GIÁ TRỊ CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: TÔN GIÁO HỌC

Việc nghiên cứu một cách hệ thống Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang góp phần làm sâu sắc hơn các giá trị di sản Phật giáo, lịch sử và văn hóa.. Trên cơ sở những gi

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

DƯƠNG NGÔ NINH

GIÁ TRỊ CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 TS Nguyễn Quốc Tuấn

2 PGS,TS Hoàng Thị Lan

Phản biện 1:………

Phản biện 2:………

Phản biện 3:………

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi ……giờ……phút, ngày ………tháng….… năm 2020

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, Phật giáo thời Trần phát triển trên nhiều phương diện, biểu hiện qua sự hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm Phật giáo Trúc Lâm có nhiều đóng góp quan trọng trong đời sống xã hội, là một trong những yếu tố quan trọng của xã hội Đại Việt, đóng vai trò thiết yếu trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước Phật giáo Trúc Lâm là sợi dây nối kết tình đoàn kết nhân dân với tầng lớp lãnh đạo đất nước, với sức sống bền bỉ trong các tầng lớp nhân dân, tác động mạnh mẽ đến xã hội bởi tính chất luân lý đạo đức, kêu gọi làm việc thiện, thương yêu người khác, tôn trọng phép nước; trở thành uy lực thống nhất ý thức hệ toàn dân, là nhân tố dệt nên hệ tư tưởng và tính chất xã hội độc đáo, mang đậm tính dân tộc Sự phát triển của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần đã để lại nhiều giá trị còn tồn tại đến ngay nay ở các dạng thức khác nhau

Tỉnh Bắc Giang có vị trí địa - chính trị, địa - văn hóa, địa - tôn giáo rất quan trọng đối với lịch sử đất nước ta từ thời dựng nước và càng nổi bật trong thời kỳ giữ nước hàng nghìn năm lịch sử Sự hình thành và phát triển Phật giáo ở tỉnh Bắc Giang đã lưu dấu rất nhiều di sản có giá trị, nổi bật nhất là chùa Vĩnh Nghiêm (xã Trí Yên, huyện Yên Dũng) Đây là trung tâm Phật giáo lớn ở tỉnh Bắc Giang, mang đậm dấu ấn của Phật giáo Trúc Lâm tồn tại cho đến ngày nay

Bên cạnh đó, Bắc Giang còn là nơi đang lưu giữ dấu tích của các ngôi chùa của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần bên phía Tây Yên Tử, chứng tích cho một thời kỳ Phật giáo phát triển hưng thịnh Qua thời gian lịch sử, hệ thống di tích Phật giáo Trúc Lâm và chùa Vĩnh Nghiêm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang đóng một vai trò quan trọng và là một phần không thể tách rời

trong quần thể di sản văn hóa và danh thắng Yên Tử gắn với Phật giáo Trúc Lâm mang đậm bản sắc Việt

Việc nghiên cứu một cách hệ thống Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang góp phần làm sâu sắc hơn các giá trị di sản Phật giáo, lịch sử và văn hóa Thông qua những giá trị đó góp phần làm rõ vị trí lịch sử, giá trị văn hóa của những di tích này, cũng như truyền thống lịch

sử, văn hóa của tỉnh Bắc Giang với tư cách là một trung tâm Phật giáo Trúc Lâm trước đây Ngoài ra, việc nghiên cứu hệ thống về Phật giáo Trúc Lâm thời Trần còn ở phương diện sinh hoạt Phật giáo, tư tưởng Phật giáo, giúp ban ngành chính quyền các cấp đề ra được những giải pháp bảo tồn

và phát huy những giá trị di sản quý báu này trong giai đoạn hiện nay Nghiên cứu Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang góp phần làm rõ giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần đối với lịch sử dân tộc, với đời sống tinh thần người dân Trên cơ sở những giá trị đó đóng góp luận cứ khoa học cho ba tỉnh Bắc Giang, Quảng Ninh và Hải Dương hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO đề xuất công nhận Quần thể di tích - danh thắng Yên Tử là di sản thế giới; cho tỉnh Bắc Giang hình thành

và phát triển con đường du lịch tâm linh Phật giáo Trúc Lâm Tây Yên Tử trên địa bàn tỉnh Bắc Giang với việc kết nối các ngôi chùa Trúc Lâm thời Trần cùng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, chắc chắn góp phần phát triển kinh tế xã hội của địa phương trong thời gian tới

