Tìm hiểu về lễ hội chọi trâu tại xã hải lựu huyện sông lô tỉnh vĩnh phúc kể từ ngày phục dựng cho đến nay

Nghiên cứu lễ hội chọi trâu xã Hải Lựu không chỉ làm rõ, giải mã nguần gốc bản chất vai trò của lễ hội này trong đời sống dân làng từ xưa tới nay mà còn tạo cơ sở khoa học cho việc đề ra các biện pháp bảo tồn và phát huy các giá trị của lễ hội đối với sự phát triển của địa phương. Cũng như giới thiệu Hải Lựu ra các tỉnh thành khác trong cả nước và quốc tế.

LỜI CẢM ƠN

Tôi chọn đề tài nghiên cứu “Tìm hiểu về lễ hội chọi trâu tại xã Hải huyện Sông Lô -tỉnh Vĩnh Phúc kể từ ngày phục dựng cho đến nay” để làm Đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn các giảng viên khoa Quản Lý Văn Hóa và giảng viên các khoa đã nhiệt tình cung cấp kiến thức cho sinh viên đầy đủ,dễ hiểu, tạo điều kiện cho sinh viên tham gia vào thực tiễn

Lựu-Tôi xin cảm ơn Ban lãnh đạo xã Hải Lựu Phòng Văn hóa huyện Sông Lô , người dân xung quanh xã Hải Lựu (các cụ cao tuổi gắn bó lâu năm với quê hương và lễ hội) đã nhiệt tình cung cấp tư liệu cần thiết để tôi hoàn thành bài tiểu luận này

Cuối cùng , tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên ThS.-người đã hướng dẫn,chỉ bảo tận tình để tôi hoàn thành bài tốt nhất

Mặc dù đã cố gắng dựa vào những kiến thức được học và sự nỗ lực của bản thân nhưng không thể tránh khỏi những thiếu sót,kính mong thầy cô đóng góp ý kiến để bài của tôi hoàn thiện hơn!

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Phương pháp nghiên cứu 4

4 Phạm vi nghiên cứu 4

5 Đối tượng nghiên cứu 5

6 Cấu chúc của tiểu luận 5

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ XÃ HẢI LỰU HUYỆN SÔNG LÔ TỈNH VĨNH PHÚC 6

1.1 Vị chí địa lý 6

1.2 Điều kiện tự nhiên 6

1.3 Lịch sử hình thành và phát triển xã Hải Lựu 7

Chương 2: LỄ HỘI CHỌI TRÂU THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 12

2.1 Lịch sử hình thành lễ hội chọi trâu Hải Lựu 12

2.2 Cách thức tổ chức lễ hội chọi trâu truyền thống 12

2.3 Cách thức tổ chức lễ hội chọi trâu ngày nay 15

2.4 Thực trạng của lễ hội chọi trâu hiện nay 19

2.5 Giải pháp 21

Chương 3: THÀNH TỰU, HẠN CHẾ VÀ GIÁ TRỊ CỦA LỄ HỘI CHỌI TRÂU HẢI LỰU 22

3.1 Thành tựu 22

3.2 Hạn chế 22

3.3 Giá trị 23

KẾT LUẬN 24

TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

PHỤ LỤC 26

Đến năm 2002 ,Hội chọi trâu làng Bạch Lưu được khôi phục trở lại và diễn

ra liên tục cho đến nay Hàng năm lễ hội thu hút cả vạn người tham gia từ khắp các tỉnh thành trong cả nước Viêc mở lại lễ hội đã góp phần tích cực vào việc phát triển kinh tế của địa phương

Nghiên cứu lễ hội chọi trâu xã Hải Lựu không chỉ làm rõ, giải mã nguần gốc bản chất vai trò của lễ hội này trong đời sống dân làng từ xưa tới nay mà còn tạo cơ sở khoa học cho việc đề ra các biện pháp bảo tồn và phát huy các giá trị của lễ hội đối với sự phát triển của địa phương Cũng như giới thiệu Hải Lựu

ra các tỉnh thành khác trong cả nước và quốc tế

1.1.2 Lý do chủ quan

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Hải Lưu bản thân em cũng muốn đóng góp một phần sức mình để quảng bá Hải Lựu và lễ hội chọi trâu truyền thống ra rộng rãi

Hiện nay theo thống kê chưa đầy đủ thì một năm nước ta có hơn 8000 lễ hội dân gian Vì vậy để có thể tồn tại và phát triển thì nó phải được mọi người biết đến và đón nhận cũng như tham gia vào lễ hội này

