muốn cho những hành động đó xảy ra,nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm về những hành động đó [78, tr.269].Theo V.I Lênin, cán bộ lãnh đạo đảng không phải không có trách nhiệmtrước những hạn chế, sai lầm của cơ quan nhà nước: “Cần phải nhớ rằng mộtngười lãnh đạo chính trị không những phải chịu trách nhiệm về chính sách củachính mình, mà còn phải chịu trách nhiệm về hành động của những người dướiquyền mình nữa” [78, tr.273].

Trong bản sơ thảo lần đầu bài “Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô viết” viết tháng 3-1918, V.I Lênin đề xuất: “muốn tránh được cái tình

trạng hiện nay khiến chúng ta rất khổ tâm là người lãnh đạo nhiều nhưng không

có ai chịu trách nhiệm, thì chúng ta phải biết thật rõ ràng xem, đối với mỗi chức

vụ, thì cụ thể những ai đã được bầu lên giữ chức vụ lãnh đạo và phải chịu tráchnhiệm về sự hoạt động của toàn bộ bộ máy kinh tế” [73, tr.193-194]

Bốn là, đảng cộng sản phải công khai nhận sai lầm, khuyết điểm của mình trước nhân dân.

Theo V.I Lênin, một trong những trách nhiệm của Đảng trước nhân dân

là Đảng phải dũng cảm, công khai nhận sai lầm, khuyết điểm của mình

Hầu như trong phần lớn trường hợp, những nhà chính trị, khi đã thấyrằng đường lối của mình là sai lầm, đều tìm hết cách để che đậy, giấugiếm sự chuyển hướng của họ, để “bịa ra” những lý do ít nhiều chẳng ănnhập gì với vấn đề cả, Công khai và thành thực thú nhận sai lầm chínhtrị của mình, bản thân việc đó đã là một hành vi chính trị lớn rồi…Thành thực thừa nhận một sai lầm chính trị là hết sức có lợi về mặt chínhtrị cho nhiều người, nếu đó là sai lầm chung của toàn bộ những đảngtrước kia có ảnh hưởng đối với quần chúng [74, tr.224-225]

Trong tác phẩm Bệnh ấu trĩ “tả khuynh” trong phong trào cộng sản, V.I.

Lênin khẳng định rõ: “Thái độ của một chính đảng trước những sai lầm của mình

là một trong những tiêu chuẩn quan trọng nhất và chắc chắn nhất để xét xem

đảng ấy có nghiêm túc không và có thực sự làm tròn nghĩa vụ của mình đối với giai cấp mình và đối với quần chúng lao động không Công khai thừa nhận sai

lầm, tìm ra nguyên nhân sai lầm, phân tích hoàn cảnh đã đẻ ra sai lầm, nghiêncứu cẩn thận những biện pháp để sửa chữa sai lầm ấy, đó là dấu hiệu chứng tỏ mộtđảng nghiêm túc, đó là đảng làm tròn nghĩa vụ của mình” [77, tr.51] Không nênche giấu sai lầm, trái lại Đảng tuyên bố công khai là Đảng đã phạm sai lầm có nghĩa

là từ nay về sau Đảng chúng ta sẽ không tái phạm những sai lầm tương tự nữa.Đảng cũng không ngại phải thừa nhận các thất bại của mình, vì điều đó sẽ cung cấpcho Đảng những bài học bổ ích: “Hôm nay chúng ta sẽ không bao giờ học đượccách giải quyết những nhiệm vụ của mình bằng những phương pháp mới, nếu nhưkinh nghiệm ngày hôm qua đã không mở mắt cho chúng ta thấy những sai lầm củanhững phương pháp cũ” [80, tr.255]; “không nên sợ phải thừa nhận những thất bại,

mà ngược lại mới đúng; chỉ khi nào chúng ta không sợ thừa nhận những thất bại vànhững thiếu sót của mình, chỉ khi nào chúng ta nhìn thẳng vào sự thật, dù là sự thậtđáng buồn đi nữa, chỉ khi đó chúng ta mới học được cách chiến thắng” [80, tr.376]

