Luận án tiến sĩ nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá schefflera sessiliflora de p v

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ NGUYỄN TẤN PHÁT NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA LÁ SCHEFFLERA SESSILIFLORA DE P.. VI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

NGUYỄN TẤN PHÁT

NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC

CỦA LÁ SCHEFFLERA SESSILIFLORA DE P V THUỘC HỌ NGŨ GIA BÌ

(ARALIACEAE) Ở VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC

TP HỒ CHÍ MINH, 2016

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

NGUYỄN TẤN PHÁT

NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC

CỦA LÁ SCHEFFLERA SESSILIFLORA DE P V THUỘC HỌ NGŨ GIA BÌ

(ARALIACEAE) Ở VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH: HÓA HỌC CÁC HỢP CHẤT THIÊN NHIÊN

TS MAI ĐÌNH TRỊ và TS LÊ TIẾN DŨNG

Viện Công Nghệ Hóa Học

Đã tận tình hướng dẫn và quan tâm thường xuyên đến suốt quá trình thực hiện công trình nghiên cứu của tôi

PGS.TS TRẦN CÔNG LUẬN và TS VƯƠNG CHÍ HÙNG

Trung tâm Sâm và Dược liệu Tp Hồ Chí Minh

Đã cung cấp mẫu nguyên liệu để tôi thực hiện luận án

Quý anh chị, các bạn đồng nghiệp công tác tại Viện Công Nghệ Hóa học

Cuối cùng con xin cảm ơn gia đình đã động viên, tạo mọi điều kiện từ vật chất đến tinh thần cho con học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này

Xin chân thành cảm ơn

TP Hồ Chí Minh, năm 2016

NGUYỄN TẤN PHÁT

LỜI CAM ĐOAN

Luận án Tiến sĩ Hóa học: “Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh

học của lá Schefflera sessiliflora De P V thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae) ở Việt

Nam” do tôi thực hiện, các số liệu, kết quả đều là trung thực

Tp Hồ Chí Minh, năm 2016 Nghiên cứu sinh

Nguyễn Tấn Phát

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ vi

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2

1.1 Giới thiệu chung về loài Schefflera sessiliflora De P V 2

1.1.1 Mô tả thực vật 2

1.1.2 Các nghiên cứu về dược lý 2

1.1.3 Các nghiên cứu về thành phần hóa học 3

1.2 Giới thiệu chung về chi Schefflera 3

1.2.1 Khái quát 3

1.2.2 Thành phần hóa học chi Schefflera 4

1.3 Giới thiệu chung về hoạt tính ức chế enzyme α-glucosidase 30

1.3.1 Tổng quan về enzyme α-glucosidase 30

1.3.2 Phân loại 31

1.3.3 Cơ chế phản ứng[68] 31

1.3.4 Mục đích ức chế enzyme α-glucosidase[6] 33

1.3.5 Một số chất ức chế α-glucosidase[20,53] 33

1.3.6 Nguyên tắc chung[46,92] 36

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38

2.1 Mẫu nguyên liệu 38

2.2 Phương pháp phân lập 38

2.2.1 Sắc ký lớp mỏng (TLC) 38

2.2.2 Sắc ký cột (CC) 38

2.3 Phương pháp xác định cấu trúc 38

2.3.1 Độ quay cực [α]D 38

2.3.2 Phương pháp phổ tử ngoại (UV) 38

2.3.3 Phương pháp phổ hồng ngoại (IR) 38

2.3.4 Phương pháp khối phổ (MS) 38

2.3.5 Phương pháp phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) 39

2.3.6 Phương pháp sắc ký khí ghép khối phổ (GC-MS) 39

2.4 Phương pháp thử hoạt tính ức chế enzyme α-glucosidase 39

2.5 Phương pháp thử hoạt tính gây độc tế bào 39

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM 40

3.1 Điều chế các cao chiết 40

3.2 Phân lập các hợp chất 40

3.3 Hằng số vật lý và dữ kiện phổ của các hợp chất phân lập được 42

3.3.1 Acid oleanolic (SS06) 42

3.3.2 Scheffleraside I (SS12) 43

3.3.3 Copteroside B (SS13) 43

3.3.4 Acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(13)]--D-glucuronopyranosyloleanolic (SS17) 44

3.3.5 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(13)]--D-glucuronopyranosylhederagenin (SS18) 44

3.3.6 Chikusetsusaponin IVa (SS19) 45

3.3.7 Chikusetsusaponin IVa methyl ester (SS14) 45

3.3.8 Pseudoginsenoside RT1 methyl ester (SS15) 46

3.3.9 Scheffleraside C (SS16, chất mới) 46

3.3.10 Scheffleraside B (SS20, chất mới) 47

3.3.11 Scheffleraside A (SS21, chất mới) 48

3.3.12 3-O--D-glucopyranosylbetulin (SS10) 49

3.3.13 Scheffleraside D (SS11, chất mới) 49

3.3.14 2β,12β-dihydroxygibberellin (SS01, chất mới) 50

3.3.15 3-O-β-D-glucuronopyranosylkaempferol (SS03) 50

3.3.16 trans-Tiliroside (SS02) 51

3.3.17 Acid 5-p-trans-coumaroylquinic (SS04) 51

3.3.18 3-O--D-glucopyranosylstigmasterol (SS07) 52

3.3.19 Muối natri của (2S)-1,2-di-O-palmitoyl-3-O-α-D-(6-sulfo)quinovopyranosylglycerol (SS09) 52

3.3.20 sn-1-monoacylglycerol và sn-1,2-diacylglycerol (SS05) 53

3.3.21 (2S,3S,4R,8E)-2-[(2’R)-2-hydroxypalmitoylamino]-octadec-8-en-1,3,4-triol và 1-O-β-D-glucopyranosyl-(2S,3S,4R,8Z)-2-[(2’R)-2-hydroxypalmitoylamino]-octadec-8-en-1,3,4-triol (SS08)53 3.3.22 Thủy phân xác định các đơn vị đường của SS11, SS16, SS20, SS21 54

3.3.23 Thủy phân xác định các acid béo của SS05, SS09 54

3.4 Hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được 55

3.4.1 Hoạt tính ức chế enzyme α-glucosidase 55

3.4.2 Hoạt tính gây độc tế bào 55

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 56

4.1 Phân lập các hợp chất 56

4.2 Xác định cấu trúc các hợp chất 58

4.2.1 Acid oleanolic (SS06) 58

4.2.2 Scheffleraside I (SS12) 58

4.2.3 Copteroside B (SS13) 59

4.2.4 Acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(13)]--D-glucuronopyranosyloleanolic (SS17) 60

4.2.5 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(13)]--D-glucuronopyranosylhederagenin (SS18) 61

4.2.6 Chikusetsusaponin IVa (SS19) 62

4.2.7 Chikusetsusaponin IVa methyl ester (SS14) 63

4.2.8 Pseudoginsenoside RT1 methyl ester (SS15) 64

4.2.9 Scheffleraside C (SS16, chất mới) 65

4.2.10 Scheffleraside B (SS20, chất mới) 67

4.2.11 Scheffleraside A (SS21, chất mới) 68

4.2.12 3-O--D-glucopyranosylbetulin (SS10) 70

4.2.13 Scheffleraside D (SS11, chất mới) 71

4.2.14 2β,12β-dihydroxygibberellin (SS01, chất mới) 74

4.2.15 3-O-β-D-glucuronopyranosylkaempferol (SS03) 76

4.2.16 trans-Tiliroside (SS02) 76

4.2.17 Acid 5-p-trans-coumaroylquinic (SS04) 77

4.2.18 3-O--D-glucopyranosylstigmasterol (SS07) 78

4.2.19 Muối natri của (2S)-1,2-di-O-palmitoyl-3-O-α-D-(6-sulfo)quinovopyranosylglycerol (SS09) 80

4.2.20 sn-1-monoacylglycerol và sn-1,2-diacylglycerol (SS05) 82

4.2.21

(2S,3S,4R,8E)-2-[(2R)-2-hydroxypalmitoylamino]-octadec-8-en-1,3,4-triol và 1-O-β-D-glucopyranosyl-(2S,3S,4R,8Z)-2-[(2R)-2-hydroxypalmitoylamino]-octadec-8-en-1,3,4-triol (SS08)83

4.3 Hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được 88

4.3.1 Hoạt tính ức chế enzyme α-glucosidase 88

4.3.2 Hoạt tính gây độc tế bào 88

4.4 Nhận xét chung 89

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 90

Kết luận 90

Kiến nghị 92

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

DEPT Detortionless Enhancement by

Polarization Transfer Phổ DEPT

DPPH 1,1-DiPhenyl-2-PicrylHydrazyl

EC50 Effective Concentration 50% Nồng độ hiệu quả 50%

Hep-G2 Human hepatocellular carcinoma Ung thư gan người

HMBC Heteronuclear Multiple Bond Coherence Phổ tương tác dị nhân qua nhiều nối HPLC High Performance Liquid Chromatography Sắc ký lỏng hiệu năng cao HR- ESI-MS High Resolution ElectroSpray Ionisation Mass Spectrometry Phổ khối lượng phun mù điện phân giải cao HSQC Heteronuclear Single Quantum Correlation Phổ tương tác dị nhân qua một nối

LC50 Lethal Concentration Nồng độ gây chết 50 %

MCF-7 Michigan Cancer Foundation-7 Ung thư vú người

MDA Malonyl DiAldehyd

Me2CO Dimethyl ketone

MeCOEt Ethyl methyl ketone

MeOH Methanol

MSD Mass spectrometry detector Đầu dò khối phổ

ppm parts per million

psi pound per square inch

ROESY Rotating frame nuclear Overhauser

SC50 Scavenging Concentration 50% Nồng độ bắt gốc tự do 50 %

TLC Thin Layer Chromatography Sắc ký lớp mỏng

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

Bảng Trang

Bảng 1.1: Bảng tổng kết thành phần hóa học của chi Schefflera 18

Bảng 4.1: Dữ liệu phổ 13C-NMR (125 MHz, pyridine-d 5,  ppm) của các

triterpenoid và triterpenoid saponin được phân lập từ S.sessiliflora

Sơ đồ 1.1: Quá trình hình thành glucose dưới tác dụng của enzyme 33

Sơ đồ 3.1: Sơ đồ điều chế các cao chiết 40

Sơ đồ 4.1: Sơ đồ phân lập các hợp chất từ cao SSE 56

Sơ đồ 4.2: Sơ đồ phân lập các hợp chất từ dịch nước SSW 58

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình Trang

Hình 1.1: Hình mẫu cây tươi và mẫu tiêu bản cây chân chim không cuống quả 2

Hình 1.2: Cơ chế thủy phân liên kết α-glycosyl thông qua thế nucleophil 32

Hình 1.3: Cơ chế thủy phân liên kết α-glycosyl thông qua ion carbenium trung

gian

32

Hình 4.1: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS06 59 Hình 4.2: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS12 60 Hình 4.3: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS13 61 Hình 4.4: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS17 62 Hình 4.5: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS18 63 Hình 4.6: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS19 64 Hình 4.7: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS14 65 Hình 4.8: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS15 66 Hình 4.9: Các tương tác COSY, HMBC, ROESY chính của hợp chất SS16 67 Hình 4.10: Cấu trúc của hợp chất SS16 68 Hình 4.11: Các tương tác COSY, HMBC, NOESY chính của hợp chất SS20 69 Hình 4.12: Cấu trúc của hợp chất SS20 69 Hình 4.13: Các tương tác COSY, HMBC, ROESY chính của hợp chất SS21 71

Hình 4.25: Sắc ký đồ và hàm lượng các chất trong dịch chiết n-hexane của dung

dịch sau thủy phân hợp chất SS09

82

Hình 4.26: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS09 83

Hình 4.27: Sắc ký đồ và hàm lượng các chất trong dịch chiết n-hexane của dung

dịch sau thủy phân hợp chất SS05

84

Hình 4.29: Phân tích các phân mảnh của hợp chất SS08 bằng HR-MS 85

Hình 4.30: Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của hợp chất SS08 86

Hình 4.31: Mối quan hệ giữa cấu trúc của các triterpenoid được phân lập từ

loài S sessiflora và hoạt tính ức chế enzyme α-glucosidase

91

1

MỞ ĐẦU

Việt Nam là nước nhiệt đới gió mùa nên có nguồn thực vật vô cùng đa dạng và phong phú Từ lâu, ông cha ta đã biết sử dụng nhiều cây cỏ để chữa bệnh một cách hiệu quả nhưng việc sử dụng chỉ dựa vào kinh nghiệm dân gian Ngày nay cùng với sự phát triển của khoa học-kỹ thuật nói chung và ngành Hóa-Thực vật nói riêng đòi hỏi chúng ta không chỉ sử dụng hiệu quả mà còn phải tìm hiểu thành phần hóa học của các cây thuốc để có thể tìm ra những hợp chất có hoạt tính sinh học cao cũng như tìm ra những hoạt tính mới giúp nâng cao giá trị cây thuốc Việt Nam

Xu hướng hiện nay các nhà khoa học không chỉ quan tâm tới những cây thuốc ngoài khả năng chữa bệnh mà còn có khả năng bồi bổ cơ thể, tăng lực, ngăn lão hóa tế bào, phòng chống ung thư như họ Ngũ gia bì (Araliaceae) tiêu biểu là sâm Triều

Tiên (Panax ginseng C.A Mey.), sâm Việt Nam (Panax vietnamensis Ha et Grushv.), ngũ gia bì (Schefflera heptaphylla (Lour.) Harms)…

Trong quá trình tìm hiểu các loài thuộc họ Ngũ gia bì, chúng tôi nhận thấy loài

Schefflera sessiliflora De P V được phát hiện mới vào năm 2004 và các nghiên cứu

bước đầu về tác dụng dược lý đã cho kết quả tốt như chống stress, chống oxy hóa, tăng lực, Tuy nhiên về thành phần hóa học chưa được nghiên cứu sâu vì vậy trên cơ sở

đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu thành phần hóa học của lá Schefflera sessiliflora

De P V cùng với việc thử hoạt tính ức chế enzyme -glucosidase và thử nghiệm gây

độc tế bào của các hoạt chất phân lập làm cơ sở khoa học cho việc sử dụng cũng như gợi mở hướng tác dụng dược lý mới của dược liệu hoặc phát hiện ra những hoạt chất mới Qua đó, góp phần nâng cao giá trị loại dược liệu này tại Việt Nam

2

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Giới thiệu chung về loài Schefflera sessiliflora De P V

1.1.1 Mô tả thực vật

Năm 2004, nhóm tác giả thuộc Trung tâm Sâm và Dược liệu Tp HCM đã phát

hiện Schefflera sp3 là một loài mới và được đặt tên là Schefflera sessiliflora De P V.,

tên thường là cây chân chim không cuống quả, thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae)[14]

Đặc điểm của cây là không cuống, thường mọc chùm 3-7 quả hay riêng lẻ, hình cầu (5 x 4 mm), khi chín màu cam có 5 cạnh[17]

Hình 1.1: Hình mẫu cây tươi và mẫu tiêu bản cây chân chim không cuống quả 1.1.2 Các nghiên cứu về dược lý

Năm 2001, Trần C L và cộng sự đã thử tác dụng tăng lực in vivo cả 3 bộ phận

lá, thân, vỏ thân Đối với lá và vỏ thân liều 1 g/kg cho tác dụng rõ, đạt ý nghĩa thống

kê với độ tin cây 99%; đã thử khả năng chịu đựng stress nóng mạnh ở liều 200 mg/kg đối với mẫu thân[13]

Năm 2004, Trần C L và cộng sự đã thử khả năng tăng lực khi phối hợp cao thân với cao hồng sâm tỉ lệ 1 : 1 ở liều 400 mg/kg thời gian sống trung bình của chuột dài hơn cả lô sử dụng hồng sâm[8,11]; đã thử độ độc tính cấp đường uống cao thân với

LD50 = 1255 g/kg (đối với dược liệu) và LD50 = 277,92 g/kg (khi phối hợp với hồng sâm)[11]

Năm 2008, Võ D H và cộng sự đã thử tác dụng chống oxy hóa in vitro của các

mẫu cao chiết và các genin bằng phương pháp DPPH, đã thử khả năng ức chế peroxy hóa lipid bằng phương pháp MDA[16]

Năm 2012, Trần M T và cộng sự đã thử tác dụng kiểu androgen trên chuột đực giảm năng sinh dục của cao lá và cao thân[15]

3

1.1.3 Các nghiên cứu về thành phần hóa học

Hiện chưa có bất kỳ nghiên cứu về thành phần hóa học của loài Schefflera sessiliflora trên thế giới

Ở Việt Nam, loài Schefflera sessiliflora cũng có vài công bố, tuy nhiên cũng chỉ

dừng lại là khảo sát sơ bộ về thành phần hóa học, định lượng saponin tổng, phân lập 2

sapogenin: acid oleanolic (1) và hederagenin (2) từ saponin tổng của thân[16], lá[18] và

phân lập từ thân 1 saponin là 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucopyranosyloleanolic 28-O-β-D-glucopyranosyl ester (3)[3]

1.2 Giới thiệu chung về chi Schefflera

1.2.1 Khái quát

Chi Schefflera thuộc họ Araliaceae (Nhân sâm, còn có tên gọi khác là Ngũ gia

bì) là một chi rất lớn có trên 650 loài[26], hầu hết là cây gỗ hoặc cây bụi, phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á như Nhật Bản, Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Ấn Độ, Sri Lanka, Philippines, Indonesia, New Zealand, Singapore, đến tận Australia và một số đảo ở Thái Bình Dương[1]

Theo thống kê, ở Việt Nam, chi Schefflera là chi lớn nhất có khoảng 56 loài và

4 thứ[1,2,9,14]: S alpina Grushv & N Skvorts, S alongensis R Vig., S buxifolioides C.B Shang, S bodinieri (Levl.) var membranifolia (Bui) Shang, S buxifolioides Shang, S brevipedicellata Harms, S canaensis C.B Shang, S chapana Harms, S chevalieri Shang, S corymbiformis Bui, S crassibracteata C.B Shang, S dongnaiensis Bui, S dongnaiensis var langbianensis N S Bui, S elliptica (Blume) Harms, S enneaphylla Bui, S fasciculifoliolata Grushv et N Skvorts., S glomerulata

Li, S hemiepiphytica (Grushv et N Skvorts.) Shang, S heptaphylla (L.) Prodin, S hoi (Dunn) R Vig var fantcipaensis (Bui) C.B Shang, S hypoleucoides Harms var tomentosa Grushv et N Skvorts., S laxiuscula Grushv et N Skvorts, S lociana Grushv et N Skvorts., S kontumensis Bui, S kornasii Grushv & N Skvorts., S lenticellata Shang, S leucantha R Vig., S macrophylla var flava N S Bui, S nhatrangense Shang, S nitidifolia Harms, S quangtriensis C.B Shang, S obovatifoliolata Shang, S pacoensis, S pacoensis Grushv et N Skvorts var acuminata N S Bui, S palmiformis Grushv et N Skvorts., S pes-avis R Vig., S petelotii Merr., S poilaneana Shang, S pseudospicata N S Bui, S tribracteolata Bui,

S trevesioides Harms, S trungii Grushv et N Skvorts., S tonkinensis R Vig., S

4

vietnamensis Grushv et N Skvorts., S venulosa (Wight et Arn.) Harms., S vidaliana C.B Shang, S violea Shang; phân bố rộng rãi từ Nam tới Bắc nhưng chủ yếu tập trung

ở vùng núi cao Lâm Đồng, Kon Tum, vùng núi đá vôi phía bắc Việt Nam

Vỏ thân chân chim có một số tác dụng dược lý: tăng lực, chống lạnh, hạ đường huyết, kiểu oestrogen, ảnh hưởng đối với thuốc gây ngủ Ngoài ra, chân chim còn được kết hợp với dược liệu khác để chữa: phong thấp đau xương, bệnh cước khí, chân sưng đau, chân tê buốt sưng đau, da lở ngứa do thấp nhiệt[1,2]

Trong số khoảng 56 loài thuộc chi Schefflera thì đã có tới 10 loài làm

thuốc[13,14]:

1 Chân chim Sapa (Schefflera chapana Hamrs.)

2 Chân chim bầu dục – Chân chim leo (Schefflera elliptica (Blume) Harms)

3 Chân chim hoa chụm – Chân chim hoa cầu (Schefflera glomerulata Li)

4 Chân chim Kontum (Schefflera kontumensis N S Bui)

5 Chân chim leo hoa trắng (Schefflera leucantha R Vig.)

6 Ngũ gia bì chân chim (Schefflera heptaphylla (L.) Frodin tên đồng nghĩa Schefflera octophylla (Lour.) Harms.)

7 Chân chim sẻ (Schefflera pes-avis R Vig.)

8 Chân chim núi – Chân chim Petelot (Schefflera petelotii Merr.)

9 Chân chim Bắc Bộ (Schefflera tonkinensis R Vig.)

10 Chân chim gân dày – Chân chim mây (Schefflera venulosa (Wight et Arn.)

Harms.)

1.2.2 Thành phần hóa học chi Schefflera

Việc nghiên cứu về thành phần hóa học chi Schefflera được nghiên cứu chủ yếu

ở nước ngoài và ghi nhận sớm nhất vào những năm 1980, với việc tìm ra acid

3α-hydroxylup-20(29)-en-23,28-dioic (4) từ lá S heptaphylla[29] Mặc dù, chỉ được nghiên cứu khoảng 40 năm trở lại đây nhưng số lượng nghiên cứu về thành phần hóa

học của chi Schefflera tuy cũng khá nhiều, lên đến vài chục công trình Tuy nhiên, xét

về số lượng ở khoảng 16 loài so với tiềm năng hơn 600 loài trong chi Schefflera[26] thì

các công trình nghiên cứu này cũng rất khiêm tốn

Thành phần chủ yếu của chúng chủ yếu là triterpenoid và triterpenoid saponin Bên cạnh đó, còn ghi nhận có flavonoid[4], phenolic[22], polyacetylen[32], sterol[5], trisaccharide[80], ionon-glycoside[98], anthraquinon[72], lignan[96]

5

Các triterpenoid saponin trong chi Schefflera cũng rất đa dạng và phong phú: S abyssinica, chứa oleanan(∆12)-saponin[76]; S actinophylla chứa ursan(∆12)-saponin và lupan(∆20(29))-saponin[87]; S arboricola chứa oleanan(∆12)-saponin, lupan(∆20(29))-saponin, nor-lupan-saponin, dammaran-saponin[30,32,52,98]; S bodinieri chứa rearranged

oleanan(∆13(14))-saponin và rearranged oleanan(∆14)-saponin[99-101]; S divaricata, S leucantha chứa chứa lupan(∆20(29))-saponin và oleanan(∆12)-saponin[25,59]; S fagueti

chứa lupan(∆12)-saponin và oleanan(∆12)-saponin[24]; S heptaphylla chứa

lupan(∆20(29))-saponin, oleanan(∆12)-saponin, oleanan(∆13(18))-saponin, ursan(∆12saponin, lupan(∆20(29))-saponin, ursan(∆20)- saponin, oleanan(∆13(18))-saponin, dammaran-saponin[29,34,39,40,42,43,48,50,79-83,93,94]; S impressa chứa oleanan(∆12)-saponin, ursan(∆12)-saponin, lupan(∆20(29))-saponin, lupan(∆9(11),20(29))-saponin[71-74]; S kwangsiensis chứa oleanan(∆12)-saponin, oleanan(∆1,12)-saponin ursan(∆12)-saponin,

)-lupan(∆20(29))-saponin[88-91,96]; S rotundifolia chứa oleanan(∆12)-saponin, lupan(∆20(29)saponin[22]; S venulosa chứa lupan(∆20(29))-saponin[61,62,64]

)-Các triterpenoid và triterpenoid saponin của chi Schefflera thường có 4 dạng

khung cơ bản là oleanan, ursan, lupan và dammaran

6

Dưới đây là thành phần hóa học của một số loài khác thuộc chi Schefflera đã

được nghiên cứu trong và ngoài nước

1.2.2.1 Schefflera abyssinica

Năm 2006, Tapondjou L A và cộng sự đã phân lập từ lá 13 triterpenoid và

triterpenoid saponin: acid oleanolic (1), hederagenin (2), cauloside A (5), copteroside

B (6), fatsiaside C1 (7), guaianin N (8), collinsonidin (9), ciwujianoside C3 (10),

cauloside D (11), chikusetsusaponin V (12), ciwujianoside A1 (13), cauloside G (14),

3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→3)]-α-L-arabinopyranosylhederagenin 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester

(15)[76]

1.2.2.2 Schefflera actinophylla

Năm 2010, Wanas A S và cộng sự đã phân lập từ lá 16 triterpenoid và

triterpenoid saponin: acid 3-O-[β-D-galactopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucuronopyranosylursolic (16), acid 3-O-β-D-(6-O-methyl)

glucuronopyranosylursolic (17), acid 3-O-β-D-(6-O-butyl)glucuronopyranosylursolic

(18), acid 3-O-β-D-glucuronopyranosylbetulinic (19), acid

3α-hydroxylup-20(29)-en-30-ol-23,28-dioic (20), acid 3-O-β-D

-glucopyranosyl-3α-hydroxylup-20(29)-en-23,28-dioic (21), acid 3α-hydroxylup-20(29)-ene-23,28 glucopyranosyl-3α-hydroxylup-20(29)-en-23,28-dioic 23-O-β-D-glucopyranosyl ester