Vì vậy, việc lựa chọn đề tài: “Giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang” làm đề tài luận án Tiến sĩ chuyên ngành Tôn giáo học,

có tính cấp thiết, có giá trị cả về phương diện khoa học lẫn phương diện thực tiễn

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Phân tích, đánh giá giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa

bàn tỉnh Bắc Giang, từ đó đề xuất các giải pháp, khuyến nghị nhằm phát huy hiệu quả các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang hiện nay, góp phần phát triển kinh tế, xã hội của địa phương

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Thứ nhất, khái quát quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang, làm rõ dấu ấn của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang

- Thứ hai, tập trung nghiên cứu, phân tích, đánh giá những giá trị nổi bật của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang hiện nay (giá trị tôn giáo, giá trị văn hóa, giá trị lịch sử)

- Thứ tư, đề xuất giải pháp nhằm phát huy hiệu quả các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang theo ba nhóm: giá trị tôn giáo, giá trị văn hóa, giá trị lịch sử

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: Luận án giới hạn nghiên cứu những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang tập trung chủ yếu ở khu vực Tây Yên Tử tỉnh Bắc Giang

- Về thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần qua các thời kỳ lịch sử từ khi hình thành và phát triển trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận án này, NCS sử dụng các phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu; phương pháp nghiên cứu điền dã, phương pháp quan sát tham dự,

phương pháp phỏng vấn sâu, phương pháp phỏng vấn bảng hỏi, phương pháp so sánh, đối chiếu

5 Đóng góp khoa học của luận án

- Luận án làm rõ quá tình hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, đồng thời chỉ ra được dấu ấn của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang

- Luận án phân tích, làm rõ những giá trị nổi bật của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở tỉnh Bắc Giang như giá trị tôn giáo, giá trị văn hóa, giá trị lịch sử

- Bên cạnh đó, luận án đưa ra những giải pháp, khuyến nghị nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Về mặt lý luận: Luận án góp phần làm rõ những giá trị nổi bật của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang hiện nay, đồng thời luận án đóng góp vào tư liệu nghiên cứu tham khảo, giảng dạy

- Về mặt thực tiễn: Luận án góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang phục vụ cho việc phát triển kinh tế văn hóa xã hội của địa phương

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương, 12 tiết Nội dung các chương như sau: Chương 1: Một số vấn đề chung liên quan tới luận án

Chương 2: Quá trình hình thành, phát triển và dấu ấn của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang

Chương 3: Giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang Chương 4: Một số giải pháp, khuyến nghị nhằm phát huy giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1.1 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1.1.1 Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến Phật giáo Trúc Lâm và Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Các công trình nghiên cứu liên quan đến Phật giáo Trúc Lâm và Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, một số tác phẩm tiêu biểu như: Tam tổ thực lục, Trúc Lâm Tam tổ giảng giải, Chốn tổ Vĩnh Nghiêm, Chùa Vĩnh Nghiêm Bắc Giang và Thiền phái Trúc Lâm trong quá trình phát triển của Phật giáo Việt Nam

1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

Các công trình nghiên cứu liên quan đến các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm và Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, một số tác phẩm tiêu biểu như: Những giá trị văn hóa cổ truyền tỉnh Bắc Giang, Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258 - 1308) con người và sự nghiệp, Di tích

và danh thắng Tây Yên Tử…

1.1.3 Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến việc phát huy những giá trị của Phật giáo thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Các công trình nghiên cứu liên quan đến việc phát huy các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm và Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, một số tác phẩm tiêu biểu như: Bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa Lý - Trần tỉnh Bắc Giang, Xây dựng và phát triển sản phẩm du lịch văn hóa, tâm linh - sinh thái vùng Yên Tử, Bảo tồn di sản văn hoá khu vực Tây Yên Tử gắn với phát triển du lịch…

1.1.4 Các vấn đề đã được nghiên cứu và các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

- Những vấn đề nghiên cứu trước chưa tiếp cận:

Đã có một số công trình đề cập đến Phật giáo thời Trần nói chung và giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng, nhưng hầu hết các công trình này mới chỉ đề cập đến những khía cạnh riêng lẻ của những giá trị của Phật giáo thời Trần mà chưa có cái nhìn tổng thể và toàn diện về những giá trị đó, cũng như chưa có được những giải pháp toàn diện để phát huy những giá trị Phật giáo thời Trần phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

- Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu:

+ Thứ nhất, trên cơ sở những vấn đề lý luận cơ bản về quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm nói chung, NCS làm sáng tỏ quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng Từ đó, chỉ ra dấu ấn của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần như: giá trị tôn giáo, giá trị văn hóa, giá trị lịch sử Bên cạnh đó, NCS khảo sát người dân và tín đồ của Phật giáo Trúc Lâm ở Bắc Giang, để

từ đó làm rõ những ảnh hưởng của Phật giáo Trúc Lâm ở Bắc Giang

+ Thứ hai, nhìn nhận tầm quan trọng của việc phát huy giá trị Phật giáo trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, trên cơ sở quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm và các giá trị của của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang, với mong muốn tìm ra những giải pháp hiệu quả nhất nhằm phát huy những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm ở Bắc Giang 1.2 KHUNG LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu sinh nêu một số lý thuyết sử dụng trong luận án như :

Lý thuyết địa tôn giáo, lý thuyết vùng văn hóa, lý thuyết giá trị, lý thuyết chức năng

1.3 MỘT SỐ KHÁI NIỆM SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN

Nghiên cứu sinh nêu một số khái niệm như : Giá trị, Giá trị tôn giáo, Giá trị văn hóa, Giá trị lịch sử, Phật giáo Trúc Lâm, Phật giáo Trúc Lâm

thời Trần, Tây Yên Tử, Cơ sở thờ tự của Phật giáo Trúc Lâm ở Bắc Giang, Tăng, ni và Phật tử Phật giáo Trúc Lâm ở Bắc Giang, Lễ hội của Phật giáo Trúc Lâm ở Bắc Giang

1.4 KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang tập trung ở khu vực Tây Yên Tử gồm 4 huyện Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam và Yên Dũng của tỉnh Bắc Giang

Tiểu kết chương 1 Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang tập trung ở khu vực Tây Yên Tử trải dài qua 4 huyện Yên Dũng, Lục Nam, Lục Ngạn

và Sơn Động Vấn đề nhìn nhận các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần nói chung hiện nay được sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều nhà khoa học Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về giá trị của Phật giáo Trúc Lâm Thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang hiện nay còn ít được quan tâm, đầu tư nghiên cứu, chủ yếu tập trung vào một số đối tượng nhỏ chưa có cái nhìn đánh giá tổng quát, toàn diện cũng như đưa ra được những thực trạng

về vấn đề này Vì vậy, trên cơ sở kế thừa thành quả nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước, luận án tập trung vào việc làm rõ các giá trị của Phật giáo thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm phát huy các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

Luận án làm rõ các khái niệm về giá trị, giá trị tôn giáo, giá trị văn hóa, giá trị lịch sử và một số khái niệm liên quan đến đề tài Đồng thời, vận dụng các lý thuyết như lý thuyết địa - tôn giáo, lý thuyết vùng văn hóa,

lý thuyết về giá trị tôn giáo, lý thuyết chức năng, kết hợp sử dụng với các phương pháp như phân tích, tổng hợp tài liệu, nghiên cứu điền dã, quan sát tham dự, phỏng vấn sâu, phỏng vấn bảng hỏi, so sánh đối chiếu, để làm rõ quá trình hình thành và phát triển, dấu ấn, các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, từ đó đưa ra một số giải pháp, khuyến nghị để phát huy các giá trị đó

Chương 2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ DẤU ẤN CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG

2.1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG

2.1.1 Quá trình hình thành của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang

Qua những dấu tích, hiện vật, những truyền thuyết dân gian chứng tỏ rằng từ thời Lý Phật giáo đã ảnh hưởng sâu rộng tới vùng đất Bắc Giang Sang thời Trần, Phật giáo Trúc Lâm ra đời và được phân bố trên một địa bàn rộng lớn, nhưng tập trung nhất là ở 03 tỉnh: Quảng Ninh, Bắc Giang

và Hải Dương Ở tỉnh Bắc Giang, bên sườn Tây Yên Tử nằm trên địa phận huyện Sơn Động, huyện Lục Ngạn, huyện Lục Nam, huyện Yên Dũng địa bàn gắn liền với sự hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm Đó là chùa Vĩnh Nghiêm - điểm nhấn đặc biệt quan trọng, một trung tâm Phật giáo nổi tiếng dưới thời Trần, cùng hệ thống Phật giáo Trúc Lâm phân bố suốt dọc triền phía Tây dãy núi Yên Tử Tính từ Vĩnh Nghiêm ngược lên là: chùa Mã Yên, chùa Hòn Tháp, chùa Cao, chùa Khám Lạng, chùa Bình Long, đền Suối Mỡ, đền Trần, chùa Hòn Trứng, chùa Hồ Bấc (ở huyện Lục Nam), chùa Am Vãi, chùa Đồng Vành, (ở huyện Lục Ngạn) và Khu bảo tồn Tây Yên Tử, với chùa Đèo Bụt, chùa Cầu, chùa Kim Quy (ở huyện Sơn Động)

2.1.2 Quá trình phát triển của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang

Từ trung tâm Phật giáo Vĩnh Nghiêm nhiều ngôi chùa bên sườn Tây Yên Tử thuộc cánh cung Đông Triều cũng được trùng tu và xây dựng mới Ngôi chùa được xây mới là chùa Hồ Bấc, chùa Ngọ ở Lục Nam, Bắc

Giang Các ngôi chùa khác: chùa Am Vãi, chùa Bình Long, chùa Cao, chùa Hòn Tháp, chùa Mã Yên… đến giữa thế kỷ XIV thì mối quan hệ giữa Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử với cả nước phát triển tới đỉnh cao Hệ thống Phật giáo Trúc Lâm với bốn trung tâm là Vĩnh Nghiêm, Thanh Mai, Yên

Tử và Quỳnh Lâm đã hoàn thiện Ở Bắc Giang trung tâm Phật giáo Vĩnh Nghiêm đã có mối liên hệ với các chùa trực tiếp như: Chùa Am Vãi, Yên

Mã, Bình Long, Hòn Tháp, Hồ Bấc, Đồng Vành, chùa Cao, Khám Lạng, Hang Non và đã có vai trò tích cực trong việc phát triển Phật giáo Trúc Lâm ở phía Tây Yên Tử

2.2 DẤU ẤN CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG

2.2.1 Về tông phái, tư tưởng, tu tập

Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Trúc Lâm đã dung hợp

ba Thiền phái đã có ở nước ta trước đó là: Thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi (thế kỷ VI), Thiền phái Vô Ngôn Thông (thế kỷ IX) và Thiền phái Thảo Đường (thế kỷ XI) Phật giáo Trúc Lâm thời Trần chủ trương Thiền - Giáo song hành, đặt nền tảng trên kinh điển, Thiền và Giáo không tách rời nhau,

tu học luôn đồng hành Có thể xem đây là một trong những đặc điểm cơ bản của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần nói chung của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Băc Giang nói riêng

2.2.2 Về hệ thống di tích, văn bia

Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang để lại dấu ấn, dấu tích sâu đậm ở các chùa thuộc dãy núi Yên Tử và phụ cận, mà cụ thể là các chùa thuộc huyện Đông Triều (Quảng Ninh), một số chùa thuộc huyện Chí Linh (Hải Dương) và các di tích thuộc khu vực Tây Yên Tử (Bắc Giang) Trên địa phận Bắc Giang, có 3 cụm di tích thuộc Phật giáo Trúc Lâm, mà từ chùa Vĩnh Nghiêm, có thể qua đó để đến với các di tích ở Côn Sơn, Thanh

Mai ở Hải Dương; Quỳnh Lâm, Ngọa Vân, Hồ Thiên, Hoa Yên, chùa Đồng ở Quảng Ninh

2.2.3 Chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang) - Trụ sở trung ương của Giáo hội Trúc Lâm thời Trần

Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang là một bộ phận của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần, duy trì chuyển tải tư tưởng Phật pháp của Phật giáo Trúc Lâm Tiêu biểu là chùa Vĩnh Nghiêm - một trung tâm quan trọng trong hệ thống Trúc Lâm Yên

Tử Điều quan trọng là cả ba vị Tổ đều lấy chùa Vĩnh Nghiêm làm trung tâm truyền bá Phật pháp của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần Chùa Vĩnh Nghiêm nhanh chóng trở thành một trong những trung tâm hoằng pháp đạo tràng an cư kiết hạ, đào tạo tăng tài, thuyết giảng Chùa đã có tầm ảnh hưởng cả trong giới Phật giáo và nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội trong lịch sử

Tiểu kết chương 2 Phật giáo Trúc Lâm thời Trần đã để lại những dấu ấn sâu đậm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Đó là dấu ấn về tông phái, tư tưởng và tu tập thể hiện qua các hoạt động tu tập tại chùa Vĩnh Nghiêm thời Trần như an cư kiết

hạ, Thiền - Giáo song hành Dấu ấn tiếp theo về văn hóa thể hiện qua những di tích, tư liệu văn bia thời Trần của Phật giáo Trúc trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, đã góp phần phác thảo được những dấu ấn của Phật giáo Trúc Lâm nơi đây Chùa Vĩnh Nghiêm ở Bắc Giang có vị thế quan trọng thời Trần từng là trụ sở trung ương của giáo hội Trúc Lâm thời Trần nơi Tam

tổ Trúc Lâm đều lấy làm trung tâm truyền bá Phật pháp Có thể nhận thấy Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang đã có vị thế quan trọng trong quá trình phát triển của Phật giáo thời Trần, ảnh hưởng của nó không chỉ ở trong giới thiền môn mà còn có tác động ảnh hưởng rộng trên nhiều giới, nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội

Chương 3 NHỮNG GIÁ TRỊ NỔI BẬT CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM

THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG

3.1 GIÁ TRỊ TÔN GIÁO CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG

3.1.1 Giá trị tông phái, hệ phái

Phật giáo Trúc Lâm thời Trần là sự kết hợp của ba dòng thiền đã có mặt ở Việt Nam trước đó là: Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông, Thảo Đường Trên cơ sở tiếp biến, giao lưu từ ba nguồn gốc khác nhau Sự dung hợp Thiền - Tịnh - Mật chính là một trong những nét đặc trưng của Thiền tông Việt Nam, đã thể hiện được giá trị hệ phái, tông phái trong suốt chiều dài lịch sử hình thành và phát triển của Phật giáo Việt Nam Về chương trình tu học, Phật giáo Trúc Lâm chủ trương Thiền - Giáo song hành, vừa

tu thiền vừa học đạo trong thời gian an cư kiết hạ kể từ Rằm tháng Tư đến Rằm tháng Bảy theo nội quy của Phật giáo Trúc Lâm, đậm nét Thiền tông Phật giáo Đại Việt Với ý nghĩa của việc tu trì giới luật, chính Pháp Loa, sau khi phụng chiếu về Vĩnh Nghiêm trụ trì đã tổ chức khóa học Luật Tứ Phần cho các tín đồ tu trì

Về khảo sát việc thực hiện Thiền - Giáo song hành tại các chùa, Thiền viện Kết quả khảo sát cho chúng ta thấy các ngôi chùa có thực hiện chủ trương Thiền - Giáo song hành chiếm tỉ lệ cao, cụ thể: số người trả lời Có chiếm 72,25%, Không (22,25%), Không biết/ Không trả lời 6,25%

Qua khảo sát cho thấy thực hành nghi thức Tụng kinh, niệm Phật chiếm tỉ lệ cao nhất 62,75%, tu thiền chiếm 62,25%, nghe giảng pháp (Kinh, Luận, Ngữ lục) chiếm 60,75%, tiếp theo câu trả lời Khác là 2% số người cho rằng họ thực hành dâng hương Số lượng câu kiểm tra lại xác thực có giảm một chút nhưng đã cho thấy đa số tín đồ đến với các chùa,

Thiền viện để sinh hoạt đều thực hành theo chủ trương Thiền - Giáo song hành Tụng kinh, niệm Phật, Nghe giảng pháp và Tu thiền đây là cách tu tập Thiền - Giáo song hành nổi bật của Phật giáo Trúc Lâm để đạt chứng ngộ, đã được các tín đồ thực hiện

Khảo sát sự hỗn dung giữa Phật giáo Trúc Lâm và tín ngưỡng dân gian hiện nay biểu hiện qua thờ Mẫu, thờ thần, thờ người qua đời của tín

đồ và người dân Bắc Giang Kết quả khảo sát cho thấy có 78,25 % đối tượng được hỏi đến chùa, sau khi lễ Phật đều lễ Thần, lễ người qua đời và đến lễ Mẫu tại nhà Mẫu Chỉ lễ Phật chiếm 18,75 %, chỉ lễ Mẫu chiếm 3%, người đến chùa chỉ để lễ Thần hay chỉ để lễ người qua đời là không có ai

Có thể thấy rằng tín đồ và người dân đến chùa đều lễ cả Phật, lễ Mẫu, lễ thần và lễ người qua đời, đây chính là sự hỗn dung giữa Phật giáo Trúc Lâm với tín ngưỡng dân gian hiện nay, thể hiện tính cởi mở mang bản sắc văn hóa Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử

3.1.2 Giá trị tư tưởng, đạo đức

Giá trị tư tưởng, đạo đức của Phật giáo Trúc Lâm là gắn liền với tâm, toàn bộ hành động của con người đều xuất phát từ tâm Kết quả khảo sát tại địa bàn nghiên cứu về tu dưỡng đạo đức theo tư tưởng “Phật tại tâm” hiện nay Số người cho rằng tu dưỡng đạo đức theo tư tưởng “Phật tại tâm” giúp tâm trong sáng chiếm tỷ lệ cao nhất (92%), trong đó tỷ lệ trả lời Không là 5%; Không biết/ không trả lời chiếm 3% Kết quả kiểm chứng thấy rằng có 88,75% người cho đã có hiểu về tư tưởng “Phật tại tâm” của Phật giáo Trúc Lâm, có thể thấy rằng số người này đã cho rằng tu dưỡng đạo đức theo tư tưởng “Phật tại tâm” giúp tâm trong sáng trong bảng 3.4 Chứng tỏ tư tưởng “Phật tại tâm” của Phật giáo Trúc Lâm ở Bắc Giang đã

ăn sâu trong tư tưởng nhiều người dân nơi đây Tư tưởng này giúp người dân và tín đồ tu dưỡng đạo đức, rèn luyện tâm trong sáng, khi đó làm mọi việc sẽ tốt đẹp hơn