Vấn đề phức tạp nhất là trách nhiệm pháp lý của đảng viên khi có saiphạm Chính V.I Lênin đã đưa ra câu trả lời: “Tòa án phải trừng phạt các đảng

viên cộng sản một cách nghiêm khắc hơn là đối với những người không phải là

đảng viên cộng sản Nếu không chấp hành chỉ thị này, các thẩm phán nhân dân và

các ủy viên ban lãnh đạo Bộ dân ủy tư pháp sẽ bị đuổi ra khỏi cơ quan làm việc

[81, tr.64] Thậm chí, V.I Lênin còn thể hiện rõ thái độ: “Thật quá ư nhục nhã và

kỳ quái: một đảng cầm quyền lại bảo vệ những tên vô lại “của mình”” [81, tr.65]

2.1.2 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về trách nhiệm trước nhân

dân của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với những quyết định của mình

Một là, Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân vì Đảng là của dân tộc.

Quan điểm của Hồ Chí Minh về ĐCSVN là Đảng của giai cấp công nhân,đồng thời là Đảng của dân tộc Việt Nam vừa khẳng định bản chất giai cấp côngnhân của Đảng theo chủ nghĩa Mác - Lênin, vừa thể hiện được nét đặc thù củaĐảng ta - một Đảng ra đời từ phong trào công nhân và phong trào yêu nước củadân tộc ở một nước thuộc địa nửa phong kiến Ngay từ khi mới ra đời, ĐCSVN

đã gắn bó mật thiết với nhân dân lao động và dân tộc, hòa mình cùng dân tộc,gắn bó với sứ mệnh của dân tộc; kết hợp giữa giai cấp và dân tộc, dân tộc vớithời đại, giữa chủ nghĩa yêu nước chân chính và chủ nghĩa quốc tế vô sản

Hai là, Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân vì toàn bộ quyền lực là của nhân dân, Nhà nước là của nhân dân.

Những tư tưởng của Hồ Chí Minh về trách nhiệm của Đảng đối với nhữngquyết định của mình xuất phát từ nguyên tắc toàn bộ quyền lực là của nhân dân,

thuộc về nhân dân, thể hiện tập trung ở nhiều nội dung quan trọng Trước hết,

toàn bộ quyền lực là của nhân dân; sức mạnh, lực lượng là ở nơi dân; sự nghiệpcách mạng thành công hay thất bại cũng là do dân; trọng dân, học dân, lấy trí vàlực của dân để lo cho dân; lo dân sinh, dân trí, dân quyền, lo cho dân tộc độc lập,đất nước hùng cường là sự nghiệp, trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và nhân

dân Thứ hai, trách nhiệm của Đảng và Nhà nước được thực hiện bằng một đội

ngũ cán bộ có đức, có tài, trong đó đức là gốc; đó là những công bộc của dân, tậntâm tận lực phục vụ nhân dân, việc gì có lợi cho dân phải ra sức làm, việc gì cóhại cho nhân dân phải ra sức tránh; nhân dân không tin, không dùng thì phải từ

chức Thứ ba, thẩm quyền của Đảng là thẩm quyền của “người chèo lái con

thuyền cách mạng”, còn thẩm quyền của Nhà nước là những việc cụ thể mà Nhànước phải làm để phục vụ nhân dân, để thực hiện thẩm quyền của Đảng cầm

quyền, theo định hướng của Đảng Thứ tư, trách nhiệm của Đảng và Nhà nước

phải trên cơ sở một nền pháp trị dân chủ, làm cho pháp luật bảo hộ hiệu quảquyền con người, thực hiện quyền tự do dân chủ của công dân; thực hiện mộtđảng, một nhà nước hợp hiến, hợp pháp, vừa chăm lo xây dựng và hoàn thiệnpháp luật theo đường lối của Đảng, vừa làm cho mọi việc đảng, mọi việc nhànước đều phải tuân thủ luật pháp

Nhân dân - theo quan niệm của Hồ Chí Minh - là toàn thể nhân dân ViệtNam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo Hồ ChíMinh cho rằng: “Trong bầu trời không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết củanhân dân” [105, tr.453]

