Trung thành với những nguyên lý xây dựng Đảng kiểu mới của chủ nghĩa Mác Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, từ khi thành lập đến nay, Đảng ta luôn giữ vững và khảng định Tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản trong xây dựng tổ chức và hoạt động của Đảng là điều kiện không thể thiếu để phát huy dân chủ, giữ vững kỷ cương, bảo đảm cho hoạt động thông suốt từ trung ương đến chi bộ. Vì vậy, đối với tổ chức đảng trong quân đôi hiện nay là phải nắm vững bản chất nguyên tắc tập trung dân chủ. Đây là, cơ sở hết sức hết sức quan trọng để trung thành và tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc cơ bản trong xây dựng tổ chức và hoạt động của Đảng, là cơ sở giữ vững và đấu tranh phê phán với mọi quan điểm sai trái, thù địch, nhằm phủ nhận nguyên tắc tập trung dân chủ, âm mưu “phi chính trị hóa” quân đội, làm Đảng tan rã từ bản chất, không còn lãnh đạo quân đội trực tiếp tuyệt đối về mọi mặt. CHƯƠNG 1 NắM VữNG BảN CHấT NGUYÊN TắC TậP TRUNG DÂN CHủ, ĐấU TRANH PHÊ PHáN NHữNG QUAN ĐIểM SAI TRáI THù ĐịCH
Trang 1PHÊ PHÁN NHỮNG QUAN ĐIỂM SAI TRÁI THÙ ĐỊCH LÀ VẤN
ĐỀ QUAN TRỌNG CẤP THIẾT ĐỐI VỚI TỔ CHỨC ĐẢNG
TRONG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY
Trung thành với những nguyên lý xây dựng Đảng kiểu mới của chủnghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, từ khi thành lập đến nay,Đảng ta luôn giữ vững và khảng định Tập trung dân chủ là nguyên tắc cơbản trong xây dựng tổ chức và hoạt động của Đảng là điều kiện không thểthiếu để phát huy dân chủ, giữ vững kỷ cương, bảo đảm cho hoạt độngthông suốt từ trung ương đến chi bộ Vì vậy, đối với tổ chức đảng trongquân đôi hiện nay là phải nắm vững bản chất nguyên tắc tập trung dânchủ Đây là, cơ sở hết sức hết sức quan trọng để trung thành và tuân thủnghiêm ngặt nguyên tắc cơ bản trong xây dựng tổ chức và hoạt động củaĐảng, là cơ sở giữ vững và đấu tranh phê phán với mọi quan điểm sai trái,thù địch, nhằm phủ nhận nguyên tắc tập trung dân chủ, âm mưu “phichính trị hóa” quân đội, làm Đảng tan rã từ bản chất, không còn lãnh đạoquân đội trực tiếp tuyệt đối về mọi mặt
CHƯƠNG 1 NắM VữNG BảN CHấT NGUYÊN TắC TậP TRUNG DÂN CHủ, ĐấU TRANH PHÊ PHáN NHữNG QUAN ĐIểM SAI TRáI THù ĐịCH TRONG GIAI ĐOạN HIệN NAY.
1.1 Sự hình thành và phát triển nguyên tắc tập trung dân chủ.
Trong quá trình hoạt động lý luận và đấu tranh cách mạng C.Mác
và Ph.Ăngghen đã khảng định để hoàn thành sứ mệnh lịch sử, giai cấp vôsản cần phải trở thành một lực lượng độc lập, có một đảng vô sản triệt để
Trang 2cách mạng, có cơ sở lý luận đúng đắn, và “Hiện nay, đã đến lúc người cộng sản phải công khai trình bày trước toàn thế giới những quan điểm, mục đích, ý đồ của mình”1 Hai ông quyết định cải tổ “Liên đoàn những người chính nghĩa” (Ra đời từ năm 1836 bao gồm những người vô sản
tiên tiến thuộc nhiều dân tộc Một tổ chức chặt chẽ và có tính tập trung rấtcao, kỷ luật nghiêm minh, nhưng lại hoạt động biệt phái thoát khỏi giaicấp công nhân, thiếu tính dân chủ, với phương thức hoạt động mạo hiểm
Tổ chức này thừa nhận chỉ có C.Mác và Ph.Ăng-ghen mới có khả năngđem lại cho các tổ chức công nhân một lý luận, đường lối và phương thức
đúng đắn) thành “Liên đoàn những người cộng sản” và “Tuyên ngôn Đảng cộng sản” ra đời (năm 1848), một văn kiện có tình chất cương lĩnh
đầu tiên trên thế giới
Quá trình đó, C.Mác và Ph.Ăng-ghen đã đưa ra những quan điểm líluận quan trọng đặt nền móng cho công tác xây dựng Đảng Nhưng dohạn chế về hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ nên hai ông không có điều kiệnnguyên cứu để xây dựng thành một học thuyết hoàn chỉnh, mà chỉ đưa ramột số tư tưởng có tính nguyên tắc về xây dựng Đảng
Tư tưởng xây dựng một Đảng vô sản trên nguyên tắc tập trung dân
chủ lần đầu tiên được C.Mác và Ph.Ăng-ghen trình bày trong “Điều lệ liên đoàn những người cộng sản” (1947) song các ông chỉ dùng thuật ngữ
“dân chủ triệt để” Đảng xây dựng trên nguyên tắc “dân chủ triệt để” Các ông chỉ rõ: Đảng phải được xây dựng trên những nguyên tắc dân chủ triệt để, các cơ quan lãnh đạo của Đảng được bầu ra đều có thể bị thay thế hoặc bãi miễn, mọi đảng viên đều bình đẳng, được tự do thảo luận những vấn đề sinh hoạt đảng Đảng phải thường xuyên được củng cố
1 C.Maực vaứ Ph Aấngghen: Toaứn taọp, Nxb CTQG - H.1995, t.4, tr595
Trang 3vững chắc Sự thống nhất về tư tưởng và tổ chức là không gì có thể phá
vỡ nổi Đảng phải có cơ cấu tổ chức phù hợp với điều kiện, thời gian hoạt động và những nhiệm vụ mà đảng phải giải quyết Năm 1864 trong dự thảo “Điều lệ của Hội liên hiệp công nhân quốc tế”, C.Mác viết: “Hội đồng trung ương là cơ quan quốc tế, thực hiện mối liên hệ với các tổ chức khác nhau đang hợp tác Để cho công tác điều tra về những điều kiện xã hội trong các nước khác nhau ở Châu âu có thể được tiến hành đồng thời
và dưới sự lãnh đạo chung đều được tất cả các đoàn thể thảo luận, để khi cần có những biện pháp thực tiễn ngay lập tức, thì không những đoàn thể tham gia hội liên hiệp đều có thể hành động đồng thời và ăn khớp được”.
Đoạn văn trên cho thấy quốc tế I là một tổ chức lãnh đạo theo một đườnglối và một mục tiêu chung, được các hội công nhân các nước thảo luận, đểmọi hành động thực tiễn, đều được tiến hành một cách đồng thời trên cơ
sở thống nhất ý trí Trong “Điều lệ của liên đoàn những người cộng sản”,
“Điều lệ hội liên hiệp công nhân quốc tế”, đã xác định cả cơ cấu tổ chức
của liên đoàn Cơ cấu đó thấm nhuần tinh thần tập trung dân chủ Nhưvậy, thời kỳ C.Mác và Ph.Ăngghen do hoàn cảnh lịch sử, nội dung dựkiến về nguyên tắc tập trung dân chủ trong xây dựng Đảng chưa hìnhthành như một khái niệm khoa học
Sau khi C.Mác và Ph.Ăng-ghen qua đời, những tư tưởng và truyềnthống về tổ chức đã bị các lãnh tụ của quốc tế II xuyên tạc và phản bội
Họ đã từ bỏ nguyên tắc cách mạng, tư tưởng cốt lõi của chủ nghĩa Mác,làm cho các Đảng xã hội - dân chủ thích nghi với hoạt động nghị trườngthuần túy, mưu toan hạn chế phong trào công nhân trong khuôn khổ đấutranh cải lương, không nhằm mục tiêu đấu tranh lật đổ giai cấp tư sản vàchủ nghĩa tư bản Trong những điều kiện như vậy, vấn đề có ý nghĩa
Trang 4quyết định đối với sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân là phảiđập tan chủ nghĩa cơ hội, bảo vệ sự trong sáng của học thuyết Mác trêncác lĩnh vực, trong đó có học thuyết về xây dựng Đảng, về xây dựng cácĐảng thực sự cách mạng của giai cấp công nhân Nhiệm vụ lịch sử đó saunày đã được V.I.Lênin hoàn thành một cách xuất sắc.
Đến đầu thế thế kỷ XX chủ nghĩa tư bản bước vào giai đoạn pháttriển cao và chuyển thành chủ nghĩa đế quốc, giai cấp tư sản biến thànhlực lượng phản động, giai cấp công nhân lớn mạnh cả về số và chấtlượng, cách mạng vô sản đã trở thành trực tiếp Là cơ sở thực tiễn choV.I.Lênin phát triển và hoàn thiện tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăng-ghen.V.I.Lênin đã khái quát từ sự đòi hỏi phải có tập trung và thống nhất từ tưtưởng nguyên tắc tập trung dân chủ triệt để của C.Mác và Ph.Ăng-ghen
Thông qua các bài viết trên báo “Tia lửa” và các tác phẩm “Làm gì” ( bắt đầu từ 5/ 1901 -2/1902), tác phẩm “Một bước tiến hai bước lùi”, những
sách lược của Đảng dân chủ xã hội trong cách mạng dân chủ được viết từ
năm 1903 - 1905 V.I.Lênin đưa ra thật ngữ “Tập trung dân chủ” tại Đại
hội II Đảng công nhân dân chủ Nga V.I.Lênin đã luận giải nguyên tắctập trung dân chủ trong xây dựng Đảng và tiến hành cuộc đấu tranh giữanhững người mác xít và bọn cơ hội cơ hội, cải lương, dân tộc chủ nghĩaxung quanh vấn đề tập trung dân chủ trong Đảng V.I.Lênin khảng định
đây là nguyên tắc tổ chức cao nhất, là xương sống của tổ chức đảng, một thuộc tính vốn có của giai cấp công nhân, một nguyên tắc cơ bản để xây dựng một Đảng mác xít cách mạng kiểu mới Sau bốn năm (1906) tại
Đại hội IV, Đại hội thông qua nguyên tắc tập trung dân chủ và chínhthức đưa vào điều lệ Đảng Tháng 07 năm 1920 là tiêu chuẩn của cácĐảng tham gia vào Quốc tế cộng sản Sau năm 1945 hàng loạt các Đảng
Trang 5cộng sản giành chính quyền, nguyên tắc tập trung dân chủ đều được nghivào điều lệ Đảng.
Trong suốt sự nghiệp cách mạng, Đảng ta luơn trung thành nguyêntắc tập trung dân chủ Tổng kết cơng tắc xây dựng Đảng, Đảng ta khảng
định: “quá trình phát triển Đảng gắn liền với việc Đảng kiên trì và từng bước cụ thể hĩa nguyên tắc tập trung dân chủ Nhờ thực hiện nguyên tắc này mà Đảng ta giữ vững và phát triển được tổ chức, bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động, tạo ra sức mạnh tổng hợp của tồn Đảng”2.Trong điều kiện Đảng cầm quyền nguyên tắc tập trung dân chủ cịn lànguyên tắc tổ chức hoạt động của hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, lànguyên tắc chỉ đạo phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thốngchính trị, với xã hội, là điều kiện khơng thể thiếu để phát huy dân chủ, giữvững kỷ cương, pháp luật, bảo đảm cho hoạt động thơng suốt từ trênxuống dưới Tập trung dân chủ được hiến pháp nghi nhận tại điều 4 hiếnpháp năm 1959, tại điều 6 hiến pháp năm 1980, tại điều 6 hiến pháp năm
1992, và điều 6 hiến pháp năm 2001, điều đĩ càng khảng định khơng chỉtrong Đảng, mà nhà nước ta được xây dựng tổ chức và hoạt động dựa trênnguyên tắc tập trung dân chủ, thể hiện bản chất của nhà nước cách mạng,của giai cấp cơng nhân, nhà nước của dân, do dân và vì dân
Như vậy, nguồn gốc ra đời và phát triển nguyên tắc tập trung dânchủ là một quá trình gắn liền với sự ra đời và cuộc đấu tranh cách mạngcủa giai cấp cơng nhân, gắn liền với những điều kiện và hồn cảnh lịch sử
cụ thể từng nước Khi Đảng giành được chính quyền, trở thành Đảng cầmquyền, nhiệm vụ vai trị và điều kiện hoạt động của Đảng cĩ sự thay đổi
2 ẹaỷng coọng saỷn Vieọt Nam, Baựo caựo tõng keỏt cõng taực xãy dửng ẹaỷng thụứi kyứ 1975-1995, Nxb CTQG, 1996, tr.86
Trang 6căn bản, nguyên tắc tập trung dân chủ không chỉ là nguyên tắc tổ chức,sinh hoạt, hoạt động của Đảng, mà còn là của hệ thống chính trị.
1.2 Vị trí vai trò của nguyên tắc tập trung dân chủ.
Từ khi ra đời đến nay, Đảng ta luôn khảng định Tập trung dân chủ lànguyên tắc tổ chức cơ bản, chỉ đạo xuyên suốt và toàn bộ quá trình tổchức, sinh hoạt nội bộ và quá trình hoạt động của Đảng , bảo đảm choĐảng là một chỉnh thể có tổ chức chặt chẽ, kỷ luật tự giác nghiêm minh,đoàn kết thống nhất cả ý trí và hành động; có vai trò chỉ đạo các mối quan
hệ trong sinh hoạt nội bộ và hoạt động lãnh đạo của Đảng, giữa cấp trên
và cấp dưới, giữa địa phương và trung ương, giữa cá nhân và tổ chức ; là
cơ sở cho sự thống nhất về chính trị, tư tưởng được bảo đảm bằng sứcmạnh tổ chức, vừa phát huy được tính tích cực, chủ động của tổ chứcđảng, đảng viên, tập trung được trí tuệ của toàn Đảng Theo Hồ Chí Minh
thực hiên nguyên tắc trung dân chủ còn “tạo ra khả năng thường xuyên tự đổi mới, thường xuyên nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu”3 làphương thuốc hữu hiệu ngăn ngừa những căn bệnh nguy hiểm hay mắcphải của một Đảng cầm quyền như tệ quan liêu, gia trưởng, độc đoán,chuyên quyền, tham ô hủ hóa, dân chủ quá chớn; đây còn là một tiêuchuẩn để phân biệt Đảng cộng sản với các đảng phái khác, phân biệtngười cộng sản chân chính với các phần tử tự do, vô chính phủ, kém ýthức tổ chức, tính kỷ luật
1.3 Bản chất nguyên tắc tập trung dân chủ.
Nguyên tắc tập trung dân chủ là thuộc tính bản chất GCCN
3 Ban tử tửụỷng vaờn hoựa trung ửụng, Taứi lieọu nghieõn cửựu nghũ quyeỏt hoọi nghũ la n th àn th ửự 6, naờm1999, tr.14
Trang 7C.Mác và Ph.Ăng-ghen coi tập tập trung dân chủ là cái “vốn có” của
giai cấp công nhân Đảng là đội tiên phong, bộ tham mưu chiến đấu có tổchức và là tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp công nhân là nơi thể hiện tậptrung bản chất của giai cấp công nhân
Giai cấp công nhân ra đời và phát triển gắn liền với sản xuất đại côngnghiệp (không giống sản xuất giản đơn), quá trình được rèn luyện trongnền sản xuất đó, vừa đòi hỏi trình độ chuyên môn hóa ngày càng sâu, vừađòi hỏi trình độ hợp tác hóa ngày càng cao và quá trình đấu tranh thựchiện sứ mệnh lịch sử của mình, với sự thống nhất lợi ích chính trị, kinh tế,mục tiêu lý tưởng cao cả, đã tạo cho giai cấp công nhân những đặc chưng
cơ bản: tinh thần triệt để cách mạng, tính tập trung thống nhất, tính kỷ luật nghiêm minh, tinh thần dân chủ tập thể, tinh thần đoàn kết hiệp đồng hợp tác Những đặc chưng đó là ý thức, là hành động, phong cách của
GCCN, mà các giai cấp khác không thể có Tập trung dân chủ là một nộidung thuộc bản chất của giai cấp công nhân, nguyên tắc tập trung dân chủphản ánh bản chất tổ chức của giai cấp công nhân trong lao động sản xuất
và trong đấu tranh cách mạng
Nguyên tắc tập trung dân chủ quy định xây dựng tổ chức, chỉ đạohoạt động của Đảng, đảm bảo là một chỉnh thể thống nhất có tổ chức chặtchẽ, đồng bộ hệ thống nhất từ trung ương đến cơ sở, tránh được tình trạnglỏng lẻo, lộn xộn, vô chính phủ bè phái, sẽ phát huy cao độ trí tuệ, tinhthần trách nhiệm, sự sáng tạo của mọi thành viên, mọi tổ chức vào thựchiện nhiệm vụ cách mạng, đó còn là yêu cầu, là phương tiện phát huy thế
và lực của cách mạng
Thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ là biện pháp quản lígiáo dục rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên, giữ nghiêm kỷ luật loại trừ
Trang 8những phần tử cơ hội xét lại, vô chính phủ, thoái hóa biến chất phá hoạiĐảng Cùng với nhân tố chính trị, tư tưởng, nguyên tắc tổ chức bảo đảm
sự trong sạch, năng lực lãnh đạo sức chiến đấu, uy tín và ảnh hưởng củaĐảng trong quần chúng, còn là tiêu trí phân biệt Đảng cộng sản với các
đảng cơ hội xét lại, phi vô sản V.I.Lênin cho rằng: “sức mạnh của giai cấp công nhân chính là tổ chức”4 Vì thế, “Đội tiên phong của giai cấp cấp công nhân phải hết sức có tổ chức”5, nguyên tắc tổ chức chính lànguyên tắc tập trung dân chủ
Khi Đảng giành được chính quyền, trở thành Đảng cầm quyền,nhiệm vụ vai trò và điều kiện hoạt động của Đảng có sự thay đổi căn bản,nguyên tắc tập trung dân chủ không chỉ còn là nguyên tắc tổ chức, sinhhoạt, hoạt động của Đảng, mà còn là của hệ thống chính trị, là nguyên tắcchỉ đạo, là phương hướng lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị,nên vai trò của nguyên tắc tập trung dân chủ không ngừng được tăng lên.Lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, các Đảng cộngsản và Đảng ta cho thấy vai trò đặc điểm quan trọng của nguyên tắc tậptrung dân chủ Ngay từ khi mới ra đời để giữ vững nguyên tắc tập trungdân chủ đã là một cuộc đấu tranh ngay ngắt giữa người cộng sản và giaicấp tư sản, với phần tử cơ hội xét lại, tư tưởng tự do vô tổ chức, vô kỷluật Nhưng nhiều Đảng đã ngộ nhận đổ lỗi cho nguyên tắc tập trung dânchủ làm trì trệ, lạc hậu, không ưu việt hơn tư bản do thiếu dân chủ nênthiếu năng động sáng tạo, không phát triển toàn diện, do Đảng độc quyềnđứng trên nhà nước, nên các Đảng đã từ bỏ và dẫn tới tan rã mất chínhquyền Thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ là nhân tố quyết định
sự sống còn của Đảng cộng sản gắn với sự thành bại của cách mạng vô
4 V.I.Leõnin: Toaứn taọp, Nxb Tieỏn boọ, Maựtxcụva, 1977, t.14, tr 163
5 V.I.Leõnin: Toaứn taọp, Nxb Tieỏn boọ, Maựtxcụva, 1974, t.8, tr 2 86
Trang 9sản Đảng nào phủ nhận xa rời, vi phạm đều dẫn tới chỗ giảm sút ý chí,phân tán sức mạnh, phân liệt thậm chí tan rã.
Đảng ta khảng định: “chỉ cĩ thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ mới cĩ thể vừa chống được tập trung quan liêu, vừa chống được tình trạng vơ chính phủ và bè phái”6, và chỉ rõ: phủ nhận xa dời nguyên tắc tập trung dân chủ là tự phá hoai sức mạnh về tổ chức, biến Đảng thành một câu lạc bộ, mở đường cho chủ nghĩa cơ hội, bè phái vơ chính phủ đủ loại, đưa đến tan rã, thủ tiêu bản thân Đảng Thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ là điều kiện cơ bản Đảng lãnh đạo được quân đội, Đảng yêu cầu phải thường xuyên kiên trì, giữ vững, thực hiện nghiêm, thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ.
Trong quá trình xây dựng chỉnh đốn Đảng hiện nay, Đảng ta “Kiên trì nguyên tắc tập trung dân chủ, bảo đảm dân chủ và tập trung trong quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương chính sách, trong tổ chức và hoạt động, làm cho Đảng vững mạnh về tổ chức, tạo khả năng thường xuyên yêu cầu tự đổi mới, thường xuyên nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu”7, “vi phạm nguyên tắc, kỷ luật, kỷ cương lỏng lẻo, đang làm suy yếu sức chiến đấu của Đảng, làm giảm lịng tin của nhân dân”8
Để xây dựng Đảng ngang tầm địi hỏi của cơng cuộc đổi mới, sựnghiệp CNH,HĐH đất nước, xây dựng quân đội cách mạng chính quy tinhnhuệ từng bước hiện đại, địi hỏi phải tăng cường khối đồn kết thốngnhất, phát huy truyền thống, ngăn chặn vơ hiệu hĩa sự phá hoại của kẻ thù
trên lĩnh vực tổ chức Đảng ta xác định: giữ vững nguyên tắc tập trung
6 Vaờn kieọn ẹái hoọi ẹaỷng VII, tr 130
7 Vaờn kieọn ẹái hoọi ẹaỷng VII, tr 14
8 Vaờn kieọn ẹái hoọi ẹaỷng VII, tr 15
Trang 10dân chủ, thực hiện tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách, thường xuyên tự phê bình và phê bình, kiên quyết đấu tranh phê phán với mọi quan điểm sai trái, thù địch là một trong những vấn đề cơ bản cấp bách hiện nay Tóm lại, tập trung dân chủ là thuộc tính bản chất GCCN, Đảng được
tổ chức trên nguyên tắc tập trung dân chủ là tất yếu khách quan, nếu từ bỏnguyên tắc này là sai lầm, là phi khoa học, tức là từ bỏ bản chất GCCNcủa Đảng cộng sản
Nguyên tắc tập trung dân chủ là sự thống biện chứng giữa hai thành tố tập trung và dân chủ.
Bản chất Nguyên tắc tập trung dân chủ còn là sự thống nhất giữa haiyếu tố tập trung và dân chủ, không có sự mâu thẫn đối lập nhau, hai thành
tố vừa làm tiền đề vừa làm điều kiện cho nhau không được coi nhẹ mặtnào Tập trung trên cơ sở dân chủ, dân chủ dưới sự chỉ đạo của tập trung,dân chủ phải có lãnh đạo, hai thành tố tập trung và dân chủ bổ xung chonhau, tăng cường tập trung trên cơ sở mở rộng phát huy dân chủ, còn dânchủ phải hướng tới tăng cường của tập trung và chỉ có trên cơ sở thốngnhất biện chứng hai thành tố đó thì dân chủ trong Đảng mới càng pháttriển và làm cho tập tập trung dân chủ trong Đảng càng vững chắc, đồngthời ngược lại những hiện tượng tập trung quan liêu, hình thức, chuyênquyền độc đoán, vô chính phủ, tự do vô kỷ luật là trái bản chất củanguyên tắc tập trung dân chủ, sẽ bị đẩy lùi Hồ Chí Minh đã khái quát
mối quan hệ đó là: “tập trung trên nền dân chủ và dân chủ dưới sự chỉ đạo tập trung, tập trung và dân chủ luôn đi đôi với nhau”9, “ tập thể lãnh đạo là dân chủ, cá nhân phụ trách là tập trung, tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách là dân chủ tập trung”10
9 Ho Ch àn th ớ Minh, Toaứn taọp, Nxb CTQG, H.2000, t.7, tr.240
10 Ho Ch àn th ớ Minh, Toaứn taọp, Taọp 5, Nxb CTQG, H.1996, tr 554
Trang 11Tập trung trên nền tảng dân chủ là tập trung gắn với dân chủ, đượcquyết định trên cơ sở dân chủ, để thực thi dân chủ, các cơ quan lãnh đạođều do dân chủ lập nên, quyền lực của cơ quan lãnh đạo là quyền lực dođảng viên giao phó, do hội nghị đảng quyết định, do đảng viên tập trung ýkiến, tổng hợp trí tuệ kinh nghiệm mà thành, đó chính là sự tập trung dochính đảng viên lập nên, không phải do bất kỳ một ai tự ý quyết định, là
sự tập trung trên sự thống nhất ý chí, và hành động, lợi ích và trách nhiệmcủa đa số, được hình thành một cách tự giác, chứ không phải là một thứtập trung được thiết lập một cách hình thức cưỡng bức, hay tập trung chỉ
để phục vụ một nhóm người, một cá nhân, nó đối lập với tập trung quanliêu độc đoán, chuyên quyền, lạm dụng quyền lực, chấn áp cấp dưới, đedọa đảng viên, hình thức, đẳng cấp trong đảng
Tập trung trên cơ dân chủ được thể hiện trên mọi lĩnh vực, đó là sựchấp hành nghiêm chỉnh nghị quyết của Đảng, là đòi hỏi tính tập trungcao độ là tránh nhiệm rất cao của đảng viên Nhưng nghị quyết của Đảnglại chính là sản phẩm dân chủ của đảng viên là kết quả của quá trình thamgia thảo luận bàn bạc, là trí tuệ ý chí của đảng viên, việc tuân thủ nghịquyết của đảng viên chính là tuân thủ ý chí nguyện vọng của đảng viên,chính là tôn trong quyền làm chủ của đảng viên Trong thực hiện thiểu sốphục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng tổ chức,các chế độ ấy trên cơ sở thống nhất cao độ về mục tiêu lợi ích, quyền lợimột cách nghiêm ngặt Các cơ quan lãnh đạo của Đảng có thẩm quyền rachỉ thị nghị quyết cho cấp dưới thực hiện, kiểm tra đôn đốc, khen thưởng
kỷ luật cấp dưới, nhưng các cơ quan đó đều do dân chủ bầu cử lập ra, đạibiểu cho trí tuệ và sức mạnh của đảng viên đó không thể hiểu là tập trungquan liêu, duy ý trí, mà là thể hiện tập trung gắn liền với dân chủ Các cấp
Trang 12đảng phải báo cáo và chịu trách nhiệm trước tổ chức đảng, gương mẫu tựphê bình và tiếp thu phê bình cấp dưới thực hiện tập thể lãnh đạo cá nhânphụ trách.
Để hiểu sâu sắc hơn “dân chủ dưới sự chỉ đạo của tập trung”,
chúng ta thấy rằng trong lịch sử xã hội lồi người, từ khi cĩ sự phân chiagiai cấp cho đến nay chưa bao giờ cĩ một thứ dân chủ chung chung, dân
chủ thuần túy, dân chủ vơ bờ bến “Dân chủ là khát vọng của tồn nhân loại, nhưng trên con đường vươn tới khát vọng đĩ nĩ bị chi phối bởi các đảng và mang dấu ấn của điều kiện kinh tế - xã hội”11 V.I.Lênin đã từng
nĩi rằng: nếu khơng khinh thường lẽ phải và khơng khinh thường lịch sử thì ai cũng thấy rõ chừng nào cịn cĩ những giai cấp khác nhau thì khơng thể nĩi tới dân chủ thuần túy, mà chỉ cĩ thể nĩi tới dân chủ cĩ tính giai cấp Cái thứ dân chủ thuần túy, dân chủ khơng bờ bến chẳng qua chỉ là một cơng thức rỗng tuếch; dân chủ tư sản là một bước nhảy vượt bậc của nhân loại, nhưng tiếp sau đĩ là bước nhảy cao hơn dân chủ tư sản, như vậy lịch sử đã chia dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa chứ khơng phải chúng ta cứng nhắc chia ra Dân chủ dưới sự chỉ đạo của tập
trung là dân chủ cĩ mục đích, cĩ định hướng cĩ lãnh đạo, cĩ tổ chức,hướng tới tập trung, bảo vệ và giữ gìn sự thống nhất trong Đảng, các đảngviên được tơn trọng và được bảo vệ quyền bình đẳng trong bàn bạc, thảoluận, quyết định các cơng việc của đảng, nhưng phải trong khuơn khổ tổchức, phải chấp hành kỷ luật Đảng, phục tùng nghị quyết của đảng Cánhân phục tùng tổ chức, được tự do phát huy mọi sáng kiến, kinh nghiệmcủa mình, nhưng phải nhằm tập trung trí tuệ, hành động thống nhất củatồn Đảng hướng vào thực hiện mục tiêu, lý tưởng trung của Đảng Trong
11 Nhũ Lẽ - Lẽ Khaỷ Thó, Moọt ẹaỷng laừnh ủáo vaứ Thửùc thi dãn chuỷ, Táp chớ coọng saỷn soỏ 1/2005, tr.26
Trang 13điều 3, điều lệ Đảng cộng sản Việt Nam nghi rõ bốn quyền của đảng viên
là: “1 Được thông tin, thảo luận các vấn đề cương lĩnh chính trị, điều lệ Đảng, đường lối chủ trương chính sách của Đảng ; biểu quyết các công việc của Đảng”; “2 ứng cử, đề cử và bầu cử vào cơ quan lãnh đạo các cấp của Đảng theo quy định của ban chấp hành trung ương.” ; “3 Phê bình chấp vấn về hoạt động của tổ chức đảng và đảng viên ở mọi cấp trong phạm vi tổ chức; báo cáo, kiến nghị với các cơ quan có trách nhiệm
và yêu cầu được trả lời.”; “4 Trình bày ý kiến khi tổ chức đảng nhận xét, quyết định công tác hoặc thi hành kỷ luật đối với mình” Trên tinh thần các quyền đó, Hồ Chí Minh khảng định: “Chế độ ta là chế độ dân chủ, tư tưởng phải được tự do Tự do là thế nào? Đối với mọi vấn đề, mọi người
tự do bày tỏ ý kiến của mình, góp phần tìm ra chân lý Đó là một quyền lợi mà cũng là một nghĩa vụ của con người Khi mọi người đã phát biểu ý kiến, đã tìm thấy chân lý, lúc đó quyền tự do tư tưởng hóa ra quyền tự do phục tùng chân lý”12 Vì thế, quyền thảo luận và quyền tự do tư tưởngchính đáng có nguyên tắc vừa là quyền lợi vừa là nghĩa vụ của mỗi cán bộđảng viên, nó đối lập với dân chủ tư sản, dân chủ cực đoan, dân chủ vôchính phủ, dân chủ hình thức vì lợi ích cá nhân, bè phái, địa phương chủnghĩa, sẽ biến Đảng thành câu lạc bộ cãi vã suông, phân tán mất đoàn kết
Tập trung và dân chủ liên hệ ràng buộc với nhau, phụ thuộc nhau,thống nhất với nhau, thành tố này lấy thành tố kia làm tiền đề tồn tại chomình, hai thành tố không tách dời nhau, nhờ tập trung mà thấy rõ giá trịdân chủ và ngược lại tập trung là tiền đề là điều kiện quy định tính chất vàtrình độ của dân chủ cũng như dân chủ là tiền đề là điều kiện quy địnhtrình độ tập trung Dân chủ trong Đảng càng sâu rộng thì sự thống nhất về
12 Ho Ch àn th ớ Minh, Toaứn taọp, Taọp 12, Nxb CTQG, H.1996, tr.554
Trang 14ý chí và hành động càng cao, sự đoàn kết thống nhất trong Đảng càng bềnchặt, sự tập trung càng được củng cố và phát triển không ngừng và khi tậptrung trong Đảng càng được củng cố thì càng bảo đảm sự phát triển củadân chủ và hiệu quả của dân chủ ngày càng cao Như vậy, tập trung vàdân chủ luôn chế ước, điều chỉnh đòi hỏi lẫn nhau, luôn tồn tại trong mộtchỉnh thể Từ trong bản chất nguyên tắc tập trung dân chủ loại bỏ hoàntoàn khuynh hướng độc đoán, quan liêu, áp đặt, đồng thời cũng loại bỏkhuynh hướng vô chính phủ, dân chủ cực đoan phá hoại sự thống nhất củađảng, bản chất nguyên tắc tập trung dân chủ đòi hỏi các tổ chức đảngtrong quá trình thực hiện nguyên tắc phải nhận thức và giải quyết đúngđắn mối quan hệ tập trung và dân chủ Nhấn mạnh một chiều, tách dời tậptrung và dân chủ hoặc phủ nhận bất kỳ thành tố nào đều là trái với bảnchất tập trung dân chủ.
Sự thống nhất giữa hai thành tố không phải là sự gán ghép chủ quan
mà được hình thành một cách khách quan do chúng đều có chung cơ sởkinh tế xã hội, đều thuộc bản chất giai cấp công nhân, đều cần thiết cho sựtồn tại , hoạt động phát triển của Đảng, đều dựa trên sự thống nhất lợi íchchung của Đảng, có những đặc chưng đặc điểm, yêu cầu giống nhau, cótrung môi trường vận động đều là phương thức thực hiện và bảo vệ quyênlợi của Đảng, giai cấp công nhân, chế độ xã hội chủ nghĩa
Bản chất Nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng khác căn bản vềchất với tập trung quan liêu, gia trưởng, độc đoán chuyên quyền, dân chủ
có sự lãnh đạo của tập trung khác với dân chủ vô chính phủ, dân chủ quátrớn, tự do vô kỷ luật Lênin khảng định mối quan hệ giữa tập trung vàdân chủ là một sự kết hợp hài hòa thống nhất chặt chẽ hữu cơ giữa haimặt thống nhất chứ không phải chỉ là tập trung hoặc dân chủ tuyệt đối
Trang 15hóa một mặt nào cũng đều dẫn đến sai lầm nguy hại ngay đến sự lãnh đạo
và sức mạnh của Đảng “chúng ta chủ trương theo chế độ tập trung dân chủ Nhưng cần phải hiểu rõ rằng chế độ tập trung dân chủ một mặt khác
xa chế độ tập trung quan liêu chủ nghiã, mặt khác thật khác xa chủ nghĩa
vô chính phủ”13 Tập trung được xây dựng trên cơ sở dân chủ dân chủ chứkhông phải tập trung quan liêu độc đoán Tập trung biểu hiện quyền lựccủa đa số với thiểu số, tập trung ý chí nguyện vọng của toàn Đảng vào cơquan lãnh đạo tối cao để đảm bảo sự thống nhất cao về tư tưởng và hành
động Một “tổ chức bao giờ cũng cần có lãnh tụ, quần chúng dù là được giáo dục tốt nhất cũng cần có lãnh tụ”14, tính tập trung của Đảng đòi hỏiĐảng phải có kỷ luật tự giác, nghiêm minh, được mọi đảng viên thừanhận và tuân thủ, việc chấp hành nghị quyết của Đảng là không điều kiện,việc không chấp hành là sự cổ vũ cho sự vô chính phủ, vô tổ chức làm suyyếu Đảng Tập trung không tách dời dân chủ mà ngược lại nó bao hàm cả
dân chủ, “không được cấn đoán bất cứ ai mang đơn khiếu nại đến tận trung ương Đó là điều kiện cần thiết của nguyên tắc tập trung dân chủ”15, tai đại hội 10 của Đảng công sản Nga (3/1921) V.I.Lênin đã thảo
ra về sự thống nhất toàn Đảng, bắt phải giải tán ngay tất cả các nhóm cótính chất bè phái trong Đảng Như vậy chưa bao giờ V.I.Lênin cho đảngviên hoạt hoạt đông một cách thụ động, ỷ lại, hoặc vô tổ chức, vô kỷ luật;chưa lúc nào cho phép tồn tại những phe nhóm, bè phái, đối lập
Bản chất tập trung dân chủ được biểu hiện ở nội dung nguyên tắcđược xác định trên nhiều cấp độ khác nhau, trên cấp độ chung nhất là tậptrung dân chủ về trí tuệ, về quyên lực, về hoạt động, về lợi ích Đảng có
13 V.I.Leõnin: Toaứn taọp, Nxb Tieỏn boọ, Maựtxcụva, 1977, t.36, tr 185
14 V.I.Leõnin: Toaứn taọp, Nxb Tieỏn boọ, Maựtxcụva, 1981, t.28, tr.709
15 V.I.Leõnin, Toaứn taọp, Taọp 7, Nxb M.1979, tr.357
Trang 16cơ quan lãnh đạo cao nhất của đảng là đại hội đại biểu toàn quốc, đượctrao quyền quyết định ra cương lĩnh đường lối, điều lệ mà mọi đảng viênphải chấp hành không có ngoại lệ, giữa hai kỳ đại hội là ban chấp hànhtrung ương, ở mỗi cấp là đại hội đại biểu hoặc đại hội đảng viên, giữa hai
kỳ đại là ban chấp hành đảng bộ, chi bộ (gọi tắt là cấp ủy), song các cơquan lãnh đạo của Đảng phải do dân chủ bầu ra và có thể bị bãi miễn.Thực hiện tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách, thực hiện tự phê bình vàphê bình Cấp ủy các cấp thực hiện chế độ báo cáo và chịu trách nhiệm vềhoạt động của mình trước đại hội cùng cấp, trước cấp ủy cấp trên và cấpdưới; định kỳ thông báo hoạt động của mình đến các tổ chức đảng trựcthuộc Tổ chức đảng và đảng viên phải chấp hành nghị quyết của Đảng.Thểu số phục tùng đa số cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng
tổ chức, các tổ chức trong toàn Đảng phục tùng Đại hội Đại biểu toànquốc và Ban chấp hành trung ương Nghị quyết của các cơ quan lãnh củaĐảng chỉ có giá trị thi hành khi có hơn một nửa số thành viên trong cơquan đó tán thành, trước khi biểu quyết, mỗi thành viên được phát biểu ýkiến của mình, đảng viên có ý kiến thuộc về thiểu số, được quyền bảo lưu
và báo cáo lên cấp trên cho đến đại hội đại biểu toàn quốc, song phải chấphành nghiêm chỉnh nghị quyết, không được truyền bá ý kiến trái với nghịquyết của Đảng Cấp ủy có thẩm quyền nghiên cứu xem xét ý kiến đó,không phân biệt đối sử với đảng viên có ý kiến thuộc về thiểu số Tổ chứcđảng quyết định các vấn đề thuộc phạm vi quyền hạn của mình, songkhông được trái với nguyên tắc, đường lối chính sách của Đảng, pháp luậtcủa nhà nước và nghị quyết của cấp trên
Nhưng nội dung của nguyên tắc tập trung dân chủ không cố định,bất biến mà được phát triển, cụ thể hóa phù hợp với yêu cầu của từng giai
Trang 17đoạn cách mạng, Trong giai đoạn hiện nay, nội dung cơ bản của nguyêntắc tập trung dân chủ được quy định trong chương II, điều 9, điều lệ Đảngcộng sản Việt Nam (Đại hội IX thông qua 22/4/2001), trong đó đã kế thừacác quy định của điều lệ Đảng khóa trước, một cách đầy đủ hoàn chỉnh,thể hiện sâu sắc bản chất nguyên tắc, những nội dung ghi trong điều lệcòn tiếp tục được cụ thể hóa trong các chỉ thị, quy định của các cơ quanlãnh đạo các cấp của Đảng.
1.4 Đấu tranh phê phán những quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ quan trọng cấp bách hàng đầu đối với Đảng ta hiện nay.
Ngay từ khi mới ra đời và cho đến nay chủ nghĩa Mác - Lênin luôn
là đối tượng phê phán xuyên tạc của chủ nghĩa tư bản và giai cấp tư sản.Các nhà tư tưởng chống cộng tập trung vào ba vấn đề trụ cột là học thuyếthình thái kinh tế xã hội, học thuyết giá trị thặng dư, học thuyết sứ mệnhlịch sử của giai cấp công nhân Nhằm xóa bỏ nền tảng tư tưởng, làm tan
rã Đảng cộng sản, chống chủ nghĩa xã hội, chống lại phong trào cáchmạng thế giới Đặc biệt những thế kỷ qua và hiện nay, các nhà tư tưởngchống cộng liên tục tấn công vào sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, tìm mọicách đánh vào nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc cơ bản trong xâydựng tổ chức và hoạt động của Đảng, nhằm phá vỡ sự đoàn kết thốngnhất, làm phân liệt, tan rã Đảng về mặt tổ chức
Biết rõ sức mạnh của nguyên tắc tập trung dân chủ của các Đảngcộng sản, các thế lực thù địch về chính trị tìm mọi cách, mọi thủ đoạn đểxuyên tặc nguyên tắc này Họ nhai đi nhai lại rằng, tập trung dân chủ chỉ
là một thứ chế độ tập quyền, độc đoán bảo thủ, bóp méo dân chủ, kìmhãm tư duy sáng tạo, biến Đảng thành người máy Họ ra sức tán dương