phương duy nhất là bờ. Còn em? nhà thơ không chọn cho mình một phương nào trong bốn phương của trái đất : Đông , Tây, Nam , Bắc mà xác định : phương anh. Bằng tình yêu, bằng tiếng nói củ[r]
Trang 1Sóng
Xuân Quỳnh A/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức:
- Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu qua hình tượng
“sĩng”
- Đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng hình tượng ẩn dụ, giọng thơ tha thiết, sơi nổi, nồng nàn, nhiều suy tư, trăn trở
2 Kĩ năng:
- Giao tiếp: trình bày trao đổi về mạch cảm xúc của bài thơ, về sự thể hiện hình tượng sĩng và em trong bài thơ
- Tư duy sáng tạo: phân tích, so sánh, bình luận về vẻ đẹp của tình yêu trong thơ ca, về vẻ đẹp của gương mặt thơ XQ
- Đọc – hiểu 1 bài thơ trữ tình theo đặc trưng thể loại
- Rèn kĩ năng cảm thụ thơ
3 Thái độ:
Từ nhận thức về vẻ đẹp tình yêu trong cuộc sống, qua đĩ tự rút ra bài học cho cá nhân: trân trọng tình cảm thủy chung, cĩ niềm tin mãnh liệt vào tình yêu và cuộc sống,…
B/ PHƯƠNG TIỆN: SGK, SGV, Thiết kế dạy học, Tài liệu HD TH
chuẩn kiến thức, kĩ năng Ngữ văn 12, Tài liệu giáo dục kĩ năng sống trong mơn Ngữ văn
C/ PHƯƠNG PHÁP: Đọc sáng tạo, hỏi trả lời, động não, trao đổi nhĩm,
trình bày 1 phút
D/ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Bài cũ:
2 Bài mới: Trong thiên nhên, vũ trụ những hình ảnh như biển, sĩng thường gợi cho người ta ý tưởng về sự vơ biên, vĩnh hằng.
Cĩ lẽ vì thế mà các nhà thơ tình thường lấy làm thi ảnh để biểu đạt cho xúc cảm thơ của mình Và “Sĩng” của nữ sĩ Xuân Quỳnh là một biểu hiện cụ thể cho điều đĩ.
* GV lưu ý: về tác giả XQ ->
về nhà đọc phần TD, sgk
* GV nhấn mạnh 2 ý cơ bản
và cho HS ghi vở
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Cuộc đời bất hạnh; luơn khao khát tình yêu, mái ấm gia đình và tình mẫu tử
- Đặc điểm hồn thơ: Tiếng nĩi của người phụ nữ:
+ giàu yêu thương, khao khát hạnh phúc đời thường, bình dị
+ nhiều âu lo, day dứt, trăn trở trong tình
Trang 2? Cho biết hoàn cảnh sáng tác
và đề tài của tác phẩm
yêu
2 Tác phẩm:
- Sáng tác năm 1967, trong chuyến đi thực tế ở vùng biển Diêm Điền (Thái Bình)
- Một bài thơ đặc sắc viết về tình yêu, rất tiêu biểu cho p/c thơ XQ
- Bài thơ rút trong tập Hoa dọc chiến hào.
* GV lưu ý cách đọc:
+ Đọc với âm hưởng thiết tha
để diễn đạt tâm trạng trữ tình
+ Khổ thứ nhất đọc giọng kể;
khổ thứ hai có tính chất hồi
tưởng nên đọc chậm hơn khổ
thứ nhất
+ Đoạn cách hết khổ thơ thứ
ba và khổ thứ bảy ngừng nghỉ
lâu hơn các đoạn cách các khổ
thơ khác
+ Chú ý ngắt nhịp phù hợp
* Gọi 1 HS đọc văn bản
* Nhận xét cách đọc
* Yêu cầu HS chú ý đoạn văn
bản: “từ đầu … muôn vời
cách trở”
? Phát hiện nhanh những hình
tượng trữ tình được tác giả
khắc họa trong 7 khổ thơ
(sóng và em)
? Dưới ngòi bút của XQ, hai
hình tượng này như thế nào?
(có những nét tương đồng)
* Yêu cầu HS chú ý tiếp 2 khổ
cuối
? Hai khổ cuối bộc bạch tâm
sự gì của nhà thơ?
(những suy tư, lo âu, trăn trở
trước cuộc sống và khát vọng
tình yêu)
II Đọc - hiểu văn bản:
Trang 3? Từ sự cảm nhận ban đầu ấy,
xác định bố cục của bài thơ?
(2 phần:
- Sóng và em – những nét
tương đồng
- Những suy tư, lo âu, trăn trở
trước cuộc sống và khát vọng
tình yêu.)
* GV định hướng: sẽ khai
thác bài thơ theo bố cục 2
phần
? Cảm nhận của em về 2 câu
thơ đầu? Phát hiện nét tương
đồng thứ nhất giữa sóng và
em?
