Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện sông mã, tỉnh sơn la

Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội Quản lý thu BHXH là quá trình tác động của các cơ quan BHXH đối với mọi tổ chức cá nhân có liên quan đến thu BHXH theo một quy trình từ xác định đố

QUÀNG THỊ MAI

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SÔNG MÃ, TỈNH SƠN LA

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

MÃ SỐ: 8310110

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS TRỊNH QUANG THOẠI

Hà Nội, 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan:

Những kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là hoàn toàn trung thực, của tôi, không vi phạm bất cứ điều gì trong luật sở hữu trí tuệ và pháp luật Việt Nam Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Tác giả

Quàng Thị Mai

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập, nghiên cứu, để hoàn thành luận văn này tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc tới:

Thầy giáo hướng dẫn: TS Trịnh Quang Thoại

Các thầy, cô giáo Khoa Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Phòng Đào tạo sau đại học, Trường Đại học Lâm nghiệp đã chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tận tình trong quá trình tôi thực hiện luận văn này

Sự giúp đỡ của Lãnh đạo, đồng nghiệp cơ quan và gia đình, bạn bè đã luôn quan tâm, động viên và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình thực hiện

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Tác giả

Quàng Thị Mai

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG BIỂU vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 4

1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội 5

1.1.1 Một số khái niệm 5

1.1.2 Mục tiêu, nguyên tắc của quản lý thu bảo hiểm xã hội 8

1.1.3 Nội dung của quản lý thu bảo hiểm xã hội 11

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu bảo hiểm xã hội 21

1.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội 24

1.2.1 Một số nghiên cứu có liên quan đến quản lý thu bảo hiểm xã hội 24

1.2.2 Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội của một số địa phương tại Việt Nam 26 1.2.3 Bài học rút ra cho công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La 30

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

2.1 Đặc điểm cơ bản của huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La 32

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 32

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 37

2.1.3 Những thuận lợi, khó khăn về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội 40

2.2 Đặc điểm cơ bản của Bảo hiểm xã hội huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La 42

2.2.1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm xã hội huyện Sông Mã 42

2.2.2 Vị trí, chức năng của bảo hiểm xã hội huyện Sông Mã 43

2.2.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của bảo hiểm xã hội huyện Sông Mã 44

2.2.4 Tình hình nhân sự 46

2.3 Phương pháp nghiên cứu 47

2.3.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 47

2.3.2 Phương pháp thu thập số liệu 47

2.3.3 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu 48

2.3.4 Các chỉ tiêu nghiên cứu 48

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 49

3.1 Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La 49

3.1.1 Lập kế hoạch thu BHXH 49

3.1.2 Quản lý đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội 50

3.1.3 Quản lý căn cứ đóng bảo hiểm xã hội 53

3.1.4 Quản lý tổ chức thu bảo hiểm xã hội 54

3.1.5 Quản lý rủi ro thu bảo hiểm xã hội 57

3.1.6 Thanh tra, kiểm tra thu bảo hiểm xã hội 59

3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La 60

3.2.1 Nhân tố khách quan 60

3.2.2 Nhân tố chủ quan 62

3.3 Đánh giá chung về công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La 66

3.3.1 Những kết quả đạt được 66

3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 67

3.4 Giải pháp nhằm nâng hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội của huyện Sông Mã 70

3.4.1 Mục tiêu và phương hướng hoàn thiện quản lý thu của bảo hiểm xã hội Huyện Sông Mã 70

3.4.2 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Sông Mã 73

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 86 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ

DNCVĐTNN Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

NSDLĐ Người sử dụng lao động

TNLĐ-BNN Tai nạn lao động-Bệnh nghề nghiệp

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Thống kê diện tích đất theo mục đích sử dụng năm 2019 34 Bảng 2.2 Dân số, lao động huyện Sông Mã 37 Bảng 2.3 Tăng trưởng kinh tế và cơ cấu kinh tế của huyện Sông Mã 38 Bảng 3.1: Tình hình thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Sông Mã (2017-2019) 49 Bảng 3.2: Tình hình tham gia BHXH tại BHXH huyện Sông Mã (2017-2019) 52 Bảng 3.3: Cơ cấu lao động tham gia BHXH theo khối quản lý tại BHXH huyện Sông Mã năm 2019 52 Bảng 3.4: Tổng quỹ lương đóng BHXH tại BHXH huyện Sông Mã (2017-2019) 54 Bảng 3.5: Số thu BHXH tại BHXH huyện Sông Mã (2017-2019) 55 Bảng 3.6: Đánh giá của đối tượng đóng BHXH về nội dung công tác thu BHXH 56 Bảng 3.7: Đánh giá của cán bộ, công chức trong cơ quan BHXH huyện Sông

Mã về công tác quản lý thu BHXH 57 Bảng 3.8: Tình hình nợ đọng BHXH tại BHXH huyện Sông Mã (2017-2019) 58 Bảng 3.9: Tình hình nợ đọng BHXH theo đối tượng tham gia BHXH tại BHXH huyện Sông Mã (2017-2019) 59 Bảng 3.10 Kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm 60 Bảng 3.11 Trình độ, năng lực của cán bộ công chức thu BHXH huyện Sông

Mã năm 2019 63 Bảng 3.1.2 Tình hình cơ sở vật chất, kỹ thuật của BHXH huyện Sông Mã 65

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu

Bảo hiểm xã hội là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, là trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội của quốc gia, góp phần bảo đảm đời sống cho người dân, ổn định chính trị và phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện mục tiêu tiến bộ và công bằng xã hội, thúc đẩy sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế được bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có

sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm bảo đảm an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội

Bảo hiểm xã hội huyện Sông Mã là cơ quan trực thuộc Bảo hiểm xã hội tỉnh Sơn La trong hệ thống tổ chức của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, có chức năng giúp Giám đốc BHXH tỉnh Sơn La tổ chức thực hiện các chính sách, chế

độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và quản lý Quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm

y tế (gọi chung là bảo hiểm xã hội) trên địa bàn huyện Trong những năm qua, BHXH huyện Sông Mã đã có nhiều cố gắng, nỗ lực để đạt được những thành tựu quan trọng trong nhiều lĩnh vực công tác, góp phần đảm bảo an sinh xã hội và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sông Mã nói riêng và tỉnh Sơn La nói chung

Công tác quản lý thu BHXH là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác bảo hiểm, do vậy luôn được BHXH huyện quan tâm

và có những giải pháp hiệu quả để không ngừng tăng trưởng về đối tượng tham gia và số thu BHXH qua các năm, góp phần đảm bảo quyền lợi cho người tham gia và thụ hưởng chính sách BHXH Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thực hiện công tác quản lý thu ở BHXH huyện Sông Mã

trong thời gian qua còn bộc lộ những hạn chế Thực tế trên đặt ra những vấn

đề cấp thiết cần được quan tâm và sớm có những giải pháp khắc phục để hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH: công tác phát triển đối tượng tham gia BHXH trên địa bàn huyện có chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn một số hạn chế, nhất là khu vực ngoài quốc danh vẫn còn thấp Tình trạng nợ đọng BHXH của các đơn vị sử dụng lao động luôn là vấn đề nhức nhối đối với ngành BHXH Mỗi năm số tiền các đơn vị sử dụng lao động nợ đọng lên tới hàng tỷ đồng Chính điều này đã gây thiệt thòi lớn cho người lao động, gây khó khăn cho công tác quản lý thu BHXH; trong công tác quyết toán thu BHXH, BHYT, BHTN các đơn vị còn tồn tại nhiều sai sót; tại một số địa phương tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH ở các doanh nghiệp vẫn xảy

ra nhiều và kéo dài…

Bên cạnh đó, các cán bộ, viên chức, người lao động của cơ quan BHXH huyện chưa tập trung nâng cao chuyên môn nghiệp vụ, tăng cường rà soát lao động trong các doanh nghiệp trên địa bàn quản lý; chưa thường xuyên phối hợp đối chiếu với cơ quan thuế tại địa bàn Bên cạnh đó, công tác quản lý phôi sổ, thẻ chưa siết chặt, chưa làm tốt công tác triển khai tờ khai hộ gia đình

ở từng vùng nên người lao động nhận thức còn hạn chế, thiếu hiểu biết về BHXH nên chưa tham gia đóng BHXH hoặc không quan tâm đến việc chủ sử dụng lao động có đóng BHXH cho mình hay không Chỉ khi gặp phải rủi ro, hoặc cần được hưởng thì mới thấy được ý nghĩa của việc tham gia BHXH Những nội dung đó làm hạn chế, ảnh hưởng tới nguồn thu BHXH trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

Thực tế cho thấy công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn huyện Sông

Mã còn nhiều vấn đề cần phải nghiên cứu, nhất là về cơ chế, chính sách, quy trình, thủ tục trong công tác thu BHXH Với lý do đó, việc thực hiện đề tài

“Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Sông

Mã, tỉnh Sơn La” có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La để đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác thu bảo hiểm xã hội của huyện trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội của huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

3.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.2.1 Phạm vi về nội dung

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội, các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội, các giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội của huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

