Luận án đo lường mức độ tác động của các nhân tố: quản trị nhà trường, năng lực giảng viên, chất lượng dịch vụ và kỳ vọng của sinh viên đến chất lượng đào tạo. Đề xuất hàm ý quản trị nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cho các trường đại học vùng Đồng Nam bộ nói riêng và Việt Nam nói chung.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LẠC HỒNG
TRẦN HOÀNG MINH
TÁC ĐỘNG CỦA QUẢN TRỊ NHÀ TRƯỜNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO: NGHIÊN CỨU TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÙNG ĐÔNG NAM BỘ
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH
MÃ SỐ NGÀNH: 9340101
Đồng Nai, 2021
Trang 2Công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Lạc Hồng Người hướng dẫn khoa học:
PGS TS Huỳnh Đức Lộng
TS Mai Thị Ánh Tuyết
Trang 3DANH MỤC
CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA LUẬN ÁN
Tạp chí quốc tế
1 Minh, T H The Relationship between University Governance and
the Higher Education Services Quality International Journal of Business Marketing and Management (IJBMM), Volume 5 Issue 12
December 2020, P.P 111-117.ISSN: 2456-4559, www.ijbmm.com
2 Minh, T H (2020) The Relationship Between Service Expectations
and Service Quality in University Education International Journal
of Research in Engineering, Science and Management, 3(12), 68-70
International Journal of Research in Engineering, Science and Management Volume-3, Issue-12, December-2020 https://www.ijresm.com | ISSN (Online): 2581-5792
Tạp chí trong nước
1 Huỳnh Đức Lộng, Mai Thị Ánh Tuyết, Trần Hoàng Minh (2021)
“Vai trò của năng lực giảng viên đối với chất lượng đào tạo”, Tạp chí Công thương, tháng 3/2021
Trang 4CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
1.1 Bối cảnh nghiên cứu
1.1.1 Bối cảnh thực tiễn
Khu vực Đông Nam bộ là vùng phát triển kinh tế trọng điểm bật nhất của các nước với 06 tỉnh và 01 thành phố trực thuộc Trung ương Với tốc độ tăng trường kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2016-2020 đạt 12%/năm (Bộ Kế hoạch
và Đầu tư, 2020) và dự kiến 2021-2030 từ 11,5-12%/năm Đóng góp khoảng 45% GDP và khoảng 50% tổng giá trị sản xuất công nghiệp trong năm 2019 (Sở Kế hoạch - Kiến trúc TP HCM, 2019) Cùng với hàng loạt chiến lược phát triển cơ sở hạ tầng giao thông trong khu vực hiện nay gồm: đường cao tốc TP
Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, đường vành đai 3 và sân bay quốc tế Long Thành, cảng nước sâu Cái Mép sẽ là những cơ hội và đồng thời là thách thức lớn đối với việc cung cấp nguồn nhân lực cao cho khu vực trong giai đoạn hiện nay và sắp tới; trong đó, lĩnh vực giáo dục đại học đóng vai trò thiết yếu, quyết định đến sự tăng trưởng và phát triển của vùng Đặc biệt, vùng Đông Nam bộ có 111 khu công nghiệp, chiếm 34% tổng số khu công công nghiệp trên cả nước (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2017)
Để đáp ứng được sự phát triển của vùng trong trong thời gian tới, đòi hỏi các cơ quan nhà nước phải có các chính sách và chiến lược để đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực kịp thời Mà trong đó, vai trò của các trường đại học là trọng tâm Hiện nay, hệ thống các trường đại học trong khu vực đã phát triển khá mạnh nhưng chưa đồng bộ với tổng số 68 trường đại học; trong đó, có 50 trường đại học chủ yếu có trụ sở tại TP Hồ Chí Minh và 10 trường đại học khác ở các tỉnh đang phát triển mạnh Theo Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạ) tính đến cuối tháng 7/2020, cả nước đã có 141 cơ sở giáo dục đại học đạt tiêu chuẩn chất lượng giáo dục; trong đó, chỉ có hai trường đạt kết quả đánh giá trên 90% là: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên (đạt 90,16%) và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (đạt 91,8%) Các cơ sở giáo dục đại học khác được đánh giá trong