Được khôi phục lại đã hơn chục năm nhưng hội chọi trâu Hải Lựu vẫn bị che mờ bởi cái bóng qua lớn của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn và rất nhiều những lễ hội chọi trâu được phát sinh mới từ khắp nơi trong cả nước

Gần đây nhiều nhà báo hay những khán giả tới những lễ hội để xem, nhiều người đã phàn nàn về những lễ hội chọi trâu này giết thịt trâu và bày bán trông rất rã man và đi ngược lại công ước quốc tế về bảo vệ động vật

Lễ hội truyền thống được tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ đời này sang đời khác và nó đã trở thành sợi dây gắn kết giữa quá khứ và tương lai do vậy những lễ hội truyền thống thường được khá nhiều người quan tâm như một

đề tài mới mẻ đặc biệt là lễ hội chọi trâu thu hút rất nhiều người xem Lễ hội xem như một bảo tàng sống lưu giữ lại tất cả tinh hoa của dân tộc Việt Bên cạnh đó cũng còn nhiều vấn đề liên quan tới những khía cạnh khác của đời sống con người và thế em đã chọn đề tài này để làm đề tài nghiên cứu khoa học vì nó khá mới và là cơ hội tốt để hoàn thiện bản thân, tích luỹ thêm nhiều kiến thức trong cuộc sống

2 Mục đích nghiên cứu

Dựng lại bức tranh tổng thể về lễ hội chọi trâu xã Hải Lựu (nguồn gốc, quá trình tổ chức,diễn biến của hội): chỉ ra bản chất giá trị, ý nghĩa của lễ hội, sự biến đổi của lễ hội trong điều kiện hiện nay, và đề ra các giải pháp cho việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống và là nét đẹp tâm linh cũng như thể hiên tinh thần thượng võ của dân tộc của lễ hội chọi trâu xã Hải Lựu

Nghiên cứu sự biến đổi của lễ hội trong nền kinh tế thị trường để từ đó đưa

ra định hướng cho sự phát triển nhằm nâng cao giá trị của nó trong thời đại mới Trên cơ sở nghiên cứu, tìm hiểu các lễ hội truyền thống dân tộc báo cáo có mục đích bghiên cứu sự biến đổin nét đặc sắc phong phú của lễ hội truyền thống tác động qua kinh tế thị trường Qua đó, đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao

và phát triển giá trị của các lễ hội trong thời đại

3 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu: Điền dã, dân tộc học bao gổm: tư liệu, phỏng vấn, điều tra hồi cố, đồng thời kế thừa các kết quả nghiên cứu về hội làng đã được công bố từ đó kết hợp với những hiểu biết của bản thân, dưới góc nhìn khách quan và đa chiều

4 Phạm vi nghiên cứu

Làng Bạch Lưu Hạ xưa và toàn bộ xã Hải Lựu huyện Sông Lô tỉnh Vĩnh Phúc nay

Lễ hội chọi trâu trong thời gian diễn ra và sau khi kết thúc lễ hội

5 Đối tượng nghiên cứu

Lễ hội chọi trâu Hải Lựu- Vĩnh Phúc

Cách thức tổ chưc lễ hội chọi trâu cổ và hiện tại của lễ hội chọi trâu xã Hải Lựu

Ảnh hưởng của lễ hội tớ đời sống tâm linh của người dân Hải Lựu

6 Cấu chúc của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung tiểu luận chia làm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về xã Hải Lựu huyện Sông Lô tỉnh Vĩnh Phúc Chương 2: Lễ hội chọi trâu Hải Lưu xưa và nay

Chương 3:Những giá trị của lễ hội chọi trâu xã Hải Lựu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ XÃ HẢI LỰU HUYỆN SÔNG LÔ

TỈNH VĨNH PHÚC 1.1 Vị chí địa lý

Hải Lựu là một xã miền núi, nằm ở tây bắc huyện Lập Thạch Phía Bắc giáp với xã Bạch Lưu và xã Quang Yên, phía Đông giáp xã Nhân Đạo và xã Lãng Công, phía Nam giáp xã Đôn Nhân, phía tây có dòng sông Lô làm gianh giới tự nhiên với xã Phù Ninh huyện Lâm Thao tỉnh Phú Thọ Tổng diện tích tự nhiên 1023, 38 ha, dân số 6400 người(năm 2008)

