Luận văn mô tả kết quả chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng tại Khoa Ngoại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kiên Giang, năm 2020; phân tích một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng tại Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
LÊ THỊ MỸ HẠNH
Mã học viên: C01328 KẾT QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH SAU PHẪU THUẬT
DẠ DÀY, ĐẠI TRÀNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH KIÊN GIANG NĂM 2020
Chuyên ngành : Điều Dưỡng
LUẬN VĂN THẠC SỸ ĐIỀU DƯỠNG
Người hướng dẫn khoa học:
GS.TS Nguyễn Đức Trọng
HÀ NỘI – 2020
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Trong suốt thời gian học tập cũng như trong quá trình thực hiện và hoàn thành
đề tài nghiên cứu khoa học này, em đã nhận được sự hỗ trợ, giúp đỡ cũng như sự quan tâm, động viên của các cá nhân và đơn vị
Trước hết, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến:
- Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý và Đào tạo sau đại học, Bộ môn Điều dưỡng, cùng toàn thể các Thầy Cô giáo trường Đại học Thăng Long, đặc biệt em xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS TS Lê Thị Bình người đã tận tâm tạo điều kiện cho chúng em được học tập nâng cao trình độ chuyên môn, tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu, giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu
- Ban Giám đốc sở Y Tế, khoa Ngoại tổng quát Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang,
đã chấp thuận và tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Em xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS.TS Nguyễn Đức Trọng người trực tiếp hướng dẫn khoa học đã luôn dành nhiều thời gian, công sức tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu, hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học này
Em xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến các Thầy Cô trong hội đồng đã đóng góp những ý kiến quý báu trong kỳ bảo vệ đề cương, giúp đỡ em hoàn thiện nghiên cứu Cuối cùng em xin bày tỏ lòng biết ơn gia đình luôn bên cạnh, chia sẻ những thuận lợi và khó khăn, động viên khích lệ em trong quá trình học tập và nghiên cứu Tuy có nhiều cố gắng, nhưng trong đề tài nghiên cứu khoa học này không tránh khỏi những thiếu sót Em kính mong quý Thầy Cô, các chuyên gia, những người quan tâm đến đề tài, đồng nghiệp, và bạn bè tiếp tục có những ý kiến đóng góp, giúp đỡ để đề tài được hoàn thiện hơn
Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn!
Hà nội, ngày 01 tháng 9 năm 2020
Lê Thị Mỹ Hạnh
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi là Lê Thị Mỹ Hạnh, học viên lớp Thạc Sĩ Trường Đại Học Thăng Long, chuyên ngành Điều Dưỡng xin cam đoan:
1 Đề tài luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, do chính bản thân tôi trực tiếp thực hiện, dưới sự hướng dẫn của GS.TS Nguyễn Đức Trọng
2 Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam
3 Tất cả số liệu và thông tin trong nghiên cứu này hoàn toàn chính xác, trung thực
và khách quan, đã được xác lập và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này
Hà Nội, ngày 01 tháng 9 năm 2020 Tác giả
Lê Thị Mỹ Hạnh
Trang 4CHỮ VIẾT TẮT
BCHTT: Bạch cầu hạt trung tính
BHYT: Bảo hiểm y tế
BMI: Body mass index (chỉ số khối cơ thể) BT: Bình thường
BVĐK KG: Bệnh viện đa khoa kiên giang CNV: Công nhân viên
CSNB: Chăm sóc người bệnh
CVP: Áp lực tĩnh mạch trung tâm
DHST: Dấu hiệu sinh tồn
DL: Dẫn lưu
ĐD: Điều dưỡng
ĐTNC: Đối tượng nghiên cứu
HATĐ: Huyết áp tối đa
HATT: Huyết áp tối thiểu
HMNT: Hậu môn nhân tạo
KQ CS: Kết quả chăm sóc
KQNC: Kết quả nghiên cứu
KS: Kháng sinh
NK: Nhiễm khuẩn
NKBV: Nhiễm khuẩn bệnh viện
NKVM: Nhiễm khuẩn vết mổ
PT: Phẫu thuật
THA: Tăng huyết áp
THCS: Trung học cơ sở
THPT: Trung học phổ thông
VAS: Thang điểm đau
WHO: Tổ chức Y tế thế giới
Trang 5MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3
1.1 Đại cương giải phẫu – sinh lý dạ dày, giải phẫu – sinh lý đại tràng 3
1.1.1 Đại cương giải phẫu, sinh lý dạ dày 3
1.1.2 Đại cương giải phẫu, sinh lý đại tràng 10
1.2 Đặc điểm ở người bệnh phẫu thuật dạ dày, phẫu thuật đại tràng 12
1.2.1 Các thể bệnh lý có chỉ định phẫu thuật ở dạ dày, đại tràng hay gặp: 12
1.2.2 Phương pháp vô cảm 12
1.2.3 Phương pháp phẫu thuật 13
1.3 Biến chứng sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng 13
1.3.1 Chảy máu: 13
1.3.2 Bục xì miệng nối hay chỗ khâu: 14
1.3.3 Tắc ruột sau mổ: 14
1.3.4 Áp xe tồn lưu: 14
1.3.5 Biến chứng tụt hậu môn tạm: 14
1.3.6 Tắc đại tràng đưa ra: 14
1.4 Quy trình điều dưỡng chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng 14
1.5 Tổng quan nghiên cứu trong nước và ngoài nước 18
1.5.1 Ngoài nước 18
1.5.2 Trong nước 19
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21
2.1 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 21
2.2 Đối tượng nghiên cứu 21
2.2.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 21
2.2.2.Tiêu chuẩn loại trừ 21
2.2.3 Cỡ mẫu 21
2.2.4 Phương pháp chọn mẫu: 22
Trang 62.3 Thiết kế và phương pháp nghiên cứu 22
2.4 Chăm sóc người bệnh phẫu thuật dạ dày, đại tràng 22
2.4.1 Quy trình điều dưỡng chăm sóc người bệnh trước phẫu thuật dạ dày, đại tràng 22
2.4.2 Quy trình điều dưỡng chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng 23
2.5 Thu thập và xử lý số liệu 26
2.5.1 Hình thức thu thập số liệu 26
2.5.2 Quy trình thu thập số liệu 26
2.5.3 Xử lý và phân tích số liệu 27
2.5.4 Sai số và biện pháp khắc phục sai số 27
2.6 Các vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu 28
2.6.1 Chỉ tiêu quan sát 28
2.6.2 Biến số nghiên cứu 28
2.6 3 Các khái niệm thước đo, và chỉ tiêu đánh giá 30
2.7 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 31
2.8 Khung lý thuyết 32
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 32
3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 33
3.1.1 Tuổi và giới tính 33
3.1.2 Nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 33
3.1.3 Trình độ học vấn 34
3.1.4 Địa dư 34
3.1.5 Tình trạng bảo hiểm y tế và điều kiện kinh tế hộ gia đình 35
3.1.6 Thể trạng 35
3.1.7 Bệnh lý kèm theo của người bệnh trước phẫu thuật 36
3.1.8 Thói quen của đối tượng nghiên cứu 36
3.2 Đặc điểm về phẫu thuật ở người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng 37
3.2.1 Thông tin về phẫu thuật của của đối tượng nghiên cứu 37
Trang 73.2.2 Vị trí cơ quan phẫu thuật 37
3.2.3 Kháng sinh dự phòng trước mổ 38
3.2.4 Thời gian phẫu thuật 38
3.2.5 Số ngày nằm viện của người bệnh 38
3.3 Kết quả về chăm sóc người bệnh 39
3.3.1 Chăm sóc người bệnh trước phẫu thuật 39
3.3.2 Biểu hiện lâm sàng ở người bệnh sau phẫu thuật 40
3.3.3 Thời gian trung tiện và lưu sonde dạ dày 44
3.3.4 Biến chứng liên quan đến kỹ thuật phẫu thuật 45
3.3.5 Nhận định các kết quả cận lâm sàng ở người bệnh 46
3.3.6 Các hoạt động chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật 47
3.3.7 Các hoạt động tư vấn chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật 48
3.3.8 Nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh sau mổ dạ dày, đại tràng 49
3.3.9 Kết quả nuôi cấy vi khuẩn gây nhiễm khuẩn bệnh viện 49
3.3.10 Kết thúc đợt điều trị, chăm sóc 50
3.4 Một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc người bệnh 50
3.4.1 Liên quan giữa kết quả chăm sóc người bệnh và đặc điểm người bệnh 50 3.4.2 Sự liên quan giữa vệ sinh bàn tay của người điều dưỡng trước, sau khi thực hiện kỹ thuật chăm sóc NB 51
3.4.3 Sự liên quan giữa kết quả chăm sóc với thời gian chờ phẫu thuật 51
3.4.4 Liên quan giữa điểm lo âu trước mổ - trình độ học vấn 52
3.4.5 Liên quan giữa chỉ số BMI với kết quả chăm sóc 52
3.4.6 Sự liên quan giữa có bệnh lý kèm theo với kết quả chăm sóc 52
3.4.7 Sự liên quan giữa các yếu tố phẫu thuật với quả chăm sóc 53
3.4.8 Mối liên quan giữa chuẩn bị người bệnh trước phẫu thuật với kết quả chăm sóc 54
3.4.9 Mối liên quan chăm sóc của điều dưỡng sau phẫu thuật với kết quả chăm sóc 55
Trang 83.4.10 Liên quan giữa số ngày nằm viện trung bình sau mổ với kết quả chăm sóc
56
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 57
4.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 57
4.2 Đặc điểm về phẫu thuật của đối tượng nghiên cứu 59
4.3 Kết quả chăm sóc người bệnh phẫu thuật dạ dày, đại tràng 61
4.4 Các yếu tố liên quan 67
KẾT LUẬN 73
1 Kết quả chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng 73
2 Các yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh 74
KHUYẾN NGHỊ 76 TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 9MỤC BẢNG
Bảng 3.1 Phân bố tuổi và giới tính của đối tượng nghiên cứu 34
Bảng 3.2 Nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 34
Bảng 3.3 Trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu 35
Bảng 3.4 Tình trạng bảo hiểm y tế và điều kiện kinh tế hộ gia đình 36
Bảng 3.5 Chỉ số BMI của người bệnh 36
Bảng 3.6 Bệnh lý kèm theo của đối tượng nghiên cứu 37
Bảng 3.7 Thói quen của đối tượng nghiên cứu 37
Bảng 3.8 Thông tin về phẫu thuật của đối tượng nghiên cứu 38
Bảng 3.9 Vị trí cơ quan phẫu thuật ở đối tượng nghiên cứu 38
Bảng 3.10 Tỷ lệ NB sử dụng kháng sinh dự phòng trước mổ 39
Bảng 3.11 Thời gian phẫu thuật của người bệnh 39
Bảng 3.12 Số ngày nằm viện trung bình 39
Bảng 3.13 Chăm sóc người bệnh trước phẫu thuật 40
Bảng 3.14 Thân nhiệt ở người bệnh sau phẫu thuật 41
Bảng 3.15 Kết quả chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật 42
Bảng 3.16 Thời gian trung tiện sau mổ và rút sonde dạ dày 45
Bảng 3.17 Biến chứng sớm phải phẫu thuật cấp cứu lại 46
Bảng 3.18 Nhận định các kết quả cận lâm sàng ở người bệnh 47
Bảng 3.19 Hoạt động chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật 48
Bảng 3.20 Hoạt động tư vấn chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật 49
Bảng 3.21 Loại vi khuẩn gây nhiễm khuẩn bệnh viện 50
Bảng 3.22 Kết thúc cả đợt CS và tổng thời gian điều trị của người bệnh 51
Bảng 3.23 Liên quan giữa kết quả CS NB và đặc điểm NB 51
Bảng 3.24 Sự liên quan giữa vệ sinh bàn tay ĐD trước, sau khi thực hiện kỹ thuật chăm sóc với kết quả chăm sóc 52
Bảng 3.25 Liên quan giữa kết quả CS với thời gian chờ PT 52
Bảng 3.26 Tương quan điểm lo âu trước mổ - trình độ học vấn 53
Trang 10Bảng 3.27 Liên quan giữa chỉ số BMI với kết quả chăm sóc 53
Bảng 3.28 Sự liên quan giữa bệnh lý kèm theo với kết quả chăm sóc 53
Bảng 3.29 Sự liên quan giữa các yếu tố trong PT với kết quả chăm sóc 54
Bảng 3.30 Mối liên quan giữa chuẩn bị NB trước PT với kết quả chăm sóc 55
Bảng 3.31 Liên quan giữa các hoạt động chăm sóc NB sau PT với KQCS 56
Bảng 3.32 Liên quan giữa các hoạt động chăm sóc HMNT sau PT với KQCS 57
Bảng 3.33 Sự liên quan giữa số ngày nằm viện trung bình với KQCS 57
DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình 1.1 Cấu tạo của dạ dày 3
Hình 1.2 Cấu tạo của các tuyến của dạ dày 5
Hình 1.3 Các thành phần của đại tràng 10
Biểu đồ 3.1 Địa dư của đối tượng nghiên cứu 35
Biểu đồ 3.2 Tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện ở người bệnh sau phẫu thuật 50
Trang 111
ĐẶT VẤN ĐỀ
Phẫu thuật dạ dày và phẫu thuật đại tràng là những phẫu thuật thường gặp trong các phẫu thuật đường tiêu hóa Tỉ lệ thành công của cuộc phẫu thuật phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố bao gồm: Việc chẩn đoán và phẫu thuật sớm, yếu tố người bệnh (Tuổi, giới, dinh dưỡng, bệnh lý kèm theo…), yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh (Trước và sau phẫu thuật), biến chứng sau phẫu thuật…; trong các yếu tố trên việc chăm sóc người bệnh trước và sau phẫu thuật đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc giúp phát hiện sớm những rối loạn, xử lý sớm và hạn chế những biến chứng sau phẫu thuật cũng như góp phần rút ngắn thời gian nằm viện Các nội dung chăm sóc sau mổ đối với người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng là: Chăm sóc về hô hấp, giảm đau, chăm sóc vết mổ, chăm sóc các loại ống (Sonde dạ dày, sonde tiểu, ống dẫn lưu), chăm sóc hậu môn nhân tạo, tập vận động, hướng dẫn vệ sinh cá nhân, chăm sóc dinh dưỡng và phát hiện các biến chứng sớm như chảy máu sau mổ, bục xì miệng nối hoặc đường khâu, tắc ruột…