3.2.2 Phạm vi về không gian

Đề tài được thực hiện trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

3.2.2 Phạm vi về thời gian

- Phạm vi về thời gian:

+ Số liệu thứ cấp về về tình hình dân sinh, kinh tế, xã hội; Số liệu thứ cấp về thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội của huyện Sông Mã được thu thập từ năm 2017 đến năm 2019

+ Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp cán bộ và các đối tượng nộp BHXH vào thời điểm từ tháng 06-10 năm 2020

+ Thời gian thực hiện đề tài từ tháng 05 đến tháng 11 năm 2020

4 Nội dung nghiên cứu

- Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội

- Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

- Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH tại huyện Sông

Mã, tỉnh Sơn La

- Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH của huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La trong thời gian tới

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng, sơ đồ, phụ lục, nội dung

chính của luận văn được thể hiện trong 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội Chương 2: Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM

XÃ HỘI 1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội

1.1.1 Một số khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm bảo hiểm xã hội

Đến nay, hầu hết các nước trên thế giới đã thực hiện chính sách BHXH

và xem đây là trụ cột chính trong hệ thống ASXH Mặc dù có quá trình phát triển lâu dài nhưng do tính chất phức tạp và đa dạng nên đến nay vẫn còn có những nhận thức khác nhau về BHXH Điều đó được phản ánh qua các khái niệm BHXH được thể hiện dưới các góc độ khác nhau

Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO): BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua các biện pháp công cộng nhằm chống lại các khó khăn về kinh tế, xã hội do bị mất hoặc giảm thu nhập, gây

ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già, chết đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con.”

Ở một số nước trên thế giới khi đưa ra khái niệm về BHXH xuất phát quan điểm chỉ bao gồm trường hợp bảo hiểm thu nhập cho NLĐ, thường tách BHXH với BHYT và BHTN mặc dù đó cũng là hình thức bảo hiểm mang tính

xã hội

Theo tác giả Nguyễn Văn Định: Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho NLĐ khi họ gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm dẫn đến mất thu nhập trên cơ sở hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm đảm bảo đời sống cho NLĐ và gia đình họ, góp phần đảm bảo ASXH Khái niệm này đã xác định diện bảo vệ của BHXH bao gồm NLĐ và gia đình NLĐ

Khái niệm về BHXH được khái quát một cách đầy đủ nhất trong Luật BHXH được Quốc hội thông qua có hiệu lực từ 20/11/2014, đó là: Bảo hiểm

xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của nguời lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội mà NLĐ và người sử dụng lao động có trách nhiệm phải tham gia Mức đóng được xác định bằng mức tiền lương, tiền công thực tế nhân với tỷ lệ phần trăm theo quy định từng thời kỳ Khi tham gia BHXH bắt buộc, NLĐ được hưởng đầy đủ năm chế độ BHXH hiện hành (Hưu trí, tử tuất, TNLĐ-BNN, ốm đau, thai sản…) (Quốc Hội, 2014)

Về mặt bản chất, BHXH là hoạt động được tổ chức hợp lý bởi tập hợp những người có cùng chung rủi ro có thể xảy ra hoặc các sự kiện bảo hiểm, các khoản đóng góp về tài chính của họ cho phép bồi thường hoặc chi trả theo quy luật thống kê những thiệt hại mà một số người trong tập hợp hoặc người thứ ba phải gánh chịu khi tổn thất hoặc sự kiện bảo hiểm xảy ra (Nguyễn Văn Gia, 2009)

Từ các khái niệm về BHXH, bản chất của BHXH có thể được khái quát qua một số nội dung sau:

BHXH là một nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp của xã hội, nhất là trong xã hội thì mà sản xuất hàng hóa hoạt động theo cơ chế thị trường

có sự phân công lao động, mối quan hệ thuê mướn lao động phát triển đến một mức độ nhất định Kinh tế càng phát triển các chế độ BHXH ngày càng

mở rộng, các hình thức BHXH ngày càng phong phú đa dạng Vì vậy có thể nói kinh tế phát triển là điều kiện tiên quyết dẫn đến sự phát triển của BHXH

và BHXH không thể vượt qua trạng thái kinh tế của mỗi quốc gia

BHXH là sự phân phối lại thu nhập và san sẻ rủi ro mang tính xã hội dựa trên luật số lớn Đó là sự san sẻ rủi ro trong cộng đồng, san sẻ rủi ro giữa NLĐ, NSDLĐ và Nhà nước, san sẻ về mặt không gian và thời gian giữa những doanh nghiệp, tổ chức, những vùng, những ngành trong một thời kỳ hoặc nhiều thời kỳ khác nhau, san sẻ rủi ro, san sẻ tài chính ngay trong nội bộ NLĐ, NSDLĐ Do vậy, BHXH hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận

Mục tiêu của BHXH nhằm thỏa mãn nhu cầu thiết yếu của NLĐ và gia đình họ khi NLĐ bị giảm hoặc mất một phần thu nhập Từ đó giúp NLĐ nhanh ổn định cuộc sống, góp phần đảm bảo ASXH

Đối tượng của BHXH là thu nhập NLĐ, diện bảo vệ của BHXH bao gồm cả NLĐ và gia đình họ Vì thế có thể nói BHXH đã, đang và sẽ bảo vệ mỗi thành viên trong cộng đồng xã hội (Nguyễn Văn Gia, 2009)

1.1.1.2 Khái niệm thu bảo hiểm xã hội

Thu BHXH là việc nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đóng BHXH theo mức phí qui định hoặc cho phép một số đối tượng tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho các hoạt động BHXH

Thu BHXH thực chất là quá trình phân phối lại một phần thu nhập của các đối tượng tham gia BHXH, phân phối và phân phối lại một phần của cải của xã hội dưới dạng giá trị, nhằm giải quyết hài hòa các mối quan hệ về mặt lợi ích kinh tế, góp phần đảm bảo công bằng xã hội Theo khái niệm thì thu BHXH bắt buộc là việc Nhà nước bắt buộc các đối tượng phải đóng BHXH theo mức phí nhất định được quy định bởi Luật BHXH (Nguyễn Văn Gia, 2009)

1.1.1.3 Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội

Quản lý thu BHXH là quá trình tác động của các cơ quan BHXH đối với mọi tổ chức cá nhân có liên quan đến thu BHXH theo một quy trình từ xác định đối tượng thu, mức thu, phương thức thu, lập kế hoạch thu đến tổ chức thực hiện

kế hoạch và kiểm tra đánh giá việc thực hiện thu BHXH nhằm đạt được mục tiêu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời tiền BHXH của đối tượng tham gia BHXH vào Quỹ BHXH nhằm đáp ứng nguồn kinh phí chi trả các chế độ BHXH dựa trên nguyên tắc có đóng, có hưởng (Nguyễn Thị Kim Phụng, 2008)

Hoạt động quản lý thu BHXH đóng vai trò quan trọng đối với Thu BHXH Trong quá trình tiến hành công tác thu với phương châm là thu đúng

đối tượng, đúng phạm vi thu, đúng thời gian và quan trọng hơn nữa là thu được đủ số tiền đóng BHXH từ các đối tượng tham gia BHXH thì việc tăng cường công tác quản lý thu BHXH là vấn đề được các cơ quan quản lý và mọi người rất quan tâm Để hình thành nên một kế hoạch thu, một chính sách thu BHXH thích ứng với cơ chế quản lý kinh tế đang trong quá trình đổi mới, đòi hỏi phải nghiên cứu, giải quyết hàng loạt vấn đề cả về lý luận và thực tiễn

1.1.2 Mục tiêu, nguyên tắc của quản lý thu bảo hiểm xã hội

a Mục tiêu quản lý thu bảo hiểm xã hội

Việc quản lý thu BHXH hướng đến 3 mục tiêu chính:

Thứ nhất, phát triển quỹ Bảo hiểm xã hội

Theo quy định của Luật BHXH năm 2014: Quỹ bảo hiểm xã hội là một quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài ngân sách nhà nước dùng để chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội cho NLĐ Có thể nói Quỹ BHXH là bộ phận quan trọng nhất của ngành BHXH, nó gắn liền với sự tồn tại và phát triển của ngành BHXH, ở nước ta hiện nay thì quỹ BHXH được hình thành

từ 2 nguồn chủ yếu:

Đóng góp của NLĐ, chủ sử dụng lao động và phần hỗ trợ từ Ngân sách nhà nước: ngoài sự tham gia đóng góp của người sử dụng lao động, NLĐ và Nhà nước Nguồn chi thứ hai trong quỹ BHXH đó là chi phí dự trữ: thực chất đây là quá trình tích luỹ lâu dài trong quá trình sử dụng quỹ BHXH định kỳ hàng tháng, quý, năm cơ quan BHXH giữ hay trích lại một phần quỹ BHXH của mình để thành lập nên quỹ dự phòng, dự trữ BHXH Quỹ này chỉ được sử dụng trong những trường hợp khi nhu cầu chi trả quá lớn dẫn đến thâm hụt quỹ BHXH như trong lúc đồng tiền mất giá và do hội đồng quản lý quyết định