? “Sông không hiểu … ngực
trẻ” Em hiểu 6 câu thơ này
như thế nào?
? Nét tương đồng thứ 2 giữa
sóng và em là gì?
? Chỉ ra nét mới trong quan
niệm về tình yêu của XQ
1 Sóng và em – những nét tương đồng
* Khổ 1,2:
- Dữ dội / dịu êm
Ồn ào / lặng lẽ
(Những trạng thái đối cực nhưng lại thống nhất trong một chỉnh thể “sóng” Tâm hồn người con gái đang yêu cũng không khác gì sóng, cũng có lúc dữ dội, cũng có lúc dịu êm, cũng …)
=> Những cung bậc phong phú, những
trạng thái đối cực phức tạp, đầy nghịch lí
- Sông không hiểu … tận bể Con sóng … vẫn thế Nỗi khát vọng … ngực trẻ
(Hãy hình dung hướng đi của sóng: Tất
cả các con sông đều đổ về biển cả Những con sóng từ lòng sông cũng theo
đó mà tìm ra biển lớn Trái tim người con gái đang yêu cũng như sóng, không chịu chấp nhận sự tầm thường, nhỏ hẹp, luôn vươn tới cái lớn lao có thể đồng cảm, đồng điệu với mình Mặt khác, sóng mãi trường tồn, vĩnh hằng với thời gian Ngày xưa sóng đã thế và ngày sau cũng
sẽ vẫn thế Không khác gì sóng, từ ngàn xưa, con người đã đến với tình yêu và mãi mãi vẫn cứ đến với tình yêu Nỗi khát vọng tình yêu là khát vọng muôn đời của nhân loại, nhất là của tuổi trẻ )
=> Khát vọng vươn xa, thoát khỏi
những gì nhỏ hẹp, chật chội, tầm thường.
( Nét mới trong quan niệm về tình yêu: người con gái khao khát yêu đương nhưng không nhẫn nhục, cam chịu Nếu
“sông ko hiểu …” thì sóng dứt khoát từ
bỏ nơi chật hẹp để “tìm ra tận bể”, để đến với cái cao rộng, bao dung)
* Khổ 3,4:
- Sóng … đâu?
Khi nào ta yêu nhau? ] đặt ra những câu hỏi về khởi nguồn, về thời điểm bắt đầu
Trang 4? BPNT chủ đạo được dùng
để thể hiện tâm tư và cảm xúc
của tác giả trong K3,4?
? Tác giả đặt ra câu hỏi về
điều gì? Và lí giải ra sao?
? Phát hiện nét tương đồng
giữa sóng và em từ cách thể
hiện của tác giả?
? Đồng hành với tình yêu là
nỗi nhớ… Thống kê các
BPNT được sử dụng để thể
hiện nỗi nhớ qua các khổ
5,6,7?
? Nỗi nhớ được diễn tả như
thế nào?
? “Dẫu xuôi về … cách trở” ý
thơ hướng người đọc đến một
kết luận giản dị nào?
? Giữa sóng và em còn có nét
tương đồng nào khác?
? Nhận xét về kết cấu của bài
-> “ko biết”
(Sóng biển, gió trời – những thứ có trong thiên nhiên, vừa tự nhiên, hồn nhiên, vừa khó hiểu, nhiều bất ngờ Tình yêu cũng như sóng biển, như gió
trời, làm sao hiểu hết được? làm sao có thể giải thích được câu hỏi về khởi nguồn của nó, về thời điểm bắt đầu của nó? Xuân Diệu từng băn khoăn: “Làm sao tình yêu?”)
(Câu thơ như một cái lắc đầu, như một lời nũng nịu Tình yêu đến bên ta tự lúc nào ta cũng không biết nữa -> Một cách cắt nghĩa nữ tính và trực cảm)
=> Đầy bí ẩn
* Khổ 5,6,7:
- Biện pháp nhân hoá; điệp từ, ngữ; điệp
cú pháp; hình thức đối lập -> nỗi nhớ cồn cào, da diết, ko thể nào yên, ko thể nào nguôi
+ bao trùm cả ko gian và thời gian + thường trực cả khi thức, cả khi ngủ + ko chỉ tồn tại trong ý thức mà còn len lỏi vào trong tiềm thức, xâm nhập vào cả trong giấc mơ
- Em … hướng về anh, sóng … tới bờ -> Khát khao yêu đương mãnh liệt nhưng cũng thật giản dị: sóng khát khao tới bờ;
em khát khao có anh!
(Dù ở bất kì nơi đâu, “sóng” cũng chỉ hướng về một
phương duy nhất là bờ Còn em? nhà thơ không chọn cho mình một phương nào trong bốn phương của trái đất : Đông , Tây, Nam , Bắc mà xác định : phương anh Bằng tình yêu, bằng tiếng nói của trái tim Xuân Quỳnh đã phát hiện ra một phương thật lạ Có lẽ chính cái mới lạ, cái độc đáo ấy làm cho bài thơ trở nên
dễ thương hơn, mang đậm nữ tính hơn)
=> Luôn trăn trở, nhớ nhung và bao
giờ cũng thủy chung son sắt
Trang 5* Giữa sóng và em trong bài
thơ có mối quan hệ như thế
nào?
* Gọi HS đọc 2 khổ cuối
? Bằng cảm nhận của mình,
thử diễn xuôi đoạn thơ “Cuộc
đời … về xa”
? Khổ thơ cho thấy XQ ý thức
được điều gì?
? “Làm sao … sóng nhỏ” Vì
sao nhà thơ lại ước muốn tan
ra thành trăm con sóng nhỏ?
(Để được yêu, yêu … một
trăm lần hơn Bởi năm tháng
đang đi qua, bởi cuộc đời quá
ngắn ngủi)
? Em có suy nghĩ gì về việc
nhà thơ sử dụng con số “ngàn
năm” trong khi cái “ngưỡng”
của đời người là trăm năm?
? Tóm lại, vì ý thức được sự
* Sơ kết:
- Bài thơ được kết cấu trên cơ sở nhận thức sự tương đồng, hoà hợp giữa hai hình tượng trữ tình: “sóng” và
“em” -> cấu trúc song hành.
- Sóng là hình ảnh, là biểu tượng ẩn dụ cho tâm hồn người con gái Em là cái tôi trữ tình của nhà thơ Sóng và em,
tuy 2 mà 1, có lúc phân chia, có lúc hoà nhập -> những nét, những phương diện phong phú, phức tạp, nhiều khi mâu thuẫn nhưng thống nhất trong tâm hồn người con gái đang yêu
2.
Những suy tư, lo âu, trăn trở trước cuộc sống và khát vọng tình yêu.
* Khổ 8:
- Cuộc đời ngắn ngủi
- Biển dẫu rộng vẫn có giới hạn là bờ
- Mây không thể ngừng trôi
(Cuộc đời “tuy dài thế” nhưng thật ra rất ngắn ngủi vì “năm tháng vẫn đi qua” Biển mênh mông đấy nhưng biển cũng có bờ Mây không thể ngừng trôi…
Mà đã thế thì tình yêu cũng trở nên mong manh, hạnh phúc chỉ là những phút giây ngắn ngủi))
=> Ý thức được sự hữu hạn của đời
người, sự mong manh của hạnh phúc
* Khổ 9:
- Ước muốn tan thành trăm con sóng ->
để được yêu
- Ngàn năm -> vượt ra ngoài cái
“ngưỡng” của một đời người (trăm năm) -> ước muốn tình yêu sống mãi
(Điều này ngẫu nhiên trùng hợp với những vần thơ
của thi sĩ Đức Hai-rích Hai-nơ:
“Chỉ một ước mơ thôi Ngày ngày anh lặp lại
Trang 6hữu hạn của đời người, sự
mong manh của hạnh phúc
nên XQ gửi gắm trong trang
thơ của mình khát vọng nào?
? Điểm lại những đặc sắc
nghệ thuật của bài thơ?
? Phát biểu ý nghĩa của văn
bản
- Tìm những bài thơ sử dụng
hình ảnh sóng và biến để diễn
tả tình yêu
- Bài thơ được kết cấu theo
cách triển khai hai hình tượng
sóng đôi là sóng và em Hãy
nhận xét về ý nghĩa và hiệu
quả của cách kết cấu ấy
Sau khi anh chết rồi Tình yêu còn mãi mãi”)
=> Khát vọng được sống hết mình
trong tình yêu; khát vọng hóa thân thành sóng để bất tử hóa tình yêu
III Kết luận:
- Nghệ thuật:
+ Xây dựng hình tượng ẩn dụ, giọng thơ tha thiết
+ Thể thơ 5 chữ truyền thống; cách ngắt nhịp, gieo vần độc đáo, giàu sức liên tưởng (âm điệu của những con sóng trên biển cả)
- Ý nghĩa văn bản:
Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu hiện lên qua hình tượng sóng: tình yêu thiết tha, nồng nàn, đầy khát vọng và sắt son chung thuỷ, vượt lên mọi giới hạn của đời người
IV Hướng dẫn tự học:
- Những bài thơ sử dụng hình ảnh sóng
và biển để diễn tả tình yêu
+ Truyện Kiều – Nguyễn Du “Sóng tình dường đã xiêu xiêu”
+ Thuyền và biển – Xuân Quỳnh + Biển – Xuân Diệu
+ Thơ viết ở biển – Hữu Thỉnh
- Ý nghĩa và hiệu quả:
+ Ý nghĩa: từ cái trường tồn, bất biến của
"sóng" thấy được những vẻ đẹp trong tâm hồn và niềm khát khao hạnh phúc của người phụ nữ đang yêu luôn là những giá trị vĩnh hằng
+ Hiệu quả: diễn tả thành công sự phong phú, phức tạp, nhiều khi mâu thuẫn nhưng thống nhất trong tâm hồn người con gái đang yêu