Ứng dụng một số phần mềm mã nguồn mở trong giảng dạy

Qua thời gian trực tiếp giảng dạy môn Tin học nói chung và môn Toán họchay các môn khác nói riêng, chúng tôi nhận thấy rằng có một số phần mềm hỗ trợcho giáo viên và học sinh trong việc

Qua thời gian trực tiếp giảng dạy môn Tin học nói chung và môn Toán họchay các môn khác nói riêng, chúng tôi nhận thấy rằng có một số phần mềm hỗ trợcho giáo viên và học sinh trong việc học Toán học, Tin học hay các môn học khácrất bổ ích Từ những băn khoăn trăn trở làm thế nào để ứng dụng tốt hơn nữa cácphần mềm này để giúp giáo viên soạn giảng và học sinh học dễ hơn, tiếp thu kiếnthức một cách tốt hơn, chủ động hơn, chúng tôi luôn chú trọng đến việc ứng dụngcác phần mềm đó vào các môn học để học sinh dễ tiếp cận Qua thời gian tiếp xúc

số, thời đại bùng nổ mạng Internet toàn cầu

Nâng cao nhận thức về vai trò của CNTT: ứng dụng và phát triển CNTTtrong giáo dục và đào tạo sẽ tạo một bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mớinội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, học tập và quản lí giáo dục

Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: Tổ chức tốt việc dạy vàhọc tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cập tin học trongnhà trường,

Đặc trưng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậy mộtmặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát triển tư duy thuậttoán, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề, mặt khác phải chú trọng đến việc ứngdụng các phần mềm mã nguồn mở, tạo mọi điều kiện để giáo viên và học sinh nắmbắt và tiếp cận những công nghệ mới của Tin học phục vụ học tập và đời sống Một

số phần mềm mã nguồn mở hiện nay đã đáp ứng được những yêu cầu trên

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

Thực tế qua những năm trực tiếp giảng dạy bộ môn cũng như qua trao đổivới đồng nghiệp chúng tôi nhận thấy: hầu như mọi học sinh đều rất hứng thú vớimôn học có sử dụng phần mềm mã nguồn mở Được nhà trường tạo mọi điều kiệnthuân lợi cả về cơ sở vật chất, trang thiết bị, phòng học Tuy nhiên chất lượng bộmôn qua các năm học chưa cao, đặc biệt là kĩ năng ứng dụng phần mềm của giáoviên và học sinh còn hạn chế, thậm chí một số giáo viên và học sinh còn rất ngạikhi sử dụng máy để rèn luyện các kĩ năng của phần mềm Học sinh chưa đủ điềukiện để các em có máy vi tính ở nhà, hầu hết các em chỉ được tiếp xúc, làm quenvới máy tính trong giờ học dẫn đến việc sử dụng máy của học sinh còn lúng túng

III CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

1 Thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của phần mềm:

1.1 Thiết kế bài dạy phải phù hợp với nhiều đối tượng học sinh.

Công việc thiết kế chu đáo trước một bài dạy và phù hợp với nhiều đối tượng

là khâu quan trọng không thể thiếu của một tiết dạy học mà bất kì một giáo viênnào cũng phải biết “Thiết kế trước bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn vềkiến thức, kĩ năng, phương pháp, tiến trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy”

Để thiết kế một bài dạy phù hợp cho nhiều đối tượng học sinh thì tối thiểunhất phải làm được những việc sau:

- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kĩ năng thái độtình cảm Tìm ra được những kĩ năng cơ bản dành cho học sinh yếu kém và kiếnthức, kĩ năng nâng cao cho học sinh khá giỏi Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng

và đi sâu hơn vào bản chất của đơn vị kiến thức, giúp giáo viên nắm một cách tổngthể, để giải thích cho học sinh khi cần thiết

- Nắm được ý đồ của sách giáo khoa để xây dựng và thiết kế các hoạt độnghọc tập phù hợp với tình hình thực tế của đối tượng và trình độ học sinh, điều kiệndạy học Chuẩn bị tốt phòng trình chiếu, các thiết bị dạy học và sử dụng các phầnmềm mã nguồn mở để ứng dụng cho từng môn học.