Do sự ảnh hưởng và tầm quan trọng của quỹ BHXH, nên mục tiêu đầu tiên của quản lý thu BHXH là phải luôn phát triển quỹ BHXH, đảm bảo quỹ BHXH luôn dương, đủ điều kiện để duy trì bộ máy ngành BHXH và chi trả các chế độ, trợ cấp BHXH cho NLĐ (Nguyễn Thị Kim Phụng, 2008)

Thứ hai, chống thất thoát quỹ Bảo hiểm xã hội

Bên cạnh mục tiêu phát triển quỹ BHXH, mục tiêu chống thất thoát quỹ BHXH cũng là một mục tiêu quan trọng, luôn tồn tại song song trong công tác quản lý thu BHXH Khi quỹ BHXH được phát triển một cách ổn định nhưng công tác quản lý thu BHXH không đạt hiệu quả cao, để xảy ra tình trạng thất thoát quỹ BHXH thì hậu quả để lại hết sức nghiêm trọng, dẫn đến âm quỹ BHXH, ảnh hưởng tới toàn bộ hệ thống

Trên thực tế cho thấy: Buông lỏng quản lý và sử dụng kinh doanh của các cơ quan chức năng dẫn đến tình trạng có doanh nghiệp đăng ký thành lập nhưng không đăng ký sử dụng lao động Khi sử dụng lao động không có hợp đồng lao động cụ thể, hoặc kê khai số lao động thấp hơn thực tế, không đảm bảo các điều kiện qui định của Bộ luật lao động nhằm trốn tránh trách nhiệm của mình đối với NLĐ Do đó cơ quan BHXH không có cơ sở xác định hình thức hợp đồng lao động để khai thác đối tượng tham gia BHXH bắt buộc; bên cạnh đó mức tiền lương tiền công để tham gia BHXH cũng chưa đúng với thực tế thu nhập của NLĐ; thường thấp hơn nhiều so với mức lương thực tế

họ phải đóng cho NLĐ (Nguyễn Thị Kim Phụng, 2008)

Ngoài các hình thức trốn đóng BHXH của chủ sử dụng lao động với NLĐ thì việc nợ đọng BHXH và nộp chậm BHXH của các chủ sử dụng lao động cũng là vấn đề cần quan tâm, nhất là các chủ sử dụng lao động là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Thứ ba, đảm bảo An sinh xã hội

Đây là mục tiêu quan trọng nhất của quản lý thu BHXH, đảm bảo an sinh xã hội cũng là nhiệm vụ của toàn ngành BHXH, ngành BHXH được ra đời và phát triển nhằm thực hiện mục tiêu này Đảm bảo an sinh xã hội là tiền

đề cơ bản để ổn định chính trị và sự phát triển,tồn tại của mỗi quốc gia Mọi quốc gia phát triển luôn gắn liền với sự phát triển của các chính sách ASXH

b Nguyên tắc quản lý thu bảo hiểm xã hội

Quản lý thu BHXH phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc thứ nhất: Thu đúng, thu đủ, thu kịp thời

Thu đúng là đúng đối tượng, đúng mức đóng và đúng thời gian Việc thu đúng phụ thuộc vào loại đối tượng lao động, mức tiền lương tiền công làm căn cứ đóng BHXH, tính chất hoạt động, loại hình doanh nghiệp

Thu đủ là thu đủ số người thuộc diện tham gia đóng BHXH bắt buộc và

đủ số tiền phải đóng của NLĐ và NSDLĐ

Thu kịp thời là thu kịp thời về mặt thời gian khi có phát sinh quan hệ lao động, tiền lương tiền công mà những quan hệ này thuộc đối tượng phải tham gia đóng BHXH bắt buộc Chế độ chính sách BHXH thường xuyên thay đổi để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội từng thời kỳ, tại mỗi thời điểm đó cần phải tổ chức thực hiện thu BHXH kịp thời, không để tồn đọng, không bỏ sót lao động tham gia BHXH

- Nguyên tắc thứ hai: Tập trung, thống nhất, công khai Cơ chế thu BHXH được quy định thống nhất ở tất cả các cấp, nguồn thu BHXH được quản lý tập trung thống nhất và điều tiết ở cơ quan BHXH cấp Trung ương là BHXH Việt Nam Các doanh nghiệp khi tham gia BHXH phải công khai minh bạch số lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, mức tiền lương tiền công làm căn cứ đóng BHXH Các doanh nghiệp này phải chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan BHXH và các cơ quan, ban ngành liên quan Tính công bằng còn được thể hiện ở việc thu nộp BHXH không phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế mà đều phải thu nộp theo tỷ lệ phần trăm như nhau

- Nguyên tắc thứ ba: An toàn, hiệu quả

Thực hiện quản lý chặt chẽ tiền thu BHXH theo chế độ quản lý tài chính Nhà nước, sử dụng nguồn thu đúng mục đích Nguồn thu BHXH thường có khối lượng tiền nhàn rỗi tương đối lớn nên cần được quản lý nghiêm ngặt và phải đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng quỹ (Nguyễn Thị Kim Phụng, 2008)

1.1.3 Nội dung của quản lý thu bảo hiểm xã hội

Nội dung quản lý thu bao gồm toàn bộ các khâu liên hoàn từ đầu đến cuối trong công tác quản lý thu theo loại đối tượng tham gia và hưởng chế độ BHXH Kết quả và hiệu quả của công tác thu BHXH là thước đo một quy trình thu hoàn thiện Chính vì thế quy trình quản lý thu cần phải được xây dựng một cách khoa học cụ thể, phù hợp với yêu cầu của công tác quản lý thu Quản lý thu BHXH bao gồm 3 nội dung: Lập Kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm tra

1.1.3.1 Lập kế hoạch thu

Lập kế hoạch thu là công tác có vai trò quan trọng trong việc thực hiện quản lý thu BHXH, đòi hỏi các đơn vị lập kế hoạch phải nắm rõ tình hình thực tế, tốc độ phát triển của số đơn vị, số lao động và quỹ lương trên địa bàn quản lý, lập kế hoạch thu sát với tình hình thực tế sẽ giúp cho công tác thu BHXH được thuận lợi, đảm bảo khai thác tối đa tiềm năng, ngược lại sẽ làm cho công tác thu gặp nhiều khó khăn, nặng nề do phải chạy theo chỉ tiêu kế hoạch quá cao, dẫn tới việc đơn vị không hoàn thành được kế hoạch được giao Việc lập kế hoạch thu BHXH có tính đến việc phát triển đối tượng tham gia BHXH, biến động về tiền lương, tiền công của người lao động và tình hình phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn

Căn cứ lập kế hoạch thu: BHXH huyện căn cứ vào danh sách lao động, quỹ lương trích nộp của các đơn vị và đối tượng đang tham gia BHXH để thực hiện kiểm tra, đối chiếu, tổng hợp và tình hình thực hiện năm trước, khả năng mở rộng đối tượng của năm sau để đưa ra số thu cần đạt được trong năm Sau đó sẽ lập kế hoạch chi tiết để hoàn thành kế hoạch đề ra

Quy trình lập kế hoạch thu: Dựa theo các căn cứ nêu trên lập thành 02 bản kế hoạch thu BHXH năm sau, một bản lưu tại BHXH huyện, một bản gửi BHXH tỉnh, trước ngày 05/11 hàng năm

1.1.3.2 Tổ chức thực hiện thu BHXH

a Quản lý đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội

Căn cứ Luật BHXH số 58/2014/QH13 ngày 20 tháng 11 năm 2014 Căn cứ Nghị định số 115/2015/NĐ-CP ngày 11 tháng 11 năm 2015 của Chính

phủ hướng dẫn một số điều của Luật BHXH về BHXH bắt buộc; Quyết định 1111/QĐ-BHXH, ngày 25/10/2011, của BHXH Việt nam V/v ban hành Quy định quản lý thu BHXH, BHYT; quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT; Quyết định 595/QĐ-BHXH ngày 14/4/2017 của BHXH Việt Nam Ban hành quy trình thu BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ-BNN, quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT Quy định đối tượng thu BHXH bao gồm:

- Đối tượng tham gia BHXH;

Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mà vụ hoặc một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 3 tháng trở lên đến dưới 12 tháng, kể cả hợp đồng được ký kết giữa người sử dụng lao động với đại diện theo pháp luật của người dưới 15 tuổi theo quy định pháp luật về lao động

Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 tháng đến dưới 3 tháng;

Cán bộ công chức, viên chức;

Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân đội nhân dân, công

an nhân dân;

Hạ sĩ quan, chiến sĩ quân đội nhân dân và hạ sĩ quan, chiến sĩ công an nhân dân phục vụ có thời hạn; hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân, người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân;

Công nhân quốc phòng, công nhân công an người làm công tác trong các tổ chức cơ yếu;

Người làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng lao động quy định tại Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài;

Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng lương;

Người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn

Người lao động là công dân nước ngoài vào làm việc tại Việt Nam có giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề do

cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp được tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của Chính phủ

