Bài giảng Các loại trật khớp và phương pháp nắn – ThS. Nguyễn Hứu Phước

Bài giảng Các loại trật khớp và phương pháp nắn – ThS. Nguyễn Hứu Phước được biên soạn nhằm cung cấp đến các bạn đại cương về trật khớp, nguyên nhân, các tổn thương cơ bản; phân loại trật khớp; chẩn đoán trật khớp.

CÁC LOẠI TRẬT KHỚP VÀ PHƯƠNG PHÁP NẮN

THẠC SỸ: Nguyễn Hữu Phước – BVCR

Trật khớp là sự di lệch

hoàn toàn hay không

hoàn toàn các mặt

khớp với nhau Trật khớp vai

Trật khớp sên gót

1 Định nghĩa:

I ĐẠI CƯƠNG:

Trật khớp gối

2 Nguyên nhân:

- Do chấn thương

- Do tác động gián tiếp trên khớp

- Do động tác sai tư thế của khớp

- Do bệnh lý (ít gặp)

3 Tổn thương cơ bản:

Là các dây chằng và bao khớp

II NHẮC LẠI GIẢI PHẨU:

Đơn vị khớp gồm 5 thành phần

1 Mặt sụn khớp, lớp xương

dưới sụn và bao hoạt dịch

2 Bao khớp và dây chằng

3 Gân cơ quanh khớp

4 Thần kinh vận động và

cảm giác

5 Mạch máu nuôi dưỡng các

thành phần trên

- Khi khớp bị trật, các thànhphần trên sẽ bị tổn thương: +Bao khớp bị rách, dây chằng đứt, mạch máu đứt gây nên tụ máu trong khớp, thần kinh bị tổn

+ Cơ và gân thường không đứt, chính nó gây nên triệu chứng biến dạng và dấu lò-xo

- Đặc biệt mặt sụn khớp dễ bị khô, nên nắn sớm nếu để lâu gây nên hư sụn và hư khớp về sau

III PHÂN LOẠI TRẬT KHỚP

Theo 4 phương diện sau

1 Theo thời gian: có 3 loại

a Trật khớp cấp cứu:

Người bệnh đến trước 48 giờ sau tai nạn

a Trật khớp đến sớm:

Người bệnh đến trước 3 tuần sau tai

nạn

a Trật khớp đến muộn (trật khớp cũ):

Người bệnh đến sau 3 tuần bị tai nạn

2 Theo giải phẩu và XQ: có 3 loại

a Trật khớp hoàn toàn: Các mặt khớp rời

xa nhau nhau, di lệch nhiều

Các mặt khớp di lệch không nhiều

b.Trật khớp không hoàn toàn

(bán trật khớp):

c Gãy trật khớp: Trật khớp kèm

theo gãy xương tại ổ trật khớp

3 Theo mức độ tái phát: có 3 loại

a Trật khớp lần đầu

trật lần thứ 2 trở lên

(Thường gặp trong trật khớp vai)

thường xuyên bị trật sau một

động tác (thường gặp trong trật

khớp xương bánh chè)

4 Theo thể lâm sàng:

có 4 loại

a Trật khớp kín:

b Trật khớp hơ:û

Trật khớp có vết thương

thông vào ổ khớp

c.Trật khớp kèm biến chứng

thần kinh, mạch máu

d Trật khớp khoá (trật khớp kẹt):

Do có mảnh xương nhỏ bị vỡ và kẹt vào

giữa hai mặt khớp, gây nên sự nắn khớp trất khó khăn Thường gặp ở trật khớp khuỷu có kèm gãy mỏm trên ròng rọc

IV CHẨN ĐOÁN TRẬT KHỚP:

1 Bệnh sử:

- Chấn thương gián tiếp

- Tuổi: người trẻ

2 Triệu chứng lâm sàng:

+đau

+sưng nề bầm tím

+mất cơ năng

- Mỗi kiểu trật có biến dạng đặc hiệu

-Trong trật khớp biến dạng không thay đổi nếu khớp chưa được nắn vào.

