Tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” do C. Mác và Ăngghen soạn thảo từ tháng Chạp năm 1847 đến tháng giêng năm 1848 hoàn thành và in thành sách riêng ở Luân Đôn vào tháng 21848. Tác phẩm ra đời đánh dấu sự hình thành về cơ bản hệ thống lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác Lênin, sự chín muồi của chủ nghĩa xã hội khoa học và là tuyên bố về sự cáo chung của các trào lưu xã hội chủ nghĩa không tưởng trước Mác. Đồng thời là cương lĩnh chính trị đầu tiên đánh dấu sự phát triển mới về chất của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. “Đã đến lúc những người cộng sản phải công khai trình bày trước toàn thế giới những quan điểm, mục đích, ý đồ của mình và phải có một tuyên ngôn của Đảng, của mình để đập lại câu chuyện hoang đường về bóng ma cộng sản”1. Tác phẩm gồm 4 chương. Chương 1: Tư sản và vô sản. Chương 2:Những người vô sản và những người cộng sản. Chương 3: Văn học xã hội chủ nghĩa và CSCN. Chương 4: Thái độ của những người cộng sản đối với các Đảng đối lập. Một trong những tư tưởng vĩ đại, mang giá trị nhân văn cao cả trong tác phẩm: Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản là: “Những người cộng sản có thể tóm tắt lý luận của mình thành một luận điểm duy nhất này là: xoá bỏ chế độ tư hữu”2. Tuy rằng tư tưởng này, không được Mác và Ăngghen trình bày thành chương mục riêng trong tác phẩm. Nhưng đây là tư tưởng rất cơ bản và quan trọng của lý luận chủ nghĩa Mác Lênin. Nghiên cứu hiểu sâu sắc và nhận thức đúng đắn trên không chỉ có ý nghĩa to lớn về mặt nhận thức luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong công việc vận dụng sáng tạo và xây dựng quan hệ sản xuất mới XHCN, cũng như công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế nhiều thành phần hiện nay ở nước ta. Trên mặt trận tư tưởng lý luận, tư tưởng: “Xoá bỏ chế độ tư hữu” còn là cơ sở lý luận sắc bén đấu tranh với những luận điệu xuyên tạc, phản khoa học của tư sản và các thế lực phản động đang ngày đêm chống phá làm giảm lòng tin với chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng trong quần chúng nhân dân lao động. Nhằm bảo vệ sự trong sáng và giá trị khoa học của lý luận chủ nghĩa Mác Lênin nói chung, tư tưởng: “Xoá bỏ chế độ tư hữu” trong tuyên ngôn của Đảng cộng sản nói riêng. Với ý nghĩa đó trong phạm vi bài thu hoạch này, tôi chỉ tập trung đi sâu làm rõ tư tưởng: “Xoá bỏ chế độ tư hữu” trong tuyên ngôn của Đảng Cộng sản. Qua đó rút ra ý nghĩa vận dụng của tư tưởng vào xây dựng, phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiện nay.
Trang 1TƯ TƯỞNG XOÁ BỎ CHẾ ĐỘ TƯ HỮU TRONG TÁC PHẨM TUYÊN NGÔN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN Ý NGHĨA CỦA NÓ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NHIỀU THÀNH
PHẦN Ở NƯỚC TA
Tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” do C Mác và Ăngghen soạn thảo từ tháng Chạp năm 1847 đến tháng giêng năm
1848 hoàn thành và in thành sách riêng ở Luân Đôn vào tháng 2/1848 Tác phẩm ra đời đánh dấu sự hình thành về cơ bản hệ thống
lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, sự chín muồi của chủ nghĩa xã hội khoa học và là tuyên bố về sự cáo chung của các trào lưu xã hội chủ nghĩa không tưởng trước Mác Đồng thời là cương lĩnh chính trị đầu tiên đánh dấu sự phát triển mới về chất của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế
“Đã đến lúc những người cộng sản phải công khai trình bày trước toàn thế giới những quan điểm, mục đích, ý đồ của mình và phải có một tuyên ngôn của Đảng, của mình để đập lại câu chuyện hoang đường về bóng ma cộng sản”1
Tác phẩm gồm 4 chương.
Chương 1: Tư sản và vô sản
Chương 2:Những người vô sản và những người cộng sản
Chương 3: Văn học xã hội chủ nghĩa và CSCN
1 C Mác v à Ăngghen To n t à ập, Tập 4 Nxb CTQG, ST, H 1995, tr 595.
Trang 2Chương 4: Thái độ của những người cộng sản đối với các Đảng đối lập
Một trong những tư tưởng vĩ đại, mang giá trị nhân văn cao cả trong tác phẩm: Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản là: “Những người cộng sản có thể tóm tắt lý luận của mình thành một luận điểm duy nhất này là: xoá bỏ chế độ tư hữu”2
Tuy rằng tư tưởng này, không được Mác và Ăngghen trình bày thành chương mục riêng trong tác phẩm Nhưng đây là tư tưởng rất cơ bản và quan trọng của lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin Nghiên cứu hiểu sâu sắc và nhận thức đúng đắn trên không chỉ có ý nghĩa to lớn về mặt nhận thức luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong công việc vận dụng sáng tạo và xây dựng quan hệ sản xuất mới XHCN, cũng như công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế nhiều thành phần hiện nay ở nước ta Trên mặt trận tư tưởng lý luận, tư tưởng: “Xoá bỏ chế độ tư hữu” còn là
cơ sở lý luận sắc bén đấu tranh với những luận điệu xuyên tạc, phản khoa học của tư sản và các thế lực phản động đang ngày đêm chống phá làm giảm lòng tin với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng trong quần chúng nhân dân lao động Nhằm bảo vệ sự trong sáng và giá trị khoa học của lý luận chủ nghĩa Mác -Lênin nói chung, tư tưởng: “Xoá bỏ chế độ tư hữu” trong tuyên ngôn của Đảng cộng sản nói riêng Với ý nghĩa đó trong phạm vi bài thu hoạch này, tôi chỉ tập trung đi sâu làm rõ tư tưởng:
2 C Mác v à Ăngghen Sđd, tr 616.
Trang 3“Xoá bỏ chế độ tư hữu” trong tuyên ngôn của Đảng Cộng sản Qua đó rút ra ý nghĩa vận dụng của tư tưởng vào xây dựng, phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiện nay
Ai cũng biết rằng, lịch sử nhân loại là lịch sử của sản xuất vật chất và tái sản xuất không ngừng và hành động đầu tiên của con người làm ra lịch sử của mình là lao động sản xuất: “Trong sự sản xuất xã hội ra đời sống của mình, con người có những quan hệ nhất định tất yếu không tuỳ thuộc vào ý muốn chủ quan của họ - tức quan hệ sản xuất ”.1
Trong quan hệ sản xuất thì quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất là yếu tố hàng đầu quyết định các mối quan hệ sản xuất, quyết định chế độ phân phối và chế độ quản lý Quan hệ sản xuất, đến lượt nó, với tư cách là cơ sở hạ tầng lại quyết định thượng tầng kiến trúc Trong các phương thức sản xuất của cải vật chất cụ thể thì ai, giai cấp nào nắm quyền sở hữu tư liệu sản xuất thì người đó, giai cấp đó quyết định việc điều khiển các hoạt động trong quá trình sản xuất
và chi phối số của cải sản xuất ra, đồng thời cũng là lực lượng thống trị xã hội Chính vì thế, vấn đề sở hữu về tư liệu sản xuất từ xưa đến nay luôn luôn là một trong những vấn đề cơ bản và sâu xa của mọi cuộc cách mạng xã hội Loài người đã trải qua nhiều chế độ
sở hữu tư liệu sản xuất phát triển từ thấp, đến cao, nhưng tựu chung lại chỉ có hai chế độ sở hữu cơ bản đó là: sở hữu công cộng (còn gọi
1 C Mác v à Ăngghen Sđd, Tập 13, tr.14 - 15.
Trang 4là sở hữu xã hội hoặc công hữu) và sở hữu tư nhân (còn gọi là tư hữu)
Chế độ sở hữu là vấn đề cơ bản và quan trọng của chủ nghĩa Mác -Lênin Chủ nghĩa Mác - Lênin coi việc xoá bỏ chế độ tư hữu, xác lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất là một đặc trưng cơ bản trong cuộc cách mạng xã hội - xã hội chủ nghĩa Vì vậy, trong tác phẩm: Những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản Ăngghen viết:
“Thủ tiêu chế độ tư hữu là một cách nói vắn tắt nhất và tổng quát nhất về việc cải tạo toàn bộ chế độ xã hội; việc cải tạo này là kết quả tất yếu của sự phát triển công nghiệp”1
Trong tác phẩm: Tuyên ngôn của Đảng cộng sản, C.Mác và Ăngghen một lần nữa khẳng định: “Những người cộng sản có thể tóm tắt lý luận của mình thành một luận điểm chung nhất này là: Xoá bỏ chế độ tư hữu”2
Vậy hiểu tư tưởng nêu trên của Mác và Ăngghen về “xoá bỏ chế độ tư hữu” thế nào cho đúng? và tư tưởng đó phải chăng có phải
là một ý tưởng chủ quan duy ý chí của những người sáng lập chủ nghĩa cộng sản?
Trước hết chúng ta khẳng định quan điểm rõ ràng và chắc chắn rằng tư tưởng “xoá bỏ chế độ tư hữu”, không phải là ý muốn chủ quan duy ý chí của Mác và Ăngghen mà là một kết luận hết sức khoa học, có cơ sở khách quan từ quy luật vận động, phát triển tất yếu của xã hội loài người Mà tôi đã phân tích ở phần trên Ở đây
1 , 2 Sđd, tr.467, 616.
Trang 5tôi muốn nhấn mạnh điều mà C Mác và Ăngghen đã viết “tất cả mọi xung đột trong lịch sử đều bắt nguồn từ mâu thuẫn giữa những
lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và mối quan hệ giữa chúng là phạm trù trung tâm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, là chìa khoá để giải mã các vấn đề xã hội hiện thực Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất trong nền sản xuất TBCN, biểu hiện về mặt xã hội là mâu thuẫn giai cấp vô sản mâu thuẫn với giai cấp tư sản Giai cấp tư sản là lực lượng thống trị xã hội tư bản, nắm toàn
bộ các tư liệu sản xuất của xã hội Vì thế nó trở thành điều kiện, công cụ để tư bản bóc lột và thống trị, giai cấp vô sản là những người không có tư liệu sản xuất phải làm thuê cho bọn tư bản Song lại là giai cấp đại diện cho một nền sản xuất tiên tiến và triệt để cách mạng nhất, được sản sinh ra từ nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa
“Trong các giai cấp hiện đại đang đối lập với giai cấp tư sản thì chỉ có giai cấp vô sản là thực sự cách mạng Tất cả các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp”2
Và như vậy giai cấp vô sản phải là người có sức mệnh xoá bỏ
sở hữu tư sản để giành lấy những lực lượng sản xuất xã hội, đó là
1 C Mác v à Ăngghen Sđd, Tập 3,tr 51.
2 Sđdtr.610.
Trang 6con đường duy nhất để giải phóng mình khỏi ách áp bức, bóc lột của giai cấp tư sản Ngày nay ở các nước tư bản phát triển, trong nhiều công ty tư bản chủ nghĩa đã xuất hiện sở hữu của người lao động Người công nhân có cổ phần của mình trong công ty Đó là hiện tượng có thật không thể phủ nhận Tuy nhiên, cần thấy rằng tất cả các hiện tượng đó đều nằm trong khuôn khổ: Sự điều chỉnh
và thích nghi của chủ nghĩa tư bản Về bản chất của chế độ TBCN, của quan hệ sản xuất tư bản vẫn không hề thay đổi, vẫn
là chế độ chiếm hữu tư nhân TBCN về tư liệu sản xuất, là nguyên nhân của mọi nguyên nhân dẫn đến áp bức bóc lột lao động làm thuê của giai cấp công nhân Và là cơ sở điều kiện để nô dịch, áp đặt dân tộc khác Vì vậy, muốn thoát khỏi cách áp bác, bóc lột, thì giai cấp công nhân phải lựa chọn việc thủ tiêu chế độ tư hữu
là tất yếu khách quan
Như vậy cả về mặt lý luận cũng như thực tiễn phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Mác và Ăngghen đề xướng tư tưởng “xoá bỏ chế độ tư hữu” là hoàn toàn khách quan, hợp quy luật Vậy thì “xoá bỏ chế độ tư hữu” hiểu thế nào?
Xoá bỏ chế độ tư hữu, xác lập chế độ công hữu là một quan điểm
cơ bản trong các học thuyết xã hội chủ nghĩa trước Mác, đặc biệt là trong CNXH không tưởng pháp với tính cách là một nguồn gốc của chủ nghĩa Mác Từ đó có người cho rằng các tác giả của tuyên ngôn vẫn chưa thoát khỏi tính chất không tưởng trong quan niệm về chế độ
sở hữu của CNXH
Trang 7Có người lại cho rằng trong tuyên ngôn Mác và Ăngghen chỉ nói đến việc xoá bỏ chế độ tư hữu tư bản Thực ra trong tuyên ngôn
C Mác và Ăngghen đã chỉ rõ: “việc xoá bỏ những quan hệ sở hữu
đã tồn tại trước kia không phải là một cái gì đặc trưng vốn có của chủ nghĩa cộng sản”? “Đặc trưng của chủ nghĩa cộng sản không phải là xoá bỏ chế độ sở hữu nói chung, mà là xoá bỏ chế độ sở hữu
tư sản”1
Theo C Mác và Ăngghen, việc xoá bỏ tư hữu nhỏ không phải
là vấn đề của CNXH vì chế độ tư hữu nhỏ bị thủ tiêu bởi chính sở hữu tư sản; còn chế độ tư hữu tư sản là biểu hiện cuối cùng và đầy
đủ nhất cúa chế độ tư hữu
“Chế độ tư hữu tư sản hiện thời, lại là biểu hiện cuối cùng và đầy
đủ nhất của phương thức sản xuất và chiếm hữu sản phẩm dựa trên những đối kháng giai cấp, trên cơ sở những người này bóc lột những người kia”2.
Vì vậy, khi chủ nghĩa cộng sản thực hiện thủ tiêu tư hữu tư sản cũng có nghĩa là chế độ tư hữu nói chung cũng bị thủ tiêu “Theo ý nghĩa đó, những người cộng sản có thể tóm tắt lý luận của mình
Quan niệm về xoá bỏ chế độ tư hữu của tuyên ngôn của Đảng Cộng sản khác với CNXH không tưởng Mác và Ăngghen đã cho rằng, đó phải là sự tự phủ định với những tiền đề do sự phát triển của xã hội dựa trên chế độ tư hữu đã tạo ra, việc cải tạo toàn bộ chế
1 ,2, 3 : Sđd tr 4, tr.615, 616.
Trang 8độ xã hội là kết quả tất yếu của sự phát triển công nghiệp Tuy nhiên không thể xoá bỏ chế độ tư hữu ở bất kỳ trình độ phát triển nào của nền sản xuất xã hội theo ý muốn chủ quan của con người Những người cộng sản chỉ đặt ra cho mình nhiệm vụ xoá tư hữu bằng cách xoá bỏ sở hữu tư sản mà thôi Và ngay cả khi nhiệm vụ đó được đặt
ra thì việc xoá bỏ tư hữu cũng không thể thực hiện ngay lập tức được, mà phải làm dần dần, từng bước thích hợp và chỉ khi nào nêu được một lực lượng sản xuất cần thiết cho việc cải tạo đó thì khi ấu mới thủ tiêu được chế độ tư hữu Trong những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản, Ăngghen viết:”Không, không thể được, cũng ý như không thể làm cho lực lượng sản xuất hiện có tăng lên ngay lập tức
Như vậy, xoá bỏ sở hữu tư sản; là sự sở hữu mà nhờ đó nhà tư bản có thể bóc lột được lao động làm thuê của người lao động và nó buộc người lao động “chỉ sống trong chừng mực mà giai cấp thống trị đòi hỏi” như thế xoá bỏ chế độ tư hữu mà tuyên ngôn đề cập, không có nghĩa là xoá bỏ sở hữu nói chung Hình thức sở hữu mà những người cộng sản không chủ trương xoá bỏ là sở hữu cá nhân của người lao động Trong thực tế lịch sử chế độ tư hữu ra đời từ sự phát triển của sở hữu cá nhân Nhưng sự khác nhau giữa hai loại sở hữu đó thì rất rõ Sở hữu cá nhân là, “sở hữu do cá nhân mỗi người
1 Sđd, Tập 4, tr 469.
2 ,3 Sđd, Tập 4, tr 616.
Trang 9“phương thức sản xuất và chiếm hữu sản phẩm dựa trên những đối kháng giai cấp, trên cơ sở những người này bóc lột những người
cả một chế độ tư hữu- chế độ tư hữu tư sản Cái chế độ tư hữu gắn liền với sự bóc lột và thống trị của toàn bộ giai cấp tư sản đối với toàn bộ giai cấp công nhân Trong các xã hội có dựa trên chế độ tư hữu, sở hữu cá nhân của một số ít người được phát triển bằng cách tước đi sở hữu cá nhân của đa số những người khác Còn chủ nghĩa cộng sản làm cho “sở hữu cá nhân không còn có thể biến thành sở
bỏ của ai cái khả năng chiếm hữu những sản phẩm xã hội cả Chủ nghĩa cộng sản chỉ tước bỏ quyền dùng sự chiếm hữu ấy để nô dịch
Ăngghen chưa thể bàn kỹ và làm rõ vấn đề sở hữu cá nhân dưới chủ nghĩa cộng sản, có lẽ cũng có nhiều lý do, song bởi đây là một vấn
đề phức tạp vả lại trong điều kiện CNTB đang phát triển và có những yếu tố chưa đầy đủ và chủ nghĩa cộng sản cũng chỉ mới là những lời tiên đoán qua sự phân tích quy luật vận động của lịch sử
và xu hướng phát triển của nó mà thôi Thế nhưng vấn đề sở hữu cá nhân lại được C Mác và Ăngghen tiếp tục làm rõ trong bộ tư bản
C Mác viết: “phương thức chiếm hữu TBCN do phương thức sản xuất TBCN đẻ ra và do đó cả chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa nữa đều là sự phủ định đầu tiên đối với chế độ tư hữu cá nhân dựa trên
4 ,5 Sđd, Tập 4, tr 618
Trang 10lao động của bản thân Nhưng nền sản xuất tư bản chủ nghĩa lại đẻ
ra sự phủ định bản thân đó, với tính tất yếu của một quá trình tự nhiên Đó là sự phủ định cái phủ định Sự phủ định này không khôi phục lại chế độ tư hữu, mà khôi phục lại chế độ sở hữu cá nhân trên
cơ sở những thành tựu của thời đại TBCN: Trên cơ sở sự hiệp tác và chiếm hữu công cộng đối với ruộng đất và những tư liệu sản xuất do
Như vậy, chế độ cộng sản chủ nghĩa không những không loại trừ sở hữu cá nhân, mà trái lại là sự khôi phục sở hữu cá nhân của người lao động đã bị chế độ tư bản xoá bỏ Sở hữu cá nhân theo quan điểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa cộng sản thì không chỉ là những sản phẩm lao động về tính chất là tư liệu tiêu dùng mà nhiều người lâu nay vẫn tin tưởng Sở hữu cá nhân còn phải bao gồm cả tư liệu sản xuất nhưng không còn mang tính chất tư nhân mà tồn tại trong sự thống nhất với sở hữu xã hội Trong chế độ cộng sản chủ nghĩa, sở hữu xã hội, được biểu hiện là sở hữu của những cá nhân
đã liên hợp với nhau, một liên hợp “trong đó sự phát triển tự do của
Tóm lại, tất cả những vấn đề đã trình bày ở trên đã làm rõ tư tưởng “xoá bỏ chế độ tư hữu” trong tuyên ngôn của Đảng cộng sản Mặc dầu thời gian đã trải qua hơn 155 năm, thực tiễn đã có nhiều thay đổi, song đến nay tư tưởng đó vẫn còn nguyên giá trị, là kim
1 Sđd, Tập 22, tr 1059, 1060.
1 Sđd, Tập 4, tr 628.
Trang 11chỉ nam cho sự nghiệp xây dựng chế độ XHCN nói chung và quá độ lên CNXH ở nước ta nói riêng
Song một vấn đề đặt ra là liệu có mâu thuẫn không? trong khi khẳng định tư tưởng “xoá bỏ chế độ tư hữu” trong Tuyên ngôn là đúng đắn, có cơ sở khoa học và hợp quy luật khách quan Tại sao Liên Xô (cũ) và một số nước XHCN ở Đông Âu, sau 80 năm xây dựng CNXH trên cơ sở chế độ sở hữu công cộng lại bị đổ vỡ Việt Nam ta vào cuối những năm thập kỷ 80 đã cơ bản hoàn thành “xoá
tư hữu” sao kinh tế lại kém phát triển, đời sống nhân dân khổ cực thiếu thốn Những năm sau 1986, đặc biệt sau 1990 với chủ trương đổi mới: Đa dạng các hình thức sở hữu, trong đó có sở hữu tư nhân: Đại hội VII của Đảng xác định, còn tồn tại 3 hình thức sở hữu cơ bản “sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân” chủ trương phát triển kinh tế nhiều thành phần Với những chủ trương đổi mới đúng đắn đó và đường lối đổi mới đồng bộ đã làm cho kinh tế nước ta đạt được thành tựu đáng khích lệ (thực tiễn 10 năm đổi mới đã chứng minh)
Thực ra sự sụp đổ của Liên Xô (cũ) và các nước Đông Âu, cũng như tình trạng kinh tế kém phát triển ở nước ta trước thập niên1990 Điều này do nhiều nguyên nhân tác động đã được Đảng ta đánh giá
rõ ràng Song có một nguyên nhân rất cơ bản đó là hiểu thực chất và vận dụng tư tưởng chủ nghĩa Mác - Lênin của những người cộng sản, của một số Đảng cộng sản là chưa đầy đủ, chính xác và hơn nữa là thiếu sáng tạo, còn mang nặng tính lý luận, dập khuôn câu