Người sử dụng lao động tham gia BHXH bắt buộc bao gồm cơ quan Nhà nước; đơn vị sự nghiệp; đơn vị vũ trang nhân dân; tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội – nghề nghiệp; tổ chức xã hội khác; cơ quan tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc

tế hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam; doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh

cá thể, tổ hợp tác, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo HĐLĐ;

- Thành phần hồ sơ tham gia BHXH:

Tờ khai tham gia BHXH: Mẫu TK1 – TS Trong quá trình kế khai tờ khai phải có đầy đủ các thông tin: Họ tên; ngày, tháng, năm sinh; nơi cư trú;

số chứng minh nhân dân; mã số BHXH nếu đã tham gia BHXH, BHYT trước

đó Mục đích của việc cung cấp thông tin để nhập hồ sơ cá nhân vào chương trình quản lý thu SMS, TST để tránh trùng lặp

- Đối với chủ sử dụng lao động:

Người sử dụng lao động bao gồm các khối sau đây:

Khối doanh nghiệp nhà nước bao gồm các doanh nghiệp do nhà nước thành lập, đầu tư vốn và quản lý với tư cách là chủ sở hữu, đang trong thời gian chuyển đổi thành công ty cổ phần theo Luật doanh nghiệp

Khối doanh nghiệp Ngoài quốc doanh bao gồm: các doanh nghiệp Tư Nhân và các công ty TNHH Xét về lĩnh vực hoạt động trên địa bàn thị xã ở các khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh thì ngành dịch vụ thương mại chiếm

số lượng lớn hơn hẳn so với ngành công ngiệp

Khối hành chính sự nghiệp bao gồm các cơ quan hành chính nhà nước,

người làm trong các cơ quan Đảng, các tổ chức chính trị, tổ chức kinh tế, chính trị - xã hội, cán bộ xã, phường, thị trấn

Khối ngoài công lập bao gồm các đơn vị, y tế, nhà văn hóa, trung tâm thể dục thể thao, giáo dục tư thục …

Khối hợp tác xã

Khối hộ kinh doanh cá thể

Khi chủ sử dụng lao động đăng kí tham gia BHXH, cơ quan BHXH cần đưa ra những yêu cầu sau: Tên chủ sử dụng lao động; Giấy phép đăng kí kinh doanh theo quy định của pháp luật; Số lượng lao động thuộc đơn vị quản lý, quỹ lương, đóng BHXH từ tháng nào …

Việc quy định như trên sẽ giúp cơ quan BHXH thống nhất trong công tác quản lý thu BHXH

b Quản lý căn cứ đóng bảo hiểm xã hội

Người lao động thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định thì tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc là tiền lương, theo ngạch, bậc, cấp bậc quân hàmvà các khoản phụ cấp chức vụ, phụ cấp thâm niên vượt khung, phụ cấp thâm niên nghề (nếu có) Tiền lương này tính trên mức lương cơ sở

Tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc quy định tại Điểm này bao gồm cả hệ số chênh lệch bảo lưu theo quy định của pháp luật về tiền lương

Người lao động đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quy định thì tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH là mức tiền lương, tiền công ghi trong hợp đồng lao động nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng

Tiền lương, tiền công để tính đóng BHXH của người quản lý doanh nghiệp là chủ sở hữu, Giám đốc doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh công ty hợp danh, Chủ tịch hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, thành viên hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc, Phó Tổng giám đốc, Giám đốc, phó giám đốc, kế toán trưởng và kiểm soát viên là mức tiền lương do Điều lệ của Công

ty quy định nhưng phải được đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động tỉnh, thành phố

Tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH của người lao động trong hợp tác xã là mức tiền lương, tiền công được Đại hội xã viên thông qua và phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động theo phân cấp quản lý

Tiền lương, tiền công tháng để đóng BHXH của người lao động thuộc các hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác và cá nhân là mức tiền lương, tiền công

do người sử dụng lao động quy định nhưng phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động theo phân cấp quản lý

Người lao động có tiền lương, tiền công ghi trong hợp đồng lao động bằng ngoại tệ thì tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH được tính bằng đồng Việt Nam trên cơ sở tiền lương, tiền công bằng ngoại tệ được chuyển đổi sang đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại

tệ liên Ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm ngày 02 tháng 01 cho 6 tháng đầu năm và ngày 01 tháng 7 cho 6 tháng cuối năm Trường hợp trùng vào ngày nghỉ mà Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chưa công bố thì được lấy tỷ giá của ngày tiếp theo liền kề

Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động thuộc các công ty nhà nước chuyển thành công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước một thành viên trở lên nếu áp dụng thang, bảng lương do Nhà nước quy định thì thực hiện đầy đủ các quy định dưới đây:

Phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động của tỉnh, thành phố nơi đóng trụ sở tại thời điểm chuyển đổi Thực hiện chuyển xếp lương, nâng bậc hoặc chuyển ngạch lương phải đúng theo quy định của Nhà nước đối với Công ty nhà nước trên cơ sở thang lương, bảng lương đang áp dụng;

Từ năm 2016 các Công ty Nhà nước đều chuyển xếp lương tham gia BHXH bằng tiền trên cơ sở Chủ tịch HĐQT và TGĐ công ty quyết định nhưng phải được sự phê duyệt của cơ quan Nhà nước về danh sách phê duyệt

tiền lương, nhưng không cao hơn 20 tháng lương cơ sở

Đóng BHXH trên cơ sở mức lương quy định tại điểm này

Hằng tháng, người lao động đóng BHXH với mức đóng bằng 8% mức tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH Người sử dụng lao động, đóng bằng 18% từ 01/2014 đến 05/2018; 17% từ 06/2017 đến nay trên quỹ tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH của những người lao động với các mức cụ thể như sau:

Trường hợp mức tiền lương, tiền công tháng làm căn cứ đóng BHXH cao hơn 20 tháng lương cơ sở thì mức tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH bằng 20 tháng lương cơ sở

- Phương thức thu Bảo hiểm xã hội

Hàng tháng, chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng, người sử dụng lao động đóng BHXH trên quỹ tiền lương, tiền công của những người lao động tham gia BHXH; đồng thời trích từ tiền lương, tiền công tháng của từng người lao động theo mức quy định để đóng cùng vào tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH mở tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước

Người sử dụng lao động tham gia BHXH đóng trụ sở chính ở địa bàn nào thì đăng ký tham gia đóng BHXH tại địa bàn đó theo phân cấp của cơ quan BHXH

Trường hợp đơn vị không đủ tư cách pháp nhân, không có tài khoản, con dấu riêng thì đóng theo đơn vị quản lý cấp trên

Người sử dụng lao động đóng BHXH bằng hình thức chuyển khoản Trường hợp người sử dụng lao động hoặc người lao động đóng BHXH bằng tiền mặt thì cơ quan BHXH phải hướng dẫn thủ tục nộp tiền vào tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH Nếu người sử dụng lao động hoặc người lao động nộp tiền mặt trực tiếp tại cơ quan BHXH thì chậm nhất sau 3 ngày làm việc, cơ quan BHXH phải nộp tiền vào tài khoản chuyên thu mở tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước

Số tiền đóng BHXH, BHYT trong kỳ được tính đủ số tiền BHYT và

tiền lãi do đóng chậm, đóng thiếu (nếu có)

Cơ quan BHXH Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ đóng BHXH cho người lao động, kể cả người lao động làm việc theo hợp đồng lao động trong các doanh nghiệp thuộc lực lượng vũ trang, trực tiếp vào tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH Việt Nam mở tại Kho bạc Nhà nước trung ương

Người sử dụng lao động là các doanh nghiệp sản xuất (nuôi, cấy, trồng trọt) thuộc ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp thực hiện trả tiền lương, tiền công cho người lao động theo mùa vụ hoặc theo chu

kỳ có thể đóng BHXH, BHYT theo quý hoặc 6 tháng một lần nhưng phải xuất trình phương án sản xuất và phương thức trả lương cho người lao động để cơ quan BHXH có căn cứ giải quyết

Hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, cá nhân có thuê mướn trả công cho người lao động, sử dụng dưới 10 lao động có thể đóng BHXH theo quý nhưng phải đăng ký và được sự chấp thuận của cơ quan BHXH

c Quản lý tổ chức thu bảo hiểm xã hội

BHXH các cấp tổ chức thống kê, theo dõi tình hình biến động của người lao động tham gia BHXH để quản lý thu BHXH ; xây dựng các biện pháp quản lý người lao động tham gia BHXH, quản lý tiền thu BHXHHàng tháng, phân tích, tổng hợp số liệu về tình hình tham gia BHXH trên địa bàn, thông báo đến người sử dụng lao động chưa tham gia BHXH hoặc đã tham gia nhưng chưa đầy đủ để đôn đốc, hướng dẫn người sử dụng lao động thực hiện

Trường hợp người sử dụng lao động tham gia BHXH không thực hiện đầy đủ trách nhiệm đóng BHXH theo quy định của pháp luật, cơ quan BHXH lập hồ sơ, kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền để xử lý