Hồ Chí Minh quan niệm: nhân dân là nguồn gốc của quyền lực Chính từquan niệm ấy mà trong Hiến pháp đầu tiên của nước ta (Hiến pháp năm 1946) doChủ tịch Hồ Chí Minh đích thân soạn thảo đã khẳng định: Tất cả quyền bínhtrong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gáitrai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo [100, tr.6] Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kế thừa

tư tưởng “dân là gốc” trong truyền thống ở Việt Nam và những tư tưởng hiện đại

về dân chủ, đặc biệt là kế thừa về dân chủ của chủ nghĩa Mác - Lênin Kế thừa tưtường của các nhà sáng lập CNXH khoa học, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ:

“Nước ta là một nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do nhân dân làm chủ” [104,tr.258] Giải thích rõ nước ta là nước dân chủ, Hồ Chí Minh đã viết:

… Nước ta là nước dân chủ

Bao nhiêu lợi ích đều vì dân.

Bao nhiêu quyền hạn đều của dân.

Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân.

Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân

Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra

Đoàn thể từ trung ương đến xã do dân tổ chức nên.

Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân [101, tr.232].

Theo Hồ Chí Minh, Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ngay khi rađời là nhà nước dân chủ kiểu mới - nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhândân Nhà nước của dân - theo Hồ Chí Minh - nghĩa là: tất cả quyền bính đềuthuộc về nhân dân, những vấn đề quan hệ vận mệnh quốc gia do nhân dân phánquyết, nhân dân phải là người thực hiện quyền lực, hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếpthông qua các đại biểu của mình Nhân dân bầu ra người đại diện cho mình và cóquyền bãi miễn nếu họ không còn xứng đáng Theo Người, để nhân dân thực hiệnđược quyền lực của mình thì Nhà nước ta phải phải phát triển quyền dân chủ sinhhoạt chính trị toàn diện, làm cho mọi công dân Việt Nam thực sự tham gia vàocông việc của Nhà nước

Nội dung quan trọng của NNPQ là khẳng định cội nguồn quyền lực nhànước là ở nhân dân, trong đó nhà nước là của nhân dân, chứ không phải nhândân là của Nhà nước Trong bài nói chuyện với các đại biểu thân sĩ, trí thức, phúhào tỉnh Thanh Hóa ngày 20-02-1947, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Chính phủ Cộnghòa dân chủ là gì? Là đầy tớ chung của dân, từ Chủ tịch toàn quốc đến làng, Dân

là chủ thì Chính phủ phải là đầy tớ… Nếu Chính phủ làm hại đến dân thì dân cóquyền đuổi Chính phủ” [100, tr.74-75] Đó là cách diễn đạt ngắn gọn, đơn giản,nhưng đẩy đủ quan điểm “quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân”

Ba là, Đảng phải chịu trách nhiệm toàn diện, đến cùng trước nhân dân.

Trách nhiệm của Đảng trước nhân dân - theo Hồ Chí Minh - trước hết vàcao cả nhất là Đảng lãnh đạo cuộc cách mạng của nhân dân đi tới thắng lợi giànhlại được độc lập cho Tổ quốc, quyền làm chủ, tự do, ấm no, hạnh phúc của nhândân Sau khi lãnh đạo nhân dân giành được chính quyền, Đảng có trách nhiệmlãnh đạo nhân dân tiến hành công cuộc xây dựng xã hội mới XHCN Trong côngcuộc kiến thiết đất nước, Đảng có trách nhiệm trước nhân dân từ việc lớn đếnviệc nhỏ, từ việc đề ra đường lối đúng, tổ chức nhân dân tiến hành các phongtrào hành động cách mạng đến chăm lo việc ăn ở, đi lại, học hành, thậm chí đến

cả chuyện tương, cà, mắm, muối của nhân dân

Bốn là, Đảng phải nghiêm khắc nhận và sửa chữa khuyết điểm của mình

Đặc biệt, Đảng phải nhận trách nhiệm trước nhân dân về những khuyếtđiểm của mình Người nghiêm khắc nhắc nhở: “Một Đảng mà giấu giếm khuyếtđiểm của mình là một Đảng hỏng Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm củamình, vạch rõ những cái đó, vì đâu mà có khuyết điểm đó, rồi tìm mọi cách để sửachữa khuyết điểm đó Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chânchính” [100, tr.301] Muốn tránh được khuyết điểm, quan trọng nhất là phảinghiêm túc, tự giác thực hiện nguyên tắc tự phê bình và phê bình: “Người cáchmạng và đoàn thể cách mạng cần phê bình và tự phê bình thiết tha như người tacần không khí” [102, tr.114]; “nếu không kiên quyết sửa chữa khuyết điểm của ta,cũng như giấu giếm tật bệnh trong mình, không dám uống thuốc, để bệnh ngàycàng nặng thêm, nguy đến tính mệnh” [100, tr.273] Với cương vị là người đứngđầu Đảng và Nhà nước, Người nêu gương: “Tôi làm điều xấu, các đồng chí trôngthấy, phải phê bình cho tôi sửa chữa ngay Nếu tôi có vết nhọ trên trán, các đồngchí trông thấy, lại lấy cớ “nể Cụ” không nói, là tôi mang nhọ mãi Nhọ ở trêntrán thì không quan trọng, nhưng nếu có vết nhọ ở trong óc, ở tinh thần, màkhông nói cho người ta sửa tức là hại người” [100, tr.260]

2.1.3 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về trách nhiệm của

Đảng trước nhân dân về những quyết định của mình

Trong suốt quá trình cách mạng, từ khi thành lập đến nay, ĐCSVN luônkhẳng định vai trò là đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, lãnh đạo

giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam, thực hiện thắng lợicuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân, đưa cả nước đi lên CNXH, phấn đấu

vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” [27, tr.70].Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng khẳng định: “Đảng Cộng sảnViệt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phongcủa nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi ích củagiai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc” [28, tr.4] Đây là sự bổ sung,phát triển mới nhằm khẳng định bản chất giai cấp công nhân của Đảng, làm rõ hơnmối quan hệ giữa Đảng với giai cấp và dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đảng ta đã trở thành đảng cầmquyền Đảng hoạt động hợp pháp qua các thời kỳ khác nhau, có thời kỳ đa đảng,

có thời kỳ một đảng; có thời kỳ đảng cầm quyền nhưng hoạt động bí mật, có thời

kỳ công khai; có thời kỳ chiến tranh, có thời kỳ hòa bình Ở mỗi thời kỳ, tráchnhiệm của Đảng đều được xác định phù hợp với cương lĩnh của Đảng, đường lốichính trị của Đảng, phát huy được vai trò của Nhà nước, thúc đẩy Nhà nước pháttriển, từ nhà nước dân chủ nhân dân phát triển lên thành nhà nước Cộng hòaXHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

Trong điều kiện mới, sự kiện CNXH ở Liên Xô và các nước Đông Âu sụp

đổ, hệ thống XHCN tan rã, phong trào cộng sản bị chia rẽ, tác động tiêu cực củatoàn cầu hóa đối với các nước đang phát triển ngày càng lớn, Đảng đã ý thứcđược trách nhiệm phải tiến hành đổi mới xã hội, đổi mới Nhà nước, trên cơ sởđổi mới nội dung và PTLĐ của Đảng đối với Nhà nước và xã hội, trong đó xácđịnh rõ, hợp lý, chặt chẽ trách nhiệm của Đảng và Nhà nước trong việc thực hiệnquyền lực của nhân dân là yếu tố quan trọng Thực hiện chủ trương có tính chấtchiến lược ấy, cùng với việc đề ra đường lối đổi mới, xây dựng và thực hiện cáccương lĩnh chính trị của Đảng (Cương lĩnh năm 1991; Cương lĩnh sửa đổi, bổsung năm 2011), các đại hội đảng, các hội nghị BCHTW, BCT các khóa đã luôn

đề cập việc hoàn thiện trách nhiệm của Đảng trên cơ sở các nguyên tắc và quanđiểm lớn

Một là, xác định trong HTCT, Đảng là hạt nhân lãnh đạo, Nhà nước là trụ

cột, thực hiện các chức năng quản lý xã hội Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý là