Bài soạn tich hop, long ghep giao duc su dung nang luong tiet kiem va co hieu qua trong mon khoa hoc cho hsth

Một trong những nội dung quan trọng của Chơng trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả là đa các nội dung về giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả vào hệ

Báo cáo lý thuyết chuyên đề

“dạy tích hợp, lồng ghép giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả cho học sinh tiểu học trong môn khoa học”

Môn: Khoa học

Ngời báo cáo: Trơng Thị Oanh Ngày báo cáo: 22 / 10 / 2010

Giáo viên tổ: 4 - 5

Trờng Tiểu học Hồng Quang

A Đặt vấn đề.

1 Cơ sở lý luận:

Năng lợng là: dạng vật chất có khả năng sinh công bao gồm nguồn năng lợng sơ

cấp: than, dầu, khí đốt và nguồn năng lợng thứ cấp là nhiệt năng, điện năng đợc sinh ra trong quá trình chuyển hoá năng lợng

Sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả là: sử dụng năng lợng một cách hợp

lý, nhằm giảm mức tiêu thụ năng lợng, giảm chi phí năng lợng cho hoạt động của các

phơng tiện, thiết bị sử dụng năng lợng mà vẫn đảm bảo nhu cầu năng lợng cần thiết cho các quá trình sản xuất, dịch vụ và sinh hoạt

Ngày nay, việc khai thác, sử dụng hợp lí các nguồn năng lợng đang trở thành một vấn đề hết sức cấp bách mang tính toàn cầu Sở dĩ nh vậy là do nhân loại đang đứng

tr-ớc hàng loạt nguy cơ mà nguyên nhân của nó chính là vấn đề khai thác, sử dụng năng l-ợng: những nguồn năng lợng truyền thống (năng lợng hoá thạch) đang ngày càng cạn kiệt, nạn ô nhiễm môi trờng và sự nóng lên của trái đất do chất thải trong quá trình sử dụng năng lợng ngày một cao

Nhận thức đợc tầm quan trọng của vấn đề năng lợng đối với sự phát triển bền vững, các quốc gia đã xây dựng cho mình một chơng trình phát triển năng lợng mà trọng tâm là hớng đến nguồn năng lợng sạch và sử dụng năng lợng một cách tiết kiệm

và hiệu quả

Sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả đã đợc nhà nớc ta quan tâm từ sớm Ngày 03/9/2003, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 102/2003/NĐ-CP về sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả Triển khai Nghị định số 102/2003/NĐ-CP, ngày 14/4/2006, Thủ tớng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 79/2006/QĐ-TTg phê duyệt Chơng trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả Một trong những nội dung quan trọng của Chơng trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả là đa các nội dung về giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả

vào hệ thống giáo dục quốc dân Trong đó, một hoạt động trọng tâm là “xây dựng nội

dung, phơng pháp, hình thức giảng dạy tích hợp, lồng ghép các kiến thức về sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả vào các môn học, phù hợp với từng cấp học ”

Thực hiện chủ trơng của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định việc tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả vào các môn học ở các cấp học là một nhiệm vụ hết sức quan trọng và cần thiết

Giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả là một quá trình hình thành và phát triển ở ngời học sự hiểu biết, kĩ năng, giá trị và quan tâm tới những vấn đề về sử

dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả, tạo điều kiện cho họ tham gia vào phát triển một cách bền vững về sinh thái

Mục đích của giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả là làm cho các cá nhân và cộng đồng hiểu đợc tầm quan trọng của năng lợng và việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn năng lợng; đem lại cho họ kiến thức, nhận thức về giá trị, thái độ và kĩ năng thực hành để họ tham gia một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong phòng ngừa

và giải quyết các vấn đề năng lợng

Sự cần thiết phải giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả vì sự hiểu biết

về năng lợng và tầm quan trọng của việc sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả của con ngời là một trong các nguyên nhân chính gây nên sự cạn kiệt của các nguồn tài nguyên năng lợng và huỷ hoại môi trờng sinh thái Do vậy cần phải giáo dục cho mọi ngời biết

và hiểu về năng lợng, tầm quan trọng của việc sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả trong sự phát triển bền vững

2 Cơ sở thực tiễn.

Những năm gần đây, đợc sử chỉ đạo của cấp trên, nhiều giáo viên tiểu học đã rất quan tâm đến việc dạy tích hợp, lồng ghép sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả vào các tiết học Thông qua các tiết học ở trên lớp, giáo dục học sinh ý thức tiết kiệm năng lợng ở ngay trong gia đình, ngay trong lớp, trong trờng học Hơn nữa, các em còn phải biết tuyên truyền cho ngời thân và những ngời xung quanh cùng sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả Tuy nhiên, không phải giáo viên nào cũng dạy tốt việc tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả trong các môn học một cách hấp dẫn, thiết thực, lôi cuốn học sinh trong giờ học và cùng tích cực tham gia sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả Xuất phát từ lí do đó, tổ 4-5 chúng tôi tiến hành làm chuyên đề về

Dạy tích hợp, lồng ghép giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả cho học sinh tiểu học trong môn Khoa học” giúp đem đến cho giáo viên bậc tiểu học hiểu rõ

hơn về năng lợng, các phơng pháp giảng dạy để dạy tích hợp, lồng ghép tốt việc giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả cho học sinh của mình

B Giải quyết vấn đề.

Trong trờng Tiểu học, việc giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả đợc dạy tích hợp qua nhiều môn học từ lớp 1 đến lớp 5 nh Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội, Khoa học, Lịch sử và Địa lí (phần Địa lí), Thủ công - Kĩ thuật và Hoạt động Giáo dục ngoài giờ lên lớp Trong chuyên đề này, tôi chỉ đề cập đến việc giáo dục sử dụng tiết kiệm năng lợng và hiệu quả trong môn Khoa học

1 Mục tiêu của giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả cho học sinh tiểu học trong môn Khoa học.

Để dạy học tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả, mỗi giáo viên cần nắm đợc mục tiêu chung của việc giáo dục sử dụng năng l-ợng tiết hiệm và hiệu quả trong trờng Tiểu học và trong môn Khoa học, đó là:

* Giúp cho HS có những kiến thức cơ bản ban đầu về:

- Năng lợng và năng lợng sạch

- Các nguồn năng lợng nh mặt trời, gió, điện, nớc, dầu mỏ, than đá, khí đốt và vai trò của chúng đối với sản xuất và đời sống hàng ngày

- Thực trạng sử dụng năng lợng của con ngời

- Thực trạng nguồn năng lợng của nớc ta

- Xác định trách nhiệm của học sinh trong việc sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả ở nhà, ở trờng và địa phơng

- Hình thành và phát triển tình cảm yêu quý, gần gũi, thân thiện với thiên nhiên

và môi trờng xung quanh, quan tâm đến việc sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả và bảo vệ môi trờng

- Một số biện pháp sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả ngay trong trờng lớp, gia đình và địa phơng để phát triển bền vững

* HS bớc đầu có khả năng:

- Biết thực hiện nếp sống ngăn nắp, vệ sinh, thực hiện sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả

- Có khả năng tham gia một số hoạt động giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm, hiệu quả và bảo vệ môi trờng phù hợp với lứa tuổi do nhà trờng tổ chức

- Làm những việc tiết kiệm năng lợng ở ngay trong lớp học, trong sinh hoạt gia

đình : tắt quạt, bóng điện khi không sử dụng hay không cần thiết, đun nớc, nấu cơm bằng rơm rạ có sẵn, hoặc đun than, ga cho lửa vừa,

- Biết tận dụng những năng lợng có khả năng tái sử dụng: năng lợng mặt trời, năng lợng gió để phơi khô quần áo, hong khô thóc lúa, rơm rạ,

- Sử dụng những vật dụng gia đình tiêu tốn nhiều điện năng một cách hợp lí: bàn

là, máy giặt, máy sấy tóc, siêu nớc điện, bếp từ,

- Tuyên truyền, thuyết phục bạn bè, ngời thân trong gia đình và những ngời xung quanh cùng sử dụng năng lợng tiết kiệm và có hiệu quả

2 Phơng thức tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả cho học sinh tiểu học qua môn Khoa học.

2.1 Khái niệm tích hợp:

Tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả vào môn Khoa học là

sự hoà trộn nội dung giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và có hiệu quả vào nội dung

bộ môn thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau

2.2 Các nguyên tắc tích hợp:

- Nguyên tắc 1: Tích hợp nhng không làm thay đổi đặc trng của môn học

- Nguyên tắc 2: Khai thác nội dung giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả có chọn lọc, có tính tập trung vào bài nhất định, không tràn lan tuỳ tiện

- Nguyên tắc 3: Phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức của học sinh

và kinh nghiệm thực tế của các em

3 Hình thức và phơng pháp dạy tích hợp, lồng ghép giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả trong môn Khoa học.