Trang 5khoảng 80,3% đến 88,52% (Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2020) Đồng thời, hiện nay khu vực Đông Nam bộ chỉ có 02 trường đạt chuẩn đánh giá chất lượng cấp cơ sở giáo dục theo bộ tiêu chuẩn của AUN-QA (Trường ĐH Bách Khoa TP Hồ Chí Minh và Trường Đại học Quốc tế, cả hai trường đều thuộc Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) Như vậy, hiện nay chất lượng đào tạo của các trường đại học trong vùng Đông Nam bộ rất cần được xem xét để có thể đáp ứng được nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao cho
sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng
1.1.2 Bối cảnh lý thuyết
Chất lượng đào tạo là một môi trường học tập phù hợp do đội ngũ giảng viên xây dựng nhằm tạo điều kiện học tập hiệu quả cho sinh viên (Ashraf, 2020) Markowitsch (2018) thì cho rằng chất lượng đào tạo là môi trường giáo dục với hiệu suất cao và các dịch vụ chất lượng có thể cung cấp nhằm giúp cho sinh viên đạt được các mục tiêu học tập một cách hiệu quả Các nghiên cứu trước chỉ tập trung đánh giá từng nhân tố lên chất lượng đào tạo Hiện nay, chưa có nghiên cứu nào xem xét tổng hòa mối quan hệ giữa các nhân tố quản trị nhà trường, năng lực giảng viên, kỳ vọng của sinh viên và chất lượng dịch
vụ đến chất lượng đào tạo
1.2 Câu hỏi nghiên cứu
Câu hỏi 1: Tác động trực tiếp của quản trị nhà trường đến chất lượng đào tạo như thế nào?
Câu hỏi 2: Tác động gián tiếp của quản trị nhà trường thông qua năng lực giảng viên, chất lượng dịch vụ và kỳ vọng của sinh viên đến chất lượng đào tạo như thế nào?
Câu hỏi 3: Các hàm ý quản trị nào cần được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cho các trường đại học vùng Đồng Nam bộ nói riêng và Việt Nam nói chung?
Trang 61.3 Mục tiêu nghiên cứu
Thứ nhất: xác định sự tác động trực tiếp của quản trị nhà trường đến chất lượng đào tạo
Thứ hai: xác định sự tác động gián tiếp của quản trị nhà trường đến chất lượng đào tạo thông qua năng lực giảng viên, chất lượng dịch vụ và kỳ vọng của sinh viên
Thứ ba: đo lường mức độ tác động của các nhân tố: quản trị nhà trường, năng lực giảng viên, chất lượng dịch vụ và kỳ vọng của sinh viên đến chất lượng đào tạo
Thứ tư: đề xuất hàm ý quản trị nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cho các trường đại học vùng Đồng Nam bộ nói riêng và Việt Nam nói chung
1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu xác định đối tượng nghiên cứu của luận án là chất lượng đào tạo và quản trị nhà trường
Đối tượng khảo sát: là sinh viên đang tham gia học tập tại các trường đại học thuộc vùng Đông Nam bộ
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi lý thuyết: nghiên cứu tập trung xác định mối quan hệ giữa quản trị nhà trường, năng lực giảng viên, chất lượng dịch vụ, kỳ vọng của sinh viên
và chất lượng đào tạo của các trường đại học thông qua việc khảo lược các nghiên cứu trước kết hợp với các lý thuyết có liên quan
Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại khu vực Đông Nam
bộ
Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được tiến hành trong gian đoạn từ năm
2016 - 2020
Trang 71.5 Phương pháp nghiên cứu
Để giải quyết mục tiêu nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng
1.6 Tổng quan các nghiên cứu trước
1.6.1 Tổng quan các nghiên cứu trước có liên quan
Các nghiên cứu trên thế giới như: Owlia và ctg (1996), Srikanthan và ctg (2007), Chen và ctg (2007), Mertova và ctg (2009), Tsinidou và ctg (2010), Lupo (2013), Calvo-Porral và ctg (2013), Sandmaung và ctg (2013), Campos
và ctg (2017), Guilbault (2018), Sayidah và ctg (2019); Dwaikat (2020), Calma
và ctg (2020), Gerged và ctg (2020)
Các nghiên cứu trong nước: Long (2006), Sơn và ctg (2013), Pham và ctg (2016), Nguyễn Quý Thanh và ctg (2019), Trần Nam Trung (2020), Thúy