(22), acid 23,28-dioic (4), acid

3α-hydroxylup-20(29)-ene-23,28-dioic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D

-glucopyranosyl ester (23), 3α,23-dihydroxylup-20(29)-en-28-oic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (24),

acid 3-epi-betulinic 3-O-sulfat (25), acid 3-O-β-D-glucopyranosyl-3-epi-betulinic (26),

3-epi-betulinic 3-O-sulfat 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (27), 3-epi-betulinic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (28), 3-O-β-D

-glucopyranosyl-3-epi-betulinic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (29), 3-O-β-D

-(6-O-acetyl)glucopyranosyl-3-epi-betulinic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (30)[87]

7

1.2.2.3 Schefflera arboricola

Năm 1986, Hansen L., Boll P M đã phân lập từ thân và lá 5 hợp chất:

falcarinol (31), heptadeca-1,9(Z)-dien-4,6-diyn-3-ol (32), (E)-β-farnesen (33), phytol

(34), poriferasterol (35)[32]

Năm 2003, Melek F R và cộng sự đã phân lập từ thân và lá 9 triterpenoid

saponin: acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic

(36), acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucuronopyranosylechinocystic

(37), 3-O-[β-D-apiofuranosyl-(1→4)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D

-glucopyranosyl ester (38), acid 3-O-[α-L-arabinopyranosyl-(1→2), α-L

-ramnopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic (39), 3-O-[α-Larabinopyranosyl-(1→2), α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)]-β-D-

-glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D-glucopyranosyl ester (40), acid 3-O-[β-Dgalactopyranosyl-(1→2), α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)]-β-D-

-glucuronopyranosyloleanolic (41), 3-O-[β-D-galactopyranosyl-(1→2), α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D-glucopyranosyl

ester (42), acid 3-O-[α-L-arabinopyranosyl-(1→2), β-D-apiofuranosyl-(1→4)]-β-D

-glucuronopyranosyloleanolic (43), 3-O-[α-L-arabinopyranosyl-(1→2), β-D

-apiofuranosyl-(1→4)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D-glucopyranosyl

ester (44)[52]

Năm 2006, Guo F J và cộng sự đã phân lập từ thân 4 triterpenoid saponin: acid

3-O-[β-D-glucuronopyranosyl-(1→3)-α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L

-arabinopyranosyloleanolic (45), acid 3-O-[α-L-arabinopyranosyl-(1→4)-α-L

-arabinopyranosyl-(1→3)-α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L-arabinopyranosyloleanolic

(46), 3-O-[α-L-arabinopyranosyl-(1→4)-α-L-arabinopyranosyl-(1→3)-α-L

-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L-arabinopyranosylhederagenin (47), 3-O-[α-L

-arabinopyranosyl-(1→4)-α-L-arabinopyranosyl-(1→3)-α-L

-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L-arabinopyranosyloleanolic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-O-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (48)[30]

Năm 2010, Zhao Z và cộng sự đã phân lập từ lá 10 triterpenoid saponin:

3-O-β-D-glucopyranosyllupan-3β,6β,20,28-tetraol (49), 3-O-β-D

-glucopyranosyllupan-3β,6α,20,28-tetraol (50), 6-O-β-D-glucopyranosyllupan-3β,6α,20,21α,28-pentaol (51),

6-O-β-D-glucopyranosyllupan-3β,6α,16β,20-tetraol (52), 6-O-β-D

-8

glucopyranosyllupan-20(29)-en-3β,6α,28,30-tetraol (53) 6-O-β-D

-glucopyranosyllupan-19I,28-epoxy-20,29,30-trinor-3β,6α,21α-triol (54), (20S,24E)-

6-O-β-D-glucopyranosyldammaran-24-en-3β,6α,20α,26-tetraol (55), citroside A (56),

acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucuronopynosyloleanolic (57), acid

3-O-[α-L-rhamnopyranosyl(1→4)]-β-D-glucuronopynosylechinocystic (58)[98]

1.2.2.4 Schefflera bodinieri

Năm 1996, Zhu M và cộng sự đã phân lập từ rễ 8 triterpenoid saponin: hydroxyisopolygalic-13(14)-en-28-oic 28-O-[α-L-rhamopyranosyl-(l→4)-β-D-

3β-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (59),

3-oxo-isopolygalic-13(14)-en-28-oic 28-O-[α-L-rhamopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D

-glucopyranosyl ester (60), 3β-hydroxyisopolygalic-13(14)-en-28-oic 28-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (61),

3β-hydroxy-18-methylpolygalic-13(14)-en-28-oic 28-O-[α-L-rhamopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (62)[101], demethylisoaleuritolic

28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl

ester (63), isoaleuritolic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (64), 3-oxo-8-demethylisoaleuritolic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (65),

3-oxoisoaleuritolic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (66)[100]; từ lá 7 hợp chất: acid

demethylisoaleuritolic-14(15)-en-28,29-dioic (67), acid

3-oxo-20-demethylisoaleuritic-14(15)-en-28,29-dioic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (68), acid

3α-hydroxy-20-demethylisoaleuritolic-14(15)-en-28,30-dioic (69), D-sorbitol (70), 3-O-β-D

-glucopyranosylstigmasterol (71), α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)-β-D-glucopyranoside (72), α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)-α-D-glucopyranoside (73)[99]

1.2.2.5 Schefflera capitata

Năm 1977, Jain G K và cộng sự đã phân lập 1 sapogenin: acid echinocystic

(74)[23]

9

1.2.2.6 Schefflera divaricata

Năm 1997, De T N., Pizza C đã phân lập từ lá 12 triterpenoid saponin: acid

3-O-[β-D-galactopyranosyl-(1→3)-β-D-glucopyranosyl-(1→4)]-β-D

-glucopyranosyloleanolic (75), acid 3-O-[β-D-galactopyranosyl-(1→3)-β-D

-glucopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic (76), acid 3β-O-[α-L

-arabinopyranosyl-(1→3)-β-D-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucuronopyranosyl-16α-hydroxyolean-12-ene-28,30-dioic (77), acid 3β-O-[α-L-arabinopyranosyl-(1→3), β-D

