TÀI LIỆU TƯ VẤN VỀ CÁC PHƯƠNG TIỆN TRÁNH THAI

Uống bổ sung viên thuốc bị quên ngay khi nhớ ra  Một số tác dụng phụ có thể gặp nhưng thường không nguy hại  Có thể có thai trở lại dễ dàng ngay sau khi dừng thuốc  Có thể nhận vỉ t

TỔNG CỤC DÂN SỐ - KHHGĐ

TÀI LIỆU

TƯ VẤN VỀ CÁC PHƯƠNG TIỆN TRÁNH THAI

HÀ NỘI, THÁNG 12/2017

1

LỜI NÓI ĐẦU

Trong vài thập kỷ vừa qua chương trình kế hoạch hóa gia đình của Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng Đa dạng hóa phương tiện tránh thai, mở rộng mạng lưới cung cấp phương tiện và dịch vụ tránh thai đã đưa tỷ lệ sử dụng tránh thai của các cặp vợ chồng lên mức trên 75% với khoảng 13 triệu người sử dụng các biện pháp tránh thai khác nhau Bên cạnh

số người đang sử dụng tránh thai cần được tư vấn về sử dụng, hàng năm, có trên một triệu trẻ em gái, trai bước vào độ tuổi trưởng thành về giới tính Họ

là những người cần được tư vấn và hướng dẫn để có hiểu biết về sử dụng tránh thai

Định hướng nền kinh tế thị trường cùng với sự phát triển của khoa học

- kỹ thuật, các phương tiện tránh thai ngày càng đa dạng về mẫu mã, chủng loại Hầu hết các phương tiện tránh thai thông dụng đều đã có ở Việt Nam Ngoài các sản phẩm được cung cấp trong chương trình Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, thị trường đã xuất hiện một số loại phương tiện tránh thai mới

mà các tài liệu đã biên soạn trước đây ít hoặc chưa đề cập tới Bên cạnh đó, các nghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới cũng thường xuyên bổ sung cập nhật một số nội dung mới về điều kiện và cách thức sử dụng các biện pháp tránh thai, phương tiện tránh thai Những kiến thức này cũng cần được phổ biến tới người cung cấp và người sử dụng

Nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng cơ bản về tư vấn, hướng dẫn người dân sử dụng các phương tiện tránh thai cho cán bộ chuyên trách và cộng tác viên Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, Bộ Y tế biên soạn cuốn tài liệu “Tư vấn về các phương tiện tránh thai” Với mục tiêu nâng cao kiến thức cho cán bộ, nhân viên hoạt động tại cộng đồng, hy vọng cuốn tài liệu này sẽ góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng tính tiếp cận của người dân với các dịch

vụ kế hoạch hóa gia đình Nhằm hoàn thiện hơn nữa cuốn tài liệu này, Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình và nhóm tác giả mong nhận được các ý kiến đóng góp của quý độc giả

TỔNG CỤC DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH

2

MỤC LỤC

Phần thứ nhất:HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU 6

Phần thứ hai:HƯỚNG DẪN TƯ VẤN CÁC PTTT 11

VIÊN THUỐC TRÁNH THAI KẾT HỢP 11

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 11

II Viên thuốc tránh thai kết hợp là gì? 11

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 11

IV Ai có thể/không thể sử dụng 13

V Hướng dẫn sử dụng 15

VI Hướng dẫn quản lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng thuốc 21

VII Câu hỏi thường gặp và đáp án 24

VIÊN THUỐC TRÁNH THAI CHỈ CÓ PROGESTIN……… 29

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 29

II.Viên thuốc tránh thai chỉ có progestin là gì? 29

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 30

IV Ai có thể/không thể sử dụng 31

V Hướng dẫn sử dụng 32

VI Hướng dẫn xử lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng thuốc 38

VII Câu hỏi thường gặp và đáp án 41

VIÊN THUỐC TRÁNH THAI KHẨN CẤP 45

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 45

II Viên thuốc tránh thai khẩn cấp là gì? 45

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 46

IV Ai có thể/không thể sử dụng 47

V Hướng dẫn sử dụng 48

3

VI Khi nào thì bắt đầu sử dụng biện pháp tránh thai thường xuyên sau khi

sử dụng viên tránh thai khẩn cấp 50

VII Câu hỏi thường gặp 51

THUỐC TIÊM TRÁNH THAI CHỈ CÓ PROGESTIN 55

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 55

II Thuốc tiêm tránh thai chứa Progestin là gì? 55

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 55

IV Ai có thể/không thể sử dụng 57

V Hướng dẫn sử dụng 59

VI Hướng dẫn quản lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng thuốc 62

VII Các câu hỏi thường gặp và đáp án 64

THUỐC TIÊM TRÁNH THAI HÀNG THÁNG 69

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 69

II Thuốc tiêm tránh thai hàng tháng là gì 69

III.Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 69

IV.Ai có thể/không thể sử dụng 70

V Hướng dẫn sử dụng 72

VI.Hướng dẫn quản lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng thuốc 75

VII Các câu hỏi thường gặp và đáp án 76

THUỐC CẤY TRÁNH THAI 80

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 80

II Thuốc cấy tránh thai là gì? 80

III.Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 81

IV Ai có thể/không thể sử dụng 81

V Hướng dẫn sử dụng 84

VI Hướng dẫn quản lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng 87

VII Câu hỏi thường gặp (và đáp án) 90

MIẾNG DÁN TRÁNH THAI 94

4

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 94

II Miếng dán tránh thai (MDTT) là gì? 94

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 94

IV Hướng dẫn sử dụng 95

VÒNG TRÁNH THAI ÂM ĐẠO 98

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 98

II Vòng tránh thai âm đạo là gì? 98

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 98

IV Hướng dẫn sử dụng 99

DỤNG CỤ TRÁNH THAI TRONG TỬ CUNG CHỨA ĐỒNG 102

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 102

II Dụng cụ tránh thai trong tử cung chứa đồng là gì? 102

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 102

IV Ai có thể/không thể sử dụng 103

V Hướng dẫn sử dụng 105

VI Hướng dẫn quản lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng DCTC 109

VII Câu hỏi thường gặp (và đáp áp) 114

DỤNG CỤ TRÁNH THAI TRONG TỬ CUNG 118

CHỨA NỘI TIẾT TỐ LEVONORGESTREL 118

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 118

II Dụng cụ tránh thai trong tử cung chứa Levonorgestrel là gì? 118

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 118

IV Ai có thể/không thể sử dụng 119

V Hướng dẫn sử dụng 120

BAO CAO SU NAM 124

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ 124

II Bao cao su nam là gì? 124

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 124

5

IV Ai có thể và không thể sử dụng 125

V Hướng dẫn sử dụng 126

VI Cách giải quyết một số vấn đề gặp phải 127

VII Câu hỏi thường gặp 129

BAO CAO SU NỮ 134

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ đối với người cung cấp và người sử dụng……… 134

II Bao cao su nữ là gì 134

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe 135

IV Ai có thể và không thể sử dụng 135

V Hướng dẫn sử dụng 135

VI Câu hỏi thường gặp 140

6

Phần thứ nhất HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU

Với phương châm chuyển tải các kiến thức chuyên môn thành các nội dung đơn giản, dễ sử dụng, thích hợp với các nhân viên hoạt động tại cộng đồng, tài liệu này biên soạn nhằm hỗ trợ cán bộ chuyên trách và cộng tác viên Dân số - Kế hoạch hóa gia đình trong các hoạt động tuyên truyền, vận động, tư vấn, hướng dẫn sử dụng các phương tiện tránh thai Tài liệu này cũng có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cán bộ quản lý, cán bộ chuyên môn và trong đào tạo tuyên truyền, tư vấn