- Đối với người sử dụng lao động đang tham gia BHXH nhưng trong vòng 6 tháng liền không đóng BHXH và cũng không quan hệ, giao dịch với

cơ quan BHXH kể từ thông báo kết quả đóng BHXH lần cuối; cơ quan

BHXH báo cáo với cơ quan quản lý lao động trên địa bàn để kiểm tra và lập biên bản Căn cứ biên bản kiểm tra hoặc chậm nhất sau 45 ngày kể từ ngày cơ quan BHXH báo cáo với cơ quan quản lý lao động mà không nhận được ý kiến trả lời thì cơ quan BHXH tạm thời đưa tên người sử dụng lao động ra khỏi sổ, báo cáo nghiệp vụ thu và lập hồ sơ theo dõi riêng

Hàng tháng hoặc tháng đầu của kỳ sau (đơn vị đóng theo kỳ), căn cứ hồ

sơ đăng ký tham gia BHXH, các chứng từ chuyển tiền đóng BHXH của đơn vị; giấy báo có của Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước trong tháng, để kiểm tra, đối chiếu và xác định số người tham gia BHXH, tổng quỹ tiền lương, số tiền phải đóng, số tiền đã đóng, số tiền đóng thừa, thiếu và số tiền lãi chưa đóng, chậm đóng (nếu có); lập 02 bản “Thông báo kết quả đóng BHXH, BHYT bắt buộc" (Mẫu C12-TS) gửi 01 bản cho đơn vị sử dụng lao động trước ngày 10 tháng sau, 01 bản lưu tại cơ quan BHXH

BHXH quận, huyện, thị xã, TP: hàng năm, căn cứ tình hình thực hiện năm trước và khả năng mở rộng người lao động tham gia BHXH, BHYT trên địa bàn lập 2 bản “ Kế hoạch thu BHXH, BHYT bắt buộc năm sau “(mẫu số 13-TBH), gửi 1 bản đến BHXH tỉnh trước ngày 05/11 hàng năm

BHXH tỉnh, thành phố: Lập 2 bản dự toán thu BHXH, BHYT đối với người sử dụng lao động do tỉnh,thành phố quản lí, đồng thời tổng hợp toàn tỉnh,lập 2 bản “Kế hoạch thu BHXH, BHYT bắt buộc năm sau “ (mẫu số 13-TBH) gửi bảo hiểm xã hội Việt Nam 1 bản trước ngày 15/11 hàng năm

Bảo hiểm xã hội Việt Nam: Căn cứ tình hình thực hiện kế hoạch năm trước và khả năng phát triển lao động năm sau của các địa phương, tổng hợp, lập và giao dự toán thu BHXH cho BHXH tỉnh trước ngày 10/01 hàng năm

- Đối với đơn vị sử dụng lao động

Hàng tháng đơn vị sử dụng lao động có trách nhiệm đối chiếu số lao động, quỹ tiền lương và mức nộp BHXH thực tế trong tháng kèm danh sách lao động quỹ tiền lương trích nộp BHXH tại thời điểm đó với cơ quan BHXH

trực tiếp quản lý thu theo phân cấp trước ngày 15 hàng tháng tại các biểu D02-TS

Cung cấp đầy đủ, kịp thời các hồ sơ, tài liệu có liên quan đến quyền lợi

về BHXH, của người lao động cho cơ quan BHXH để cấp sổ BHXH, thẻ BHYT cho người lao động;

Đóng BHXH đầy đủ, kịp thời cho người lao động theo quy định Kiểm tra, đối chiếu với thông báo kết quả đóng BHXH của cơ quan BHXH chuyển đến, nếu có chênh lệch thì phối hợp với cơ quan BHXH để xác định lại trước ngày 15 tháng sau, từ ngày 15 trở đi nếu người sử dụng lao động không có ý kiến phản hồi thì số liệu mà cơ quan BHXH thông báo là số liệu đúng

Thực hiện đầy đủ các quy định về lập hồ sơ; đăng ký tham gia BHXH trường hợp xác nhận hồ sơ đăng ký tham gia BHXH cho người lao động không đúng sự thật thì phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật

- Quản lý tiền thu bảo hiểm xã hội:

Bảo hiểm xã hội tỉnh và Bảo hiểm xã hội quận không được sử dụng tiền thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế vào bất cứ mục đích gì (trừ trường hợp đặc biệt phải được Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam chấp thuận bằng văn bản)

Hàng quý, Bảo hiểm xã hội tỉnh (Phòng Kế hoạch – Tài chính) và Bảo hiểm xã hội huyện có trách nhiệm quyết toán, xác định số tiền chênh lệch thừa thiếu, đồng thời gửi thông báo quyết toán cho phòng thu hoặc bộ phận thu để thực hiện thu kịp thời số tiền người sử dụng lao động chưa chi tiết vào tháng đầu của quý sau

Bảo hiểm xã hội Việt Nam thẩm định số thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm

y tế định kỳ 6 tháng hoặc hàng năm đối với Bảo hiểm xã hội tỉnh, Bảo hiểm

xã hội thuộc Bộ quốc phòng, Bộ công an và Ban cơ yếu chính phủ

1.1.3.3 Thanh tra, kiểm tra thu bảo hiểm xã hội

Theo quy định của luật BHXH cơ quan BHXH phải tiến hành kiểm tra

việc thực hiện BHXH tại các đơn vị thuộc địa bàn mình quản lý Trên cơ sở

đó đưa ra những kiến nghị để các đơn vị sử dụng lao động và BHXH các cấp thực hiện đúng quy định về công tác thu BHXH nhằm đảm bảo việc thực hiện BHXH được diễn ra đúng theo Luật BHXH quy định, đồng thời bên cạnh đó phát hiện các trường hợp sai phạm để có các biện pháp thích hợp, kịp thời xử

lý trong quá trình tổ chức thực hiện thu BHXH Đối với các trường hợp có sai phạm lớn, kiến nghị với BHXH Việt Nam và các cơ quan chức năng có thẩm quyền xử lí theo quy định của pháp luật

Định kì hàng quý, hàng năm BHXH cấp trên tổ chức kiểm tra thẩm định số liệu thu BHXH trong kỳ của BHXH cấp dưới, việc tổ chức kiểm tra thẩm định số liệu thu BHXH thực hiện ngay sau kỳ báo cáo, biên bản kiểm tra

số liệu thu BHXH sau khi được thẩm định là tài liệu kèm theo hồ sơ quyết toán tài chính quý, năm của BHXH các cấp

Các hình thức kiểm tra hoạt động thu của BHXH được phân theo:

Đối tượng đóng BHXH (các đơn vị sử dụng lao động): Căn cứ vào đặc điểm, tính chất, đặc thù hoạt động của các đơn vị sử dụng lao động, BHXH thường phân loại theo khối để thuận tiện cho việc quản lý, nhất là theo dõi, kiểm tra quá trình tham gia và đôn đốc đơn vị nộp tiền BHXH

Căn cứ vào kế hoạch do BHXH tỉnh giao và tình hình thực tế trên địa bàn, BHXH để thực hiện công tác kiểm tra đột xuất, kiểm tra thường thường xuyên các đơn vị SDLĐ và NLĐ Đối với BHXH cấp huyện có chức năng kiểm tra, Phối hợp các cơ quan chức năng các cấp trên địa bàn: Uỷ ban nhân dân, công an, Ngành lao động Thương binh và xã hội, Ngành công đoàn… Để thực hiện kiểm tra liên ngành Nếu theo phạm vi kiểm tra thì có kiểm tra nội

bộ, kiểm tra của các cơ quan ngoài hệ thống Nội dung kiểm tra quản lý thu BHXH cấp huyện bao gồm:

+ Kiểm tra nguồn hình thành quỹ BHXH

+ Kiểm tra đối tượng tham gia BHXH

+ Kiểm tra việc trích tiền lương, tiền công đóng BHXH của NLĐ và NSDLĐ

+ Kiểm tra việc thanh toán chế độ ốm đau, thai sản, DSPHSK của NSDLĐ cho NLĐ

+ Kiểm tra công tác thu nộp BHXH

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu bảo hiểm xã hội

a Các văn bản pháp luật của Nhà nước

- Về chính sách tiền lương

Giữa chính sách tiền lương và chính sách bảo hiểm xã hội nói chung và công tác thu bảo hiểm xã hội nói riêng có mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau, chính sách tiền lương là tiền đề và cơ sở cho việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bởi vì cơ sở để tính toán mức đóng và mức hưởng bảo hiểm xã hội của chúng ta hiện nay là phụ thuộc vào mức lương tối thiểu do nhà nước quy định, như vậy khi nhà nước nâng mức lương tối thiểu lên đồng nghĩa với việc mức đóng bảo hiểm xã hội cũng phải tăng lên

Theo kết quả một điều tra mới đây của Bộ LĐTBXH: Doanh nghiệp nhà nước có tốc độ tăng tiền lương quá nhanh so với tốc độ tăng năng suất lao động, còn doanh nghiệp ngoài quốc doanh tiền lương tăng chưa tương xứng với tốc độ tăng lợi nhuận và tốc độ tăng năng suất lao động Hiện nay mức thu nhập thực tế mà các doanh nghiệp trả cho người lao động đã cao hơn nhiều so với lương tối thiểu

Nhưng hầu hết các doanh nghiệp đều nộp BHXH theo mức lương tối thiểu chứ không nộp theo mức thu nhập thực tế của người lao động Việc các doanh nghiệp không lấy mức thu nhập thực tế của người lao động làm cơ sở tính phần trăm nộp BHXH đã không chỉ làm thiệt thòi về quyền lợi cho người lao động mà còn gây thất thu quỹ BHXH

- Về quy định về xử phạt vi phạm Luật BHXH

Hiện nay các quy định về xử phạt vi phạm Luật BHXH vẫn còn chưa

đủ mạnh và mang tính răn đe cần thiết để hạn chế và chấm dứt các hành vi vi phạmCác hành vi vi phạm đa phần là xử lí vi phạm hành chính, mà các mức đóng vi phạm này chưa đủ lớn để khiến các đối tượng ko dám vi phạm, hiện nay mức nộp phạt chậm đóng đối với đơn vị nợ tiền BHXH chỉ là 8% / 1năm tương đương với mức 0.67% / 1 tháng,mức phạt quá nhỏ khiến cho người chủ

sử dụng lao động đôi lúc cố tình vi phạm, không đóng BHXH cho người lao động,chủ động lấy tiền đóng BHXH của người lao động để đầu tư kinh doanh sinh lời,ảnh hưởng quyền lợi của người lao động cũng như gây thiệt hại nặng

nề cho Quỹ BHXH, để hạn chế những điều này, đòi hỏi có các quy định sửa đổi kịp thời về mức phạt chậm đóng,cũng như các quy định về việc truy cứu trách nhiệm hình sự các đối tượng cố tình vi phạm, những điều này sẽ góp phần chấm dứt tình trạng vi phạm luật BHXH, giúp công tác thu được diễn ra thuận lợi,đảm bảo quyền lợi người lao động

b Điều kiện phát triển kinh tế xã hội

Điều kiện phát triển kinh tế xã hội có ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn thu Bảo hiểm xã hội nói riêng và chính sách an sinh xã hội của toàn ngành BHXH nói chung, khi kinh tế xã hội kém phát triển thì các doanh nghiệp đang hoạt động cũng sẽ không đủ điều kiện để đóng BHXH cho người lao động, nguồn thu BHXH sẽ bị giảm sút, đồng thời khi nền kinh tế đi xuống, sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp phá sản, ngừng hoạt động dẫn tới người lao động sẽ bị mất việc làm, tình trạng thất nghiệp tràn lan, bùng phát Nguồn thu bị giảm sút nhưng chế độ về chính sách cho người lao động như: thất nghiệp, ốm đau,thai sản, hưu trí …vẫn phải tiếp tục, nguồn thu BHXH không đủ cho nguồn chi các chế độ BHXH sẽ làm cho nguồn quỹ BHXH bị thâm hụt,dẫn tới sự đổ vỡ của cả hệ thống ngành BHXH

c Công tác tuyên truyền về hệ thống pháp luật và quy định về luật Bảo hiểm xã hội

Công tác tuyên truyền đóng vai trò quan trọng trong việc thu BHXH,

hiện nay còn nhiều doanh nghiệp và người lao động còn chưa hiểu biết về quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia BHXH dẫn đến các doanh nghiệp và người lao động chưa có ý thức tự giác tham gia BHXH mà chỉ coi đó là một điều kiện bắt buộc để có thể sản xuất kinh doanh theo các quy định của Nhà nước

Người lao động chưa ý thức được những quyền lợi mà mình được hưởng khi tham gia BHXH, trong khi đó người sử dụng lao động lại muốn tiết kiệm một phần chi phí sản xuất kinh doanh đáng lẽ ra phải đóng góp BHXH cho người lao động của mình

Có lúc, có nơi người lao động và người sử dụng lao động đã đồng tình với nhau để không tham gia BHXH, họ mong có được thêm một khoản thu nhập từ nguồn tiền đóng vào BHXH, họ sử dụng tiền đóng BHXH để chia nhau Cũng có tình trạng một số doanh nghiệp (trong đó có cả những doanh nghiệp Nhà nước) đã cố tình chiếm dụng số tiền đóng BHXH cho người lao động để sử dụng làm vốn hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó gây ra tình trạng né tránh, nợ đọng tiền đóng BHXH Đây là nguyên nhân chủ yếu làm cho công tác thu BHXH không đạt được hiệu quả cao

Hiện nay công tác thu và quản lý thu BHXH rất phức tạp, khối lượng công việc nhiều, đa phần là quá tải đối với mỗi cán bộ, các văn bản luật, nghị định, hướng dẫn từ các cấp ban ngành được cập nhật thường xuyên, liên tục đòi hỏi người cán bộ phải chuyên tâm nghiên cứu, cần cù, có trách nhiệm với công việc đồng thời phải có 1 trình độ nhất định về toán học, kế toán cũng như sự hiểu biết về hệ thống máy tínhvà công nghệ thông tin, đảm bảo được công tác quyết toán thu hàng tháng với đơn vị phải chính xác, đúng với hướng dẫn của luật BHXH, kịp thời xử lí các phát sinh làm trái với luật BHXH ban hành, bên cạnh đó còn phát sinh một số đơn vị trốn đóng, hay lách luật với những thủ đoạn tinh vi, bài bản, đòi hỏi người cán bộ vừa phải có năng lực tốt, vừa phải có tư cách đạo đức và ý chí bền bỉ thì công tác thu và quản lý thu

BHXH mới thực sự thành công và không bị ảnh hưởng của tiêu cực

d Năng lực và chất lượng đội ngũ cán bộ BHXH

Năng lực và chât lượng của đối ngữ cán bộ BHXH là yếu tố quyết định đến sự nghiệp phát triển của ngành BHXH Ngày càng đươc phát triển

cả về số lượng và chất lượng Hàng năm đều có đợt thi tuyển để tuyển dụng vào ngành Tất cả đều yêu cầu tốt nghiệp đại học và có chuyên ngành đạo tạo phù hợp

e Các phương tiện hỗ trợ cho hoạt động quản lý thu

BHXH là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, thực hiện chính sách

an sinh xã hội Nên ngành cũng đã chú trọng tới việc trang bị các phương tiện

hỗ trợ cho hoạt động quản lý thu Như tất cả các cán bộ làm công tác thu đều được trang bị máy vi tính có kết nối với hệ thống máy chủ ở BHXH tỉnh thông qua đường truyền cáp quang riêng, nơi làm việc được bố trí ở nơi rông rãi thuận tiện để tiếp đối tượng tham gia BHXH

1.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội

1.2.1 Một số nghiên cứu có liên quan đến quản lý thu bảo hiểm xã hội

Đã có một số công trình nghiên cứu của các tác giả liên quan đến đề tài,

Từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý BHXH ở Việt Nam, bao gồm:

+ Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về chế độ hình thành và sử dụng quỹ BHXH

+ Hoàn thiện hoạt động nghiệp vụ quản lý quỹ BHXH

+ Đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại tố cáo đối với toàn bộ hoạt động quản lý quỹ BHXH

+ Tăng cường hoạt động thông tin tuyên truyền

Trong nội dung luận án của tác giả Đỗ Văn Sinh do giới hạn phạm vi nghiên cứu nên tác giả chưa đề cập đến một số vấn đề:

+ Luận án chỉ nghiên cứu đến các vấn đề tác động đến quỹ BHXH

+ Luận án chưa phân tích được sự tác động của chính sách đến hoạt động BHXH

+ Luận án được nghiên cứu trong bối cảnh trước khi luật BHXH có hiệu lực nên việc nghiên cứu của luận án và đề xuất chủ yếu tập trung vào quá trình tác nghiệp của cơ quan thực hiện chính sách BHXH là BHXH Việt Nam

- Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Văn Tám: "Hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá" năm 2004

Luận văn đã tập hợp các vấn đề lý luận khoa học có liên quan đến vai trò, nhu cầu và các yếu tố tác động đến công tác quản lý thu BHXH nhằm phát triển đối tượng tham gia, bảo tồn quỹ BHXH trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá nói chung và ngành BHXH nói riêng

Về ý nghĩa khoa học, luận văn đã hệ thống hóa một cách có chọn lọc các vấn đề lý luận và kinh nghiệm thực tế về công tác thu BHXH

Về ý nghĩa thực tiễn, luận văn chỉ ra những kết quả đã đạt được, những hạn chế đồng thời đưa ra các đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản

lý thu BHXH tỉnh Thanh Hoá cho giai đoạn tiếp theo

Những công trình nghiên cứu trên đây đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề về

cơ sở lý luận và thực tiễn về bảo hiểm xã hội, nghiên cứu nhiều khía cạnh khác nhau về bảo hiểm xã hội cả ở tầm vĩ mô và vi mô Tuy nhiên, những nghiên cứu này được thực hiện trong điều kiện các chế độ chính sách bảo hiểm xã hội được xây dựng và thực thi theo Điều lệ do Chính phủ ban hành, chưa được bổ sung, sửa đổi theo quy định của Luật bảo hiểm xã hội hiện hành Nhiều vấn đề cấp bách đặt ra cho công tác quản lý thu BHXH trong thời kỳ mới cũng chưa được giải quyết trong các công trình nói trên Mặt khác, phân

cấp trong quản lý thu bảo hiểm xã hội là vấn đề mới mẻ, liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp quản lý trong hệ thống Bảo hiểm xã hội Song, cho đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề này theo những sửa đổi, bổ sung mới của BHXH Việt Nam Mặc dù vậy, các công trình

đó vẫn là những tài liệu tham khảo rất có giá trị trong nghiên cứu đề tài này

1.2.2 Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội của một số địa phương tại Việt Nam

1.2.2.1 Kinh nghiệm của BHXH huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa

Bảo hiểm Xã hội huyện Quảng xương năm 2019 quản lý thu hơn 300 đơn vị, trong đó có 01 đơn vị là Công ty có vồn đầu tư nước ngoài (FDI) Việc mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động thu hút đầu tư nước ngoài là nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, là một bộ phận quan trọng của nền kinh

tế và là nhân tố không thể thiếu đối với công cuộc cơ cấu lại nền kinh tế, nâng cao sức cạnh tranh của Việt Nam trên trường quốc tế Việc thực hiện cải cách thủ tục về tham gia BHXH, BHYT giúp cho doanh nghiệp có vốn FDI giảm thiểu thời gian giao dịch với cơ quan BHXH, đồng thời đảm bảo quyền lợi cho một lượng lớn người lao động trong doanh nghiệp này đúng theo chủ trương hiện nay của Chính phủ Việt Nam đang thực hiện những cải cách mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh Một số các giải pháp cụ thể:

Giải pháp thứ nhất, phối hợp với đơn vị:

Việc báo tăng, giảm cho người lao động: Theo quy định là từ ngày 01 đến ngày 15 hàng tháng đơn vị phải lập danh sách lao động tăng, giảm, điều chỉnh lương trong tháng (mẫu D02-TS) nộp bộ phận một cửa, bộ phận một cửa tiếp nhận và chuyển lên bộ phận Thu Đặc thù của đơn vị (FDI) là đơn vị lớn, có số lượng lao động nhiều, tính đến tháng 01/2016 số người tham gia BHXH, BHYT, BHTN là 7.192 người tương ứng với số quỹ lương là 15,882

tỷ và số tiên nộp BHXH, BHYT, BHTN là 5.186.600.000 đồng/tháng; với số lượng lao động nhiều như vậy việc theo dõi tăng, giảm, điều chỉnh mức đóng

của lao động cũng là một khó khăn của bộ phận tổ chức của công ty Công tác báo tăng đơn vị phải cung cấp được thông tin về họ, tên, số sổ, chứng minh thư, mức lương, địa chỉ, mã khám chữa bệnh , báo giảm phải cung cấp được

số sổ, mức lương, thẻ BHYT thu hồi, điều chỉnh mức lương phải cung cấp được số sổ, mức lương cũ, mức lương mới Chính vì vậy thông thường tới ngày 20 hàng tháng công ty mới lập xong danh sách tăng, giảm, điều chỉnh lương trong tháng Khi thực hiện theo quy trình trên, để tránh sai sót (về mức lương, trùng chứng minh thư, số sổ với người lao động ở đơn vị khác hoặc người lao động đã tham gia BHXH, BHYT, BHTN và được cấp sổ BHXH ở đơn vị khác, khi chuyển sang làm việc ở Công ty không khai báo, dẫn đến 1 người có 2 số sổ BHXH) và giảm thiểu thời gian giao dịch về BHXH cho loại hình công ty này, Bảo hiểm Xã hội huyện đã cử cán bộ hướng dẫn đơn vị lập danh sách tăng, giảm, điều chỉnh lương vào bảng mẫu excel chuẩn, sau đó gửi

dữ liệu qua thư điện tử gmail trước cho cán bộ thu cơ quan BHXH Cán bộ thu căn cứ bảng dữ liệu excel kiểm tra và khai thác tối đa ứng dụng của phần mềm SMS (như ốp dữ liệu từ bảng excel có nội dung nghiệp vụ lớn vào phần mềm) phát hiện sai sót, thông tin lại cho đơn vị điều chỉnh Khi đối chiếu giữa cán bộ thu và đơn vị đã khớp đúng quỹ lương và số lao động thì đơn vị mới in danh sách chuẩn đã đối chiếu để nộp bộ phận một cửa

Giải pháp thứ hai, công tác đôn đốc thu nộp:

Đối với loại hình doanh nghiệp (FDI) là các đơn vị có số phải thu BHXH, BHYT, BHTN lớn, để thu nợ kịp thời và tạo tiền lệ cho đơn vị có thói quen trích nộp BHXH, BHYT, BHTN hàng tháng, sau khi đối chiếu số liệu với công ty vào cuối tháng, Bảo hiểm xã hội huyện đã ban hành công văn thông báo số liệu đến thời điểm đối chiếu cuối tháng gửi cho công ty, để công

ty có thêm căn cứ thực hiện trích nộp tiền BHXH, BHYT, BHTN ngay trong tháng phát sinh, đồng thời để làm tăng tỷ lệ thu cho cơ quan BHXH huyện hàng tháng

Giải pháp thứ ba, công tác phát triển đối tượng:

Ngoài số lượng lớn lao động là công nhân Việt Nam, khi có thông tin

và qua kiểm tra bảng lương, hợp đồng còn một lượng lao động không nhỏ người lao động nước ngoài lao động tại Công ty, mặt khác lương hưởng của những lao động này rất cao Bảo hiểm xã hội huyện đã giao cho cán bộ phụ trách thu chủ động thông qua bộ phận phụ trách BHXH của các Công ty vận động, giải thích quyền và nghĩa vụ tham gia đóng BHYT cho người lao động

là người nước ngoài, đồng thời xin ý kiến Bảo hiểm Xã hội tỉnh duyệt lập thêm mã đơn vị quản lý thu đối tượng này Từ đó đã vận động phát triển thêm

93 lao động là người nước ngoài có làm việc tại công ty này tham gia, với số tiền phải nộp cho cơ quan BHXH là 27,2 triệu đồng/1 tháng

Giải pháp thứ tư, công tác ứng dụng công nghệ thông tin:

Hàng tháng ngoài việc phối hợp với đơn vị này qua gmail, thực hiện thông báo kết quả đóng BHXH, BHYT, BHTN lên trang web của cơ quan BHXH, tiện cho đơn vị tra cứu và đối chiếu Cuối tháng thực hiện xuất dữ liệu toàn công ty bao gồm nhiều nội dung thông tin (số sổ, mức tiền lương, quá trình tham gia của người lao động ) chuyển qua gmail cho đơn vị tiện đối chiếu, lấy thông tin

Đầu mỗi năm, thực hiện thông báo kết quả tham gia đóng BHXH, BHYT, BHTN của năm trước của từng lao động thông qua trang web của cơ quan BHXH Mục đích để cho người lao động nắm được quá trình tham gia BHXH, BHYT, BHTN của mình có được công ty đảm bảo hay không; qua đó nâng cao sự giám sát của người lao động đối với công tác trích nộp BHXH, BHYT, BHTN của Công ty

1.2.2.2 Kinh nghiệm của Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Bình

Tỉnh Quảng Bình là một tỉnh duyên hải thuộc vùng Bắc Trung Bộ Việt Nam Quảng Bình nằm ở nơi hẹp nhất theo chiều Đông - Tây của dải đất hình chữ S của Việt Nam (50 km theo đường ngắn nhất tính từ biên giới Lào ra biển Đông)

* Thông tin, tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về BHXH: Công tác thông tin tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH bắt buộc được BHXH tỉnh Quảng Bình tập trung thực hiện bằng nhiều hình thức

Về hình thức tuyên truyền, BHXH tỉnh Quảng Bình đã thực hiện các hình thức: phối hợp và lồng ghép Cụ thể, đã phối hợp với các ngành chức năng liên quan và các Đài Truyền thanh các cấp huyện thị xã, thành phố, các đơn vị SDLĐ trên địa bàn tỉnh, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, các tổ chức đoàn thể các cấp… để tổ chức, triển khai các nội dung thông tin tuyên truyền về chính sách BHXH bắt buộc, Luật BHXH

BHXH tỉnh Quảng Bình đã tiến hành tổ hức các Hội nghị sơ kết, tổng kết BHXH hằng năm, các Hội nghị triển khai phổ biến các chủ trương, chính sách, chế độ mới của Nhà nước về Luật BHXH cho tất cả các đơn vị SDLĐ;

tổ chức các Hội nghị tập huấn về tuyên truyền; viết các tin, bài liên quan về chế độ, chính sách BHXH trên các tờ báo và tạp chí BHXH

* Quản lý và phát triển đối tượng tham gia BHXH:

Hàng năm, BHXH tỉnh Quảng Bình, BHXH các huyện, thị xã, thành phố tuyên truyền nhằm mở rộng đối tượng tham gia BHXH theo đúng quy định Luật BHXH

Phối hợp với Sở KH&ĐT tỉnh, Cục Thuế tỉnh nắm số lượng doanh nghiệp hiện đang hoạt động, đồng thời rà soát các doanh nghiệp chưa tham gia BHXH bắt buộc để có kế hoạch và biện pháp phát triển