Là một vùng đất cổ đã được nhiều thế hệ sinh sống hàng nghìn năm Hải Lựu có một nền văn hoá với nhiều các giá trị lịch sử, nhân văn sâu sắc với hệ thống các lễ hội và tập tục cổ truyền còn được lưu giữ: lễ hội Bắt lợn cầu, lễ hội chọi trâu, tục Chém khoán ăn thề, tục Thi bắt lợn thờ, tục Tiệc tế thánh

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX Hải Lựu có tên gọi là Bạch Lưu Hạ, dân

cư sinh sống khá đông, tập chung gần dòng Sông Lô Trải qua hai cuộc chiến tranh với nhiều biến cố lịch sử thì làng đã được đổi tên là Hải Lựu Hiện nay Hải Lựu có 19 thôn dân cư mỗi thôn có khoảng từ 70-100 hộ sinh sống

Hải lựu ngày nay là vùng đất có tiềm năng lâu dài về phát triểu kinh tế, thương mại, du lịch và dịch vụ Với chủ trương xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường và thực hiện chính sách mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế Hải Lựu đang không ngừng phát triển phá vỡ mô hình sống khép kín của Bạch Lưu Hạ xưa đưa quê hương ngày càng đổi mới

Để có được sự phát triên và tiềm năng đó Hải Lựu phải có nhưng ưu đãi của thiên nhiên và sự cần cù chịu khó của con người

1.2 Điều kiện tự nhiên

Thiên nhiên khá ưu đãi với người dân Hải Lựu khi đã trao tặng cho mảnh đất này nhiều tài nguyên mà con người có thể khai thác được:

Thứ nhất là dòng Sông Lô chảy qua địa phận của mảnh đất này mang đến cho nơi đây một mảnh đất phù sa màu mỡ tốt cho việc trồng cây và tưới tiêu

cũng như sinh hoạt của người dân xung quanh Việc buôn bán bằng đường thuỷ

ở đây đã phát triển từ rất sớm Có chợ ở bờ sông để tiên cho việc buôn bán và là nơi để thuyền bè vào nghỉ chân

Thứ hai là làng nghề đá Hải Lựu rất phát triển Ở đây được thiên nhiên ban tặng cho những núi đá xanh rất lớn Thứ đá mà không phải ở đâu cũng có Làng nghề đá Hải Lựu đã sớm phát triển đưa người đân thoát nghèo Hiện nay có nhiều công ti và làng nghề ở Hải Lựu đang kinh doanh và làm giàu từ đá Chủ yếu là điêu khắc, đá mài và khai thác đá để bán

Thứ 3 là rừng Cò Hải Lựu, nơi có hàng nghìn cá thể Cò thuộc hơn trục loại đang sinh sống Có những loại được liệt vào danh sách những loài cần được bảo

vệ hay có nguy cơ tuyệt chủng

Thứ tư là lễ hội chọi trâu cổ truyền đã có từ cách đây cả nghìn năm và đang đươc lưu truyền và phát triển

Tất cả những ưu đãi từ thiên nhiên cộng với sự chăm chỉ cần cù của người dân đã làm lên một Hải Lựu đang đi lên và có tiềm năng phát triển hơn nữa Hải Lựu hiên có hai trường mẫu giáo, hai trường tiểu học,một trường trung học cơ sở Hầu hết là nới được xây dựng mới với đội ngũ giáo viên và trang thiết bị vật chất tốt

19 thôn trong xã đều có nhà văn hoá khang trang thực hiện chức năng tuyên truyền chủ chương của Đảng và nhà nước, là nơi giao lưu văn hoá văn nghệ, thể dục thể thao của thôn,100% hộ gia đình đều sử dụng điên lưới quốc gia

1.3 Lịch sử hình thành và phát triển xã Hải Lựu

Hải Lựu nay nằm trên diện tích của hai làng Bạch Lưu Hạ (tên nôm gọi là Kẻ Nôi) và Hải Lựu (tên nôm gọi là Kẻ Cảy) Đầu thế kỷ XX xã Hải Lựu thuộc tổng Bạch Lưu sau cách mạng tháng 8 thành lập xã Hải Lựu gồm 2 làng

là Bạch Lưu Hạ và Hải Lựu như ngày nay

Phía Đông Bắc xã Hải Lựu được chắn bởi dãy núi Thét, một nhánh ngang của địa hình núi sáng (thuộc sơn hệ Tam Đảo) Nơi đây do kiến tạo địa chất mà

thành phần cơ bản là vùng sa thạch tập chung tạo thành vỉa đá được bố chí theo lớp rất thuận tiện cho việc khai thác nguyên liệu, chế tác vật dụng phục vụ đời sống con người