và ctg (2020)
1.6.2 Nhận xét và khoảng trống nghiên cứu được phát hiện
Qua lược khảo tài liệu và các công trình nghiên cứu, tác giả chưa phát hiện công trình nào xem xét đánh giá sự tác động của quản trị nhà trường đến chất lượng đào tạo; đặc biệt, là thông qua sự tiếp cận của sinh viên được xem xét dưới vai trò là khách hàng của các trường đại học chứ không phải là đối
tượng chịu sự tác động như trước đây Đã có nhiều nghiên cứu đánh giá chuyên
sâu đến chất lượng đào tạo thông qua năng lực giảng viên, chất lượng dịch vụ hoặc là kỳ vọng của sinh viên Tuy nhiên các nghiên cứu trước chỉ tập trung đánh giá sự tác động theo từng cặp; các nghiên cứu rời rạc do mục tiêu nghiên cứu khác nhau Đồng thời các nghiên cứu trước chỉ tiếp cận ở góc nhìn của giảng viên, cán bộ quản lý nhà trường và xem xét sinh viên là sản phẩm của kết quả giáo dục đào tạo Khoảng trống được phát hiện xoay quanh vấn đề lớn cần giải quyết là: Tác động của quản trị nhà trường đến chất lượng đào tạo qua cách tiếp cận của sinh viên là khách hàng
Trang 81.7 Kết cấu của luận án
Bố cục chính của luận án theo kết cấu 05 chương
- Chương 1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
- Chương 2 Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu
- Chương 3 Thiết kế nghiên cứu
- Chương 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận
- Chương 5 Kết luận và hàm ý quản trị
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
2.1 Các lý thuyết liên quan
Lý thuyết đại diện (Agency Theory)
Lý thuyết đại diện có thể được sử dụng để khám phá mối quan hệ giữa quyền sở hữu và quản lý, tách biệt rõ ràng giữa hai nhóm quyền lực này trong một tổ chức Tuy nhiên, khi có sự tách biệt rõ ràng này, mô hình đại diện có thể được áp dụng để sắp xếp các mục tiêu của quản lý với mục tiêu của chủ sở hữu
Lý thuyết được ứng dụng để giải thích và mô hình hóa hoạt động của nhiều loại hình tổ chức, công ty, xác định vai trò, chức năng, quyền hạn của chủ sỡ hữu và nhà quản lý, khẳng định vai trò tự chủ và tự quyết của nhà quản lý dựa trên quyền lực và những gắn kết về mặt lợi ích
Lý thuyết quản lý (Stewardship Theory)
Lý thuyết quản lý thừa nhận tầm quan trọng của các cấu trúc ủy quyền cho người quản lý và cung cấp quyền tự chủ tối đa được xây dựng dựa trên niềm tin (Donaldson và Davis, 1991) Nó nhấn mạnh vào vị trí của nhân viên hoặc giám đốc điều hành để hành động tự chủ hơn để lợi nhuận của công ty cũng như của cổ đông được tối đa hóa Quan điểm thừa nhận lợi ích tích hợp giữa nhà quản lý và chủ sỡ hữu này là điều kiện để có thể giảm thiểu các chi phí kiểm tra và kiểm soát các hành vi (Davis các tác giả, 1997) Daily và các tác giả (2003) cũng bổ sung cho quan điểm này bằng lập luận tương tự Để bảo
vệ danh tiếng của chính mình, các nhà quản lý (người ra quyết định trong các
Trang 9tổ chức) có xu hướng vận hành công ty để tối đa hóa hiệu quả tài chính cũng như lợi nhuận của công ty và cổ đông (Daily và các tác giả, 2003) Theo nghĩa này, người ta tin rằng kết quả của công ty có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức về kết quả cá nhân của họ
Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory)
Khẳng định lại vai trò của thuyết các bên liên quan, Freeman (1984) cho rằng mạng lưới mối quan hệ với nhiều nhóm có thể ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định của nhà quản lý, dựa trên đó, lý thuyết các bên liên quan đặt mối quan tâm đến bản chất của các mối quan hệ này khi nó ảnh hưởng đến cả quy trình và kết quả hoạt động của công ty cũng như các bên liên quan Bổ sung cho quan điểm này, Donaldson và Preston (1995) lập luận rằng lý thuyết các bên liên quan tập trung vào việc ra quyết định quản lý và lợi ích của tất cả các bên liên quan có giá trị nội tại, và ngang bằng, không có lợi ích của đối tượng nào được giả định quan trọng hơn để thể hiện vai trò chi phối
Điều cuối cùng cần phải làm rõ đối với lý thuyết này chính là cơ chế mà các bên liên quan tác động vào các quyết định của tổ chức Cơ chế này được làm rõ khi chúng ta phân biệt một cách rõ rệt giữa đối tượng liên quan và đối tượng chịu ảnh hưởng Garvare và Johansson (2010) xác định rõ rằng, các bên liên quan khác với các đối tượng bị ảnh hưởng hoặc quan tâm khác ở chỗ có cả điểm lớn: (1) quan tâm đến nhu cầu của họ nhận được từ tổ chức; và (2) khả năng thực hiện những hành động cần thiết nếu những nhu cầu đó không được đáp ứng Như vậy các đối tượng bị ảnh hưởng có thể có rất nhiều, nhưng những đối tượng liên quan thì giới hạn hơn
2.2 Các khái niệm liên quan
2.2.1 Quản trị nhà trường
Quan điểm của luận án về quản trị nhà trường được ủng hộ bởi lý thuyết các bên liên quan khi khẳng định “lợi ích của tất cả các bên liên quan có giá trị nội tại, và ngang bằng, không có lợi ích của đối tượng nào được giả định quan
Trang 10trọng hơn để thể hiện vai trò chi phối” (Donaldson và Preston, 1995), luận án ủng hộ tiếp cận quan điểm quản trị nhà trường theo định hướng trách nhiệm xã hội Đây là hướng tiếp cận phù hợp với bối cảnh kinh tế xã hội của Việt Nam hiện nay
Do vậy, quản trị nhà trường chính là một tập hợp các hệ thống và cơ chế
mà một khi được thực hiện trong nhà trường sẽ hợp lý hóa việc lãnh đạo và kiểm soát để tăng hiệu suất và giá trị, thực hiện được mục tiêu, sứ mệnh của trường song song với mục tiêu đảm bảo trách nhiệm xã hội và tính minh bạch đối với các đối tượng hữu quan
2.2.2 Năng lực giảng viên
Với bối cảnh nghiên cứu, năng lực giảng viên bao gồm “năng lực cứng”
và “năng lực mềm” được giảng viên vận dụng trong giảng dạy đảm bảo kết quả học tập tích cực và kích thích sự hứng thú học tập của sinh viên “Năng lực cứng” chính là kiến thức chuyên môn, phương pháp giảng dạy, đạo đức nghề nghiệp của giảng viên “Năng lực mềm” gồm quan tâm tích cực đến sinh viên, khuyến khích tình yêu học tập, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thích ứng tốt với các tình huống bất ngờ
2.2.3 Kỳ vọng của sinh viên
Quan điểm tiếp cận của luận án đối với khái niệm kỳ vọng tương đồng với quan điểm của một số nhà nghiên cứu Spreng và cộng sự (1996), Al-Fattal
và Ayoubi (2013), Mainardes (2012) và Suarman (2013) Tóm lại, kỳ vọng của sinh viên chính là những gì mà đối tượng tin rằng có thể xảy ra Cụ thể, đối với sinh viên, kỳ vọng là họ tin rằng sau khi tốt nghiệp họ có công việc phù hợp với trình độ chuyên môn và nâng cao được giá trị bản thân
2.2.4 Chất lượng dịch vụ
Trong bối cảnh giáo dục đại học, khi các dịch vụ được cung cấp ngày càng đa dạng phục vụ cho hoạt động học tập của sinh viên, việc đánh giá chất lượng dịch vụ ngày càng trở nên phức tạp Chất lượng dịch vụ trong đào tạo được coi là sự khác biệt cạnh tranh giữa các cơ sở giáo dục đại học về mức độ
Trang 11thống trị của họ trong việc tạo ra những trải nghiệm học tập độc đáo (Yeo, 2008) Những trải nghiệm này có thể là những hoạt động cụ thể như: việc giảng dạy trong lớp, các hoạt động ngoại khóa, sự giám sát, hỗ trợ hành chính hoặc lãnh đạo (Yeo, 2008) Với đối tượng khảo sát là sinh viên, khái niệm chất lượng dịch vụ mà nghiên cứu hướng đến chính là việc đáp ứng được các nhu cầu và mong muốn của sinh viên đang theo học tại trường cùng với những dịch
vụ giáo dục tốt nhất mà nhà trường có thể cung cấp tương xứng với kỳ vọng
2.2.5 Chất lượng đào tạo
Luận án đánh giá chất lượng đào tạo dưới quan điểm của người học, đóng vai trò như khách hàng, ở khía cạnh quá trình đào tạo có giúp người học đạt được nhu cầu hay không Một trong những kỳ vọng chính của sinh viên khi tham gia các chương trình đào tạo đại học là nâng cao nâng lực bản thân để có thể có đủ năng lực, gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ (Chouhan và Srivastava, 2014) để có thể được tuyển dụng vào vị trí công việc phù hợp Quan điểm đánh giá chất lượng đào tạo dựa vào mục tiêu của sinh viên là nền tảng để luận án dựa vào các mong muốn này để xây dựng
2.3 Mối quan hệ giữa các nhân tố
2.3.1 Mối quan hệ giữa quản trị nhà trường và chất lượng đào tạo
Qua quá trình lược khảo tài liệu nghiên cứu, các nghiên cứu về quản trị nhà trường tập trung nghiên cứu về các mô hình quản trị Hiện chưa có nghiên cứu nào nghiên cứu sâu và đánh giá tổng thể về sự tác động của quản trị nhà trường đến chất lượng đào tạo của các trường đại học Tuy nhiên, Jarernsiripornkul và ctg (2018) cho rằng các trường đại học được trao quyền tự chủ và tăng cường công tác quản trị sẽ cải thiện được các tiêu chuẩn trong đào tạo đại học
2.3.2 Mối quan hệ giữa quản trị nhà trường và chất lượng dịch vụ
Qua kết quả lược khảo tài liệu, tác giả nhận thấy chưa có công trình nghiên cứu nào đánh giá cụ thể về mối quan hệ giữa quản trị nhà trường và chất lượng dịch vụ Tuy nhiên, trong bối cảnh giáo dục đại học hiện nay vai trò của
Trang 12quản trị nhà trường ảnh hướng rất lớn đến chất lượng các dịch vụ trong các trường đại học, đặc biệt với tiếp cận theo quan điểm sinh viên là khách hàng – không phải là sản phẩm của giáo dục đào tạo
2.3.3 Mối quan hệ giữa năng lực giảng viên và chất lượng đào tạo
Smith (1969) cho rằng năng lực giảng viên chính là kiến thức và kỹ năng được giảng viên vận dụng trong giảng dạy và đạt được hiệu quả cao Trong quá trình lược khảo các tài liệu nghiên cứu, tác giả nhận thấy có nhiều công trình nghiên cứu đã nghiên cứu về năng lực giảng viên Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm về sự tác động của năng lực giảng viên đến chất lượng đào tạo của trường đại học là rất hạn chế Greenhill (2010) đã lập luận rằng năng lực giảng viên là các loại năng lực giúp giảng viên đảm bảo kết quả học tập tích cực cho sinh viên, nâng cao được chất lượng đào tạo của nhà trường
2.3.4 Mối quan hệ giữa kỳ vọng của sinh viên và chất lượng đào tạo
Qua quá trình lược khảo tài liệu, tác giả nhận thấy sự tác động kỳ vọng của sinh viên đến chất lượng đào tạo của các trường đại học chưa được kiểm định Chủ yếu các nghiên cứu tập trung vào chất lượng dịch vụ kỳ vọng ảnh hưởng đến sự hài lòng của sinh viên
2.4 Giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu đề xuất
Trên cơ sở các lý thuyết nền, lược khảo các kết quả của nghiên cứu trước có liên quan, các giới hạn và hướng nghiên cứu tiếp theo được chỉ ra, bối cảnh của nghiên cứu và các giả thuyết của các nghiên cứu được xây dựng Nghiên cứu tiến hành thiết lập 8 giả thuyết, bao gồm dưới đây
Trang 13Bảng 2.1: Tổng hợp giả thuyết
Giả thuyết H1 Quản trị nhà trường có tác động cùng chiều đến chất lượng dịch vụ mà trường cung cấp
H2 Quản trị nhà trường có tác động cùng chiều đến chất lượng đào tạo của các trường đại học
H3 Quản trị nhà trường có tác động cùng chiều đến kỳ vọng của sinh viên H4 Quản trị nhà trường có tác động cùng chiều đến năng lực giảng viên của trường đại học
H5 Năng lực giảng viên có tác động cùng chiều đến chất lượng dịch vụ sinh viên mà trường đại học cung cấp
H6 Năng lực giảng viên có tác động cùng chiều đến chất lượng đào tạo của trường đại học
H7 Chất lượng dịch vụ sinh viên mà trường cung cấp có tác động cùng chiều đến chất lượng đào tạo của trường đại học
H8 Kỳ vọng của sinh viên đối với việc học tập tại trường có tác động cùng chiều đến chất lượng đào tạo của trường đại học
2.4.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất
Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu đề xuất
(Nguồn: Kết quả nghiên cứu định tính, 2020)