(Trật khớp vai, biến dạng dang ngoài và vai vuông)

Nhóm dấu hiệu chắt chắn

2.1/ Biến dạng:

2.2/ Dấu ở khớp rỗng:

Hay là ổ khớp

không có chỏm (nên

so sánh bên lành)

Là động tác khép thụ động ngược chiều

với biến dạng Khi buông tay ra chi trật khớp sẽ trở lại tư thế biến dạng

Bỏ tay ra thì cánh tay bật dạng ra

Khép cánh tay vào

trong trật khớp vai

2.3/ Dấu lò xo:

Hai mặt khớp di lệch hoàn toàn

XQ Thẳng - XQ nghiêng

3,X Quang:

V NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ TRẬT KHỚP:

Nắn –bất động – tập vận động

VD: trật khớp thang bàn

Vô cảm

1 Nắn trật khớp 2 Bất động (bằng băng

bôt hoặc nẹp khác)

3 Tập vận động các ngón

tay còn lại

Chú ý các vấn đề sau:

tổn thương khác nặng hơn có thể đi kèm cần điều trị trước

điều trị, nhất là trật khớp có kèm biến chứng thần kinh

3 Phải có đủ phim XQ

phát hiện các tổn thương

xương phối hợp)

4 Phải nắn khớp bị trật

sớm dễ nắn, dễ phục hồi, ít biến chứng)

5 Phải gây tê ổ khớp, hoặc gây mê.

Không được gây đau khi nắn

vào 2 yếu tố:

 Thời gian lành bao khớp -

xương gãy (3 – 4 tuần)

 Sự phục hồi chức năng của

khớp (6 – 8 tuần)

7 Trật khớp đến muộn (cũ): có

2 vấn đề cần chú ý

 Bao khớp, gân cơ bị co rút

 Ổ khớp bị lấp đầy bởi mô

xơ

Chú ý:

- Nắn và điều trị bảo tồn

không kết quả, phải mổ để tạo hình khớp

- Khi can thiệp phẩu thuật vào

ổ khớp sẽ có một số bất lợi:

 Làm tổn thương thêm bao khớp và dây chằng

cần phải cân nhắc

VI CÁC TRẬT KHỚP THƯỜNG GẶP:

- Khớp cùng – đòn

Trật khớp cùng đòn lâm

sàng và XQ

XQ khớp cùng đòn

bình thường

- Khớp khuỷu

Trật khớp khuỷu lâm sàng và XQ

- Khớp xương quay –xương trụ

Trật khớp quay trụ trên

Trật khớp quay trụ dưới

Gảy trật

- Khớp thang – bàn

Trật khớp xương bàn ngón 1 và xương

thang lâm sàng và XQ

- Khớp bàn – ngón

Trật khớp bàn đốt 1 ngón 2

lâm sàng và XQ

Hình ảnh bình

thường

Kéo nắn trật khớp bàn đốt

1 ngón 2

2 CHI DƯỚI:

- Trật khớp háng

(hiếm gặp)

XQ khớp háng bình thường

Trật khớp háng

- Khớp gối (hiếm gặp)

Trật khớp gối

- Xương bánh chè(hiếm gặp)

Gối và cẳng chân xoay ngoài

- Khớp cổ chân

XQ trật khờp chày sên

XQ trật khớp

sên gót

Kéo nắn lâm sàng

XQ khớp trở lại bình

thường

- Các khớp ở bàn chân

Trật khớp đốt 1 – 2

của ngón 1

Nắn trật khớp trên lâm sàng và bất động ngón chân

Trật khớp đốt 2-3 ngón 2 trên

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bác sĩ Trần Văn Bé Bảy Chủ nhiệm bộ

môn chấn thương chỉnh hình Trường ĐHYD

TP HCM Phó khoa chỉnh hình BVCR –

Đại cương về trật khớp (trang 51 – 64), bài

giảng bệnh học chấn thương chỉnh hình và

phục hồi chức năng (1977 trường ĐHYD

TP.HCM) 2.Bùi Văn Đức – Trật khớp Bài giảng bệnh

học ngoại khoa Tập V Trường ĐHYD TP

HCM (trang 345 – 365 1989)

3 DUPUIS LECLAIRE – Pathtologie

medicanle de I’appareil locomoteur Chaptre 22 edisen Maloine p:477 1986

4 L.BOHLER – Kỹ thuật điều trị gảy xương

(bản dịch của Nguyễn Quang Long) tập 2 trang 51 – 84 và 162 – 183 NXB Y Học

1980

5 CHARLES A ROCKWOOD JR

Subluxation and dislocation about the shoulder Rockwood and Green’s frasctures in Adults Vol.1.p:722 –805

1984

XIN CẢM ƠN