Phía Tây là dòng Sông Lô, gianh giới tự nhiên với tỉnh Phú Thọ là đường giao thông chính phục vụ việc giao lưu thông, trao đổi, đồng thời đây cũng chính là nguồn sống của dân cư nông nghiệp gắn liền với nghề đánh bắt thuỷ sản của người dân hàng nghìn năm qua

Phần tiếp giáp giữa núi Thét ở phía Đông Bắc và Sông Lô ở phía Tây là khu vực những giải đồi thấp, những gò đầm xen kẽ, những khu đất thấp được phù sa bồi tụ qua mùa nước nổi trở thành những vùng đất canh tác màu mỡ, xen

kẽ là những gò đồi nổi cao Khi vào mùa lũ, là nơi cư trú thuận lợi của con người từ thời Việt cổ Chính vì vậy Hải Lựu đã được chọn làm nơi sinh sống của con người từ thời Tiền sử

Năm 1982, các nhà khảo cổ học đã phát hiện tại khu vực Gò Đồn một công

cụ bàng đá quazzit thuộc giai đoạn văn hoá sơn V i(cách đây 2 vạn năm)

Năm 2000, Sở Văn hoá Thông tin Vĩnh Phúc và Viện khảo cổ học phát hiện di chỉ Gò Hội, qua các cuộc khai quật khảo cổ năm 2002, 2003 do Sở Văn hoá Thông tin Vĩnh Phúc và khoa sử trường Đại Học KHXH&NV tiến hành với diện tích 200m2 Tại đây đã phát hiện hàng vạn mảnh gốm ,hàng trăm công cụ,

đồ trang sức đá, đặc biệt là rất nhiều xương và răng động vật, vỏ ốc, hến, xương

cá, xương trâu bò Những dấu tích vật chất trong di chỉ khẳng định rằng nơi đây khoảng 3000 đến 3500 năm thuộc giai đoạn văn hoá Phùng Nguyên, con người đã cư chú ở đây khá lâu, với nền tảng kinh tế nông nghiệp trồng lúa, đánh bắt thuỷ sản và thuần dưỡng động vật để phục vụ cuộc sống Các cộng đồng dân

cư đó đã hình thành nên nhà nước Văn Lang của các vua Hùng sau này, mở đầu lịch sử của Việt Nam

Cuộc sống định cư ổn định và sự hình thành nên làng, chạ, con người dựa vào địa thế tự nhiên để sinh sống lao động tập thể từ đó tạo nên cộng đồng dân cư sống tâp chung ở ven dòng sông Lô và các gò đồi lân cận để tiện cho

việc giao thông và gần nguồn nước mà vẫn có thể tránh được ngập lụt, dần dần đã hình thành nên làng Bạch Lựu , Hải Lựu Từ trước cách mạng tháng 8 làng Bạch Lưu Hạ cũng giống như hầu hết các làng khác ở nước ta Mọi người sống tập chung quanh luỹ tre làng tạo nên gianh giới tự nhiên bảo vệ ,có 4 cổng ra vào thuộc các khu vực: xóm Trên, xóm Dưới, xóm Đông và xóm Giếng Tại đó

có điếm canh, vọng gác do lực lượng tuần phiên do làng cử ra để đảm bảo an ninh trật tự

Cuộc sống của nhân dân trong làng được quy định bằng những hương ước, quy định trên cơ sở mọi người tự nguyện thực hiện và chấp hành các luật lệ do làng đặt ra, lấy tình cảm gia đình gắn bó dòng tộc, cộng đồng làm nền tảng, lấy sự đoàn kết tạo nên sức mạnh chống lại thiên tai, thú giữ và giặc ngoại xâm bảo

vệ quê hương

Quê hương Hải Lựu luôn đề cao tinh thần thượng võ trong mọi thời đại lịch

sử của đất nước Năm 1873 toàn đân trong làng đã đoàn kết đánh bại giặc Cờ Đen sau đó đã được vua Tự Đức phong tặng danh hiệu PHẤN DŨNG TRUNG NGHĨA ĐÂN Để lưu giữ danh hiệu và truyền thống đó, dân làng đã khắc vào hoành phi treo trong đình làng để lưu giữu và dạy cho con cháu sau này

Trong 2 cuộc kháng chiến chống Thực dân Pháp và Đế quốc Mỹ sau này người dân Hải Lựu cũng đã đóng góp sức, sức của cho tiền tuyến nhiều anh hùng đã hy sinh cho sự nghiệp của cách mạng Sự chiến đấu và hy sinh oanh liệt của các anh càng thể hiện rõ lòng yêu nước và truyền thống thượng võ của người dân Hải Lưu, làm rạng danh cho quê hương

Cùng với quá trình sống và sinh hoạt của cộng đồng thì làng đã có những công trình kiến trúc khá cổ và nhiều giá trị về văn hoá

Từ thế kỷ XVII, dân làng đã dựng được đình thờ Thành Hoàng làng gọi là đình Bác Cổ (hay đình trên) Đình có mặt bằng hình chữ Đinh gồm 5 gian đại bái và 3 gian hậu cung, nơi thờ Lữ Gia Thừa Tướng tức Nguyễn Triệu Lệ có công giúp dân đánh giặc nhà Tây Hán do Lộ Bác Đức chỉ huy trong hơn 10 năm

từ năm 124-111 trước công nguyên

Đình Bác Cổ đã được Viện Viễn Đông Bác Cổ đưa vào danh mục bảo vệ Đây là một ngôi đình lớn trong vùng, xây dựng chủ yếu bằng gỗ Tứ Thiết, cột của đình có đường kính từ 1- 125m Tất cả đều được chạm khắc khá công phu, các đề tài Tứ linh hoặc Tứ quý là những đề tài chủ đạo thể hiện sự tôn quý và trường tồn Đồ thờ tự, tế khí đầy đủ bao gồm: 3 cỗ long ngai, bài vị của các vị thần , kiệu bát công, chiêng phục vụ các cuộc tế, nghênh rước trong dịp hội Năm 1947, do chiến tranh đình đã bị phá huỷ Cách đình trên khoảng 0,5

km còn dựng thêm một ngôi đình gọi là đình Kiêng có mặt bằng hình chữ nhị bao gồm hai toà mỗi toà ba gian Toà trong đặt bệ thờ toà ngoài để trống, không xây dựng tường bao, cửa Phía trước đình là bãi chọi trâu và là nơi tổ chức các tục khác của làng như tục chém khoán ăn thề hay la thi bắt lợn thờ

Tục chém khoán ăn thề:

Hàng năm tại đình Kiêng vào ngày mùng 4 tết có tổ chức tục chém khoán

ăn thề Toàn bộ trai đinh, chức sắc trong làng đều tập chung đầy đủ để làm lễ thánh sau đó ông trưởng làng đọc điều khoán( là những điều cấm và lời thề của làng) Đoc xong ông dùng kiếm chặt đứt đầu con gà trống cho máu chảy vào chậu rượu sau đó làm lễ cúng rồi mọi người có mặt ở đó cùng uống để chấp nhận lời thề

Tục thi bắt lợn thờ

Hàng năm mỗi giáp chọn một con lợn khoẻ mạnh giao cho 1 nhà nuôi Con lợn này phải được nuôi riêng và tắm rửa hàng ngày, được cho ăn bằng rau và cỏ Nuôi đến Tết sẽ được khoảng 30-40kg, đêm mùng 2 Tết thì bắt lợn Mỗi giáp chọn ra vài chục thanh niên khoẻ mạnh để thi bắt lợn Lúc nửa đêm ngoài đình Trên khi các cụ nổi tiếng trống thì các giáp bắt đầu khiêng lợn chạy thật nhanh

ra đình Ánh lửa của đóm , tiếng người nói, tiếng chó sủa, tiếng lợn kêu làm láo loạn cả một vùng trời Khi ra tới đình các cửa vào đình đều đóng chỉ có 1 cửa không cài chốt, các giáp phải nhanh chóng tìm ra rồi đưa lợn của mình vào Giáp nào đưa được vào trước theo quan niệm thì cả năm sẽ được may mắn Lợn bắt

ra đình sẽ được giết thịt để tế thánh sau đó chia ra cho đân làng gọi là hưởng lộc thánh

Tướng Lữ Gia bị tử trận thì chó Ngao cắp thủ cấp từ chiến trường về Người dân thấy máu ở đâu thì lập miếu thờ ở đó

Như vậy: có thể hình dung Hải Lựu xưa là 1 làng có số dân đông đúc, có chợ,có chùa có nơi vui chơi giải trí, lại có sông tạo nên cảnh trên bến dưới thuyền khá phát triển Dân trong làng khá đoàn kết dàng buộc bởi những luật lệ

và hương ước của làng xã va dòng họ, thuần phong mĩ tục tạo nên nét đẹp văn hoá truyền thống của người Hải Lựu

Theo như ghi chép trong những thư tịch cổ và các bản Ngọc phả đời Lê Trung Hưng , trong Đại Nam Nhất Thống Chí đời Nguyễn và Địa chí tỉnh Vĩnh Yên thì nguồn gốc của lễ hội khá thống nhất với truyền thuyết dân gian Lễ hội chọi trâu Hải Lựu có từ thế Kỷ II trước công nguyên, nghĩa là cách đây 2200 năm, đầu thời kỳ bắc thuộc Cổ tục này gắn với sự kiện nhà Triệu Đà tan giã sau

đó tướng Lộ Bác Đức đem quan xâm lược nước Nam Việt Thừa Tướng Lữu gia đã đưa quân rút khỏi kinh đô Phiên Ngung (thuộc Quảng Đông-Trung Quốc ngày nay) về đóng quân tại núi Long Động thuộc huyện Lập Thạch và chiến đấu với quân của Lộ Bác Đức hơn 10 năm

Ông được lạc tướng Hồng Bảo gả 2 người con gái cho làm vợ Sau khi ông mất dân làng đã suy tôn ông là Thành Hoàng làng Quanh vùng có đến gần 20 đên thờ ông

Đến đời vua Lê Thánh Tông đã phong cho ông là:” Áp Quốc Bảo Thiên Chiêu, Ứng Chí Dũng Đại Vương”

Trong thời gian 10 năm ở đây chống giặc ông đã nghĩ ra trò” đấu ngưu” để

cổ vũ tinh thần của binh sĩ và người dân khi thắng trận, sau đó Thừa Tướng Lữ Gia cho mổ trâu để khao quân và dân làng.Từ trò để mua vui cho binh sĩ và dân làng dần dần trở thành lễ hội đấu ngưu Được nhân dân lưu truyền từ đời này qua đời khác Đến năm 1947 phải tạm dừng vì nhiều lý do khác nhau

2.2 Cách thức tổ chức lễ hội chọi trâu truyền thống

Lễ hội chọi trâu làng Bạch Lưu Hạ xưa diễn ra hàng năm vào ngày 17 tháng giêng âm lịch Số trâu được đưa vào chọi là 16 con, tổ chức chia thành 2 đợt: đợt 1, tổ chức chọi vào ngày 28 tháng chạp năm trước với số trâu là 10 con;

đợt 2, tổ chức vào ngày 17 tháng giêng năm sau là ngay chính hội với số trâu còn lại là 6 con cộng với 5 trâu thắng trong ngày 28

Địa điểm làm sân chọi trâu là tại trước đình Kiêng Với diện tích khoảng 7 sào Bắc Bộ được cắt ra để làm sân

Chuẩn bị đến ngày hội thì mỗi nhân đinh trong làng phải đóng góp 10 cọc

gỗ hoặc tre dài khoảng 4m đường kính 10cm làm cọc rào sân chọi Cọc chôn sâu khoảng 40cm, cọc này cách cọc khác khoảng 30cm Liên kết với nhau bằng hai hàng sáo trên và dưới, phía ngoài có cọc chống để đảm bảo vững chắc Xới chọi

có 2 cửa gọi là cửa Ngâu Người dân xem thì phải đứng bên ngoài sới để đảm bảo an toàn khi trâu vào chọi và khi trâu thua chạy không dẫm lên người

Phần lễ và hội thường được đan xen lẫn nhau trải dài từ tháng 8 âm lịch năm trước đến ngày 17 tháng giêng năm sau

Đầu tiên là lễ trình trâu: người nuôi trâu phải sắm sửa lễ vật gồm:1 ván xôi,

1 con gà trống, trầu cau ,rượu và nước để cùng với 4 bàn các cụ đưa trâu và lễ vật ra đình Trên để làm lễ đức thánh, từ đây trở đi trâu được gọi băng 1 cái tên kính trọng là Ông cầu nghĩa là cầu trận thắng, cầu bình an, cầu mưa hay còn gọi

là Trâu Cà Thờ

Đến trước ngày chọi trâu, làng tổ chức rước kiệu từ đình Trên xuống đình Kiếng sau đó chủ trâu đưa Ông cầu của mình ra đình Trên làm lễ thánh Chủ trâu cầm mũi trâu nâng lên hạ xuống 4 lần sau đó đưa trâu về nhà cho ăn cỏ uống rượu rồi mới đưa ra xới trọi

Việc nuôi trâu phải do thứ tự và theo từng khu vực khi nào tới lượt thì mới được nuôi Thường căn cứ vào nhân khẩu của các giáp và nhân đinh của từng hộ gia đình Thường thì phải 30-40 tuổi mới đến lượt nuôi trâu, và phải bốn đến năm người chung một con

Việc chọn trâu phải do làng quy định: trâu phải là trâu cà, lông đen tuyền, không trắng lưỡi không cần quy định tuổi của trâu, móng khép, đuôi to và dài tới khoeo

Để giám sát viêc nuôi trâu làng cử ra 16 cụ gọi là 4 bàn các cụ (bàn 4 người) thường là những cụ già nhất trong làng Bốn bàn các cụ này được giữ nguyên cho đến khi có người mất mới được thay thế cho đủ số lượng

Thời gian nuôi trâu bắt đầu tính từ tháng 8 âm lịch trở đi.Tháng 9 làm lễ trình trâu Từ đây trở đi trâu đựơc chăm sóc đặc biệt để có thể lực sung mãn nhất đến ngày ra trận Chuồng trâu phải được quét sạch sẽ, trâu đươc tắm rửa mỗi ngày 2 lần

Tháng 11 tổ chức xem trâu Bốn bàn các cụ đến từng nhà nuôi trâu để đo bụng trâu Trâu phải đủ tiêu chuẩn vòng bụng thì mới được tham gia Chủ nhà chuẩn bị cơm cho 4 bàn các cụ

Tới ngày chọi thì trâu phải được tắm rửa sạch sẽ Chủ trâu và người làm nhiệm vụ bắt trâu sẽ mặc lễ phục gồm áo dài, thắt lưng , đai Ngoài ra cần thêm vài người hộ tống Mỗi người cầm theo 1 cái ngoạc bằng tre để ngoặc vào mũi trâu khi trận đấu kết thúc

Theo thể lệ quy định của làng: trâu giáp Đông sẽ gặp trâu giáp Tây trâu nào thắng sẽ ở lại chọi với trâu giáp Bắc Chọi xong trâu được mổ thịt để làm lễ tế thần và lấy thịt chia cho dân làng

Việc phân chia thịt trâu cũng được quy định khá bài bản:

Tràng hoa (từ điểm cắt xỏ lui xuống 3 ngón tay) sẽ để cho Lý trưởng và 4 vị xã chia nhau

Thịt bắp (từ gối trở lên) được chia đều cho 4 bàn các cụ trong giáp

Thịt và xương đem chia cho giáp 3 cân ( mỗi cân khoảng 1 thúng) phần thịt này được chia cho nhân đinh trong giáp

Phần còn lại chủ trâu được hưởng

Lễ hội chọi trâu xưa không có giải thưởng, người đến xem cũng không phải đóng lệ phí Người dân ở nơi khác đến xem sẽ được tiếp đãi nhiệt tình cho đến hết lễ hội

Phục hồi lễ hội chọi trâu Hải Lựu

Lễ hội chọi trâu Hải Lựu đã có từ lâu đời Do hai cuộc kháng chiến mà phải tạm dừng vào năm 1947 để có thể chiến đấu và bảo vệ tổ quốc

Năm 2001 lãnh đạo huyện Lập Thạch đã đề ra ý kiến Hải Lựu nên khôi phục lại lễ hội chọi trâu truyền thống để góp phần bảo tồn lại một di sản văn hoá

mà ông cha để lại Trước tình hình đó uỷ ban nhân dân xã đã tiếp thu ý kiến Sau

đó Đảng bộ họp bàn, thảo luận, tổ chức các buổi trưng cầu dân ý, hỏi ý kiến các

cụ cao tuổi trong làng tiến tới thống nhất ý kiến quyết tâm khôi phục lại lễ hội chọi trâu truyền thống Được sự đồng thuận của nhân dân và Đảng bộ xã đã quyết định lấy ngày 17 tháng giêng năm 2002 tổ chức lễ hội chọi trâu Mốc lịch

sử này đánh dấu sự khôi phục và hoàn thiện của lễ hội chọi trâu Hải Lựu

Năm đầu tiên gặp vô vàn khó khăn trong việc tuyên truyền với người dân nhưng với sự đoàn kết sẵn có thì nhân dân cũng tham gia Cả xã có 19 thôn và

có 15 trâu đăng ký Sau khi chọn lựa thì có 10 trâu đủ tiêu chuẩn tham gia Các bước chuẩn bị hoàn tất, đúng ngày 17 tháng giêng âm lịch lễ hội được tổ chức

Lễ hội đã diễn ra thành công tốt đẹp hơn cả sự kỳ vọng của lãnh đạo xã và nhân dân Dù găp nhiều những khó khăn nhưng bước đầu cho thấy việc khôi phục lại

lễ hội là hoàn toàn hợp lý và phù hợp với xu thế của thời đại Hội chọi trâu đã dần trở thành một phần không thể thiếu của người dân nơi đây

2.3 Cách thức tổ chức lễ hội chọi trâu ngày nay

Lễ hội được khôi phục lại vào năm 2002, thời kỳ đổi mới của nền kinh tế

Để tồn tại và phát triển được thì nó cũng phải hoà nhập hay đi theo sự phát triển này để đáp ứng được nhu cầu của thị trường nhưng trình tự tổ chức và nội dung vẫn phải đảm bảo đầy đủ và dựa theo lễ hội truyền thống mà ông cha để lại Bao gồm hai phần lễ và hội đan xem vào nhau nhưng thay đổi về quy mô để cho hợp với ngày nay

Căn bản lễ hội ngày nay gồm có ba bộ phận chính hợp thành: lễ, hội, và dịch vụ kèm theo Lễ hội chọi trâu Hải Lựu cũng không ngoại lệ cũng gồm ba phần chính là lễ, hội, và dịch vụ

Phần lễ: thể hiện việc tâm linh của con người với thân thánh Ngày sưa phần lễ đa số được thực hiện tại đình làng Ngày nay do đình làng đã bị phá huỷ nên phần lễ được thực hiện tại Vọng đài tâm linh nơi thờ Thành Hoàng làng Các lễ được thực hiện gồm lễ trình trâu, lễ rước và lễ dâng hương

Phần lễ trình trâu được bắt đàu từ tháng 9 âm lịch Khi các chủ trâu mua được trâu về thì sẽ đưa trâu ra Vọng đài tưởng niệm tâm linh để làm lễ kính cáo với thánh thần là trâu có thể tham gia vào hội.Đến mùa xuân năm sau trước ngày

lễ hội lại tổ chức lễ trình trâu lần cuối Lễ này tiến hành trong vòng 15 ngày âm lịch đầu tháng Đến trưa ngày 15 là toàn bộ trâu đã phải làm xong lễ trình trâu này Gia đình và thôn có trâu tham gia phải lập một đoàn dẫn trâu ra làm lễ không được phép để trâu chọi nhau ngoài xân chọi Ngoài ra còn phải có 1 mâm

lễ vật gồm hương, hoa quả, bánh kẹo.Văn khấn Thành Hoàng làng có thể do chủ trâu tự viết tự đọc hoặc nhờ người làm lễ Sau khi đọc xong ông cầu phải lễ bốn lễ rồi cho trâu uống một chút rượu đã cúng Thành Hoàng gọi là hưởng lộc thánh

Lễ rước và dâng hương được tiến hành vào sáng ngay 16 tháng giêng, trước khi khai mạc hội Đội hình rước gồm có đội múa lân là các nam thanh liên mạc quần áo dài nhiêu màu sắc cân đai đày đủ đi trước dẹp đường Đi sau là đoàn cờ hồng kỳ là các em học sinh đang học trung học cơ sở trong xã mặc quần áo đồng phục chỉnh tề Có 2 lá cờ khổ rộng đi trước là cờ tổ quốc và cờ hội Tiếp theo là bốn thiếu nữ măc áo dài đi khiêng kiệu lễ vật (lễ vật gồm xôi, gà, hoa quả, bánh trưng, bánh dầy) tiếp sau là một Ông cầu đại diện cho các ông cầu tham gia lễ hội cổ đeo vòng hoa mình choàng vải đỏ Đi sau là đoàn các cụ bô lão áo mũ chỉnh tề ( có khoảng 20 cụ đều khoảng ngoài 70 tuổi)

Đoàn khởi hành từ uỷ ban nhân dân lên đường đê rồi vòng vào Vọng đài tưởng niệm tâm linh Khi đén cổng hướng Tây của sân chọi trâu thì đội múa lân và đội cờ hồng kỳ tiến vào sân để múa dọn bãi và biểu diễn cho mọi người xem Đội hình còn lại tiếp tục hướng về Vọng đài tâm linh Khi đến vọng đài thì