Cơ quan BHXH đã thực hiện hoàn chỉnh quy trình thu và cấp sổ BHXH đối với đơn vị tham gia lần đầu nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp mới tham gia

Cơ quan BHXH thường xuyên phối hợp chặt chẽ với các ban, ngành liên quan để tổ chức thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chế độ BHXH bắt buộc tại các đơn vị SDLĐ và đã kiến nghị UBND tỉnh Quảng Bình xử lý những trường hợp vi phạm Luật BHXH

* Các giải pháp khắc phục tình hình nợ, chậm đóng BHXH đã thực hiện: Cán bộ thu BHXH thường xuyên bám sát đơn vị SDLĐ để đôn đốc thu hàng tháng, gửi thông báo kết quả đóng hàng tháng cho đơn vị để đối chiếu số tiền đã nộp

Cán bộ thu đã chủ động, tích cực, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ được giao, tăng cường cơ sở để đôn đốc thu nộp, giảm nợ tới mức thấp nhất, kịp thời phát hiện những tồn tại vướng mắc trong thu để phối hợp các đơn vị

có biện pháp tháo gỡ kịp thời

Đối với các đơn vị không giao dịch với cơ quan BHXH trong vòng 06 tháng, cơ quan BHXH báo cáo với cơ quan quản lý lao động đóng trên địa bàn để lập biên bản, đưa ra khỏi danh sách và theo dõi riêng

Hàng quý, BHXH tỉnh Quảng Bình báo cáo các đơn vị nợ BHXH từ 03 tháng trở lên cho các Sở, ban ngành và UBND tỉnh

Tiếp tục thực hiện cải cách hành chính trong thu, rà soát, hoàn thiện hệ thống các văn bản hướng dẫn quản lý với mục tiêu tránh phiền hà về thủ tục tham gia cho NLĐ nhưng vẫn đảm bảo chặt chẽ, đúng quy định

1.2.3 Bài học rút ra cho công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

Qua kinh nghiệm của một số địa phương trong công tác quản lý thu BHXH, có thể rút ra một số bài học sau đây vận dụng vào thực tiễn tại BHXH huyện Sông Mã:

Một là, về tuyên truyền, phổ biến pháp luật:

- Phối hợp chặt chẽ, tích cực với các cơ quan thông tin đại chúng, các cơ quan chuyên môn đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến sâu, rộng về sự ưu việt của chính sách BHXH đến các đơn vị sử dụng la động, lực lượng lao động và toàn dân

- Đổi mới công tác thông tin, tuyên truyền, kể cả về hình thức và nội dung nhằm nâng cao hơn nữa nhận thức của người SDLĐ và NLĐ về quyền

và trách nhiệm trong quá trình thực thi chính sách BHXH, đặc biệt đối với khu vực ngoài quốc doanh, lực lượng lao động pho chính thức

- Tăng cường tập huấn cho các đơn vị SDLĐ về chính sách BHXH để thực hiện đúng và đầy đủ quyền lợi cho NLĐ

Hai là, về tổ chức triển khai thực hiện:

- Chủ động cập nhật hệ thống văn bản chính sách đã ban hành để kịp thời bổ sung, hoàn thiện, đáp ứng tốt quyền lợi của NLĐ

- Đổi mới và hoàn thiện phương thức hoạt động của hệ thống sự nghiệp cung cấp dịch vụ BHXH bắt buộc theo hướng nâng cao chất lượng phục vụ

- Bồi dưỡng nghiệp vụ, đồng thời giáo dục nâng cao tinh thần trách nhiệm, thái độ phục vụ, trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ BHXH, làm tốt công tác tham mưu, phát hiện những vướng mắc, khó khăn

Ba là, về quản lý và phát triển đối tượng tham gia BHXH bắt buộc:

- Đẩy mạnh hoạt động thu BHXH trên cơ sở phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các cơ quan quản lý tại từng địa phương để nắm bắt đầy đủ số lượng đơn vị và NLĐ phải tham gia BHXH, nhằm mở rộng hơn nữa đối tượng tham gia, đặc biệt là khu vực ngoài quốc doanh và lực lượng lao động phi chính thức

Bốn là, về công tác thu và giải pháp đối với chậm đóng, nợ đọng:

- Làm tốt công tác thu và giải quyết nhanh gọn, chế độ chính sách BHXH, bảo đảm quyền, lợi ích cho người tham gia

- Chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng liên quan tổ chức thanh tra, kiểm tra những doanh nghiệp nợ đọng BHXH, xử lý nghiêm, kịp thời các đơn vị cố tình chậm đóng, trốn đóng BHXH làm ảnh hưởng đến quyền lợi của NLĐ Xem việc khởi kiện như là biện pháp thu nợ cuối cùng, xây dựng tiêu chí nợ làm cơ sở khởi kiện và chỉ đạo, giao chỉ tiêu BHXH huyện khởi kiện kịp thời (tránh để nợ kéo dài, khó thu hồi nợ sau khởi kiện)

Chương 2

ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đặc điểm cơ bản của huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

- Phía Bắc giáp huyện Thuận Châu

- Phía Đông giáp huyện Mai Sơn

- Phía Nam giáp huyện Sốp Cộp và Nước CHDCND Lào

- Phía Tây giáp tỉnh Điện Biên

2.1.1.2 Địa hình, địa mạo

Địa hình huyện Sông Mã khá phức tạp, chia cắt mạnh bởi các dãy núi cao chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam xen kẽ các thung lũng và hệ thống sông suối độ cao trung bình 1200m so với mặt nước biển (trong đó thấp nhất

là cánh đồng Nà Co Nghe bản Trại Phong Chiềng Cang độ cao 306m so với mực nước biển, cao nhất là đỉnh núi bản Huổi Hưa xã Mường Cai độ cao 1819m so với mực nước biển)

Nhìn chung địa hình huyện Sông Mã phức tạp bị chia cắt mạnh phần lớn địa hình cao và dốc các khu vực bằng và thung lũng chiếm tỷ lệ nhỏ phân

bố rải rác tạo ra các tiểu vùng khí hậu phù hợp với nhiều loại cây trồng, con giống khác nhau Do địa hình phần lớn là đất dốc, chia cắt mạnh gây nhiều khó khăn cho phát triển kinh tế xã hội, xây dựng cơ sở hạ tầng

2.1.1.3 Khí hậu

Huyện Sông Mã nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa với 2 mùa rõ rệt trong năm là mà mưa và mùa khô Mùa mưa trùng với mùa hè từ tháng 4 đến tháng 10 thời tiết nóng và mưa nhiều độ ẩm không khí cao,mùa khô từ tháng

11 đến tháng 3 năm sau trùng với mùa đông thời tiết lạnh, khô và ít mưa lượng bốc hơi lớn gây khô hạn thiếu nước cho sản xuất và sinh hoạt Theo số liệu quan trắc của trạm khi tượng thủy văn huyện Sông Mã các yếu tố khí hậu, thời tiết được tổng hợp như sau:

- Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình trong năm là 220C nhiệt độ cao nhất là

360C; thấp nhất là 110C

- Độ ẩm và lượng bốc hơi nước: Độ ẩm trung bình trong năm là 81%, lược nước bốc hơi trung bình 827mm/năm, lượng nước bốc hơi giao động theo mùa, mùa mưa độ ẩm không khí cao lượng nước bốc hơi ít

- Nắng: Tổng số giờ nắng trung bình năm là 1641 giờ/năm, trung bình

số ngày nắng là 20 ngày/tháng Số giờ nắng trung bình mùa hè từ 6 - 7 giờ/ngày mùa đông từ 4 - 5 giờ/ngày

- Mưa: Tổng lượng mưa bình quân năm là 1.419 mm/năm với 108 ngày mưa/năm, bình quân 118mm/năm

- Gió, bão: Sông Mã nằm trong khu vực ít chịu ảnh hưởng của bão, gió mùa đông bắc và sương muối nhưng lại chịu ảnh hưởng lớn của gió tây khô nóng (từ tháng 2 đến tháng 6 hàng năm), tốc độ gió trung bình 1,2m/s/năm Tuy ít chịu ảnh hưởng của bão nhưng do yếu tố địa hình phức tạp tạo nên các tiểu vùng không khí khác nhau nên một số nơi thường xuất hiện gió lốc gây thiệt hại cho sản xuất và đời sống của đồng bào

2.1.1.4 Thủy văn

Huyện Sông Mã có mạng lưới sông suối khá phong phú, ngoài dòng Sông Mã chảy qua địa bàn huyện với chiều dài 90 km còn có hệ thống suối dày đặc với mật độ 0,75 - 1,27 km/km2 Song phân bố không đều với các con suối lớn như: suối Nậm Công, suối Nậm Ty, suối Nậm Lẹ, ngoài ra còn có các con suối khác như: Nậm Sọi, Nậm Mằn, Nậm Con…

2.1.1.5 Các nguồn tài nguyên khác

a Tài nguyên đất

Tổng diện tích đất tự nhiên của huyện Sông Mã năm 2019 là 164.220

ha, diện tích đất nông nghiệp 68.882,87 ha chiếm 41,95% trong đó đất trồng