Luận văn mô tả thực trạng các phòng xét nghiệm vi sinh lao thuộc đơn vị phòng chóng lao tuyến tỉnh năm 2016; xác định một số yếu tố liên quan đến chất lượng xét nghiệm xét nuôi cấy lao.
Trang 1THANG LONG
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
[RL JONG Đ ĐẠI HỌC TH THẢ NG LONG
| | z HU VI EN
LƯU VĂN SƠN - C00471
THỰC TRẠNG CÁC PHÒNG XÉT NGHIỆM
VI SINH LAO TUYẾN TỈNH NĂM 2016 VÀ MỘT SO
YEU TO LIEN QUAN DEN CHAT LƯỢNG
XET NGHIEM NUOI CAY LAO
LUAN VAN THAC Si Y TE CONG CONG
CHUYEN NGANH: Y TE CONG CONG
MA SO: 8.72.07.01
NGUOI HUGNG DAN KHOA HOC: PGS.TS NGUYEN VAN HUNG
Hà Nội - Năm 2018
Trang 2LOI CAM ON
Lời đầu tiên, tôi xin bảy tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới
PGS.TS Nguyễn Văn Hưng đã tạo điều kiện và hướng dẫn tôi hoàn thành
luận văn này
Tôi xin trân trọng cảm ơn CTCLQG, Bệnh viện Phổi Trung ương,
Khoa Vi sinh và Labo lao chuẩn quốc ø1a đã tạo mọi điều kiện và giúp đỡ
trong quá trình thu thập số liệu và các tài liệu liên quan đến luận văn
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy giáo, cô giáo bộ môn Y tế Công cộng
trường Đại học Thăng Long đã trang bị các kiến thức và kỹ năng cần thiết cho
tôi quá trình học tập và nghiên cứu; tạo điều kiện thuận lợi đề tôi hoàn thành luận văn này
Sau cùng, tôi xin gửi đến những người thân trong gia đình, những người bạn thân, bạn học đã chia sẻ niềm vui và giúp đỡ tôi khi có khó khăn,
chăm sóc và động viên tôi đề tôi hoàn thành tôt luận văn này
Xin trân trọng cảm ơn!
Thang Long University Library
Trang 3TT tan LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, do chính bản thân tôi thực hiện, tát cả số liệu trong luận văn này là trung thực, khách quan và chưa từng được công bô trong bát kỳ công trình nghiên cứu nào khác Nêu có điêu gì sai trái tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
TÁC GIÁ LUẬN VĂN
Lưu Văn Sơn
Trang 4(-)
(+)
ATSH
BV
CTCLQG
DOTS
LPA
MGIT
MTB
NTM
PXN
RIF
TTB
WHO
XN
XNTT
ZN
1
DANH MUC CHU VIET TAT
Am tinh Duong tinh Acid-fast bacilli - True khuan khang axit
An toan sinh hoc Bénh vién
Chương trình Chống lao Quốc gia Directly Observed Treatment Short course - Chiến lược điều trị bệnh nhân lao có kiểm soát trực tiếp
Line Probe Assay — Lai mau dò Mycobacteria Growth Indicator Tube - Ong chi thi su phat trién vi khuan lao
Mycobacterium tuberculosis - Vi khuan lao
Non Tuberculosis Mycobacteria - Khéng phai vi khuan lao
Phòng xét nghiệm Rifamicin
Trang thiết bị World Health Organization - Tổ chức Y tế thế giới Xét nghiệm
Xét nghiệm trực tiếp Ziehl - Neelsen
Trang 5`
UNIVERSITY MU C LỤC
DAT VAN DE ssnscciacssrmnavansss
CHUONG 1: TONG QUAN
1.1 VI KHUẨN LAO 2252-2252 222222111222122112222111271112211121111 212 ce 3
1.2 HỆ THÓNG XÉT NGHIỆM LAO THUỘC CTCLQG 4 1.3 XÉT NGHIỆM VI SINH LAO .-. -2222222+22222222+ttztrrrvecrrrre 1.4 ĐẢM BẢO CHÁT LƯỢNG XÉT NGHIỆM
1.5 BAM BAO CHAT LUGNG XET NGHIEM NUOI CAY LAO 11 1.5.1 Đảm bảo chất lượng nội kiểm -2 - 2222222222222 1 1.5.2 Đảm bảo chất lượng từ bên ngoài -2- 22 sc2czz+zxezzxez 12
1.6 CÁC NGHIÊN CUU VE THUC TRANG PXN VI SINH LAO 13
CHƯƠNG 2: ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 15
2.1 ĐÓI TƯỢNG, ĐỊA ĐIÊM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 15
2.1.1 Di tong nghién COU o ceecceesssessssessssesssseesseesssecssseesseessseessseesseees 15
2.1.2 Dia diém nghién CW .ccecccccsessseessessssesseessesssecsseessesssssseesseeseessecs 15
2;1:5 THờI;61ãh hEhHT1ER:GỮU seoessannnnnironotrirgitiftIET858IT105E0900300190090-g 15
2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2 2222E3++t2EEEE1E12222EEEeecee 15 2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 2 +z+k2EE+EE2EEE2E12EE271x 21x, is
2.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu . 2 2+ 22 ++£+z£E++Ezzrxerxee
2.2.3 Các biến nghiên cứu 2 ©22++22+++2222+222EE22EAxrrrrrrrrrrrcee
2.2.4 Quy trình thu thập thông tin
2.2.5 Sai số và biện pháp khống chế sai sÓ - 22: 252cZsccxczet 22 2.2.6 Xử lý và phân tích số liệu 2 ++e++++tE++£Execrkerrrreerr 22
2-22: be Dao ƯƠNHGHIỆTT EU xevwssupriEisoiitrsliNETRSSSDDOOINHSUESEDETNNERSLENĐEISE1B 22
2.2.8 Hạn chế của đề tải ¿- 22s St E111 23 CHƯƠNG 3: KÉT QUÁ NGHIÊN CỨUU .- sec ssc©cssscs 24 3.1 THỰC TRẠNG CÁC PXN VI SINH LAO THUỘC ĐƠN VỊ PCL TUYẾN TĨNH NĂM 2016 22 ©222222222222111122121111117221111 221111cccee 24
3.1.1 Kỹ thuật xét nghiệm lao của PXN vi sinh lao thuộc đơn vị PCL tuyến tỉnh năm 20 16 - 2° ¿+ +EE£EEE2EEEEE2E1 1211111111112 1111 xe 24 3.1.2 Mô hình phòng chống lao tuyến tỉnh thuộc CTCLQG năm 2016 26
Trang 63.1.3 An toàn sinh học và cán bộ PXN vi sinh lao thudc don vi PCL
tuyến tỉnh năm 20 Ì 6 ¿2 ¿©2222 2E22E2E£EEEE£EEEESEEEEEEESEEEEEkrrrrkrrrrve 28
3.1.4 Một số trang thiết bị phục vụ cho xét nghiệm lao của PXN vi sinh
lao tuyến tỉnh thuộc CTCLQG năm 2016 - 2-2252 552 5s+s++svs 30
3.1.5, Tình hinh thực hiện xết nghiệm 146 NAM 20 ỗ cueeeeeee 37
3.2 MỘT SÓ YÊU TÓ LIÊN QUAN ĐÉN CHÁT LƯỢNG XÉT NGHIỆM
NUÔI CẤY LAO 55 St SE 211E21411111 111211211 11211111 1111121121111 xe 30
3.2.1 Một số yếu tố liên quan đến chỉ số nhiễm trùng mẫu nuôi cấy 39
3.2.2 Một số yếu tổ liên quan đến chỉ số Soi (+) cấy (-) 44
CHUGNG ds BAN LUẬN «sa ntb ca nnhngưannggĩn ii toiRihGiÔt05803156L335500006.08088006 46
4.1 THỰC TRANG CUA CAC PXN VI SINH LAO TUYEN TINH NAM
2016 THUỘC CTCLQG 2: 2: St 2112112221221122112211711211 21521121 cg1ee, 46
4.2 MOT SO YEU TÓ LIÊN QUAN ĐÉN CHẤT LƯỢNG XÉT NGHIỆM
NUÔI CÂY LAO - - 5c 21t E1 21122111112111211121121112111112111211 1x 11x rree 53
4.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2 -2¿22222EE+2E5E22E3112E122x222xe 55
KIẾTT THUYỀN gõ -««cauga 00888iiãauG:tã34ã8S1513833aãd93ã.iacsiliGiaNNIGAS1486easasãeàn3sas4 57
KHUYEN NGHI cccsccsssssscsssscsssscsesscsessssscsssscssscscssssesesssscsscsceecsesssseasanssseees 59
TAI LIEU THAM KHAO
PHU LUC
Phụ lục 1: Danh sách PXN báo cáo hoạt động xét nghiệm nuôi cấy
Phụ lục 2: Mẫu báo cáo thực trạng phòng xét nghiệm vi sinh lao thuộc đơn
vị phòng chống lao tuyến tỉnh năm 2016
Phụ lục 3: Phiếu báo cáo hoạt động xét nghiệm nuôi cấy lao
Phụ lục 4: Phiếu báo cáo hoạt dong XNTT nam 2016
Phụ lục 5: Báo cáo thông tin phòng xét nghiệm nuôi cấy năm 2016
Thang Long University Library
Trang 7Bảng 3.1:
Bảng 3.2:
Bảng 3.3:
Bảng 3.4:
Bảng 3.5:
Bảng 3.6:
Bảng 3.7:
Bảng 3.8:
Bảng 3.9:
Bảng 3.10:
Bảng 3.11:
Bảng 3.12:
Bảng 3.13:
Bảng 3.14:
Bảng 3.15:
Bang 3.16:
Bang 3.17:
Bang 3.18:
Bang 3.19:
Bang 3.20:
Bang 3.21:
Bang 3.22:
Bang 3.23:
Bang 3.24:
vi
DANH MUC BANG BIEU
Kỹ thuật xét nghiệm lao tại PXN tuyến tỉnh - 24
Kỹ thuật xét nghiệm trực tiếp tìm AFB -. -¿ 25
Kỹ thuật xét nghiệm nuôi lì 25
Kỹ thuật xét nghiệm kháng sinh để Seo ssasesoasdkSi205 26
Mô hình đơn vị phòng chống lao tuyến tỉnh - - 26
Mô hình PXN vi sinh lao tuyến tỉnh -22-c55z+: 27
PXN có chứng nhận đạt an toản sinh học PXN 28 Cán bộ thực hiện xét nghiệm lao ó5 55c sseeeeers 29
Số lượng và tình trạng hoạt động của kính hiển vi tại các PXN 30 Tinh trạng bảo dưỡng kính hiền vi tại các PXN 31
Số lượng tủ an toàn sinh học -.-: -2- s+22++2cszzcxzzzzecxez 32 Tình hình bảo dưỡng, kiểm định tủ an toàn sinh học 33:
PXN có máy nuôi cấy lao Bactee MGIT - 2 5z s2 33 Tình trạng hoạt động của máy nuôi cấy lao Bactec MGIT 34
Số PXN có may GeneXpert cccecsesesseessssesseesssecesseessesssvessseeseee 35
Phân loại máy CieneXXperf +: sscsexstrexerrrrrrrrrrrre 35 Tình hình PXN có máy ly tâm - ác S- Set 36 Tình trạng hoạt động của máy ly tâm .- ¿cc5 2c 36
Số xét nghiệm trực tiếp được thực hiện tại 61 PXN 37
Số xét nghiệm nuôi cấy lao thực hiện tại 26 PXN 3
Số xét nghiệm Xpert MTB/RIF - 2 z22xzczzxerrrxcee 38
Mối liên quan giữa nhiễm trùng mẫu nuôi cấy và số lượng mẫu
2/1 1N 39 Mối liên quan nhiễm giữa trùng mẫu nuôi cấy và tần suất giám
sát hỗ trợ của tuyến trÊn ¿- ¿+ +xc2x2xe2t2xE222222EeEcrree 40
Mối liên quan giữa nhiễm trùng mẫu nuôi cấy và đào tạo xét
nghiệm nuôi cây lao
Trang 8Bảng 3.25:
Bảng 3.26:
Bảng 3.27:
Bảng 3.28:
Vil
Mối liên quan giữa nhiễm trùng mẫu nuôi cây và chứng nhận Ngang ngang gian Ho 05000150 00030//G000001020040580559303/402060434101340080 0380 42
Mối liên quan giữa nhiễm trùng mẫu nuôi cấy và tình trạng hoạt
động của HÀ AT ca eanaoonoeoareiDirg66xepVCGEGVBSEENS124194485098 43
Mối liên quan giữa tỷ lệ Soi (+) cấy (-) và tông số mẫu nuôi
a 44 Mối liên quan giữa tỷ lệ Soi (+) cấy (-) và thời gian đào tạo xét nghiệm nuôi cây ÌaO -c c c1 132221332 1 v1 v1 n9 1 1v ven 45
Thang Long University Library
Trang 9Biểu đồ 3.1:
Biểu đồ 3.2:
Biểu đồ 3.3:
Biểu đồ 3.4:
Biểu đồ 3.5:
Biêu đồ 3.6:
Biểu đồ 3.7:
Biểu đồ 3.8:
Vill
DANH MUC BIEU DO
Bộ phận theo quy định của một khoa vi sinh .- 27
Chứng nhận ATSH theo PXN muôi cấy tuyến tinh 28
Trình độ của cán bộ thực hiện XN lao -. -5<- 29
Chứng chỉ hành nghề của cán bộ thực hiện XN lao 30
Tình trạng hoạt động của tủ ATSH -. cce 31 Tình trạng hoạt động của tủ ATSH .cc<«+2 32 Loại máy nuôi cấy lao Bactec MGIT -. - 34 Tinh trạng hoạt động của máy GeneXXpert - 35
Trang 10DAT VAN DE
Bệnh lao là một vấn đề sức khỏe toàn cầu vì tính chất lây nhiễm cao và
sự gia tăng gần đây của bệnh lao đa kháng thuốc và siêu kháng thuốc [7]
Bệnh lao là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ chín trên thê giới và là nguyên
nhân gây tử vong hàng đầu do tác nhân truyền nhiễm đơn lẻ, đứng trên
HIV/AIDS Theo tô chức Y tế Thế giới ước tính năm 2016 trên toàn cầu có
khoảng 10,4 triệu người mắc lao, 1,7 triéu người chết do lao Đặc biệt nguy
hiểm là vẫn đề lao kháng thuốc ước tính năm 2016 khoảng có 600 000 trường
hợp moi khang voi rifampicin va trong do co 490.000 truong hop lao da
khang [39], [41]
Việt Nam là nước có gánh nặng bệnh lao cao, đứng thứ IŠ trong 30
quốc gia có số người mắc lao cao nhất trên toàn cầu và đứng thứ 15 trong 30
quốc gia có gánh nặng bệnh lao kháng đa thuốc cao nhất trên thế giới [1],
[25], [42] Theo báo cáo của Chương trình Chống lao Quốc gia năm 2016 trên
cả nước phát hiện được 105.839 bệnh nhân lao các thể và 2.693 bệnh nhân lao
kháng thuốc [1]
Công tác chống lao ở nước ta đã và đang được Chính phủ quan tâm và
xác định là một trong các chương trình mục tiêu quốc gia phòng chống các
bệnh dịch nguy hiểm từ năm 1994 đến 2015 [3], [4] Năm 2016, Chính phủ
phê duyệt chủ trương đầu tư cho các chương trình mục tiêu giai đoạn 2016 —
2020, trong đó có phòng chống lao [4] Chương trình chống lao quốc gla co
một hệ thống bao phủ toàn quốc từ tuyến trung ương đến tuyến cơ sở Bệnh
nhân lao được phát hiện và quản lý ngay từ tuyến xã, phường Hệ thống
phòng xét nghiệm lao là một bộ phận quan trọng của Chương trình Chống lao
Quốc gia và đóng vai trò chính trong việc chân đoán, quản lí điều trị bệnh
nhân lao [1S]
Hiện nay, vấn đề chất lượng các xét nghiệm nói chung và chất lượng
xét nghiệm lao nói riêng đang được các tô chức, đơn vị trong và ngoài nước
quan tâm Chất lượng xét nghiệm lao gắn liền với nâng cao khả năng phát
Thang Long University Library
Trang 11| t9
THANG LONG
UNIVERSITY A
‘én chinh xac bệnh nhân lao, chat luong diéu tri va ngan chan su lay lan cua bệnh lao cho cộng đồng, đặc biệt chất lượng xét nghiệm nuôi cay lao Xét
nghiệm nuôi cấy lao ngoài việc sử dụng nhằm phát hiện bệnh nhân lao, còn là
một trong xét nghiệm quan trọng trong theo dõi điều trị bệnh nhân lao kháng thuốc Xét nghiệm nuôi cấy là kết quả quan trọng khăng định chân đoán lao
và đánh giá sự đáp ứng của thuốc chồng lao cho bệnh nhân lao mắc đa kháng
thuốc Với một bệnh nhân lao đa kháng điều trị phác đồ 20 tháng cần phải có
11 lần làm xét nghiệm nuôi cấy theo đõi vào các tháng thứ 0; 1; 2; 3; 4; Š; 6; 9; 12; 15 và 18 [6], [7]
Nhằm đánh giá thực trạng của các phòng xét nghiệm vi sinh lao tuyến tỉnh và tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến chất lượng xét nghiệm nuôi cấy lao, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng các phòng xét nghiệm vi sinh lao tuyến tỉnh năm 2016 và một số yếu tô liên quan đến chất lượng xét nghiệm nuôi cấy lao” với hai mục tiêu cụ thê sau:
1 Mô tả thực trạng các phòng xét nghiệm vi sinh lao thuộc don vị phòng chống lao tuyến tỉnh năm 2016
2 Xác định một số yếu tô liên quan đến chất lượng xét nghiệm xét nuôi cay lao