SỬ DỤNG PHẦN MỀM iMindMap 5

iMindMap là một phần mềm dùng để tạo các sơ đồ tư duy (Mind Map) Điều

đặc biệt ở đây chính là: iMindMap được đầu tư xây dựng và phát triển bởi

chính Tony Buzan, cha đẻ và là người rất nổi tiếng với những sách viết về

MindMaps

iMindMap là sản phẩm số lấy ý tưởng từ sơ đồ tư duy MindMap nổi tiếng.Luyện tập với chương trình này, người sử dụng sẽ hình thành cách ghi chép và suynghĩ tổng thể cũng như chi tiết; rèn luyện được khả năng tư duy, kĩ năng thuyếttrình và làm việc khoa học

iMindmap là một phần mềm chủ yếu dành cho doanh nghiệp và cá nhândùng để hoạch định ý tưởng và giúp sắp xếp các công việc một cách thông minh

Tác dụng khi sử dụng iMindMap là rất nhiều và chúng ta có thể thấy qua một vài nét chính như sau:

+ Hiểu nội dung bài học một cách rõ ràng và hệ thống Việc ghi nhớ cũngnhư vận dụng cũng sẽ tốt hơn iMindMap cung cấp cho ta cái nhìn chi tiết và cụthể.

+ Chỉ cần nhìn vào sơ đồ tư duy, bạn có thể thuyết trình được nội dung bàihọc

+ Tạo cho bản thân thái độ và cảm giác tốt về việc học của mình

+ Rèn luyện tư duy thông qua thu - nhận và tổng hợp kiến thức

+ Rèn luyện tư duy thông qua mở rộng suy nghĩ về kiến thức

+ Rèn luyện tư duy thông qua sử dụng kiến thức có hiệu quả

+ Rèn luyện phẩm chất của tư duy (thông qua thói quen tư duy) tự giaonhiệm vụ cho chính bản thân làm bài

Một bản đồ được tạo ra từ iMindMap

Đây là phần mềm mã nguồn mở Phần mềm này giúp cho giáo viên và họcsinh có thể tạo ra một sơ đồ tư duy cho từng môn học mà giáo viên hay học sinh cóthể tạo ra Giúp cho học sinh có thể tóm tắt bài học của các môn theo mỗi sơ đồ tưduy khác nhau.

Hiện nay theo hướng dẫn mới hầu hết các giáo viên dạy tất cả các môn đềuphải sử dụng Bản đồ tư duy trong dạy học để phát huy tính tích cực của học sinh vìvậy hôm nay tôi xin giới thiệu phần mềm iMindMap là một phần mềm dùng đểhoạch định ý tưởng và sắp xếp chúng dưới dạng sơ đồ tư duy

Chúng ta đang sống trong thời kì phát triển mạnh mẽ, thế giới vận động vàthay đổi đến từng giây Do đó việc học tập chăm chỉ chưa hẳn là giải pháp tối ưu,bởi khi có nhiều sự lựa chọn thì vấn đề không chỉ là học cái gì mà là học như thế

nào và sử dụng công nghệ gì Thông tin đa chiều và thực tế yêu cầu không chỉ cókiến thức mà còn có khả năng tạo ra giá trị gia tăng từ kiến thức Nghiên cứu vềhoạt động của bộ não con người, người ta chỉ ra rằng bộ não hoạt động gồm 2nhánh:

+ Não phải nhạy cảm với các thông tin về màu sắc, nhịp điệu, hình dạng,tưởng tượng, … sẽ tác động kích thích não trái

+ Não trái thích hợp với các từ ngữ, con số, tư duy, phân tích, … cho ra sảnphẩm

cách thức ghi nhớ tự nhiên của não bộ cùng với các phương pháp Mind Map Ngoài

ra, ông còn có một số sách nổi tiếng khác như Use your memory, Mind Map Book

Sơ đồ tư duy của Tony Buzan Sơ đồ tư duy là một công cụ tổ chức tư duy.Đây là phương pháp dễ nhất để chuyển tải thông tin vào bộ não của bạn rồi đưathông tin ra ngoài bộ não Nó là một phương tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệuquả theo đúng nghĩa của nó, “sắp xếp” ý nghĩ của bạn Bạn hãy tưởng tượng tớimột chú bạch tuộc có thân ở giữa và những chiếc súc tua (vòi) xung quanh Nhữngchiếc tua này kiếm mồi nuôi sống toàn bộ cơ thể bạch tuộc Sơ đồ tư duy gồm mộtvấn đề lớn đặt ở trung tâm và các nhánh ý tưởng toả ra xung quanh Một sơ đồ tưduy cho phép chúng ta thoả sức vạch ra các ý tưởng, suy nghĩ đầy đủ trước khi điđến một quyết định Nếu cần xây dựng một kế hoạch làm việc, phân tích một vấn

đề v.v thì sơ đồ tư duy mang đến những giá trị lớn hơn nhiều việc bạn đặt bút viếttuần tự từ đầu đến cuối trang giấy, nhất là những người có năng khiếu vẽ đẹp, tạocho sơ đồ sự hấp dẫn

Trước nay, chúng ta ghi chép thông tin bằng các ký tự, đường thẳng, con số.Với cách ghi chép này, chúng ta mới chỉ sử dụng một nửa của bộ não - não trái, màchưa hề sử dụng kỹ năng nào bên não phải, nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin vềnhịp điệu, màu sắc, không gian và sự mơ mộng Hay nói cách khác, chúng ta vẫnthường đang chỉ sử dụng 50% khả năng bộ não của chúng ta khi ghi nhận thông tin.Với mục tiêu giúp chúng ta sử dụng tối đa khả năng của bộ não, Tony Buzan đãđưa ra Bản đồ tư duy để giúp mọi người thực hiện được mục tiêu này

Ưu điểm của Mind Map là giúp người ta nhìn vấn đề một cách toàn diện hơn, nóicách khác thì Mind Map là tư duy hệ thống, không chỉ nhìn thấy cây mà còn thấy

cả rừng

SỬ DỤNG PHẦN MỀM GEOMETER SKETCHPAD

Trong lĩnh vực Toán học nhất là phần hình học của các khối lớp, đa sốcác giáo viên và học sinh học vẽ hình ở trên bảng chứ ít khi ứng dụng cácphần mềm có sẵn để vẽ hình học Do đó phần mềm vẽ hình học

phẳng Geometer Sketchpad sẽ giúp tạo ra các bài giảng phục

vụ cho môn Hình học một cách dễ dàng Với giao diện dễ sửdụng kết hợp font tiếng Việt nên giáo viên và học sinh sẽ

Nó có thể được sử dụng như một công cụ giáo dục, vì nó có thể giúp bạngiảng dạy toán học với giao diện sáng sủa và trực quan

Geometer’s Sketchpad khiến người dùng có khả năng thiết kế đối tượng toánhọc khác nhau, tạo ra các kết nối giữa chúng, và thay đổi các thuộc tính về độ mờ,nội dung, hình ảnh động , chuyển động

Hơn nữa, bạn có thể có thể tùy chỉnh về font chữ, kích thước và màu sắc ,thêm nhiều trang, thực hiện các hoạt động chỉnh sửa cơ bản (cắt, sao chép, dán ,xóa) , và nhập dữ liệu từ GSP hoặc GS4 định dạng tập tin

Công cụ chuyên dụng được xây dựng đặc biệt để giúp bạn chèn thông tin,

mô tả đối tượng, vẽ các đối tượng khác nhau bằng cách sử dụng điểm đánh dấu,thêm đa giác, phân đoạn, vòng tròn, vòng cung , và các điểm

Đặc điểm đáng chú ý khác của công cụ này là khả năng thêm ảnh, đo kíchthước , định hướng, và tọa độ của các đối tượng , thực hiện các tính toán toán họckhác nhau bao gồm các chức năng định nghĩa, chiết xuất ra một tập tin

Ứng dụng mang lại chất lượng hình ảnh tuyệt vời, thưc hiện phép toán nhanhchóng, không báo lỗi

Geometer’s Sketchpad đầy đủ các công cụ để giúp bạn chèn các đối tượng

và sử dụng các công cụ khác nhau để thao tác chúng Các tính năng tiên tiến củagiúp ích rất nhiềucho người dùng chuyên nghiệp

SỬ DỤNG PHẦN MỀM GEOGEBRA

Một đặc điểm quan trọng nhất của phần mềm GeoGebra là định hướng chiếnlược của phần mềm này GeoGebra không chỉ là phần mềm hình học động tương tựnhư nhiều phần mềm khác như Cabri hay Sketchpad Triết lý của GeoGebra là toánhọc động Theo tác giả của phần mềm này GeoGebra là phần mềm Hình học động,Đại số động và Tính toán động Với định hướng này, phần mềm GeoGebra là phầnmềm đầu tiên trên thế giới hướng tới mục tiêu của giáo dục hiện đại: Những gì giáoviên giảng học sinh phải được nghe và nhìn thấy Đây là một triết lý mới xuất hiệntrong thời gian gần đây như một định hướng rất lớn cho các phần mềm hỗ trợ giáodục

loại: GeoGebra là phần mềm hoàn toàn miễn phí với mã nguồn mở

GeoGebra được phát hành với giấy phép GNU GPL Có thể tóm tắt ý nghĩacủa giấy phép này như sau:

- Tất cả mọi người đều có quyền tải phần mềm này một cách tự do (miễnphí) cùng với mã nguồn mở của phần mềm kèm theo

- Tất cả mọi người đều có quyền sao chép, đem cho, làm quà tặng và phântán phần mềm này cho bất cứ ai mà không cần xin phép bất kỳ ai

- Mã nguồn phần mềm có thể xem, điều chỉnh và phát triển một cách tự dovới điều kiện là cần thông báo cho tác giả phần mềm biết công việc mình đã làm vàghi vào mã nguồn những thay đổi và phát triển đã thực hiện.

- Mọi người đều được quyền kinh doanh phần mềm này, được phép bán, làmdịch vụ không hạn chế trên phần mềm này với một điều kiện duy nhất: giá thànhcủa dịch vụ không đuợc phép vượt quá giá gốc của sản phẩm (tức là không đượcphép kiếm lời trên bản thân sản phẩm này)

Như vậy với giấy phép mã nguồn mở GNU, GeoGebra sẽ trở thành một phầnmềm giáo dục của cộng đồng cùng phát triển Đây là một cơ hội rất tốt cho cáccông ty phần mềm giáo dục của Việt Nam muốn tìm hiểu và tham gia vào cùngphát triển phần mềm này hoặc các phần mềm tương tự

Đặc điểm vừa nêu làm cho phần mềm GeoGebra trở nên rất đặc biệt Vàtrong điều kiện của Việt Nam hiện nay rõ ràng chúng ta rất nên tiếp cận sử dụng vàphát triển phần mềm này

SỬ DỤNG PHẦN MỀM YENKA

Yenka là một thế hệ mới của các mẫu công cụ giáo dục từ hãng CrocodileClips Yenka tập hợp nhiều thí nghiệm thú vị về Toán, Lý, Hóa, điện tử để thầy

cô giáo có thêm công cụ dạy học hiệu quả hơn

Cũng trên bảng trắng hoặc khi được sử dụng bởi các học sinh cá nhân, họcho phép bạn thử nghiệm với các chủ đề bạn đang giảng dạy trong một thế giới

ảo an toàn và chính xác

Bạn có thể khai thác các tính năng thú vị của Yenka Hộp thoại ProductChooser cho bạn chọn lĩnh vực cần mô phỏng thí nghiệm, gồm:Computing (tínhtoán), Mathematics (biểu đồ toán học, hình học), Science(các thí nghiệm thuộclĩnh vực Vật lý và Hóa học), Technology (điện tử)

Yenka là một phần mềm nhỏ, đơn giản nhưng rất có ý nghĩa Phần mềm sẽcho phép các em làm quen với các hình khối không gian đơn giản như hình chóp,hình nón, hình trụ

Không những có thể tạo ra các hình này, các em còn có thể tương tác vớichúng: thay đổi kích thước, màu sắc và dịch chuyển và sắp xếp các hình này trongkhông gian Từ một vài đối tượng hình không gian cơ bản các em có thể sáng tạo ra

các khối hình hoàn chỉnh, có ý nghĩa như những công trình xây dựng, kiến trúctheo ý muốn của mình.