Tài liệu được kết cấu gồm 12 bài tương đối độc lập với nhau nhằm hướng dẫn sử dụng 12 loại phương tiện tránh thai thông dụng hoặc đã có ở Việt Nam Với kết cấu từng bài độc lập, người sử dụng tài liệu có thể nghiên cứu và sử dụng các bài riêng lẻ phù hợp với các phương tiện tránh thai hiện đang được cung cấp tại địa phương, không nhất thiết phải dẫn chiếu hoặc sử dụng các nội dung được trình bày ở các bài khác

Nội dung các bài được biên soạn dựa trên các tài liệu sau:

1) Hướng dẫn quốc gia các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, ban hành kèm theo Quyết định số 4128/QĐ-BYT ngày 29/7/2016 của

Bộ trưởng Bộ Y tế

2) Kế hoạch hóa gia đình- Sổ tay hướng dẫn người cung cấp toàn cầu

- cập nhật năm 2011 (Family Planning - A global handbook for providers - 2011 up date, 2011) do Tổ chức Y tế Thế giới ấn hành năm 2011

3) Một số khuyến nghị thực hành đối với sử dụng tránh thai – chỉnh sửa lần 3 năm 2016 (Selected practice recommendations for contraceptive use – Thirt edition 2016) do Tổ chức Y tế Thế giới

ấn hành năm 2016

4) Tiêu chuẩn y tế đối với sử dụng tránh thai – chỉnh sửa lần thứ 5 năm 2015 (Medical eligibility criteria for contraceptive use – Fifth edition, 2015) do Tổ chức Y tế Thế giới ấn hành năm 2015

Hầu hết các bài đều trình bày 7 nội dung như dưới đây Đối với một

số phương tiện tránh thai mới hoặc chưa phổ biến ở Việt Nam, bài hướng

7

dẫn chỉ mang tính giới thiệu nên có thể lược bớt một vài nội dung không quan trọng Các nội dung chủ yếu bao gồm:

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ

II … (phương tiện tránh thai) là gì?

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe

IV Ai có thể/không thể sử dụng

V Hướng dẫn sử dụng

VI Hướng dẫn quản lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng

VII Câu hỏi thường gặp và đáp án

Bất cứ ai sử dụng tài liệu này đều cần ghi nhớ nội dung I (Thông tin quan trọng cần ghi nhớ) Nội dung I trình bày các thông tin tóm lược quan trọng nhất đối với loại phương tiện tránh thai sẽ được trình bày chi tiết trong bài

Nội dung II trình bày tóm tắt để hiểu sơ lược về phương tiện và cơ chế tác dụng, một số tên gọi khác nhau của phương tiện tránh thai, nội dung này đơn giản dễ nhớ

Nhân viên hoạt động tại cộng đồng sử dụng tài liệu này để tuyên truyền, vận động, tư vấn sử dụng các phương tiện tránh thai nhất thiết phải nắm vững các nội dung III (Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe) và IV (Ai có thể/không thể sử dụng) Các nhân viên đảm nhiệm cả việc cung cấp phương tiện tránh thai cho đối tượng cần nắm được hướng dẫn

sử dụng tại nội dung V (Hướng dẫn sử dụng) đối với các loại phương tiện tránh thai mà mình tham gia cung cấp

Nội dung VI (hướng dẫn quản lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng) trình bày các nội dung chuyên môn sâu, thích hợp cho cán bộ y tế xử trí đối với các khó khăn gặp phải cũng như các tác dụng phụ của mỗi loại phương tiện tránh thai Chuyên trách dân số, cộng tác viên dân số cũng có thể sử dụng nội dung này để tra cứu và hướng dẫn người sử dụng khi cần thiết Đối với nội dung VII, là tình huống thường gặp và đáp án (cách giải thích hoặc trả lời), người sử dụng càng nhớ được nhiều tình huống và đáp án thì càng tốt

2 Để sử dụng phương tiện tránh thai có hiệu quả, biết sử dụng đúng cách là yếu tố quyết định Hầu hết cách sử dụng thường không phức tạp Việc hướng dẫn để người dùng nhớ cách sử dụng và sử dụng thường xuyên cần được đặc biệt coi trọng trong tư vấn, hướng dẫn sử dụng Đặc biệt đối với các biện pháp tránh thai phải sử dụng hàng ngày hoặc mỗi lần quan hệ tình dục như viên thuốc tránh thai hoặc bao cao su

3 Khi khách hàng định sử dụng tránh thai, thườnghọ đã có dự định trước về một biện pháp tránh thai nào đó Biện pháp tránh thai họ dự định

sử dụng thường là sự lựa chọn tốt nhất đối với họ Nếu không có lý do đặc biệt về sự an toàn, nên tôn trọng và tập trung cung cấp thông tin về biện pháp mà họ dự định

4 Khách hàng đang sử dụng tránh thai thường ít cần trợ giúp nên hay

bị “bỏ quên” Để họ tiếp tục sử dụng, thường xuyên nhắc nhở tiếp tục sử dụng và hướng dẫn cách ứng phó với tác dụng phụ là những yếu tố quan trọng nhất

Trước khi nghiên cứu các bài cụ thể, người sử dụng cần nắm chắc một

số nội dung hỗ trợ sau đây để sử dụng tài liệu này

1 Biện pháp tránh thai dự phòng còn gọi là biện pháp tránh thai hỗ trợ

là các biện pháp tránh thai có tác dụng tránh thai ngay khi sử dụng, được khuyến cáo sử dụng trong các giai đoạn từ lúc bắt đầu sử dụng một phương tiện tránh thai nào đó đến khi phương tiện tránh thai đó có tác dụng tránh thai Các biện pháp tránh thai dự phòng bao gồm: bao gồm kiêng cữ (không sinh hoạt tình dục), bao cao su nam và nữ, chất diệt tinh trùng và xuất tinh ra ngoài

1 Kỳ kinh gần đây bắt đầu trong 7 ngày vừa qua?

2 Sinh con trong vòng 4 tuần vừa qua?

3 Sinh con dưới 6 tháng, chưa có kinh trở lại và cho con bú hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn?

4 Bị sảy thai hoặc phá thai trong 7 ngày gần đây?

5 Không giao hợp kể từ lần có kinh gần đây nhất?

6 Đang sử dụng biện pháp tránh thai thường xuyên

và đúng cách?

- Nếu trả lời “KHÔNG” với tất cả các câu hỏi, chưa loại trừ được có thai Để chắc chắn không có thai cần chờ tới kỳ kinh tiếp theo hoặc phải thử thai

- Nếu trả lời “CÓ” ở bất kỳ câu hỏi nào (chỉ cần một câu “CÓ”) và khách hàng không có các dấu hiệu của có thai, có thể bắt đầu sử dụng một phương tiện tránh thai

- Các dấu hiệu sớm của mang thai bao gồm:

o Chậm kinh

o Căng ngực (vú)

o Buồn nôn

o Nôn

o Đi tiểu nhiều lần hơn trước

o Tăng nhạy cảm với một số mùi nào đó

o Thay đổi thói quen ăn uống (thích hoặc sợ một món ăn nào đó)

o Mệt mỏi

o Thay đổi tâm trạng

11

Phần thứ hai HƯỚNG DẪN TƯ VẤN CÁC PHƯƠNG TIỆN

TRÁNH THAI

VIÊN THUỐC TRÁNH THAI KẾT HỢP

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ

 Là biện pháp tránh thai tạm thời, hiệu quả tránh thai cao

 Uống 01 viên mỗi ngày và bắt đầu vỉ thuốc đúng thời gian

 Nếu quên uống thuốc, có thể có thai Uống bổ sung viên thuốc bị quên ngay khi nhớ ra

 Một số tác dụng phụ có thể gặp nhưng thường không nguy hại

 Có thể có thai trở lại dễ dàng ngay sau khi dừng thuốc

 Có thể nhận vỉ thuốc trước khi hết thuốc hoặc bất cứ lúc nào để sử dụng sau đó

 Thuốc tránh thai có sẵn ở các hiệu thuốc, các cơ sở y tế, cộng tác viên dân số

 Hãy đến cơ sở y tế để tư vấn nếu cảm thấy khác thường hoặc khó chịu trong khi dùng thuốc

II Viên thuốc tránh thai kết hợp là gì?

 Thuốc có chứa liều thấp 2 loại nội tiết tố -

progestin và estrogen–giống nội tiết tố tự

nhiên progesterone và estrogen trong cơ

thể của phụ nữ

 Tên gọi khác: Viên tránh thai kết hợp

hoặc viên uống tránh thai kết hợp hoặc

viên thuốc tránh thai liều thấp kết hợp

 Cơ chế hoạt động chủ yếu là ngăn không

cho trứng phát triển và rụng khỏi buồng

trứng (ngăn rụng trứng)

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe

1 Tác dụng phụ có thể gặp

 Những thay đổi về kinh nguyệt có thể gặp:

- Ra máu ít hơn và số ngày hành kinh ít hơn

 Thay đổi cân nặng

 Thay đổi tâm trạng

 Mụn trứng cá (có thể ít đi hoặc nhiều lên, nhưng thường là ít đi)

 Huyết áp tăng một chút (vài mm Hg) Nếu tăng do viên thuốc tránh thai kết hợp, huyết áp sẽ giảm nhanh chóng sau khi ngừng sử dụng

2 Lợi ích:

 Giúp bảo vệ ngăn ngừa:

- Những rủi ro khi mang thai

- Ung thư nội mạc tử cung

- Ung thư buồng trứng

- Bệnh viêm tiểu khung

 Có thể giúp phòng chống:

- U nang buồng trứng

- Thiếu máu do thiếu sắt

 Giúp giảm:

- Đau bụng khi hành kinh

- Các vấn đề về ra máu kinh nguyệt

- Cơn đau rụng trứng

- Chứng rậm lông trên mặt hoặc trên cơ thể

- Các triệu chứng của hội chứng đa nang buồng trứng (ra máu bất thường, mụn trứng cá, rậm lông trên khuôn mặt hoặc cơ thể)

- Các triệu chứng của chứng lạc nội mạc tử cung (đau vùng chậu, ra máu bất thường)

 Ở mọi lứa tuổi, bao gồm cả vị thành niên và phụ nữ trên 40 tuổi

 Vừa mới phá thai hoặc sẩy thai

 Hút thuốc lá - nếu dưới 35 tuổi

 Đang thiếu máu hoặc đã từng thiếu máu

 Giãn tĩnh mạch

 Nhiễm HIV, có hoặc không điều trị ARV, trừ trường hợp điều trị dùng thuốc Ritonavir

Phụ nữ bắt đầu sử dụng viên thuốc tránh thai có thể:

 Không cần khám khung chậu

 Không cần xét nghiệm máu hoặc các xét nghiệm thông thường khác

 Không cần sàng lọc ung thư cổ tử cung

 Không cần khám ngực (vú)

 Ngay cả vào những ngày không có kinh nguyệt, nếu chắc chắn không

có thai vẫn có thể bắt đầu sử dụng

2 Không sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp nếu:

 Đang cho con bú trong vòng 6 tuần sau sinh

 Trên 35 tuổi và hút thuốc lá thường xuyên ≥ 15 điếu/ngày

 Có nhiều nguy cơ bị bệnh mạch vành

 Tăng huyết áp

 Đã hoặc đang bị bệnh lý tim mạch và đông máu

 Sắp phẫu thuật phải nằm trên 1 tuần

 Đau nửa đầu

 Đang bị ung thư vú

 Đái tháo đường có biến chứng (thận, thần kinh, võng mạc, mạch máu)

 Đang bị lupus ban đỏ hệ thống và có kháng thể kháng phospholipid

 Đang bị bệnh gan nặng có suy giảm chức năng gan trầm trọng

14

3 Bảng kiểm viên thuốc tránh thai kết hợp

có thể đang có thai không?

2 Bạn đã 35 tuổi và có hút thuốc lá

không?

3 Bạn có bị vàng da, vàng mắt hay bị

bệnh gan bao giờ không?

4 Bạn có bị tăng huyết áp không?

5 Bạn có bệnh tim hoặc đã từng điều trị

bệnh tim không?

6

Bạn đã từng bị đột quỵ, thuyên tắc phổi

hay thuyên tắc tĩnh mạch sâu ở chân

không phổi?

7

Bạn có bị tiểu đường hơn 20

năm hoặc có điều trị biến chứng của

tiểu đường không?

8 Bạn có bị bệnh về mật hoặc uống thuốc

điều trị viêm túi mật không?

9 Bạn có đang hay đã từng bị ung thư vú?

10

Bạn có hay bị nhức đầu đau nửa đầu

nghiêm trọng và đôi khi kèm theo nhìn

mờ hoặc hoa mắt hoặc nổ đom đóm

hoặc buồn nôn hoặc nhất là khi có tiếng

ồn, ánh sáng hay di chuyển không?

11

Bạn có đang dùng thuốc điều trị bệnh

lao, thuốc an thần chống co giật động

kinh không?

các chu kì kinh không?

13 Bạn đang cho con dưới 6 tháng tuổi bú

sữa mẹ?

Nếu trả lời “có” cho bất kì câu nào thì chưa chắc chắn có thể sử dụng được biện pháp này, nên một chọn biện pháp tránh thai khác phù hợp hơn Nếu vẫn muốn sử dụng viên thuốc tránh thai, cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế

15

V Hướng dẫn sử dụng

1 Thời điểm bắt đầu sử dụng

Lưu ý: Phụ nữ có thể bắt đầu sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp bất cứ khi nào nếu chắc chắn không có thai Khách hàng có thể được cấp viên thuốc tránh thai kết hợp bất cứ lúc nào và được hướng dẫn thời điểm bắt đầu

 Nếu trên 5 ngày sau khi bắt đầu có kinh, có thể bắt đầu uống thuốc bất cứ lúc nào nếu đảm bảo chắc chắn là không có thai Tuy nhiên, cần sử dụng một biện pháp tránh thai dự phòng trong 7 ngày đầu tiên

kể từ khi uống thuốc (Nếu chưa chắc chắn liệu có thai hay không, hãy bắt đầu uống thuốc từ ngày có kinh đầu tiên trong kỳ kinh tiếp theo)

 Nếu chuyển từ biện pháp dụng cụ tử cung (vòng), có thể bắt đầu dùng ngay, không cần sử dụng biện pháp

dự phòng (xem thêm bài Dụng cụ tử cung có chứa đồng, chuyển đổi sang một biện pháp tránh thai khác)

Chuyển từbiện

pháp tránh thai

có chứa nội tiết

 Uống ngay lập tức nếu đã sử dụng biện pháp tránh thai có nội tiết tố liên tục và đúng cách hoặc nếu chắc chắn không có thai Không cần áp dụng biện pháp dự phòng

 Nếu chuyển đổi từ biện pháp dùng thuốc tiêm tránh thai: có thể bắt đầu uống thuốc vào thời điểm lặp lại mũi tiêm Không cần biện pháp tránh thai dự phòng

 Nếu kinh nguyệt đã có lại, có thể bắt đầu dùng viên thuốc tránh thai kết hợp như hướng dẫn đối với phụ

nữ có kinh nguyệt bình thường khác

Cho con bú

không hoàn toàn

Dưới 6 tuần sau

sinh

 Bắt đầu uống thuốc sau khi sinh 6 tuần

 Nếu kinh nguyệt đã có lại, cần áp dụng một biện pháp dự phòng trong thời gian chờ đủ 6 tuần sau khi sinh

Trên 6 tuần sau

sinh

 Nếu kinh nguyệt chưa có lại thì có thể uống thuốc bất

cứ lúc nào, miễn là chắc chắn không có thai Cần một biện pháp dự phòng trong 7 ngày đầu tiên khi bắt đầu dùng thuốc (Nếu chưa chắc chắn là không có thai, hãy bắt đầu uống trong ngày đầu kỳ kinh tiếp theo)

 Nếu kinh nguyệt đã có lại, có thể bắt đầu dùng viên thuốc tránh thai kết hợp như hướng dẫn đối với phụ

nữ có kinh nguyệt bình thường khác (xem phần trên).Không cho con

bú

Dưới 4 tuần sau

sinh

(Cần cân nhắc kỹ)

 Có thể bắt đầu dùng viên thuốc tránh thai kết hợp bất

cứ lúc nào trong các ngày từ 21-28 sau khi sinh Không cần biện pháp dự phòng (Nếu có thêm nguy cơ thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch, chờ đến khi được 6 tuần sau sinh)

Không cho con

bú

 Nếu kinh nguyệt chưa có lại, có thể bắt đầu uống thuốc bất kỳ lúc nào nếu chắc chắn không có thai Cần một biện pháp dự phòng cho 7 ngày đầu

Không có kinh

hàng

tháng(không liên

quan đến sinh nở

hoặc cho con bú)

 Có thể uống thuốc bất kỳ lúc nào nếu chắc chắn không có thai Cần sử dụng một biện pháp dự phòng cho 7 ngày đầu tiên sau uống thuốc

Sau sẩy thai hoặc

phá thai

 Uống ngay lập tức Nếu bắt đầu sử dụng trong vòng

7 ngày đầu sau khi sẩy thai hoặc phá thai trong 3 tháng đầu hoặc 3 tháng giữa thì không cần biện pháp

dự phòng

 Nếu bắt đầu sử dụng sau khi sẩy thai hoặc phá thai trên 7 ngày với tuổi thai ở 3 tháng đầu hay 3 tháng giữa, có thể bắt đầu uống bất cứ lúc nào nếu chắc chắn là không có thai Cần một biện pháp dự phòng cho 7 ngày đầu tiên uống thuốc (Nếu không chắc chắn, hãy bắt đầu uống trong lần thấy kinh tiếp theo).Sau uống thuốc

tránh thai khẩn

cấp (ECPs)

 Có thể bắt đầu dùng viên thuốc tránh thai kết hợp ngay ngày hôm sau khi uống hết liều thuốc tránh thai khẩn cấp Không cần phải đợi đến kỳ kinh tháng tiếp theo để bắt đầu uống thuốc

- Người mới sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp bắt đầu bằng một vỉ mới

- Người đang dùng viên thuốc tránh thai kết hợp

mà cần dùng viên thuốc tránh thai khẩn cấp, có thể tiếp tục dùng vỉ đang dùng dở

 Tất cả các phụ nữ cần áp dụng một biện pháp dự phòng cho 7 ngày đầu tiên dùng thuốc

18

2 Tư vấn các tác dụng phụ thường gặp

Lưu ý: Tư vấn là một phần quan trọng trong cung cấp sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp Tư vấn về những thay đổi trong kinh nguyệt là yếu tố quan trọng nhất giúp phụ nữ duy trì việc tiếp tục sử dụng biện pháp này

 Đau đầu, căng ngực, cân nặng thay đổi và có thể có tác dụng phụ khác

Giải thích về

những tác

dụng phụ

 Tác dụng phụ không phải là dấu hiệu bệnh tật

 Hầu hết các tác dụng phụ thường ít dần hoặc hết sau vài tháng sử dụng

 Tác dụng phụ là phổ biến, nhưng một số phụ nữ lại không gặp phải tác dụng phụ

 Uống thuốc vào cùng một thời điểm trong ngày để giúp giảm ra máu bất thường và cũng giúp nhớ uống thuốc

 Hãy uống thuốc cùng với thức ăn hoặc trước khi đi ngủ để giúp tránh buồn nôn

 Khách hàng có thể quay lại để được tư vấn, giúp đỡ nếu có tác dụng phụ hoặc bất kỳ điều gì khiến khó chịu, phiền phức

 Hướng dẫn cách uống viên thuốc đầu tiên trong vỉ

và sau đó uống theo hướng dẫn hoặc theo mũi tên trên vỉ thuốc để uống những viên còn lại

 Uống mỗi ngày một viên – cho đến khi hết vỉ thuốc

 Thảo luận các cách để nhớ uống thuốc thường xuyên Có thể liên hệ việc uống thuốc với các hoạt động hàng ngày

 Uống thuốc cùng một giờ trong ngày sẽ giúp nhớ uống thuốc tốt hơn và có thể giúp làm giảm một số tác dụng phụ

Cần phải bắt đầu vỉ tiếp theo đúng thời điểm Bắt đầu

vỉ mới muộn sẽ có nguy cơ mang thai Cung cấp biện

20

4 Những khó khăn khi uống thuốc và cách xử trí

Quên uống thuốc  Nếu quên viên thuốc chứa nội tiết tố (viên từ 1 đến

21), hãy uống ngay một viên bị quên càng sớm càng tốt ngay khi nhớ ra

 Tiếp tục uống viên thuốc thường lệ của ngày hôm

đó (có thể uống 2 viên cùng một lúc hoặc trong cùng một ngày), những ngày sau tiếp tục uống mỗi ngày một viên

Bị quên 1 hoặc 2 viên

thuốc? Bắt đầu uống

vỉ mới muộn 1 hoặc

2 ngày

 Uống ngay một viên thuốc nội tiết càng sớm càng tốt Tiếp tục uống viên của ngày hôm đó như thường lệ

 Hiếm khi hoặc không có nguy cơ mang thai

Bị quên thuốc 3 ngày

Bị quên 3 viên trở

lên trong tuần thứ 3

 Uống một viên thuốc nội tiết càng sớm càng tốt Tiếp tục uống viên của ngày hôm đó như thường lệ

 Tiếp tục uống mỗi ngày 1 viên cho đến hết tất cả các viên nội tiết trong vỉ uống dở Bỏ đi 7 viên thuốc không chứa nội tiết trong vỉ 28 viên

 Bắt đầu một vỉ mới vào ngày hôm sau

 Áp dụng một biện pháp dự phòng trong 7 ngày tiếp theo

 Ngoài ra, nếu có quan hệ tình dục trong vòng 5 ngày trước đó, có thể cân nhắc dùng thuốc tránh

21

thai khẩn cấp

Bị quên viên thuốc

không có nội tiết (7

viên thuốc cuối trong

Nôn mửa nặng hoặc

bị tiêu chảy  Nếu bị nôn trong vòng 2 giờ sau khi uống thuốc,

nên uống một viên thuốc khác trong vỉ càng sớm càng tốt, sau đó tiếp tục dùng thuốc như bình thường

 Nếu phụ nữ đã nôn mửa hoặc tiêu chảy trên 2 ngày, hãy làm theo hướng dẫn giống như quên 3 viên thuốc trở lên như hướng dẫn ở trên

5 Khi nào cần đến cơ sở y tế khám, tư vấn:

Bất cứ khi nào cảm thấy sức khỏe không ổn Biện pháp tránh thai phụ nữ hiện đang áp dụng có thể không phải là nguyên nhân gây ra tình trạng này, nhưng cần thông báo bác sĩ về biện pháp tránh thai mà mình đang sử dụng

VI Hướng dẫn quản lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng thuốc

Các vấn đề gặp phải có thể liên quan hoặc không liên quan đến sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp

1 Quên uống thuốc

Xem phần quên thuốc tại mục 4

2 Ra máu bất thường

 Hãy trấn an khách hàng rằng nhiều phụ nữ sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp cũng bị ra máu bất thường Nó không nguy hại và thường

sẽ ít dần hoặc hết sau vài tháng sử dụng

 Các nguyên nhân có thể dẫn đến ra máu bất thường bao gồm:

- Quên uống thuốc

- Uống thuốc vào các thời điểm khác nhau mỗi ngày

- Ói mửa hoặc tiêu chảy

22

- Dùng thuốc chống co giật hoặc rifampicin

 Xử trí

o Cần dùng thuốc mỗi ngày và uống tại cùng một thời điểm

o Hướng dẫn khách hàng uống bù viên thuốc bị quên đúng cách, kể

cả sau khi nôn hoặc tiêu chảy

o Để giảm nhẹ tình trạng trong thời gian ngắn, hỏi ý kiến nhân viên

y tế, nếu không có chống chỉ định có thể dùng 800mg ibuprofen 3 lần mỗi ngày sau khi ăn trong 5 ngày hoặc thuốc chống viêm không chứa steroid khác (NSAID), bắt đầu dùng thuốc khi có hiện tượng ra máu bất thường.Thuốc chống viêm không chứa steroid dùng để hỗ trợ khi ra máu bất thường do dùng thuốc cấy, thuốc tiêm chứa progestin và dụng cụ tử cung (IUDs) và cũng có thể dùng để hỗ trợ cho viên thuốc tránh thai kết hợp

o Nếu đã dùng trên vài tháng và các thuốc chống viêm không chứa steroid mà không có tác dụng, hãy chuyển sang một loại thuốc viên thuốc tránh thai kết hợp khác nếu có.Để phụ nữ dùng thử thuốc mới trong 3 tháng

o Nếu vẫn tiếp tục ra máu bất thường hoặc bắt đầu ra máu bất thường sau vài tháng kinh nguyệt bình thường hoặc không có kinh nguyệt, hoặc nghi ngờ có thể do một nguyên nhân nào đó khác, hãy xem xét các nguyên nhân do bệnh lý khác không liên quan đến viên thuốc tránh thai kết hợp

3 Không có kinh nguyệt hàng tháng (vô kinh)

 Hỏi xem khách hàng có ra chút máu kinh nào không (có thể chỉ ra một

ít trên đồ lót mà không cho rằng đó là ra máu kinh nguyệt hàng tháng) Nếu thực sự vô kinh hãy trấn an khách hàng

 Trấn an khách hàng rằng một số phụ nữ khi sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp cũng bị vô kinh và điều này không có hại Sẽ không mất máu mỗi tháng Nó tương tự như không có kinh nguyệt trong khi mang thai Cũng không phải sẽ bị vô sinh Máu kinh không đọng lại bên trong cơ thể (Một số phụ nữ rất vui khi không có kinh nguyệt hàng tháng)

23

 Hỏi xem khách hàng có uống đều đặn một viên mỗi ngày không Nếu không, hãy động viên khách hàng rằng họ không thể mang thai Phụ

nữ có thể tiếp tục dùng viên thuốc tránh thai kết hợp như trước đây

 Khách hàng có bỏ qua 7 ngày ngưng dùng thuốc giữa các vỉ không? (với loại 21 viên) hoặc bỏ qua 7 viên thuốc không chứa nội tiết tố (vỉ

28 viên) mà dùng ngay vỉ mới không? Nếu vậy, hãy trấn an khách hàng rằng khách hàng không mang thai Có thể tiếp tục sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp

 Nếu đã quên uống các viên nội tiết tố hoặc bắt đầu vỉ mới muộn:

- Có thể tiếp tục sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp

- Người sử dụng quên 3 viên thuốc trở lên hoặc bắt đầu một vỉ mới muộn 3 ngày nên đến khám tại cơ sở y tế ngay nếu phát hiện những dấu hiệu và triệu chứng sớm của có thai

4 Đau đầu thông thường (không phải là đau nửa đầu)

 Hỏi ý kiến nhân viên y tế, nếu không có chống chỉ định, có thể dùng những thuốc sau (mỗi lần chỉ dùng một loại):Aspirin (325-650 mg), ibuprofen (200-400 mg), paracetamol (325-1000 mg), hoặc thuốc giảm đau khác

 Nên đi khám khi những cơn đau đầu bị nặng hơn hoặc xảy ra thường xuyên hơn

5 Buồn nôn hoặc chóng mặt

 Khi buồn nôn, hãy uống thuốc trước khi đi ngủ hoặc dùng cùng với thức ăn

 Nếu các triệu chứng vẫn tiếp diễn: Hãy xin ý kiến nhân viên y tế để dùng các thuốc chống nôn khác

6 Căng ngực (đau vú)

 Có thể sử dụng áo nâng ngực (khi lao động và cả khi ngủ)

 Hãy chườm ngực bằn khăn ấm hoặc lạnh

 Hỏi ý kiến nhân viên y tế, nếu không có chống chỉ định, có thể dùng một trong các loại giảm đau như aspirin (325-650 mg), ibuprofen

24

(200-400 mg), paracetamol (325-1000 mg), hoặc thuốc giảm đau khác

7 Thay đổi cân nặng

 Xem lại chế độ ăn uống và tư vấn khi cần thiết

8 Thay đổi tâm trạng hoặc thay đổi ham muốn tình dục

 Hãy hỏi xem những thay đổi trong cuộc sống của khách hàng có thể ảnh hưởng đến tâm trạng hoặc hoạt động tình dục của họ, bao gồm cả những thay đổi trong mối quan hệ với bạn đời Hỗ trợ khách hàng khi thích hợp

 Khách hàng có những thay đổi tâm trạng nghiêm trọng như trầm cảm nặng nên được chuyển tuyến để được chăm sóc

 Hãy xem xét để sử dụng các phương thuốc sẵn có khác

 Hãy xem xét các phương thuốc sẵn có khác

VII Câu hỏi thường gặp và đáp án

1 Phụ nữ có nên tạm dừng uống viên thuốc tránh thai kết hợp sau khi dùng trong một thời gian?

Không Không có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy việc tạm dừng là có lợi Trên thực tế, tạm dừng viên thuốc tránh thai kết hợp có thể dẫn đến mang thai ngoài ý muốn Viên thuốc tránh thai kết hợp được sử dụng an toàn trong nhiều năm mà không cần phải dừng lại theo định kỳ

2 Nếu một phụ nữ đã và đang dùng viên thuốc tránh thai kết hợp trong một thời gian dài, liệu phụ nữ sẽ tránh được nguy cơ mang thai sau khi dừng viên thuốc tránh thai kết hợp?

Không Người phụ nữ chỉ tránh được nguy cơ mang thai khi uống thuốc thường xuyên

4 Viên thuốc tránh thai kết hợp có làm sẩy thai không?

Không Nghiên cứu về viên thuốc tránh thai kết hợp chỉ ra rằng không làm cản trở thai nhi đã hình thành, không là nguyên nhân gây sẩy thai

5 Viên thuốc tránh thai kết hợp có gây ra dị tật bẩm sinh hay không? thai nhi có bị tổn hại nếu một phụ nữ vô tình uống viên thuốc tránh thai kết hợp trong khi đang mang thai hay không?

Không Những bằng chứng chắc chắn cho thấy viên thuốc tránh thai kết hợp không gây ra dị tật bẩm sinh và sẽ không gây hại cho thai nhi

6 Viên thuốc tránh thai kết hợp có làm tăng/giảm trọng lượng của phụ

nữ không?

Không Hầu hết phụ nữ không tăng hoặc giảm cân do uống viên thuốc tránh thai kết hợp Trọng lượng thay đổi một cách tự nhiên vì hoàn cảnh sống thay đổi và do tuổi tác Do những thay đổi về trọng lượng rất phổ biến, nhiều phụ nữ nghĩ rằng viên thuốc tránh thai kết hợp làm tăng/giảm cân nặng Các nghiên cứu chỉ ra rằng viên thuốc tránh thai kết hợp không ảnh hưởng tới trọng lượng trung bình Tuy nhiên, một số ít phụ nữ bị thay đổi đột ngột về trọng lượng khi sử dụng Những thay đổi này sẽ bị đảo ngược sau khi họ ngừng uống viên thuốc tránh thai kết hợp Người ta chưa biết lý

do tại sao những phụ nữ này phản ứng với viên thuốc tránh thai kết hợp như vậy

7 Viên thuốc tránh thai kết hợp có thay đổi tâm trạng và ham muốn tình dục của phụ nữ không?

Nói chung là không Một số phụ nữ sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp cũng có phàn nàn về việc này Đa số người dùng không có bất kỳ thay đổi

gì, tuy nhiên, một số báo cáo nói rằng cả tâm trạng và ham muốn tình dục

26

đều được cải thiện Rất khó để nói rằng những thay đổi này có phải là do viên thuốc tránh thai kết hợp hay là do nguyên nhân khác Không có bằng chứng cho thấy viên thuốc tránh thai kết hợp ảnh hưởng đến hành vi tình dục của phụ nữ

8 Người cung cấp nói gì với khách hàng nếu họ hỏi về viên thuốc tránh thai kết hợp và ung thư vú?

Người cung cấp có thể chỉ ra rằng cả phụ nữ dùng viên thuốc tránh thai kết hợp và không dùng đều có thể mắc ung thư vú Trong các nghiên cứu khoa học, ung thư vú tăng nhẹ ở nhóm những phụ nữ dùng viên thuốc tránh thai kết hợp và những người đã sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp được

10 năm so với những đối tượng phụ nữ khác Các nhà khoa học không thể kết luận được liệu viên thuốc tránh thai kết hợp có thực sự là nguyên nhân gây ra sự tăng nhẹ này không Có thể những người bị ung thư đã mắc bệnh trước khi sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp nhưng không được phát hiện kịp thời

9.Viên thuốc tránh thai kết hợp có thể được sử dụng như biện pháp thử thai không?

Không Phụ nữ có thể bị ra máu âm đạo là do uống một vài viên thuốc tránh thai hoặc uống đủ 1 vỉ viên thuốc tránh thai kết hợp, nhưng các nghiên cứu cho thấy việc này không xác định chính xác ai có thai, ai không có thai Vì vậy, việc đưa viên thuốc tránh thai cho phụ nữ uống, nếu bị ra máu sau đó thì không phải là cách để biết liệu có thai hay không Viên thuốc tránh thai kết hợp không nên dùng như một que thử thai vì chúng không cho

11 Phụ nữ bị giãn tĩnh mạch có thể sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp hay không?

Có Viên thuốc tránh thai kết hợp an toàn cho phụ nữ bị giãn tĩnh mạch Giãn tĩnh mạch là mở rộng mạch máu gần bề mặt của da Chúng không nguy hiểm Chúng không phải là cục máu đông, cũng không phải là

27

những tĩnh mạch sâu ở chân nơi một cục máu đông có thể gây nguy hiểm (Huyết khối tĩnh mạch sâu) Phụ nữ có hoặc đã có huyết khối tĩnh mạch sâu không nên sử dụngviên thuốc tránh thai kết hợp

12 Phụ nữ sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp suốt đời có an toàn hay không?

Có Không có quy định độ tuổi tối thiểu hoặc tối đa để sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp Viên thuốc tránh thai kết hợp có thể là một biện pháp thích hợp đối với hầu hết phụ nữ từ khi bắt đầu có kinh nguyệt cho đến khi mãn kinh

13 Phụ nữ hút thuốc có thể dùng viên thuốc tránh thai kết hợp an toàn không?

Phụ nữ dưới 35 tuổi hút thuốc có thể sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp Phụ nữ 35 tuổi trở lên hút thuốc thì nên chọn một biện pháp không chứa estrogen hoặc nếu họ hút thuốc ít hơn 15 điếu thuốc một ngày thì có thể dùng thuốc tiêm hàng tháng Phụ nữ lớn tuổi hút thuốc có thể uống thuốc chỉ chứa progestin nếu họ thích viên uống hơn Tất cả những phụ nữ hút thuốc nên được khuyến khích bỏ thuốc lá

14 Điều gì sẽ xảy ra nếu khách hàng muốn sử dụng viên thuốc tránh thai kết hợp nhưng không chắc chắn rằng không mang thai sau khi sử dụng bảng kiểm thai?

Nếu việc thử thai không sẵn có, phụ nữ có thể được cấp viên thuốc tránh thai kết hợp để mang về nhà cùng với hướng dẫn sử dụng để bắt đầu sử dụng trong vòng 5 ngày sau khi bắt đầu kỳ kinh tiếp theo Phụ nữ nên sử dụng biện pháp dự phòng cho tới lúc đó

15 Viên thuốc tránh thai kết hợp có thể được sử dụng như thuốc tránh thai khẩn cấp (ECPs) sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ không?

Có Càng sớm càng tốt, nhưng không quá 5 ngày sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ, có thể uống viên thuốc tránh thai kết hợp như thuốc tránh thai khẩn cấp Tuy nhiên, viên thuốc chỉ có progestin có hiệu quả hơn

và có ít tác dụng phụ như buồn nôn và đau bụng hơn

28

16 Sự khác biệt giữa các thuốc 1 pha, 2 pha và 3 pha là gì?

Thuốc 1 pha cung cấp cùng một lượng estrogen và progestin trong mỗi viên có nội tiết tố Thuốc 2 pha và 3 pha thay đổi số lượng estrogen và progestin tại các điểm khác nhau của chu kỳ uống thuốc Đối với thuốc 2 pha, 10 viên thuốc đầu tiên có chung một liều lượng và sau đó là 11 viên thuốc tiếp theo có một hàm lượng estrogen và progestin khác với 10 viên đầu Đối với thuốc 3 pha, 7 viên đầu tiên có chung 1 liều lượng, 7 viên thuốc tiếp theo có liều lượng khác và 7 viên thuốc có nội tiết tố cuối cùng có một liều lượng khác Tất cả đều dùng để tránh thai theo một cách giống nhau Sự khác biệt về tác dụng phụ, hiệu quả sử dụng và tính liên tục là rất ít

17 Uống viên thuốc tránh thai kết hợp tại cùng một thời điểm trong ngày

có quan trọng không?

Có Với 2 lý do Có một số phản ứng phụ sẽ ít đi khi uống thuốc vào cùng một thời gian trong ngày Ngoài ra, uống thuốc vào cùng một thời gian trong ngày có thể giúp phụ nữ nhớ việc uống thuốc hơn Kết hợp việc uống thuốc và các hoạt động hàng ngày cũng sẽ giúp nhớ uống thuốc hơn

29

VIÊN THUỐC TRÁNH THAI CHỈ CÓ PROGESTIN

I Thông tin quan trọng cần ghi nhớ

 Là biện pháp tránh thai tạm thời an toàn, hiệu quả tránh thai cao

 Thích hợp với phụ nữ cho con bú

 Uống 01 viên mỗi ngày vào cùng một giờ

 Có thể có thai khi uống thuốc chậm giờ hoặc quên thuốc

 Tác dụng phụ thường gặp nhưng không nguy hại

 Có thể nhận vỉ thuốc trước khi hết thuốc hoặc bất cứ lúc nào để sử dụng sau đó

 Thuốc tránh thai có sẵn ở các hiệu thuốc, các cơ sở y tế, cộng tác viên dân số

 Hãy đến cơ sở y tế để tư vấn nếu cảm thấy khác thường hoặc khó chịu trong khi dùng thuốc

II Viên thuốc tránh thai chỉ có progestin là gì?

 Thuốc có chứa liều thấp progestin

giống nội tiết tố tự nhiên progesterone

trong cơ thể phụ nữ Thuốc không

chứa estrogen do đó có thể được sử

dụng trong suốt thời gian cho con bú

và được chỉ định cho phụ nữ không

thể sử dụng biện pháp có chứa

estrogen

 Tên gọi khác: Viên thuốc tránh thai đơn

thuần, viên uống tránh thai đơn thuần

hoặc minipills

 Cơ chế hoạt động chủ yếu:

- Ức chế phóng noãn

- Làm đặc chất nhầy tử cung ngăn

không cho tinh trùng vào tử cung

- Giảm phát triển của nội mạc tử

30

III Tác dụng phụ, lợi ích và nguy cơ đối với sức khỏe

1 Tác dụng phụ có thể gặp

 Những thay đổi về kinh nguyệt có thể gặp:

- Đối với phụ nữ đang cho con bú, kinh nguyệt sẽ lâu trở lại hơn sau khi sinh con (kéo dài thời gian vô kinh sau sinh)

- Kinh nguyệt không đều

- Ra máu quá nhiều hoặc kéo dài

- Kinh nguyệt kéo dài, thấm giọt

- Không có kinh nguyệt

 Có thể xuất hiện một số thay đổi khác về thể chất

 Xuất hiện nang cơ năng buồng trứng đối với phụ nữ không cho con bú

2 Lợi ích: Giúp phòng tránh các nguy cơ do thai nghén

3 Nguy cơ: Không có

4 Một số thông tin cần biết về viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin:

 Không làm mất sữa của phụ nữ đang cho con bú

 Phải uống hàng ngày, cho dù phụ nữ có quan hệ tình dục ngày hôm đó hay không

 Không gây vô sinh ở phụ nữ

 Không gây tiêu chảy cho trẻ đang bú mẹ

 Giảm nguy cơ có thai ngoài tử cung

31

IV Ai có thể/không thể sử dụng

1 An toàn và thích hợp cho hầu hết người sử dụng

 Hầu hết phụ nữ có thể sử dụng một cách an toàn và hiệu quả viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin, bao gồm cả phụ nữ:

- Đang cho con bú (bắt đầu từ tuần thứ 6 sau khi sinh)

- Có hay chưa có con

- Chưa kết hôn

- Mọi lứa tuổi, bao gồm cả vị thành niên và phụ nữ trên 40 tuổi

- Vừa phá thai, sẩy thai, hoặc có thai ngoài tử cung

- Hút thuốc, bất kể tuổi tác hay số lượng thuốc hút

- Bị thiếu máu hoặc đã từng thiếu máu

 Không cần xét nghiệm máu hoặc làm bất cứ xét nghiệm nào khác

 Không cần sàng lọc ung thư cổ tử cung

 Không cần khám vú

2 Không sử dụng thuốc tránh thai chỉ có progestin nếu

 Có thai hoặc nghi ngờ có thai

 Đang bị ung thư vú

 Đang bị thuyên tắc tĩnh mạch sâu/thuyên tắc phổi

 Đang bị lupus ban đỏ hệ thống và có kháng thể kháng phospholipid hoặc có giảm tiểu cầu trầm trọng

 Xơ gan mất bù có suy giảm chức năng gan trầm trọng

 Đang sử dụng thuốc chống co giật, thuốc rifampicin, thuống kháng virus

32

3 Bảng kiểm viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin

1 Bạn đang bị chậm kinh hoặc nghĩ là

mình có thể đang có thai không?

2 Bạn có đang hay đã từng bị ung thư vú?

3 Bạn có bị vàng da, vàng mắt hay bị bệnh

gan nặng bao giờ không?

4

Bạn có từng bị đột quỵ, thuyên tắc phổi

hay thuyên tắc tĩnh mạch sâu ở chân

không?

5

Bạn có đang dùng thuốc điều trị bệnh lao,

thuốc an thần chống co giật động kinh

không?

Nếu trả lời “có” cho bất kì câu nào thì chưa chắc chắn có thể sử dụng được biện pháp này, nên một chọn biện pháp tránh thai khác phù hợp hơn Nếu vẫn muốn sử dụng viên thuốc tránh thai đơn thuần, cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế

V Hướng dẫn sử dụng

1 Thời điểm bắt đầu sử dụng

Lưu ý: Phụ nữ có thể bắt đầu sử dụng viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin bất cứ lúc nào nếu chắc chắn không có thai Phụ nữ có thể nhận viên thuốc bất cứ khi nào nếu được hướng dẫn thời gian bắt đầu sử dụng thuốc như sau

Tình trạng của phụ nữ Thời gian bắt đầu sử dụng

Cho con bú hoàn toàn

và gần như hoàn toàn

Dưới 6 tháng sau sinh

 Nếu sinh con dưới 6 tuần, bắt đầu uống thuốc

từ tuần thứ 7 sau khi sinh

 Nếu chưa có kinh: bắt đầu uống thuốc bất cứ lúc nào trong khoảng từ sau 6 tuần đến 6 tháng Không cần biện pháp dự phòng

 Nếu đã có kinh nguyệt: có thể bắt đầu uống thuốc như đối với phụ nữ đã có kinh nguyệt

33

Trên 6 tháng sau sinh  Nếu chưa có kinh: có thể bắt đầu uống thuốc

bất cứ khi nào nếu chắc chắn không có thai Cần một biện pháp dự phòng trong 2 ngày đầu dùng thuốc Nếu không chắc chắn không có thai, hãy nhận vỉ thuốc và bắt đầu dùng khi thấy kinh

 Nếu đã có kinh: có thể bắt đầu uống thuốc như đối với phụ nữ đã có kinh nguyệt

Cho con bú không hoàn

toàn

Dưới 6 tuần sau sinh

 Bắt đầu uống thuốc vào tuần thứ 7 sau sinh

 Áp dụng một biện pháp dự phòng cho đến khi hết 6 tuần nếu đã có kinh nguyệt trước thời điểm này

Cho con bú không hoàn

toàn

Trên 6 tuần sau khi sinh

 Nếu chưa có kinh: có thể bắt đầu uống thuốc vào bất cứ lúc nào nếu chắc chắn là không có thai và cần áp dụng một biện pháp dự phòng cho 2 ngày đầu tiên dùng thuốc Nếu không chắc chắn có thai hay không, hãy nhận vỉ thuốc và bắt đầu uống khi bắt đầu có kinh

 Nếu đã có kinh: có thể bắt đầu uống thuốc như đối với phụ nữ đã có kinh nguyệt

Không cho con bú

Dưới 4 tuần sau sinh

 Có thể uống thuốc bất cứ lúc nào Không cần biện pháp dự phòng

Không cho con bú

Trên 4 tuần sau sinh

 Nếu chưa có kinh: có thể bắt đầu dùng viên thuốc bất cứ lúc nào nếu chắc chắn không có thai Cần áp dụng một biện pháp dự phòng trong 2 ngày đầu tiên uống thuốc Nếu không chắc chắn không có thai, hãy nhận vỉ thuốc và bắt đầu uống thuốc khi bắt đầu có kinh

 Nếu đã có kinh: có thể bắt đầu uống thuốc như đối với phụ nữ đã có kinh nguyệt

34

Chuyển đổi từ một biện

pháp chứa nội tiết tố

 Ngay lập tức, nếu đã và đang sử dụng đều đặn

và đúng cách hoặc nếu chắc chắn không có thai Không cần chờ đến kỳ kinh tiếp theo Không cần biện pháp dự phòng

 Nếu chuyển từ biện pháp dùng thuốc tiêm, có thể bắt đầu uống thuốc vào thời điểm lặp lại mũi Không cần biện pháp dự phòng

Có kinh nguyệt nhưng

chưa sử dụng biện pháp

tránh thai hoặc chuyển

từ một biện pháp không

chứa nội tiết tố

 Nếu bắt đầu uống thuốc trong vòng 5 ngày đầu của kỳ kinh, thì không cần biện pháp dự phòng

 Nếu sau 5 ngày kể từ ngày đầu thấy kinh, có thể bắt đầu uống thuốc bất cứ lúc nào nếu chắc chắn không có thai Cần sử dụng một biện pháp dự phòng cho 2 ngày đầu tiên dùng thuốc Nếu không chắc chắn không có thai, hãy nhận vỉ thuốc và uống khi bắt đầu có kinh

ở kỳ kinh tiếp theo

 Nếu chuyển từ biện pháp dụng cụ tử cung: có thể bắt đầu uống thuốc ngay (xem thêm bài Dụng cụ tử cung chứa đồng)

Không có kinh nguyệt

Sau khi sẩy thai hoặc

phá thai

 Bắt đầu uống thuốc trong vòng 7 ngày sau khi sẩy thai hoặc phá thai thì không cần sử dụng biện pháp dự phòng

 Nếu trên 7 ngày: có thể bắt đầu dùng uống thuốc bất cứ lúc nào nếu chắc chắn là không

có thai Cần sử dụng một biện pháp dự phòng cho 7 ngày đầu tiên uống thuốc Nếu không

 Nếu bắt đầu sử dụng viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin sẽ bắt đầu một vỉ thuốc mới

 Nếu đang dùng viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin mà phải dùng viên tránh thai khẩn cấp do quên uống thuốc có thể tiếp tục với vỉ thuốc đang dùng dở

Tất cả các trường hợp trên đều cần sử dụng một biện pháp dự phòng cho 2 ngày đầu tiên dùng thuốc

2 Tư vấn các tác dụng phụ thường gặp

Lưu ý: Tư vấn là một phần quan trọng trong cung cấp sử dụng viên thuốc tránh thai chỉ có progestin Tư vấn về những thay đổi kinh nguyệt là yếu tố quan trọng nhất giúp phụ nữ duy trì việc tiếp tục sử dụng biện pháp này

Những tác dụng

phụ phổ biến nhất

 Phụ nữ đang cho con bú thường không có kinh trong vài tháng sau khi sinh Viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin sẽ kéo dài thời gian vô kinh này

 Phụ nữ không cho con bú có thể thay đổi kinh nguyệt hoặc ra máu bất thường trong một vài tháng đầu tiên khi sử dụng thuốc, sau đó kinh nguyệt có thể ổn định hoặc tiếp tục bị rối loạn

 Đau đầu, chóng mặt, căng ngực và tác dụng phụ khác

Giải thích về những

tác dụng phụ

 Tác dụng phụ không phải là dấu hiệu bệnh tật

 Tác dụng phụ thường ít dần và hết sau vài tháng sử

 Tiếp tục uống thuốc Dừng uống thuốc có thể có nguy

cơ mang thai

 Hãy uống thuốc cùng với thức ăn hoặc trước khi đi ngủ để giúp tránh buồn nôn

 Khách hàng có thể đến các cơ sở y tế để được tư vấn, giúp đỡ nếu tác dụng phụ khi gặp phải gây khó chịu, phiền phức

3 Hướng dẫn uống thuốc

Hướng dẫn sử dụng  Uống mỗi ngày một viên – cho đến khi hết vỉ thuốc

 Thảo luận các cách để uống thuốc thường xuyên

 Uống thuốc cùng một giờ trong ngày sẽ giúp nhớ uống thuốc tốt hơn và có thể giúp làm giảm một số tác dụng phụ

 Khi dừng cho con bú, có thể tiếp tục dùng viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin nếu thấy hài lòng với biện pháp này hoặc quay lại áp dụng một biện pháp khác

4 Những khó khăn khi uống thuốc và cách xử trí

Lưu ý: Khách hàng sử dụng viên thuốc tránh thai chỉ có progestin rất dễ có thai nếu quên uống thuốc Nếu quên uống thuốc từ 3 tiếng trở lên, hoặc nếu quên uống 1 viên thuốc, cần làm theo hướng dẫn dưới đây

Thông điệp chính  Hãy uống ngay một viên bị quên càng sớm càng tốt

 Tiếp tục uống thuốc như thường lệ, mỗi ngày một viên (có thể uống 2 viên cùng một lúc hoặc trong cùng một ngày)

Nôn nhiều hoặc bị  Nếu bị nôn trong vòng 2 giờ sau khi uống thuốc: nên

uống một viên tiếp theo càng sớm càng tốt và sau đó

38

tiêu chảy tiếp tục dùng thuốc như bình thường

 Nếu tiếp tục bị nôn hoặc tiêu chảy: uống bù thuốc giống như bị quên thuốc

VI Hướng dẫn xử lý các vấn đề gặp phải khi sử dụng thuốc

1 Không có kinh nguyệt (không có triệu chứng có thai)

 Phụ nữ đang cho con bú: Không có kinh nguyệt rất hay gặp khi đang trong thời kỳ cho con bú và không nguy hại

 Phụ nữ không cho con bú: Hãy trấn an khách hàng rằng một số phụ

nữ sử dụng viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin cũng bị vô kinh

và điều này không có hại Sẽ không mất máu mỗi tháng Nó cũng tương tự như không có kinh nguyệt trong khi mang thai Cũng không phải sẽ bị vô sinh Máu kinh không đọng lại bên trong cơ thể (Một số phụ nữ rất vui khi không có kinh nguyệt hàng tháng)

2 Rối loạn kinh nguyệt

 Nhiều phụ nữ sử dụng viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin cũng bị

ra máu bất thường cho dù đang cho con bú hay không Nó không nguy hại và thường sẽ ít dần hoặc hết sau vài tháng sử dụng Tuy nhiên, một số phụ nữ bị ra máu bất thường trong suốt thời gian dùng thuốc

 Các nguyên nhân khác gây ra máu bất thường bao gồm:

- Ói mửa hoặc tiêu chảy

- Dùng thuốc chống co giật hoặc rifampicin

 Để giảm ra máu bất thường:

- Hãy uống bù thuốc bị quên, kể cả sau khi nôn hoặc tiêu chảy

- Hãy hỏi ý kiến nhân viên y tế, nếu không có chống chỉ định, có thể dùng 800mg ibuprofen 3 lần mỗi ngày sau khi ăn trong 5 ngày hoặc thuốc chống viêm không chứa steroid khác (NSAID), bắt đầu

sử dụng khi có hiện tượng ra máu bất thường

- Nếu đã dùng viên thuốc tránh thai chỉ có progestin trên vài tháng

và các thuốc chống viêm không chứa steroid không có tác dụng, hãy thử chuyển sang một loại viên thuốc tránh thai chỉ có progestin khác Dùng thử thuốc mới trong 3 tháng

39

- Nếu vẫn tiếp tục ra máu bất thường hoặc bắt đầu ra máu bất thường sau vài tháng kinh nguyệt bình thường hoặc không có kinh nguyệt, hoặc nghi ngờ có thể do một nguyên nhân nào đó khác, hãy xem xét các nguyên nhân do bệnh lý khác không liên quan đến viên tránh thai chỉ chứa progestin

3 Ra máu nhiều hoặc kéo dài (gấp đôi so với bình thường hoặc kéo dài trên 8 ngày)

 Một số phụ nữ sử dụng viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin bị ra máu nhiều hoặc ra máu kéo dài Nói chung nó không có hại và thường

ít dần hoặc hết sau vài tháng sử dụng

 Thử áp dụng phương pháp điều trị tương tự như đối với trường hợp ra máu bất thường

 Để giúp phòng chống thiếu máu, cần uống viên sắt và điều quan trọng

là ăn thực phẩm chứa sắt, chẳng hạn như thịt và gia cầm (đặc biệt là thịt bò và gan gà), cá, rau xanh và các loại đậu (đậu, đậu phụ, đậu lăng, đậu Hà Lan)

 Nếu tình trạng ra máu nhiều hoặc tiếp tục ra máu kéo dài hoặc bắt đầu

bị ra máu nhiều sau vài tháng kinh nguyệt bình thường hoặc không có kinh nguyệt, hoặc nghi ngờ có thể do một số nguyên nhân nào đó khác, hãy xem xét các nguyên nhân do bệnh lý khác không liên quan đến sử dụng biện pháp tránh thai

4 Bị quên thuốc

Xem phần làm gì khi quên thuốc

5 Đau đầu thông thường (Không phải là đau nửa đầu)

 Hãy hỏi nhân viên y tế, nếu không có chống chỉ định, có thể sử dụng một trong các loại thuốc Aspirin (325-650 mg), ibuprofen (200-400 mg), paracetamol (325-1000 mg) hoặc thuốc giảm đau khác

 Nên đi khám khi có những cơn đau đầu bị nặng hoặc xảy ra thường xuyên hơn khi sử dụng viên thuốc tránh thai chỉ chứa progestin

6 Thay đổi tâm trạng hay thay đổi ham muốn tình dục