Tại Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang, khoa Ngoại tổng quát mỗi năm phẫu thuật khoảng 2900 ca, trong đó phẫu thuật các bệnh về dạ dày 200 ca, chiếm khoảng 6,9%, phẫu thuật đại tràng 150 chiếm khoảng 5,2% Việc lập kế hoạch chăm sóc người bệnh trước và sau mổ được tiến hành thường xuyên và đóng vai trò hết sức cần thiết, nhằm phát hiện kịp thời và hạn chế các biến chứng làm nặng thêm tình trạng bệnh sau mổ Năm 2011 Bộ Y Tế ban hành Thông tư 07/TT-BYT về hướng dẫn công tác điều dưỡng về chăm sóc người bệnh trong bệnh viện, trong đó quy định các công tác của điều dưỡng và hướng dẫn trong việc chăm sóc người bệnh ngoại khoa[4] Năm 2014
Bộ Y tế ban hành quyết định 201/QĐ-BYT về hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành ngoại khoa- chuyên khoa phẫu thuật tiêu hóa và phẫu thuật nội soi, trong đó nêu các chi tiết về chuẩn bị, chăm sóc và theo dõi người bệnh liên quan đến phẫu thuật dạ dày và phẫu thuật đại tràng[6] Tạp chí Spinger về ung thư có trụ sở tại Anh đăng rất nhiều nghiên cứu áp dụng quy trình hồi phục tăng cường sau phẫu thuật (ERAS) về dạ dày và đại tràng cũng như các phẫu thuật lớn vùng bụng kể cả theo phương pháp mở và nội soi, các nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các quy trình chuẩn
Trang 122
bị và chăm sóc người bệnh trước, trong và sau phẫu thuật đã mang lại nhiều lợi ích
có ý nghĩa như: Giảm đau, hồi phục vận động ruột sớm, giảm tỉ lệ các biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện, cải thiện tỉ lệ tử vong cũng như giảm chi phí điều trị [46] Một vấn đề mà tất cả các bệnh viện đều hết sức quan tâm là nhiễm khuẩn bệnh viện, đối với người bệnh phẫu thuật, nhiễm khuẩn bệnh viện thường làm trầm trọng thêm các vấn đề sau mổ Chăm sóc sau mổ tốt là một trong các bước góp phần vào việc hạn chế tỉ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện Do công việc chăm sóc sau mổ phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động của điều dưỡng viên nên việc huấn luyện kỹ năng chăm sóc
là một vấn đề bắt buộc đối với tất cả các bệnh viện Một nội dung nữa cũng quan trọng trong công tác chăm sóc của điều dưỡng là quy trình rửa tay, việc rửa tay đúng quy trình làm giảm đáng kể việc lây nhiễm chéo gây ra nhiễm trùng bệnh viện[5] Mặc dù các văn bản được các cơ quan chức năng ban hành khá chi tiết, đa số các nghiên cứu đã cho thấy việc chăm sóc người bệnh theo quy trình đã mang lại lợi ích đáng kể, nhưng thực tế công việc chăm sóc người bệnh phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như trình độ của điều dưỡng viên, điều kiện trang thiết bị của cơ sở y tế và một
số yếu tố liên quan đến người bệnh….Vì thế các bước lập kế hoạch và huấn luyện cho đội ngũ điều dưỡng có lúc chưa thật sự phát huy hết hiệu quả Điều này dẫn đến vẫn còn một số mặt hạn chế trong việc lập kế hoạch chăm sóc, phát hiện sớm và ngăn ngừa các biến chứng sau mổ
Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên nên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:
“Kết quả chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng và một số yếu
tố liên quan tại Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang năm 2020 ”, với 2 mục tiêu sau:
1 Mô tả kết quả chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng tại Khoa Ngoại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kiên Giang, năm 2020
2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật dạ dày, đại tràng tại Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang