TÀI LIỆU GIẢNG DẠY NÂNG CAO NHẬN THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG LỚP 5

Ô nhiễm tiếng ồn Tiếng ồn của các phương tiện giao thông vận tải, các công trình xây dựng, các cơ sở sản xuất trong các đô thị rất có hại đến sức khỏe của người dân, ảnh hưởng đến các b

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG NAI

SỞ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

-**** -

TÀI LIỆU GIẢNG DẠY NÂNG CAO NHẬN THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

LỚP 5



Đồng Nai, 2012

MỤC LỤC

BÀI 1: MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ 1

MỤC ĐÍCH 1

HOẠT ĐỘNG 1

1 KHÁI NIỆM 1

2 CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TẠI KHU VỰC ĐÔ THỊ 1

3 CÁC BIỆN PHÁP KHẮC KHỤC 2

BÀI 2: MÔI TRƯỜNG CÔNG NGHIỆP 3

MỤC ĐÍCH 3

HOẠT ĐỘNG 3

1 KHÁI NIỆM 3

2 CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 3

3 CÁC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC 4

BÀI 3: MÔI TRƯỜNG NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN 6

MỤC ĐÍCH 6

HOẠT ĐỘNG 6

1 KHÁI NIỆM 6

2 CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN 6

3 CÁC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC 7

BÀI 4: HOẠT ĐỘNG 8

MỤC ĐÍCH 8

HOẠT ĐỘNG 8

TRÒ CHƠI THAM KHẢO 8

BÀI 5: GIỚI THIỆU VƯỜN QUỐC GIA CÁT TIÊN 9

MỤC ĐÍCH 9

GIỚI THIỆU 9

HOẠT ĐỘNG 10

BÀI 6: LŨ LỤT 12

MƯA 12

2 Đặc trưng 12

3 Công dụng 12

4 Phân loại 12

5 Phòng tránh 12

LŨ LỤT 13

1 Định nghĩa 13

2 Nguyên nhân gây lụt 13

3 Ảnh hưởng của lũ lụt 13

4 Cách phòng tránh khi có lũ 14

5 Cách phòng tránh sau lũ 14

BÀI 7: HẠN HÁN 16

MỤC ĐÍCH 16

GIỚI THIỆU 16

HOẠT ĐỘNG 16

1.Hạn hán là gì? 18

2 Những nguyên nhân nào gây ra hạn hán? 18

3.Ảnh hưởng của hạn hán 19

BÀI 8: CHÁY RỪNG 20

MỤC ĐÍCH 20

GIỚI THIỆU 20

HOẠT ĐỘNG 20

1 Cháy rừng là gì? 20

2 Nguyên nhân gây cháy rừng 20

3 Tác hại của cháy rừng 22

4 Phòng cháy rừng 23

BÀI 9: ĐỘNG ĐẤT – SÓNG THẦN 24

SÓNG THẦN 24

1 Định nghĩa 24

2 Nguyên nhân 24

3 Các đặc điểm của sóng thần 24

4 Dấu hiệu nhận biết có sóng thần 25

5 Cảnh báo và ngăn chặn 25

ĐỘNG ĐẤT 26

1 Định nghĩa 26

2 Đặc điểm 26

3.Nguyên nhân 27

4.Nên làm gì khi có động đất 27

BÀI 10: ÔN TẬP 30

MỤC ĐÍCH 30

HOẠT ĐỘNG 30

MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ

MỤC ĐÍCH

- Đưa ra cho các em những vấn đề về môi trường ở khu vực đô thị

- Hướng dẫn các em biết những cách cơ bản để giải quyết những vấn đề ô nhiễm môi trường ở đô thị

HOẠT ĐỘNG

1 KHÁI NIỆM

Khu đô thị là khu vực có mật độ gia tăng các công trình kiến trúc do con người xây dựng so với các khu vực xung quanh nó Các đô thị có thể là thành phố, thị xã, trung tâm dân cư đông đúc nhưng không mở rộng đến các khu định cư nông thôn như làng, xã,

ấp

2 CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TẠI KHU VỰC ĐÔ THỊ

2.1 Ô nhiễm môi trường nước

Nhiều năm trở lại đây, tình trạng hủy hoại dòng sông đã xảy ra ngày càng nghiêm trọng do các hành động lấn chiếm, sang lấp, xả rác một cách tùy tiện tại các đô thị Bên cạnh, hàng ngàn hộ dân tại các đô thị sống bên cạnh kênh rạch thải một lượng lớn rác thải xuống lòng sông làm ô nhiễm môi trường nước

Theo các cuộc khảo sát gần đâyiện nay với dân số trên 600 ngàn người, mỗi ngày TP.Biên Hòa thải ra 400 tấn rác thải sinh hoạt Ở Đồng bằng Sông Cửu Long, hệ thống sông rạch cũng bị ô nhiễm nghiêm trọng do chất thải của nhà máy, khu công nghiệp trong khu công nghiệp trong khu vực

2.2 Ô nhiễm môi trường không khí

Không khí ven các dòng sông - rạch - kênh hiện nay đang bị ô nhiễm nghiêm trọng Bên cạnh, không khí ven đường cũng trở nên trầm trọng do chịu tác động bởi bụi

và khí thải độc hại được thải ra từ các phương tiện giao thông, các công trình xây dựng, các công trình sản xuất - dịch vụ

BÀI 1

Theo thống kê của tổ chức Y tế thế giới (WHO), hàng năm trên thế giới có khoảng

2 triệu trẻ em bị tử vong do nhiễm khuẩn hô hấp cấp, 60% trường hợp có liên quan đến ô nhiễm không khí

2.3 Ô nhiễm do phát sinh chất thải rắn

Phát sinh chất thải rắn ở đô thị chủ yếu là chất thải rắn sinh hoạt chiếm khoảng 70% lượng chất thải rắn phát sinh, tiếp theo là chất thải rắn xây dựng, chất thải rắn công nghiệp, chất thải rắn y tế, Tại một số đô thị, vấn đề thu gom rác chưa triệt để chính là nguyên nhân gây ra ô nhiễm môi trường Hầu hết người dân có thói quen sử dụng bao nilon, chưa có thói quen tái chế, tái sử dụng cũng chính là nguyên nhân gây ra tình trạng

60-ô nhiễm m60-ôi trường

2.4 Ô nhiễm tiếng ồn

Tiếng ồn của các phương tiện giao thông vận tải, các công trình xây dựng, các cơ

sở sản xuất trong các đô thị rất có hại đến sức khỏe của người dân, ảnh hưởng đến các bệnh viện, trường học

3 CÁC BIỆN PHÁP KHẮC KHỤC

Phát triển công tác giáo dục nâng cao nhận thức môi trường bằng những hình thức thích hợp Mục tiêu của giải pháp này là tuyên truyền giáo dục, xây dựng thói quen, nếp sống thân thiện với môi trường làm cơ sở cho việc vận động sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động bảo vệ môi trường Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định cho việc thực hiện có hiệu qủa công tác bảo vệ môi trường Các nội dung cơ bản của giải pháp này là:

- Lồng ghép chương trình giáo dục về bảo vệ môi trường vào cấp mẫu giáo và tạo điều kiện triển khai trong các bậc học khác theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Huy động sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường Sự tham gia của cộng đồng giữ vai trò quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường đô thị

- Xây dựng các phong trào quần chúng về bảo vệ môi trường như phong trào

“Tuần lễ nước sạch và vệ sinh môi trường”; “Chiến dịch làm sạch thế giới”, Ngày Đất ngập nước, Ngày đa dạng sinh học, Ngày Môi trường thế giới, chương trình giờ trái đất…

MÔI TRƯỜNG CÔNG NGHIỆP

MỤC ĐÍCH

- Giới thiệu cho học sinh biết khái niệm môi trường khu công nghiệp

- Giúp học sinh có những hiểu biết khái quát về các vấn đề môi trường tại khu công nghiệp

- Giúp các em có những định hướng cơ bản về biện pháp bảo vệ môi trường trong khu công nghiệp

HOẠT ĐỘNG

1 KHÁI NIỆM

Khu công nghiệp là khu vực dành cho phát triển công nghiệp theo một quy hoạch

cụ thể nào đó nhằm đảm bảo được sự hài hòa và cân bằng tương đối giữa các mục tiêu kinh tế - xã hội - môi trường Khu công nghiệp thường được Chính phủ cấp phép đầu tư với hệ thống hạ tầng kỹ thuật và pháp lý riêng Những khu công nghiệp có quy mô nhỏ thường được gọi là cụm công nghiệp

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Đồng Nai có 31 khu công nghiệp

Ví dụ: Khu công nghiệp Amata, Khu công nghiệp Biên Hòa II, Khu công nghiệp Nhơn Trạch…

2 CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP

Thời gian qua, công tác bảo vệ môi trường các khu công nghiệp tuy đã được cải thiện nhưng trên thực tế, chưa đáp ứng được những tiêu chuẩn môi trường theo quy định Khu công nghiệp là nơi tập trung các cơ sở công nghiệp thuộc nhiều ngành nghề, lĩnh vực khác nhau, cũng là nơi thải ra môi trường các loại chất thải rắn, lỏng, khí và chất thải nguy hại (gọi chung là chất thải), gây tác động xấu đến môi trường

a Nước thải

Ô nhiễm về nước thải công nghiệp trong các khu công nghiệp ngày càng trở nên nghiêm trọng Hầu hết các nhà máy trong khu công nghiệp đều có hệ thống xử lý nước thải riêng của mình, tuy nhiên tại một số khu công nghiệp, nước thải sau khi xử lý cục bộ đều thải trực tiếp ra sông, gây ô nhiễm nghiêm trọng môi trường nước, đất và ảnh hưởng tới dân cư xung quanh, nhất là ở những khu công nghiệp tập trung các ngành công nghiệp

BÀI 2

như dệt may, thuộc da, hoá chất… thì lượng nước thải đổ ra môi trường rất lớn và có tính độc hại cao

b Ô nhiễm không khí

Ngoài ra, tại các khu công nghiệp còn một loại ô nhiễm khó kiểm soát, đó là ô nhiễm không khí, bụi và tiếng ồn Hiện nay, hệ thống lọc khí, bụi và hạn chế tiếng ồn từ các nhà máy trong các khu công nghiệp, đặc biệt là các cơ sở trong nước rất sơ sài và mang tính hình thức Khí thải do các cơ sở sản xuất thải ra chứa nhiều chất độc hại đều được xả trực tiếp vào môi trường

Từ thực trạng môi trường trong khu công nghiệp, có thể nhận thấy, tác động tổng hợp của các loại chất thải đến môi trường là rất lớn và ngày càng nghiêm trọng Các loại chất thải này không chỉ ảnh hưởng tới môi trường sản xuất và hoạt động sản xuất - kinh doanh của các doanh nghiệp trong khu công nghiệp mà còn ảnh hưởng tới môi trường và đời sống nhân dân các khu vực xung quanh khu công nghiệp

3 CÁC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC

-Thực hiện nghiêm các chính sách, pháp luật về quản lý môi trường

- Thành lập hệ thống quản lý, kiểm soát, giảm thiểu các nguy cơ gây ô nhiễm môi trường

- Các ngành nghề trong khu công nghiệp có thể linh hoạt kết hợp với nhau tạo thành khu công nghiệp sinh thái, tận dụng những chất thải đầu ra chi những ngành công nghiệp khác vừa hạn chế tiêu thụ nguyên liệu thô sơ vừa bảo vệ môi trường

Ví dụ:

- Bố trí cán bộ chuyên trách chăm lo bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp, trong từng doanh nghiệp khu công nghiệp Có một hệ thống quản lý theo ngành dọc thống nhất để có thể quản lý chặt chẽ hơn công tác bảo vệ môi trường ở từng cơ sở, trong và ngoài khu công nghiệp

Ngoài ra, về lâu dài, cần thực hiện những biện pháp như sau:

- Tăng cường cải tiến công nghệ, thực hiện các qui trình sản xuất ít tiêu hao năng lượng

- Thiết kế công thức sản xuất với ít nguyên liệu thô sản xuất hoặc thay thế sản phẩm ít độc hại

- Thiết kế lại trang thiết bị làm giảm thiểu đến mức tối đa từng thiết bị

- Cải tiến lại qui trình sản xuất; quay vòng các nguồn lực

MÔI TRƯỜNG NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN

2 CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN

2.1 Ảnh hưởng của hóa chất nông nghiệp

Tình trạng ô nhiễm môi trường hiện nay là do việc lạm dụng và sử dụng không hợp lý các loại hóa chất trong sản xuất nông nghiệp

Hằng năm nước ta sử dụng trung bình 15.000-25.000 tấn thuốc bảo vệ thực vật Bình quân 1 ha gieo trồng sử dụng đến 0,4-0,5 kg thuốc bảo vệ thực vật Sử dụng không hợp lý, không tuân thủ theo đúng những quy định nghiêm ngặt về quy trình sử dụng nên thuốc bảo vệ thực vật gây nhiều tác hại cho chình người sử dụng thuốc và người tiêu dùng nông sản và thực phẩm có chứa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời ảnh hưởng đến môi trường sống

Tại khu vực nông thôn, hầu hết nước thải được xả thẳng ra các ao, mương, kênh rạch mà không qua khâu xử lý nào Lượng nước thải này tồn đọng trong thời gian dài gây

ô nhiễm môi trường nước và ngấm xuống lòng đất gây ô nhiễm môi trường đất và suy giảm chất lượng nước ngầm

2.2 Ảnh hưởng của chất thải chăn nuôi

Hàng năm, đàn vật nuôi của nước ta thải ra 80 triệu tấn chất thải rắn, vài chục tỷ khối chất thải lỏng và hàng trăm triệu tấn khí thải Hiện nay, chất thải từ hoạt động chăn nuôi phần lớn vẫn chưa được xử lý Chất thải trong chăn nuôi được phân ra thành 3 loại: chất thải rắn, lỏng và khí

BÀI 3

Chất thải trong chăn nuôi ngày càng gây ô nhiễm môi trường Các chất thải chăn nuôi không những gây ra mùi khó chịu ảnh hưởng đến chất lượng môi trường không khí

mà còn ngấm vào đất gây ô nhiễm môi trường đất và nước, từ đó ảnh hưởng đến con người

Ngoài ra, việc xử lý xác vật nuôi chết do bị dịch bệnh vẫn chưa được người dân xử

lý một cách đúng cách Một số nơi không chôn lấp xác động vật chết mà đem thả trôi sông, suối làm ô nhiễm môi trường nước

2.3 Ảnh hưởng do chất thải sinh hoạt

Hiện nay, phát thải chất thải sinh hoạt tại khu vực nông thôn cũng là một vấn đề đáng báo động Cuộc sống của người dân nông thôn ngày càng được cải thiện thì khối lượng rác thải sinh hoạt ngày càng tăng Chất thải sinh hoạt tại khu vực nông thôn có thành phần chủ yếu như: bao nilon, vỏ chai lọ, các đồ dùng sinh hoạt có chứa nhiều chất độc do người dân thải ra như pin, bình ắc quy, bóng đèn, Trong khi đó, ý thức về vệ sinh công cộng của hầu hết người dân khu vực nông thôn chưa thật sự tốt Cơ sở hạ tầng kém, dịch vụ vệ sinh môi trường thu gom và xử lý chất thải rắn chưa phát triển nên khả năng xử lý ô nhiễm môi trường rất hạn chế

3 CÁC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC

Để giải quyết các vấn đề môi trường tại khu vực nông thôn, cần thực hiện những biện pháp sau:

- Quy hoạch mặt bằng chung và cơ sở hạ tầng, trong đó ưu tiên cho việc xây dựng

cơ sở hạ tầng cho việc thu gom và xử lý rác thải và hệ thống cấp nước sạch cho người dân nông thôn

- Tuyên truyền, phổ biến kiến thức về bảo vệ môi trường trong khiển khai mô hình nông thôn mới, cung cấp dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt thuận tiện cho người dân

- Áp dụng các mô hình, công nghệ tiên tiến trong sản xuất nông nghiệp để đạt năng suất cao và bảo vệ môi trường

- Hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học, thay vào đó, ưu tiên

sử dụng các loại phân bón vi sinh thân thiện với môi trường

HOẠT ĐỘNG

MỤC ĐÍCH

- Giúp học sinh áp dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn

- Nâng cao nhận thức và ý thức của học sinh trong hành động bảo vệ môi

trường

HOẠT ĐỘNG

- Giáo viên tổ chức buổi ôn lại những kiến thức đã được học trong bài 1, 2, 3 thông qua hình thức thi đố vui cho các em học sinh xem các em nắm được những kiến thức gì và tiếp thu bài học như thế nào

- Giáo viên cập nhật kiến thức qua báo, đài, internet để phổ biến cho các em về tình trạng, vấn đề môi trường hiện nay ở địa phương, Việt Nam và trên thế giới

- Giáo viên dựa vào tài liệu hoạt động ngoại khóa tổ chức các hoạt động, trò chơi để giúp các em hiểu sâu hơn kiến thức đã học và áp dụng trong đời sống hằng ngày

TRÒ CHƠI THAM KHẢO

1 Giáo viên tổ chức cho các em thể hiện khả năng hiểu biết của mình bằng cách cho các em trình bày những vấn đề gây ô nhiễm tại địa phương mà các em biết

2 Giáo viên có thể kết hợp với địa phương tổ chức cho các em có những chuyến tham quan thực tế ở các cơ sở sản xuất tại địa phương

BÀI 4

GIỚI THIỆU VƯỜN QUỐC GIA CÁT TIÊN

MỤC ĐÍCH

- Giúp các em hiểu về vườn Quốc Gia Cát Tiên

- Giúp nâng cao nhận thức của các em về vai trò của rừng

Vườn Quốc gia Cát Tiên nằm trên địa bàn ba huyện

- Tân Phú, Vĩnh Cửu (Đồng Nai)

- Cát Tiên, Bảo Lộc (Lâm Đồng)

- Bù Đăng (Bình Phước),

Cách Thành phố Hồ Chí Minh 150 km về phía bắc

Vườn Quốc Gia Cát Tiên là nơi có một trong hai khu vực đất ngâp nước Ramsar duy nhất của Việt Nam (Bàu Sấu), là một trong 8 khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận của Việt Nam

Năm 1978, Vườn quốc gia này được bảo tồn và được chia thành 2 khu vực: Nam Cát Tiên và Tây Cát Tiên Khu vực Cát Lộc phía bắc Cát Tiên cũng được bảo tồn do ở đây có loài tê giác Java sinh sống Chính nhờ loài tê giác này đã làm khu bảo tồn này được cộng đồng thế giới quan tâm Tuy nhiên, ngày 25 tháng 10 năm 2011, Quỹ quốc tế Bảo vệ thiên nhiên và Quỹ Bảo tồn Tê giác Quốc tế công bố loài tê giác Java đã chính thức tuyệt chủng tại Việt Nam Một cuốn hút khác của rừng Cát Tiên là sự tồn tại của đàn bò tót khổng lồ nặng trên hàng tạ, với số lượng khoảng 70-80 con, hiện cũng đang có nguy cơ tuyệt chủng cao do bị săn bắn trộm và mất chỗ ở vì rừng bị chặt phá Năm 1998, ba khu này được sáp nhập thành vườn quốc gia Thử nghiệm đa dạng sinh học gần đây nhất (2004) là việc thả 38 con cá sấu gốc Thái Lan vào hồ Bầu Sấu ở giữa rừng Phát hiện khảo cổ trong khu vực giữa rừng này đang đặt ra dấu hỏi có một nền văn minh cổ đã tồn tại ở đây

BÀI 5

Trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, khu vực này bị chất độc da cam của quân đội Hoa

Kỳ hủy hoại nặng nề Những khu vực bị rải chất độc da cam ngày nay chỉ có các loại tre,

cỏ mọc, không có các loại cây lớn, cụ thể cho thấy số lượng thú rừng trước và sau chiến tranh giảm đáng kể.Ngoài ra, các dân tộc sinh sống quanh rừng đã đốt, phá rừng để làm nương rẫy gây ảnh hưởng không nhỏ đến rừng

Khoảng 50% diện tích của Cát Tiên là rừng cây xanh, 40% là rừng tre, 10% là nông trại Động vật đặc trưng có: tê giác Java một sừng, voi châu Á, bò tót, gấu chó, gấu ngựa, trâu rừng, hổ, báo hoa mai, báo gấm, nai Các loài chim của Cát Tiên cũng phong phú đa dạng: đại bàng đen, vịt trời cánh trắng, chim mỏ sừng lớn Cát Tiên là nơi cư ngụ của 40 loài nằm trong Sách đỏ thế giới, trong đó đặc biệt là loài tê giác do cư dân địa phương và người Trung Hoa tin rằng khả năng chữa bệnh của sừng tê giác như thần dược và được mua bán với giá cao trên thị trường (khoảng trên dưới 20.000 USD/sừng)

Ngoài lượng động vật phong phú, Cát Tiên còn là địa bàn của 62 loại lan

Cát Tiên cũng được UNESCO công nhận là "Khu dự trữ sinh quyển thế giới" Ngày 4 tháng 8 năm 2005, Ban Thư ký Công ước Ramsar công nhận Hệ đất ngập nước Bàu Sấu

là Khu Ramsar thứ 1.499 của thế giới và thứ 2 của Việt Nam với tổng diện tích là 13.759

ha (trong đó có 5.360 ha đất ngập nước theo mùa, 151ha đất ngập nước quanh năm)

HOẠT ĐỘNG

1 Giáo viên giải thích sơ lược cho các em học sinh biết thề nào là Vườn Quốc gia

Vườn Quốc gia là một khu vực đất hay biển được bảo tồn bằng các quy định pháp luật của chính quyền sở tại VQG được bảo vệ nghiêm ngặt khỏi sự khai thác, can thiệp bởi con người Vườn Quốc gia thường được thành lập ở những khu vực có địa mạo độc đáo

có giá trị khoa học hoặc những khu vực có hệ sinh thái phong phú, có nhiều loài động, thực vật có nguy cơ tuyệt chủng cao cần được bảo vệ nghiêm ngặt

2 Giáo viên dùng bản đồ để cung cấp cho các em học sinh các thông tin sau về Vườn Quốc gia Cát Tiên:

a Vị trí:

Cho các em biết tên các xã, huyện mà Vườn Quốc gia chiếm đóng hoặc tên các xã huyện tiếp giáp với Vườn Quốc gia (Nhấn mạnh đến các xã thuộc địa bàn tỉnh Đồng Nai)

b Giới thiệu các đặc điểm chính về địa hình của Vườn

Nhiều kiểu địa hình xen kẽ các bàu (Chỗ sâu trũng như ao vũng, thường ở ngoài đồng), đầm (Khoảng trũng to và sâu ở giữa đồng để giữ nước Trong đầm gì đẹp bằng sen), các

hệ suối, cộng với hơn 90km chiều dài sông Đồng Nai đã tạo nên những cảnh quan đặc trưng với những ghềnh thác, các khu đất ngập nước và bán ngập nước

Phần nằm trên địa bàn Cát Tiên và Bảo Lộc thường được gọi là khu vực Cát Lộc Khu vực này dành để bảo tồn loài tê giác Phần trên địa bàn Tân Phú và Vĩnh Cửu thường được gọi là khu vực Nam Cát Tiên Khu vực này có khoảng chục vùng đất ngập nước như Bàu Sấu (rộng 5-7 hecta thuộc huyện Tân Phú), Bàu Chim (50-100 hecta), Bàu Cá, Bàu Đắc Lớ, Trảng Cò, Bàu Sấu còn là tên gọi chung cho toàn bộ các vùng đất ngập nước rộng khoảng 137,60 km² (trong đó 1,5 km² ngập nước thường xuyên, 53,6 km² ngập nước theo mùa, và phần còn lại có độ cao tuyệt đối không quá 125 m) ở Nam Cát Tiên Phần trên địa bàn Bù Đăng thường được gọi là Tây Cát Tiên

c Môi trường – thời tiết – khí hậu:

Vườn Quốc gia Cát Tiên nằm trên chính đỉnh tam giác của vùng phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam gồm TP Hồ Chí Minh, Bà Rịa – Vũng Tàu, Đồng Nai – Bình Dương – Bình Phước Do đó, nó có tác dụng như lá phổi, đóng vai trò to lớn trong việc cải thiện môi trường, phòng hộ đầu nguồn cho thuỷ điện Trị An, điều tiết nguồn nước, cung cấp dưỡng khí, hấp thụ bức xạ mặt trời, thanh lọc ô nhiễm

d Thực vật

Vườn Quốc gia Cát Tiên nằm giữa 2 vùng sinh học địa lý từ vùng cao nguyên Trường Sơn xuống vùng đồng bằng Nam Bộ, do vậy hội tụ được các luồng hệ thực vật phong phú, đa dạng Đặc trưng là các kiểu rừng lá rộng thường xanh mưa ẩm nhiệt đới với thành phần các loài cây gỗ, chủ yếu thuộc các họ sao dầu (Dipterocarpaceae) và họ đậu

(Fabaceae), đại diện cho các kiểu rừng, thảm thực vật, thành phần các loài thực vật miền Đông Nam Bộ

e Động vật

VQG Cát Tiên có hệ động vật đa dạng và phong phú về thành phần loài, các loài quý hiếm có ý nghĩa bảo tồn nguồn gen trên toàn thế giới Khu hệ động vật của VQG Cát Tiên có những nét đặc trưng của khu hệ động vật vùng bình nguyên Đông Trường Sơn, có quan hệ chặt chẽ với Tây Nguyên

Các loại mưa:Mưa phùn, mưa rào, mưa đá

Các dạng khác: tuyết, mưa tuyết và sương

2 Đặc trưng

Mưa đóng một vai trò quan trọng trong chu trình tuần hoàn nước trong đó nước từ các đại dương (và các khu vực khác có chứa nước) bay hơi, ngưng tụ lại thành các đám mây trong tầng đối lưu của khí quyển do gặp lạnh, khi các đám mây đủ nặng, nước sẽ bị rơi trở lại Trái Đất, tạo thành mưa, sau đó nước có thể ngấm xuống đất hay theo các con sông chảy ra biển để lại tiếp tục lặp lại chu trình vận chuyển

Lượng mưa tại một khu vực nào đó được đo bằng các máy đo lượng mưa đặt tại một số điểm ngẫu nhiên, xa khu vực có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của phép đo Nó

là độ cao lượng nước thu được sau cơn mưa trên một bề mặt phẳng, không bị nhà cửa hay cây cối bao phủ hay che lấp và có thể được tính bằng mm (milimét)

3 Công dụng

Nước mưa có thể được sử dụng như nước uống

Nước mưa cũng là nguồn cung cấp nước cho các loại cây trồng

Mưa mang lại nước, nguồn sống cho tất cả các sinh vật trên Trái Đất Ở những vùng có nhiệt độ cao mưa làm giảm nhiệt Mưa là một mắt xích quan trọng trong chu kỳ tuần hoàn của nước Con người lợi dụng điều này để khai thác năng lượng Mặt Trời gián tiếp

từ nước bằng các nhà máy thủy điện

4 Phân loại

Trung tâm khí tượng thủy văn Việt Nam phân loại mưa theo mức độ lượng mưa

 Mưa vừa: Lượng mưa đo được từ 16 - 50 mm/24h

 Mưa to: Lượng mưa đo được từ 51 - 100 mm/24h

 Mưa rất to: Lượng mưa đo được > 100 mm/24h

5 Phòng tránh

BÀI 6

Ở những vùng nhiệt đới, trong mùa mưa hay xảy ra các cơn dông Trong những trường hợp như vậy, để phòng tránh nguy hiểm do sét đánh, không nên trú ẩn dưới các gốc cây to cô độc ngoài khoảng trống

Người ta đã chế tạo ra một số đồ và thiết bị, công cụ để có thể đi lại và làm việc dưới trời mưa như ô (dù) hay áo mưa, cũng như để thoát nước mưa như: máng nước, ống hay hệ thống cống rãnh thoát nước

Khi mưa quá nhiều trong một khoảng thời gian ngắn sẽ sinh ra hiện tượng ứ đọng cục bộ do nước không kịp thoát hay ngấm xuống đất Nếu tình trạng này kéo dài nhiều ngày có thể sinh ra ngập lụt, gây ra nhiều tổn thất Ngược lại của tình trạng ứ đọng cục bộ

là sự nước thoát nhanh theo các con sông, suối nhỏ ở những nới có độ chênh lệnh về độ cao mà không có những thứ giữ nước lại như rừng, hồ hay đập ngăn nước thường được biết là tình trạng lũ cuốn, lũ ống Tình trạng này mang lại nhiều thiệt hại cho môi trường

LŨ LỤT

1 Định nghĩa

Lụt là hiện tượng nước trong sông, hồ tràn ngập một vùng đất Lụt có thể dùng để chỉ

ngập do thủy triều, nước biển dâng do bão Lụt có thể xuất hiện khi nước trong sông, hồ

tràn qua đê hoặc gây vỡ đê làm cho nước tràn vào các vùng đất được đê bảo vệ

Lụt có thể xảy ra khi mực nước sông dâng cao do lũ lớn làm tràn ngập và phá hủy các công trình, nhà cửa dọc theo sông

2 Nguyên nhân gây lụt

 Nguyên nhân khác

Lụt xảy ra do nước tích lại trên một bề mặt không có khả năng thấm nước Ví dụ: mưa sẽ làm ẩm mặt đất nhưng mưa kéo dài làm giảm và làm mất khả năng thấm nước của đất nên nước sẽ đọng lại trên mặt đất Nếu mưa kéo dài lượng nước sẽ tăng trong khi nước mất đi do bay hơi không đáng kể sẽ dần dần gây ra lụt Hoặc có thể xảy ra lụt do nhiều cơn bão tràn qua

3 Ảnh hưởng của lũ lụt