3.1 Hình thức:

Tích hợp, lồng ghép giáo dục tiết kiệm năng lợng vào môn Khoa học cũng nh các môn học khác, đều có 3 mức độ: mức độ toàn phần, mức độ bộ phận và mức độ liên hệ

a Mức độ toàn phần: Khi mục tiêu, nội dung của bài phù hợp hoàn toàn với mục tiêu,

nội dung của giáo dục tiết kiệm năng lợng

b Mức độ bộ phận: Khi chỉ có một bộ phận bài học có mục tiêu, nội dung phù hợp với

giáo dục tiết kiệm năng lợng

c Mức độ liên hệ: Khi mục tiêu, nội dung của bài có điều kiện liên hệ một cách lôgic

với nội dung giáo dục tiết kiệm năng lợng

Nh vậy, việc nắm đợc mục tiêu của mỗi bài học là rất quan trọng, nó giúp GV xác định đợc mức độ tích hợp, lồng ghép; đồng thời đa ra nội dung tích hợp riêng cho từng bài và giáo dục HS theo mục tiêu của bài

Nội dung và mức độ tích hợp, lồng ghép giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả trong từng bài học môn khoa học lớp 4, 5.

Lớp 4

tích hợp, lồng ghép

Bài 24:Nớc

cần cho sự

sống

HS biết đợc nớc cần cho sự sống của con ngời, động vật, thực vật nh thế nào Từ đó hình thành ý thức tiết kiệm nớc Liên hệ

Bài 28: Bảo

vệ nguồn

n-ớc

HS biết những việc nên và không nên làm để bảo vệ nguồn nớc

Bộ phận

Bài 29: Tiết

kiệm nớc HS biết những việc nên và không nên làm để tiết kiệm nớc. Toàn phần Bài 52: Vật

dẫn nhiệt và

vật cách

nhiệt

HS biết cách sử dụng các vật dẫn nhiệt và cách nhiệt hợp lí trong những trờng hợp đơn giản để tránh thất thoát nhiệt năng

Liên hệ

Bài 53: Các

nguồn nhiệt HS biết sử dụng tiết kiệm các nguồn nhiệt trong đời sống hàng ngày Bộ phận

Lớp 5

tích hợp, lồng ghép

41:Năng lợng

mặt trời - Tác dụng của năng lợng mặt trời trong tự nhiên- Kể tên một số phơng tiện, máy móc, hoạt động của

con ngời có sử dụng năng lợng mặt trời

Toàn phần

42-43: Sử dụng

năng lợng chất

đốt

- Công dụng của một số loại chất đốt

- Sử dụng an toàn và tiết kiệm các loại chất đốt

Toàn phần

44 Sử dụng năng

lợng gió và năng

lơng nớc chảy

- Tác dụng của năng lợng gió và năng lợng nớc chảy trong tự nhiên

- Những thành tựu trong việc khai thác để sử dụng năng lợng gió, năng lợng nớc chảy

Toàn phần

45 Sử dụng

năng lợng điện

- Dòng điện mang năng lợng

- Một số đồ dùng, máy móc sử dụng điện Liờn hệ

48 An toàn và

tránh lãng phí

khi sử dụng điện

- Một số biện pháp phòng tránh bị điện giật; tránh gây hỏng đồ điện; đề phòng điện quá mạnh gây chập, cháy

- Các biện pháp tiết kiệm điện

Liờn hệ

Toàn phần

63 Tài nguyên

thiên nhiên

- Kể tên một số tài nguyên thiên nhiên của nớc ta

- Nêu ích lợi của tài nguyên thiên nhiên Bộ phận

64 Vai trò của

môi trờng tự

nhiên đối với đời

sống con ngời

- Môi trờng tự nhiên có ảnh hởng lớn đến đời sống con ngời

- Tác động của con ngời đối vói tài nguyên thiê nnhiên

và môi trờng

Liờn hệ

65 Tác động

của con ngời đến

môi trờng rừng

- Nguyên nhân dẫn đến rừng bị tàn phá

- Tác hại của việc phá rừng Liờn hệ

67 Tác động

của con ngời đến

môi trờng không

khí và nớc

- Nguyên nhân dẫn đến việc môi trờng không khí và nớc

bị ô nhiễm

- Tác hại của ô nhiễm không khí và nớc

Liờn hệ

68 Một số biện

pháp bảo vệ môi

trờng

- Một số biện pháp bảo vệ môi trờng Bộ phận

2.2 Phơng pháp

Một số phơng pháp dạy học có thể tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm

và hiệu quả trong môn Khoa học là:

a Phơng pháp tham quan, điều tra thực tế:

GV có thể cho học sinh tham gia hoạt động tham quan, khảo sát thực tế sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả trong phạm vi các em có thể tiếp cận với sự chỉ dẫn của giáo viên Nó giúp học sinh kiểm nghiệm đợc các kiến thức đã học ở trên lớp, đồng thời

mở rộng tầm hiểu biết thực tế và phát tiển kĩ năng quan sát, phân tích, rèn luyện hành vi

sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả

b Phơng pháp thí nghiệm:

Giúp cho việc tái tạo lại những hiện tợng đã xảy ra trong cuộc sống hàng ngày,

đơn giản hoá các quá trình cho học sinh quan sát, dễ tiếp thu

c Phơng pháp khai thác kinh nghiệm thực tế để giáo dục.

Nên khai thác những hiện tợng sử dụng năng lợng tiết kiệm và cha tiết kiệm gần gũi với học sinh, giúp các em thấy đợc những hành vi cần phê phán hay ủng hộ

d Phơng pháp hoạt động thực tiễn kết hợp với kĩ năng sống:

Giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả ở cấp tiểu học cần đạt tới đích

là để học sinh ở cấp học này có đợc những hành động dù rất nhỏ nhng cụ thể, thiết thực góp phần sử dụng tiết kiệm năng lợng ở nơi các em đang sống, từ ở nhà, tới trờng và rộng ra làng bản, xã

e Phơng pháp nêu gơng:

GV thờng xuyên nhận xét việc thực hiện sử dụng năng lợng tiết kiệm qua hành vi

cụ thể của các học sinh trong lớp và nhận xét, đánh giá, nêu những tấm gơng tốt ngay trong lớp, trong trờng

4 Những yêu cầu khi dạy học tích hợp, lồng ghép giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả vào môn Khoa học.

- Xác định đúng mức độ tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả trong mỗi bài học

- Tích hợp nội dung giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả cần gắn với nội dung bài học

- Tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả quan trọng nhất là giúp các

em tìm ra các biện pháp sử dụng năng lợng tiết kiệm, có hiệu quả, qua các bớc:

+ HS tìm hiểu thực trạng nguồn năng lợng ở địa phơng, nớc ta hiện nay

+ HS tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó

+ HS tìm ra các biện pháp khắc phục thực trạng đó

- Cho HS liên hệ thực tế việc sử dụng năng lợng ở xung quanh các em: lớp học, trờng học, gia đình, địa phơng để giáo dục các em có hiệu quả hơn

- Với một số bài học có thể cho các em thực hành tiết kiệm năng lợng ngay tại lớp học hay trong trờng (không sử dụng quạt, bóng điện khi không cần thiết; tắt điện, quạt khi xuống hoạt động tập thể; tắt điện, quạt khi ra về, )

- Khi tìm hiểu nội dung của các tranh, ảnh trong bài, nếu có liên quan đến vấn đề năng lợng, GV nên kết hợp tìm hiểu kiến thức với giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả để bài học diễn ra tự nhiên, không nên để đến cuối bài học đó mới đa nội dung giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả vào tiết dạy

- Với những bài mà nội dung tích hợp giáo dục tiết kiệm năng lợng ở mức độ liên hệ thì

GV cần phải chọn đúng thời điểm để liên hệ sao cho lôgic với bài học

C Kết luận.

Năng lợng có vai trò sống còn đối với cuộc sống của con ngời, nó quyết định sự tồn tại, phát triển và chất lợng cuộc sống con ngời Ngày nay, việc gia tăng khai thác và

sử dụng các nguồn tài nguyên năng lợng ở nớc ta cũng nh trên thế giới đã dẫn đến nguồn tài nguyên bị cạn kiệt, ô nhiễm môi trờng ngày càng trầm trọng Do vậy, giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả cho học sinh tiểu học là hết sức cấp bách

và cần thiết

Do đặc thù, giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả có thể sử dụng nhiều phơng pháp dạy học đa dạng nh thảo luận nhóm, trò chơi, đóng vai, Để chuyển tải đợc nội dung giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và có hiệu quả tới HS một cách hữu hiệu, GV cần lựa chọn cách tiếp cận hợp lý và khoa học Bên cạnh đó, GV cần tìm hiểu những vấn đề năng lợng liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến bài học để khai thác nội dung tích hợp triệt để nhất Không chỉ vậy, mỗi GV phải có ý thức và những việc làm cụ thể trở thành thói quen việc sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả để học sinh noi theo

Hồng Quang, ngày 22 tháng 10 năm 2010

TM BGH

Ngời viết

Trơng Thị Oanh