Bạn đang gặp khó khăn với những lý thuyết toán học, vật lý khô khan Vậyhãy thử qua Yenka, bạn sẽ thấy việc học tập dễ dàng hơn rất nhiều

Được đánh giá rất cao kể từ khi xuất hiện, Yenka là một sản phẩm được pháttriển bởi Crocodile Clips Ltd dành cho việc học tập

Yenka chủ yếu được phân phối đến các tổ chức giáo dục, trường học và họ đềuphải trả phí sử dụng Thế nhưng, đúng với tiêu chí khuyến học của mình, phiên bản

cá nhân lại hoàn toàn miễn phí và bạn cứ yên tâm tìm hiểu nhé

Sau khi khởi động, bạn hãy chấp nhận các điều khoản sử dụng của phầnmềm Kế đến, ở phía dưới chữ “At Home” bạn hãy click chọn “Use all product forfree”, Yenka sẽ yêu cầu bạn cung cấp email để nhận mã kích hoạt

Một lưu ý nhỏ là bạn hãy kích hoạt email từ Yenka trong vòng 3 ngày kể từngày gửi yêu cầu Kết thúc quá trình đăng ký, bạn có thể bắt đầu sử dụng Yenkamột cách bình thường

Nếu đồng ý mua phiên bản trả phí, Yenka sẽ cung cấp thêm chương trình củamọi cấp học tại các qua quốc gia có nền giáo dục tiến bộ như Mỹ, Anh và Úc

Yenka cho phép bạn lựa chọn một trong bốn nghành học kỹ thuật, toán học, khoa học và máy tính Với mỗi môn học khác nhau, thành phần giao diện cũng khác nhau mà dựa vào đấy sẽ giúp bạn hiểu rõ vấn đề nhất

Yenka đem đến cho người dùng mức độ tự do tối đa trong việc tương tác vớicác vật thể nhằm đạt được mục đích sử dụng Nếu muốn có một bảng mạch điện,bạn cứ việc kéo thả các công cụ được Yenka cung cấp, lắp ghép chúng lại và cóngay sản phẩm của riêng mình

Bên cạnh đó, giao diện thiết kế theo kiểu điều hướng giúp bạn dễ nắm bắtcấu trúc tổ chức và tương tác thoải mái hơn Ngoài ra, tùy từng môn học mà giaodiện cũng được tút lại cho phù hợp.

Hộp thoại "Product Chooser" cho bạn chọn lĩnh vực cần mô phỏng thínghiệm, bao gồm: Máy tính - Computing, Toán học - Mathematics, Khoa học -Science, và Điện tử - Technology

Để hiểu rõ về Yenka, chúng ta hãy thử xem qua ngành Toán học Mathematic Chương trình cung cấp những mô hình 3D đa dạng để bạn sử dụngnhằm chứng minh một định lý toán học nào đó

-Đi vào chi tiết hơn, tùy theo mỗi môn học mà bạn có thêm những công

cụ thích hợp Với ngành công nghệ, bạn được tiếp cận hơn 150 công cụ thí nghiệm,

hệ thống ánh sáng và âm thanh phong phú

Nếu cảm thấy khó khăn với môn Tin học do một số khái niệm khó nhằn thìnhững sơ đồ vận hành sẽ giúp ích bạn rất nhiều Chẳng hạn như sơ đồ vòng đời củamột ứng dụng nghe nhạc sẽ hoạt động ra sao khi bạn kích hoạt chúng này quátuyệt phải không nào!

Hay đơn giản hơn, Yenka tích hợp nhiều mẫu bài học được soạn thảo chi tiết

và trực quan như mô tả quá trình hoạt động của máy báo động, tái hiện nhà kínhthực vật Những ví dụ này sẽ giúp bạn hình dung và nắm bắt kiến thức của cácmôn học trên lớp thật sự hiệu quả

Nhìn chung, đối với người dùng bình thường và không có yêu cầu quá cao,phiên bản miễn phí của Yenka trở thành một lựa chọn rất tốt