Bài giảng Chương 2: Cấu trúc tổng quát của máy tính điện tử (Phần 2)

Bài giảng Chương 2: Cấu trúc tổng quát của máy tính điện tử (Phần 2) trình bày về tổng quan phần mềm với những nội dung về phân loại, Application software, User interface, hệ điều hành, hoạt động của OS, quản lý CPU, bộ nhớ, quản lý các tác vụ, quản lý file.

CẤU TRÚC TỔNG QUÁT CỦA MÁY TÍNH ĐIỆN TỬ CHƯƠNG 2

Phần 2 : Tổng quan về phần mềm

 vd: khi user sử dụng chức năng ktra chính tả trong word…

 việc phân chia thành các file mang lại sự linh họat và thuận tiện cho người lập trình, cho phéptái sử dụng module trong ứng dụng khác

User interface

 Phần lớn các phần mềm đều cung cấp môi trường tương tác, bao gồm:

 một màn hình, với các phương tiện để thu thập

dữ liệu từ user, lựa chọn cách xử lý data, cách

xuất và hiển thị dữ liệu ,…

 Giao diện đồ họa GUI (graphical user

interface)

 windows, icons và rollover, menus (pull down

menu, hay drop down menu, cascading menu,

pull up menu, pop up menu)

 Cửa số chương trình : title bar, menu bar, toolbar

How software works ?

 Khi khởi động chương trình mtd2002, các lệnh trong file

mtd2002eva.exe được nạp từ đĩa vào RAM và được chuyển đến CPU

 CPU thi hành các lệnh ngay -> Xuất hiện cửa sổ chương

Tài liệu hướng dẫn

 tài liệu hướng dẫn sử dụng , có trong các phần mềm thương mại

Bản quyền

 Phần mềm thương mại hóa _Commercial software

 Mua quyền sử dụng phần mềm theo những điều khoản trong software license

 Chỉ có thể sử dụng trên 1 máy, mặc dù có thể cho phép cài đặt trên một máy ở nhà, một máy nơi làm việc

 Shareware

 Cho phép dùng thử trước khi mua trong một thời gian giới hạn

 Có thể sao chép cho người khác

 Nên thanh toán nếu bạn tiếp tục dùng

 Freeware

 Phầnmềm được bảo vệ bản quyền : user được phép sử dụng, sao chép và đưa cho user khác, nhưng không được sửa, và bán

 GPL (general public license)

 Open Source Software

 Mã nguồn mở , cho phép user tiếp tục chỉnh sửa và nâng cấp phần mềm

 User sử dụng và phân phối miễn phí

 Public domain software

 Không được bảo vệ bản quyền , do hết hạn, hay tác giả

 Có thể được sao chép, phân phối miễn phí, hoặc được bán lại

 Sau khi mua và cài đặt phần mềm, bạn có

thể phải update

 Bản update được phân phối có thể như là

một version mới, một bản vá (patch), hay

một service pack

Software patch : là một đoạn mã chtrình thay thế một phần của phần mềm đang cài Để sửa lỗi bảo mật, thêm chức năng hay cải tiến ctrình đang có

Service pack :áp dụng cho cập nhật OS, là tập những bản

vá sửa chữa các lỗi, các điểm yếu (Windows XP với Service Pack 2)

Thường được phân phối qua internet, tự động cài đặt khi download xuống

Hệ điều hành

Operating System

 OS còn được gọi software platform

 Là hệ thống các chương trình chính, cấp thấp nhất, dùng để quản lý các hoạt động căn bản của máy tính

 điều khiển việc sử dụng các tài nguyên phần cứng : như không gian đĩa, bộ nhớ, thời gian sử dụng CPU, các thiết bị ngoại vi

 OS cho phép user quan tâm đến công việc của họ, hoặc quan tâm đến ứng dụng của họ mà không cần bận tâm những tác vụ quản lý

mt phức tạp

 Tương thích giữa phần mềm ứng dụng và OS

 mỗi phần mềm ứng dụng được viết để chạy trên một OS cụ thể

 Không tương thích giữa các OS khác nhau

 các lọai máy tính khác nhau về kích thước và khả năng có OS khác nhau

 Vd: máy Apple Macintosh chỉ chạy pm hệ thống Macintosh, không thể chạy pm của máy PC Hoặc máy PC (Compaq, Dell) không thể chạy

pm của Macintosh

Hoạt động của OS

 Hầu hết OS được lưu trong đĩa cứng

 Một số loại máy tính có OS có kích thước nhỏ và được lưu trong bộ nhớ ROM

 Một chương trình nhỏ của OS, bootstrap program

được lưu trong ROM và cung cấp các lệnh cần để

nạp phầnlõi của OS vào RAM khi máy tính khởi động

 Phần lõi của OS gọi là kernel, cung cấp các dịch vụ cần thiết nhất, như quản lý bộ nhớ, truy suất file, và luôn nằm trong bộ nhớ cho đến khi máy tính tắt.

 Các phần khác của OS , như các tiên ích, được nạp vào bộ nhớ khi cần thiết ( explorer, help, control

panel)

 là tiến trình nạp OS vào bộ nhớ máy tính

 Được thực hiện bởi một chương trình lưu vĩnh viễn trong bản mạch điện tử của máy tính (là ROM)

Quá trình booting :

1 Khi bật máy tính , chương trình trong ROM kiểm tra bộ nhớ

chính, CPU, và các thành phần khác của hệ thống để đảm bảo chúng họat động bình thường

2 BIOS (chương trình nhập / xuất căn bản) được chép vào bộ nhớ

và giúp máy tính thông dịch các ký tự bàn phím hay chuyển ký

 theo dõi các vùng nhớ đang lưu ctrình và data

 có thể hóan đổi các phần data và ctrình trong bộ nhớ sang đĩa cứng

 các phương thức OS dùng để quản lý bộ nhớ

 Partitioning

 Foreground/background

 Queues

Quản lý file

 file được đặt trong các thư mục, có thể copy, di chuyển, xóa, đổi tên

 Windows explorer

 Định dạng đĩa : ghi những thông tin

ban đầu để đĩa có thể sử dụng được

(Formatted PC, Formatted Macintosh)

Quản lý các tác vụ

 Một máy tính đòi hỏi thực hiện nhiều

tác vụ cùng lúc

 Một số OS có thể cho phép nhiều ctrình chạy cùng lúc Mỗi ctrình hiển thị trên một cửa sổ riêng Môt số khác cho

phép phục vụ một số user cùng lúc

Quản lý An ninh

 OS kiếm sóat sự truy cập vào máy tính thông qua khai báo user name,

password mỗi khi vào hệ thống

 Một số OS cho phép bảo vệ các file

riêng lẻ, với những password truy cập riêng.

Một số loại OS

 OS cho máy desktop và laptop

 Dos

 Giao tiếp dòng lệnh

 Phiên bản đầu tiên 1982 thiết kế cho máy IBM PC

 Thống trị trong dòng máy PC phổ thông, rẻ tiền

 Macintosh

 Chỉ chạy trên máy Apple Macintosh

 Giao tiếp đồ họa

 Phiên bản 3.X,95,98, Windows Me, Windows XP, …

 Giao tiếp đồ họa

Device Drivers

 Trình quản lý thiết bị : là những pmềm chuyên biệt ,

cho phép các thiết bị nhập, xuất giao tiếp với phần còn lại của máy tính

 Mỗi model hay loại thiết bị được hỗ trợ bởi một driver

khác nhau, cho phép nó làm việc với một OS nào đó

 Nhà cung cấp sẽ bán kèm một device driver khi bạn

mua một thiết bị ngoại vi mới

 Nhiều driver căn bản có sẵn trong phần mềm hệ thống kèm

theo với máy tính khi bạn mua máy tính

 Những OS mới hiện nay, nhận diện nhiều phần cứng, và tự

động cài đặt driver

 Nếu OS của bạn không nhận diện được phần cứng mới, nó sẽ hiển

thị message và yêu cầu bạn cài đặt driver từ CD hay đĩa mềm (được đi kèm với pcứng )

 Tiện ích:

 các ctrình dịch vụ _ thực hiện các tác vụ liên quan đến

kiểm sóat và phân phối các nguồn lực của mt

 Chúng tăng cuờng các chức năng đang có, hay cung cấp

các dịch vụ mà không được hỗ trợ bởi những phần mềm

hệ thống khác

 Hầu hết các máy tính đều có kèm theo các tiện ích

có sẵn , như là một phần của phần mềm hệ thống

 Hoặc phải mua riêng như những chương trình

riêng, bên ngoài như Norton System Works, hay McAfee utilities.

 Thông thường các hãng thứ 3 sẽ bán những tiện ích

không được cung cấp kèm theo OS

Utilities _ chức năng

 Backup : tạo ra một bản backup trên đĩa của bạn Dùng tiện ích miễn phí như : Norton Backup,

Colorado Scheduler.

 Data recovery : phục hỗi dữ liệu khi bị đĩa bị hư hại,

do virus, pmềm hư , đĩa hư, nguồn điện không ổn định trong khi ghi data.

 Chống Virus :

 các hình thức phá hoại

 cách lây lan : qua đĩa , mạng

 các phần mềm chống virus – antivirus software : là phần mềm quét đĩa đễ phát hiện ra virus Một số pmềm phá hủy virus tại chỗ , ngăn chặn không cho ảnh hưởng tới mt, hay thông báo cho biết những tác động của virus,

Utilities _ chức năng

 Data compression (nén dữ liệu )

 Là ctrình xóa bỏ những yếu tố dư thừa, những khỏang trống (gaps), và dữ liệu không cần thiết trên mt , sao cho số bit của file nhỏ hơn , khi lưu trữ hay di chuyển file

 File Defragmentation (chống phân mảnh file) :

 Khởi đầu, khi chúng ta dùng một đĩa cứng mới, OS đặt các file nằm liên tục trên đĩa Sau một thời gian sử dụng, với nhiều lần xóa file cũ, tạo file mới, dữ liệu của file mới được đặt vào những vùng

không sử dụng, không liên tục -> file bị phân mảnh_các phần dữ liệu của file bị phân tán trên đĩa trên những vùng không liền kề nhau,

khiến cho truy suất file trở nên chậm hơn.

 Tiện ích chống phân mảnh thực hiện tìm tất cả các phần nằm phân tán của file, rồi tổ chức lại để trở thành file mà dữ liệu nằm liên tục trên đĩa.

 Disk scanner (ScanDisk, hay Check Disk) và Disk cleanup :

 Những tiện ích này phát hiện và sửa các loại vấn đề thông

thường hay gặp trên đĩa cứng và tìm và xóa các file tạm

(temporary file , đuôi tmp)