-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucuronopyranosyl-16-O-(3-hydroxy-3-methylbutanoyl)olean-12-ene-28,30-dioic (78), acid 3-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→3)-β-D-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucuronopyranosyl-2hydroxybetulinic (79), acid

3-O-[β-D-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucuronopyranosyl-23-hydroxybetulinic (80), acid

3-O-β-D-glucuronopyranosyl-23-hydroxybetulinic (81), acid 3-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→3)]-β-D-glucuronopyranosyl-23-hydroxybetulinic (82), acid 3-O-[β-D

-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucuronopyranosylbetulinic (83), acid 3-O-[β-D

-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucuronopyranosyl-23-oxobetulinic (84), acid 3-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→3)]-β-D-glucuronopyranosyl-23-oxobetulinic (85), acid 3-O-β-D

-glucuronopyranosyl-23-oxobetulinic (86)[25]

1.2.2.7 Schefflera fagueti

Năm 2003, Cioffi G và cộng sự đã phân lập từ phần trên mặt đất 6 triterpenoid

saponin: acid 3β-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→3)]-β-D

-xylopyranosyl-16α-hydroxyolean-12-en-28,30-dioic 28-O-β-D-galactopyranosyl ester

(87), acid 3β-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→3)]-β-D 12-en-28,30-dioic 28-O-β-D-galactopyranosyl ester (88), 3β-O-[β-D-glucopyranosyl-

-xylopyranosyl-16α-hydroxyolean-(1→3)-α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L-arabinopyranosyllup-12-en-28-oic

28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-galactopyranosyl ester

(89), 3β-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→3)-α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L

-arabinopyranosyl-23-hydroxylup-12-en-28-oic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-galactopyranosyl ester (90), 3β-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L-arabinopyranosyl-23-hydroxylup-12-en-28-oic

28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-galactopyranosyl ester

(91), 3β-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L-arabinopyranosyllup-12-en-oic

28-10

O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-galactopyranosyl

ester (92)[24]

1.2.2.8 Schefflera farinosa

Năm 2011, Giảng T K L và cộng sự đã phân lập từ vỏ cây 5 hợp chất:

4’,7-di-O-methyl naringenin (93), acid 3α,29-dihydroxyolean-12-en-23,28-dioic (94), rutin (95), acid 3-O-caffeoylquinic (96), acid 3,5-di-O-caffeoylquinic (97)[4]

Năm 1984, Jürgen S và cộng sự đã phân lập từ vỏ cây: 1 số dẫn xuất của acid

3α-hydroxylup-20(29)-en-23,28-dioic với acid béo dây dài (99)[34]

Năm 1989, KitaJima J., Tanaka Y đã phân lập từ lá và cuống lá 2 triterpenoid

saponin: acid 3α-hydroxylup-20(29)-en-23,28-dioic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (100), acid 3-O-β-D

-glucopyranosyl-3-epi-betulinic (26)[40]

Năm 1990, KitaJima J và cộng sự đã phân lập từ lá 2 triterpenoid ở dạng muối

sulfat: acid 3-epi-betulinic 3-O-sulfat (25) và acid betulinic 3-O-sulfat (101)[39]

Năm 1991, Tran V S và cộng sự đã phân lập từ lá 2 triterpenoid và 5

triterpenoid saponin: 3-epi-betulinic 3-O-sulfat 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (27)[80]; acid 3-epi-betulinic (102),

acid 3α-hydroxylup-20(29)-en-23,28-dioic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (100), acid

3α,11α-dihydroxylup-20(29)-en-23,28-dioic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (103), 3-epi-betulinic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (28)[83], acid oleanonic

(104), 3-O-β-D-glucopyranosyl-3-epi-betulinic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (29) và 2 trisaccharide là α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)-β-D-glucopyranoside (72), α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)-α-D-glucopyranoside (73)[82]

11

Năm 1992, Tran V S và cộng sự đã phân lập từ lá 1 triterpenoid saponin: β-D-(6-O-acetyl)glucopyranosyl-3-epi-betulinic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-

3-O-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (30)[81]; từ vỏ cây 1 triterpenoid và

2 triterpenoid saponin: asiaticoside (105), acid 3α-hydroxyurs-12-en-23,28-dioic (106), acid 3α-hydroxyurs-12-en-23,28-dioic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-

glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (107)[79]

Năm 1994, Maeda C và cộng sự đã phân lập từ vỏ cây 12 triterpenoid saponin:

asiaticoside (105), 2α,3β,23-trihydroxyolean-12-en-28-oic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (108),

2α,3β-dihydroxy-23-oxo-urs-12-en-28-oic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (109),

2α,3β-dihydroxy-23-oxo-olean-12-en-28-oic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (110), 3-O-α-L-arabinopyranosylursolic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (111),

(3-O-α-L-arabinopyranosylhederagenin 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester) cauloside D (11), acid

3α-hydroxy-urs-12-en 23,28-dioic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl (1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (112), acid 3α-hydroxy-olean-12-en-23,dioic

28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl

ester (113), 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2)-β-D-galactopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucuronopyranosylursolic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (114), 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2)-β-D

-galactopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (115),

2α,3β,24-trihydroxyurs-12-en-28-oic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (116),

2α,3β,24-trihydroxyolean-12-en-28-oic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D

-glucopyranosyl ester (117)[48]

Năm 2005, Li Y và cộng sự đã phân lập từ cuống lá 3 dẫn xuất acid

caffeoylquinic: acid 3,4-di-O-caffeoylquinic (118), acid 3,5-di-O-caffeoylquinic (97), acid 3-O-caffeoylquinic (96)[43]

12 Năm 2007, Li Y và cộng sự đã phân lập từ phần trên mặt đất 3 triterpenoid và

triterpenoid saponin: acid 3α-hydroxylup-20(29)-ene-23,28-dioic (4), acid

3-epi-betulinic 3-O-sulfat (25), acid 3α-hydroxylup-20(29)-ene-23,28-dioic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester

(23)[42]

Năm 2013, Wu C và cộng sự đã phân lập từ vỏ cây 11 triterpenoid saponin:

asiaticoside D (119), scheffoleoside B (120), 3α-hydroxy-23-oxo-urs-12-en-oic

28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl

ester (121), 3α-hydroxy-23-oxo-urs-20-en-28-oic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (122), acid

3α-hydroxyurs-20-en-23,28-dioic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D

-glucopyranosyl ester (123), acid 3α-hydroxyurs-l2-en-23,28-dioic 28-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (124), acid

3α-hydroxyolean-13(18)-en-23,28-dioic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D

-glucopyranosyl ester (125), 3α-hydroxy-23-oxo-olean-13(18)-en-28-dioic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (126),

2α,3β-dihydroxy-olean-12-en-28-oic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (127), acid

3α-hydroxyolean-l2-en-23,28-dioic 28-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (128),

3-O-[β-D-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucopyranosyl-12-oxo-27-hydroxyl-20(S)-protopanaxatriol (129)[93]

Năm 2014, Wu C và cộng sự đã phân lập từ vỏ cây 5 triterpenoid saponin: acid

3-oxo-urs-20-en-23,28-dioic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (130), acid 3α-hydroxy-urs-20-en-23,28-dioic

28-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (131),

3α-hydroxyurs-20-en-23,28-dioic 23-O-β-D-glucopyranosyl ester 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (132), 3-oxo-urs-12-en-24-nor-oic

28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl

ester (133), acid 3α-hydroxy-20β-hydroxyursan-23,28-dioic δ-lactone 23-O-β-D

-glucopyranosyl ester (134)[94]

13

1.2.2.10 Schefflera hyploleuca

Năm 2011, Giảng T K L và cộng sự đã phân lập từ lá 3 hợp chất: β-sitosterol

(135), 3-O-β-D-glucopyranosyl-β-sitosterol (136), acid

3α-hydroxy-20-demethylisoaleuritolic-14(15)-en-28,30-dioic (69)[5]

1.2.2.11 Schefflera impressa

Năm 1989, Srivastava S K đã phân lập từ vỏ và thân: 3-O-β-D

-(6-O-acetyl)glucopyranosylhederagenin (137)[71]

Năm 1989, Srivastava S K., Jain D C đã phân lập từ vỏ và thân 6 triterpenoid

và triterpenoid saponin: acid 3-O-β-D

-(6-O-methyl)glucuronopyranosyl-3β,23-dihydroxyurs-12-en-28-oic (138), 3-O-β-D

-(6-O-methyl)glucuronopyranosyl-4-epi-hederahenin (139), acid oleanolic (1), hederagenin (2), acid 23-hydroxyursolic (140),

3-O-β-D-(6-O-methyl)glucuronopyranosylhederagenin (141)[74]

Năm 1992, Srivastava S K đã phân lập từ vỏ và thân 5 hợp chất: acid

3α,11α-dihydroxylup-20(29)-en-28-oic (142), stigmasterol (143), campesterol (144), chrysophanol (145)[72], 3α,11α-dihydroxylup-20(29)-en-28-oic 28-O-[β-D-

glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (146)[73]

1.2.2.12 Schefflera kwangsiensis

Năm 2012, Zhang Q và cộng sự đã phân lập từ thân 10 triterpenoid saponin:

staunoside C (147), tauroside St-H1 (148), saponin HCS-B (149), kalopanaxsaponin B

(150), 3-O-[β-D-xylopyranosyl-(1→3)-α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L

-arabinopyranosylhederagenin 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (151), scheffarboside D (152),

kalopanaxsaponin G (153), scheffarboside C (47), 3-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→4)-β-D-xylopyranosyl-(1→3)-α-L-rhamnopyranosy-(1→2)]-α-L-arabinopyranosyloleanolic

28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl

ester (154), 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→4)-β-D-xylopyranosyl-(1→3)-α-L

-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L-arabinopyranosyloleanolic 28-O-[α-L

-rhamnopyrnosyl-(1→4)-β-D-(6-O-acetyl)glucopyranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosyl ester (155)[96]

Năm 2014, Wang Y., Wang L và cộng sự đã phân lập từ phần trên mặt đất 8

triterpenoid saponin: 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→3)]-β-D

-glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[β-D-(6-O-acetyl)glucopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucopyranosyl ester (156), 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→3)]-β-D

-14

glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[β-D-(4,6-di-O-acetyl)glucopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucopyranosyl ester (157), 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→3)]-β-D

-glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[β-D-(3-O-acetyl)xylopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucopyranosyl ester (158), 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→3)]-β-D methyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[β-D-(3-O-acetyl)xylopyranosyl-(1→2)]-β-

-(6-O-D-glucopyranosyl ester (159), 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→3)]-β-D

-glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[β-D-(3,4-di-O-acetyl)xylopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucopyranosyl ester (160), acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-methyl)glucuronopyranosyloleanolic (161), acid

3-O-[β-D-galactopyranosyl-(1→2)-α-L-arabinopyranosyl-(1→4)]-β-D

-glucuronopyranosyloleanolic (162), acid 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2)-α-L

-arabinopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic (163)[89]

Năm 2014, Wang Y., Zhang C L và cộng sự đã phân lập từ phần trên mặt đất

17 triterpenoid và triterpenoid saponin: hederagenin (2), acid maslinic (164), acid hydroxyoleanolic (165), acid 21β-hydroxy-3-oxo-olean-12-en-28-oic (166), (acid 3-β-

22α-D-glucuronopyranosyloleanolic) scheffleraside I (167), oleanolic 28-O-β-D

-glucopyranosyl ester (168), acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic (169), betulinic 28-O-β-D

-glucopyranosyl ester (170), acid 2α,3β-dihydroxy-ursolic (171), acid 3-O-(β-D

-glucofuranosylurono-6,3-lactone)oleanolic (172), oleanolic

28-O-[6-O-((3R)-3-hydroxyl-3-methylglutaryl)]-β-D-glucopyranosyl ester (173), oleanolic 28-O-[β-D

-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucopyranosyl ester (174), 3-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D

-glucopyranosyl ester (175), 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucuronopyranosyloleanolic methylglutaryl)]-β-D-glucopyranosyl ester (176), betulinic 28-O-[6-O-((3R)-3-

28-O-[6-O-((3R)-3-hydroxyl-3-hydroxyl-3-methylglutaryl)]-β-D-glucopyranosyl ester (177), betulinic 28-O-[β-D

-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucopyranosyl ester (178), acid

3-oxo-21β-hydroxyolean-1(2),12(13)-dien-28-oic (179)[90]

Năm 2014, Wang C Q và cộng sự đã phân lập từ phần trên mặt đất 4

triterpenoid saponin: acid 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2), α-L

-arabinopyranosyl-(1→4)]-β-D-(6-O-methyl)glucuronopyranosyloleanolic (180), acid 3-O-α-L

-15

arabinopyranosyl-(1→4)-β-D-glucuronopyranosyl-22α-hydroxyoleanolic (181),

3-O-α-L-arabinopyranosyl-(1→4)-β-D-glucuronopyranosylhederagenin (182), oleanolic

28-O-β-D-glucopyranosyl-(1→2)-β-D-glucuronopyranosyl ester (183)[88]

Năm 2015, Wang Y và cộng sự đã phân lập từ phần trên mặt đất 20

triterpenoid saponin: 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[β-D-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucopyranosyl ester (184), 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-n-butyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[β-D

-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucopyranosyl ester (185), 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucopyranosyl ester (186), 3-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-n-butyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucopyranosyl ester (187), 3-O-[α-L-

rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D

-(6-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-[β-D

-(6-O-acetyl)glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucopyranosyl ester (188), 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D-glucopyranosyl ester

(189), 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2), α-L-arabinopyranosyl-(1→4)]-β-D butyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D-glucopyranosyl ester (190), 3-O-[α-L-

-(6-O-n-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D

-(6-O-n-butyl)glucuronopyranosylursolic 28-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→4)]-β-D

-glucopyranosyl ester (191), 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D-glucopyranosyl ester

(192), 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D butyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D-glucopyranosyl ester (193), 3-O-β-D-(6-

-(6-O-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic 28-O-β-D-glucopyranosyl ester (194), acid

3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D

-(6-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic (195), acid 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-n-butyl)glucuronopyranosyloleanolic (196), acid

3-O-[β-D-xylopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D

-(6-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic (197), acid 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2), α-L

-arabinopyranosyl-(1→4)]-β-D-(6-O-methyl)glucuronopyranosyloleanolic (180), acid

16

3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2), α-L-arabinopyranosyl-(1→4)]-β-D

-(6-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic (198), acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-methyl)glucuronopyranosyloleanolic (161), acid

3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D

-(6-O-ethyl)glucuronopyranosyloleanolic (199), acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-(6-O-n-butyl)glucuronopyranosyloleanolic (200), acid

3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→2), β-D-xylopyranosyl-(1→4)]-β-D

-(6-O-n-butyl)glucuronopyranosyloleanolic (201)[91]

1.2.2.13 Schefflera leucantha

Năm 1994, Pancharoen O và cộng sự đã phân lập từ lá 3 triterpenoid saponin:

acid 3-O-[α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucuronopyranosylbetulinic (202), acid 3-O-[β-D-xylopyranosyl-(1→2)-β-D

-xylopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucuronopyranosylbetulinic (203), acid 3-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→2)-β-D-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D

-glucuronopyranosyloleanolic (169)[59]

1.2.2.14 Schefflera petelotii

Năm 2011, Giảng T K L và cộng sự đã phân lập từ vỏ cây 4 hợp chất:

β-sitosterol (135), 3-O-β-D-glucopyranosyl-β-sitosterol (136), acid demethylisoaleuritolic-14(15)-en-28,30-dioic (69), 7α,29-dihydroxy-friedelan-3-on

3α-hydroxy-20-(204)[6]

1.2.2.15 Schefflera rotundifolia

Năm 2004, Braca A và cộng sự đã phân lập từ phần trên mặt đất 8 triterpenoid

saponin: 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→3)-α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L

-arabinopyranosylhederagenin 28-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucopyranosyl

ester (205), 3-O-[β-D-glucopyranosyl-(1→3)-α-L-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L

-arabinopyranosylhederagenin 28-O-β-D-glucopyranosyl ester (206), 3-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→2)]-α-L-arabinopyranosylhederagenin 28-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucopyranosyl ester (207), 3-O-[α-L

-rhamnopyranosyl-(1→3)-α-L-rhamnopyranosyl(1→2)]-α-L-arabinopyranosyloleanolic 28-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucopyranosyl ester (208), 3-O-[α-L

-rhamnopyranosyl(1→2)]-α-L-arabinopyranosyloleanolic 28-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucopyranosyl ester (209), 3-O-β-D-xylopyranosyloleanolic 28-O-[α-L

-17

rhamnopyranosyl(1→4)-β-D-glucopyranosyl-(1→4)]-β-D-glucopyranosyl ester (210),

3-O-[α-L-rhamnopyranosyl(1→2)]-α-L-arabinopyranosylbetulinic 28-O-β-D

-glucopyranosyl ester (211), 3-O-α-L-arabinopyranosylbetulinic 28-O-β-D

-glucopyranosyl ester (212) và 2 phenolic: benzyl β-D-glucopyranosyl-(1→4)-β-D

-glucopyranosyl-(1→4)-[β-D-apiofuranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosid (213), benzyl

β-D-glucopyranosyl-(1→4)-[β-D-apiofuranosyl-(1→6)]-β-D-glucopyranosid (214)[22]

1.2.2.16 Schefflera venulosa

Năm 1991, Purohit M C và cộng sự đã phân lập từ lá: acid 3-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucopyranosyllup-20(29)-en-28-oic (215)[64]

Năm 2012, Peng L F và cộng sự đã phân lập 2 triterpenoid saponin: 3-O-[β-D

-glucopyranosyl-(1→2)]-β-D-glucopyranosyl-27-oxo-betulinic 28-O-β-D

-glucopyranosyl ester (216), 3-O-β-D-glucuronopyranosyl- 27-oxo-betulinic 28-O-β-D

-glucopyranosyl ester (217)[61]

Năm 2015, Peng L Y và cộng sự đã phân lập từ lá 7 triterpenoid:

3-oxo-29α-hydroxy-17β,20-epoxy-28-norlupan (218), acid liquidambronic (219), acid oleanonic (104), 3-oxo-ursan-28,13β-lacton (220), 17α-hydroxy-28,30-dinorlup-3,20-dion (221),

acid betulinic (222), acid 12α,13-dihydroxyolean-3-oxo-28-oic (223) và 5

sesquiterpenoid: 6-oxo-7α,8α-epoxy-4β-hydroxyguaian-10-en (224), 7β,10β-dihydroxyguaian (225), tricyclo[6.3.1.02,5]dodecan-6α,8α-diol (226),

4β,6β-epoxy-disciferitriol (227), orientalol C (228)[62]

Cấu trúc của các hợp chất có khung rearranged oleanan-∆ 13(14) , oleanan-∆ 13(18) ,

rearranged oleanan-∆ 14 phân lập từ chi Schefflera

59 OH H [Rha(1→4)Glc(1→6)]Glc 125 COOH [Rha(1→4)Glc(1→6)]Glc

26

Sesquiterpenoid