Luận văn Thạc sĩ Y tế công cộng: Kiến thức, thực hành phòng chống HIV/AIDS và một số yếu tố liên quan của sinh viên trường Cao đẳng Y Dược Hồng Đức, thành Phố Hồ Chí Minh năm 2020

Luận án này với nội dung tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành phòng chống HIV/AIDS của đối tượng nghiên cứu; nguồn thông tin về phòng chống HIV liên quan đến kiến thức chung đúng của sinh viên về phòng chống HIV/AIDS. Mời các bạn cùng tham khảo luận án để nắm chi tiết hơn nội dung nghiên cứu.

TR NGă I H CăTH NGăLONG

-* -

KI NăTH C,ăTH CăHÀNHăPHọNGăCH NGă

N Mă2020

LU NăV NăTH C S Y T CỌNGăC NG

HÀăN I - N Mă2020

B GIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

KHOA KHOA H C S C KH E

B MỌN Y T CỌNG C NG

-* -

KI NăTH C,ăTH CăHÀNHăPHọNGăCH NGă

L I C Mă N

ẾáẾ th y giáỊ, Ếô giáỊ Tr ng i h Ế Th ng LỊng đụ trang ẽ ki n th c ẾhỊ tôi trỊng quá trình h c t ị, nghiên Ế u t i tr ng đ hỊàn thành ệu n v n này

Tôi ồin ẽày t ệỊng Ệính tr ng và ẽi t n sâu s c t i PGS TS Tr n V n

H ng ng i th y đụ t n tình h ng d n, truy n đ t ẾhỊ tôi nh ng ki n th Ế và

kinh nghi m quý ẽáu, nh ng ch d n vô Ếùng quan tr ng trong su t quá trình

h c t ị và th c hi n lu n v n

Tôi ồin Ếhân thành Ế m n Ban Ảiám hi u Tr ng CaỊ đ ng Y ế c H ng

CaỊ đ ng Y ế c H ng Ế đụ t Ị đi u ki n ẾhỊ tôi trỊng quá trình thu th p s

li u

ng i ệuôn ẽên tôi, đ ng viên, Ếhia s , ếành ẾhỊ tôi nh ng đi u ki n t t nh t

đ tôi yên tâm h c t ị và nghiên Ế u

Thành ph H Chí Minh, tháng 11 n m 2020

Nguy năV năHuynh

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các tài

li u trích d n theo các ngu n đã công b Các s li u, k t qu nêu trong lu n

v n là trung th c và tôi ch a t ng công b trong b t k công trình nghiên c u nào

Tácăgi lu năv n

Nguy năV năHuynh

M C L C

DANH M C CH VI T T T v

DANH M C B NG vi

T V N 1

CH NG 1 T NG QUAN TÀI LI U 3

1.1 T ng quan v nhi m HIV/AIDS 3

1.2 D ph̀ng lây nhi m HIV/AIDS 9

1.3 Th c tr ng ki n th c, thái đ và th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS và m t s y u t liên quan h c sinh, sinh viên qua các nghiên c u trên th gi i và t i Vi t Nam 11

1.4 S l c v đ a đi m nghiên c u 20

1.5 Khung lý thuy t nghiên c u Error! Bookmark not defined CH NG 2 I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 22

2.1 i t ng, đ a đi m và th i gian nghiên c u 22

2.2 Thi t k nghiên c u 22

2.3 C m u và ph ng pháp ch n m u 22

2.4 Ph ng pháp thu th p s li u 24

2.4.1 Công c thu th p s li u 24

2.4.2 K thu t thu th p s li u 24

2.5 Các bi n s , ch s trong nghiên c u 25

2.5.1 Các bi n s trong nghiên c u 25

2.5.2 Tiêu chu n đánh giá ki n th c và th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS 28

2.6 Ph ng pháp phân tích s li u 29

2.7 o đ c nghiên c u 29

CH NG 3 K T QU 31

3.1 M t s đ c đi m c a đ i t ng nghiên c u 31

3.2 Ki n th c và th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên 32

3.2.1 Ki n th c ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên 32

3.2.2 Th c hành ph̀ng ch ng HIV c a đ i t ng nghiên c u 37

3.3 M t s y u t liên quan đ n ki n th c và th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a đ i t ng nghiên c u 40

3.3.1 M t s y u t liên quan đ n ki n th c ph̀ng ch ng HIV/AIDS 40

3.3.2 M t s y u t liên quan đ n th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a đ i t ng nghiên c u 43

3.4 Phân tích m t s y u t nh h ng đ n ki n th c và th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS sinh viên 47

Ch ng 4 BÀN LU N 53

4.1 M t s đ c đi m c a đ i t ng nghiên c u 53

4.2 Ki n th c và th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên 54

4.2.1 Ki n th c v ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên 54

4.2.2 Th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a đ i t ng nghiên c u 56

4.2 M t s y u t liên quan đ n ki n th c và th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên 58

4.2.1 M t s y u t liên quan đ n ki n th c v ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên 58

4.2.1 M t s y u t liên quan đ n th c hành v ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên 61

4.2.3 M t s y u t nh h ng đ n ki n th c và th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS sinh viên qua nghiên c u đ nh tính 62

K T LU N 67

KHUY N NGH 68

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

syndrome

H i ch ng nhi m virus (làm) suy

gi m mi n d ch ng i UNAIDS The Joint United Nations

Programme on HIV/AIDS

Ch ng trình ph i h p c a Liên

H p Qu c v HIV/AIDS WHO World Health Organization T ch c y t th gi i

DANH M C B NG

B ng 2.1 S l ng m u c n l y m i khóa 23

B ng 2.2 Các bi n s trong nghiên c u 25

B ng 3.1 c đi m gi i tính, tu i c a đ i t ng nghiên c u 31

B ng 3.2 Ngu n ki n th c đúng v ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên 32

B ng 3.3 Ki n th c v đ nh ngh a HIV c a sinh viên 33

B ng 3.4 Ki n th c đúng v đ ng lây b nh c a sinh viên 33

B ng 3.5 Ki n th c v kh n ng nh n bi t và đi u tr c a sinh viên 34

B ng 3.6 Ki n th c v cách ph̀ng ng a HIV/AIDS c a sinh viên 35

B ng 3.7 Ki n th c đúng v x trí khi b đâm b i v t nghi nhi m 35

B ng 3.8 Ki n th c đúng v chung ph̀ng ch ng HIV/AIDS 36

B ng 3.9 Hành vi quan h tình d c c a đ i t ng nghiên c u 37

B ng 3.10 Hành vi s d ng b m kim tiêm c a Sinh viên 37

B ng 3.11 Hành vi s d ng chung v t d ng cá nhân 38

B ng 3 12 Th c hành x trí khi b đâm b i v t nh n nghi có nhi m HIV 39

B ng 3.13 Th c hành đúng chung v ph̀ng ch ng HIV/AIDS 39

B ng 3.14 c đi m gi i tính, tình tr ng kinh t c a sinh viên liên quan đ n ki n th c v ph̀ng ch ng HIV/AIDS 40

B ng 3.15 c đi m h c t p c a sinh viên liên quan đ n ki n th c đúng v ph̀ng ch ng HIV/AIDS 41

B ng 3.16 Ngu n thông tin v ph̀ng ch ng HIV liên quan đ n ki n th c chung đúng c a sinh viên v ph̀ng ch ng HIV/AIDS 42

B ng 3.14 c đi m gi i tính, tình tr ng kinh t c a sinh viên liên quan đ n th c hành v ph̀ng ch ng HIV/AIDS 43

B ng 3.15 c đi m h c t p c a sinh viên liên quan đ n th c hành đúng v ph̀ng ch ng HIV/AIDS 44

B ng 3.16 Ngu n thông tin v ph̀ng ch ng HIV liên quan đ n th c hành chung đúng c a sinh viên v ph̀ng ch ng HIV/AIDS 45

B ng 3.19 M i liên quan gi a th c hành chung và ki n th c chung (n=307) 46

T V Nă

i d ch AIDS đã và đang là m t đ i d ch nguy hi m, HIV không ch tác

đ ng t i s c kh e, tính m ng, tinh th n b nh nhân và gia đình mà c̀n nh

h ng đ n tình hình kinh t , v n hóa, phát tri n c a m t qu c gia và th gi i [3] Trong ắBáo cáo toàn c u v nhi m HIV/AIDS n m 2012” th gi i đã ghi nh n

có 35,3 tri u ng i nhi m HIV, trong đó t ng s ng i hi n s ng châu Á lên

t i 5 tri u ng i [28] HIV là m t th m h a c a th k và đây luôn là đ tài hàng

đ u c a s c kh e toàn c u, luôn chi m v trí đ c bi t trong các h i ngh h i th o

qu c t nh m làm gi m đ n m c th p nh t có th đ c tác đ ng c a HIV/AIDS lên s c kh e, cu c s ng c a m i ng i V i các n c đang phát tri n, chi n

l c hàng đ u đ i phó v i đ i d ch AIDS là ph̀ng b nh, thông qua các công tác truy n thông, giáo d c s c kh e nh m gi m t i đa thi t h i và tác đ ng c a HIV lên m i m t t ng qu c gia [29]

T i Vi t Nam, con s nhi m HIV là đáng lo ng i, tính t i ngày 30/04/2014

t i Vi t Nam có 219.163 tr ng h p nhi m HIV, t l nhi m là 248 ng i trên 100.000 dân Qua s li u giám sát cho th y HIV đã xu t hi n trên 100% t nh thành ph t n m 1998, đ n n m 2014 phát hi n HIV t i 78% xã/ph ng; 98%

qu n/huy n; 100% t nh/thành ph [4] Vi t Nam c ng đ t m c tiêu ph̀ng ng a HIV/AIDS là m t trong nh ng chi n l c hàng đ u trong vi c phát tri n đ t

n c Trong đó, m c tiêu c th đ u tiên trong ắChi n l c ph̀ng, ch ng HIV/AIDS đ n n m 2020 và t m nhìn 2030” là t ng t l ng i dân trong đ

tu i t 15-49 tu i có hi u bi t đ y đ v thông tin, giáo d c, hành phi v ph̀ng

ch ng lây nhi m HIV/AIDS đ t 80% vào n m 2020 [3]

Vì v y, đ làm t ng t l ng i dân có hi u bi t v HIV c n ph i xác đ nh t

l hi n bi t v HIV c ng nh các y u t tác đ ng đ n s hi u bi t c a ng i dân

v HIV/AIDS N m 2013, t l nhi m HIV cao nh t nhóm tu i 30-39 v i 45,1%, ti p theo là nhóm tu i 20-29 là 32,9% [4] i u này đ̀i h i c n ph i cung c p nh ng thông tin, ki n th c c n thi t v HIV/AIDS r t s m ngay t trong gh nhà tr ng l a tu i t 20-29, đ c bi t là sinh viên, nh ng bi n đ i

v tâm sinh lí t o cho sinh viên c m giác tìm t̀i nh ng c ng r t ng i ng̀ng trong v n đ quan h tình d c, đi u này d n đ n vi c h c sinh ti p thu nh ng thông tin ch a đ c chính xác, đây là đi u ki n hình thành nh ng hi u bi t sai

l ch v ki n th c sinh s n nói chung và ki n th c HIV/AIDS nói riêng c a sinh viên sau này V n đ đ t ra là c n có s ph i h p gi a gi a b y t và b giáo

d c đào t o tr c h t là nhìn nh n nh ng hi u bi t v tình d c và cách ph̀ng HIV/AIDS c a sinh viên, t đó đ a ra các bi n pháp h u hi u nh t

Thành ph H Chí Minh là m t trong hai thành ph l n nh t n c t p trung nhi u ca HIV N m 2013, s ca HIV hi n c̀n s ng c a thành ph H Chí Minh cao nh t c n c là 52386 ca [4] Thành ph H Chí Minh c ng là n i t p trung nhi u tr ng cao đ ng, đ i h c l n trong c n c trong đó có tr ng Cao đ ng

Y d c H ng c v i m t l ng l n g n 10.000 sinh viên đang theo h c t p [12] Do đó, công tác truy n thông cho sinh viên c c k quan tr ng vi c ph̀ng

ch ng HIV/AIDS Tuy nhiên ch a tìm th y m t nghiên c u nào v ki n th c, thái đ , th c hành v ph̀ng ch ng HIV t nh ng sinh viên đang h c t p t i

tr ng Cao đ ng Y d c H ng c Câu h i đ t ra là t l ki n th c, th c hành đúng v ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên tr ng cao đ ng H ng c là bao nhiêu? Nh ng y u t nào liên quan đ n ki n th c và th c hành c a sinh viên? tr l i nh ng câu h i đó, góp ph n cho công tác ph̀ng ch ng

HIV/AIDS, nghiên c u “Ki n th c, th Ế hành ịhòng Ếh ng ảIV/AIDS và m t

s y u t ệiên quan Ế a sinh viên tr ng CaỊ đ ng Y ế c H ng Ế, thành ịh

CH NGă1

T NGăQUANăTÀIăLI U 1.1 T ng quan v nhi m HIV/AIDS

1.1.1 M t s kháiăni măc ăb n

Khái ni m HIV (Human immunodeficiency virus):

HIV là virus gây ra h i ch ng suy gi m mi n d ch m c ph i ng i thu c

h Retro Virus, nhóm Lentivirus có giai đo n ti m tàng không có tri u ch ng kéo dài HIV gây t n th ng h th ng mi n d ch c a c th và làm cho c th không c̀n kh n ng ch ng l i các tác nhân gây b nh d n đ n ch t ng i [26] Không gi ng nh m t s lo i virus khác, c th con ng i không th thoát

kh i HIV hoàn toàn HIV t n công h mi n d ch c a c th , đ c bi t là các t bào CD4T (t bào T giúp h mi n d ch ch ng l i nhi m tr̀ng) N u không đi u

tr , HIV s làm gi m s t bào CD4T trong c th , làm cho ng i đó d b nhi m tr̀ng ho c các b nh ung th liên quan đ n lây nhi m Theo th i gian, HIV có

th tiêu di t r t nhi u t bào CD4T.Càng có nhi u t bào CD4T b tiêu di t thì h

mi n nhi m càng y u đi, làm t ng nguy c b nhi m tr̀ng và d n đ n t vong

M c khác, n u b nhi m HIV mà không đi u tr thì s rút ng n kho ng th i gi n

t HIV chuy n sang AIDS [36]

Các giai đo n lây nhi m HIV

Phơnăgiaiăđo nălơmăsƠng: Nhi m HIV ng i l n đ c phân thành 4 giai

đo n lâm sàng, t̀y thu c vào các tri u ch ng b nh liên quan đ n HIV ng i nhi m [1], [2]

 Giai đo n lâm sàng 1: Không tri u ch ng

- Không có tri u ch ng

- H ch to toàn thân dai d ng

 Giai đo n lâm sàng 2: Tri u ch ng nh

- S t cân m c đ v a không r̃ nguyên nhân (< 10% tr ng l ng c th )

- Nhi m tr̀ng hô h p tái di n (viêm xoang, viêm amidan, viêm tai gi a,

 Giai đo n lâm sàng 3: Tri u ch ng ti n tri n

- Sút cân n ng không r̃ nguyên nhân (> 10% tr ng l ng c th )

- Tiêu ch y không r̃ nguyên nhân kéo dài h n 1 tháng

- S t không r̃ nguyên nhân t ng đ t ho c liên t c kéo dài h n 1 tháng

- Nhi m n m Candida mi ng tái di n

- B ch s n d ng lông mi ng

- Lao ph i

- Nhi m tr̀ng n ng do vi khu n (viêm ph i, viêm m màng ph i, viêm đa c

m , nhi m tr̀ng x ng kh p, viêm màng não, nhi m khu n huy t)

- Viêm loét mi ng ho i t c p, viêm l i ho c viêm quanh r ng

- Thi u máu (Hb< 80g/L), gi m b ch c u trung tính (< 0.5x109 /L), và/ho c

gi m ti u c u m n tính (< 50x109 /L) không r̃ nguyên nhân

 Giai đo n lâm sàng 4: Tri u ch ng n ng

- H i ch ng suy m̀n do HIV (sút cân >10% tr ng l ng c th , kèm theo

s t kéo dài trên 1 tháng ho c tiêu ch y kéo dài trên 1 tháng không r̃ nguyên nhân)

- Viêm ph i do Pneumocystis jiroveci (PCP)

- Nhi m Herpes simplex m n tính ( môi mi ng, c quan sinh d c, quanh

h u môn, kéo dài h n 1 tháng, ho c b t c đâu trong n i t ng)

- Nhi m Candida th c qu n (ho c nhi m candida khí qu n, ph qu n ho c

ph i)

- Lao ngoài ph i

- Sarcoma Kaposi

- B nh do Cytomegalovirus (CMV) ṽng m c ho c các c quan khác

- B nh do Toxoplasma h th n kinh trung ng

- B nh lý não do HIV

- B nh do Cryptococcus ngoài ph i bao g m viêm màng não

- B nh do Mycobacteria avium complex (MAC) lan to

- B nh lý não ch t tr ng đa ti n tri n (Progessive multifocal leukoencephalopathy -PML)

- U lympho não ho c u lympho non-Hodgkin t bào B

- Ung th c t cung xâm nh p (ung th bi u mô)

- B nh do Leishmania lan to không đi n hình

- B nh lý th n do HIV

- Viêm c tim do HIV

ng lây nhi m HIV

HIV có nhi u trong máu, tinh d ch và d ch ti t âm đ o c a ng i nhi m và

có m t s l ng ít h n trong s a Ngoài ra HIV c̀n đ c tìm th y trong n c

mi ng, đàm nh t, n c m t nh ng v i s l ng r t ít và không đ đ gây b nh

Vì v y HIV lây truy n qua 3 con đ ng:

Q uaăđ ngătìnhăd c: N u quan h tình d c v i ng i b nhi m b ng đ ng

âm đ o, đ ng h u môn hay đ ng mi ng mà không có s d ng bi n pháp b o

v nh bao cao su thì r t d dàng nhi m b nh HIV

Quaăđ ngămáu: D̀ng chung b m kim tiêm, d ng c tiêm chích mà ng i

b nh HIV đã s d ng Truy n máu ph i máu c a ng i m c b nh HIV S m tr

b ng v t d ng đã s d ng cho ng i nhi m HIV.Ti p xúc v t th ng h , rách da

th t v i máu, tinh d ch hay d ch âm đ o c a ng i m c b nh HIV i v i nhân viên y t thì nhi m HIV khi ch c ph i kim tiêm đã tiêm cho ng i nhi m HIV vào ng i

Qua m truy n sang con: M b nhi m HIV có th truy n sang cho con trong lúc mang thai, trong quá trình chuy n d và lúc sanh ho c lúc cho con bú [35]

Ba đ ng lây h i đ 2 đi u ki n: s l ng HIV đ ng ng lây và t o ng̃ vào

th ng trong máu

Các con đ ng không lây:

- ng tiêu hóa: d̀ng chung chén đ a, n chung

1.1.2.ăTìnhăhìnhăHIV/AIDSătrênăth gi iăvƠăt i Vi t Nam

Trên th gi i

HIV/AIDS không c̀n là v n đ xa l v i nhân lo i, tuy nhiên nó v n là m t

v n đ s c kh e công c ng toàn c u l n HIV/AIDS đ c các nhà nghiên c u phát hi n l n đ u tiên vào n m 1981 và nhanh chóng lan r ng trên toàn c u, tr thành m t đ i d ch nguy hi m nh t trong l ch s loài ng i

K t khi kh i đ u c a đ i d ch, trên th gi i kho ng 80 tri u ng i đã b nhi m virus HIV và kho ng 40 tri u ng i đã ch t vì HIV tính đ n n m 2014

Hìnhă1.1.ăTnhăhìnhănhi măHIVăquaăcácăn m.ăNgu năUNAIDS ,ă2013ăvƠă

2014 (đ năv ătri uăng i) [28], [29]

Trên toàn c u, c tính có 36,9 tri u ng i (31,1–43,9 tri u ng i) đang

s ng chung v i HIV trong n m 2017, và 1,8 tri u (1,3–2,4 tri u) trong s này là

tr em i đa s nh ng ng i s ng chung v i HIV các n c thu nh p th p và trung bình c tính có kho ng 1,8 tri u ng i (1,4–2,4 tri u ng i) m i nhi m HIV vào n m 2017 c tính có kho ng 35 tri u ng i đã t vong do các nguyên nhân liên quan đ n HIV cho đ n nay, bao g m 940 000 (670 000–1,3 tri u) vào n m 2017

N m 2019, HIV ti p t c là m t v n đ s c kh e c ng đ ng l n trên toàn c u,

đã c p đi h n 32 tri u sinh m ng cho đ n nay Tuy nhiên, v i kh n ng ti p

c n, ch n đoán, đi u tr và ch m sóc HIV hi u qu , bao g m c nhi m tr̀ng c

h i, nhi m HIV đã tr thành m t tình tr ng s c kh e mãn tính có th ki m soát

đ c, cho phép nh ng ng i nhi m HIV có đ c cu c s ng lâu dài và kh e

m nh Có kho ng 37,9 tri u ng i nhi m HIV vào cu i n m 2018 Do k t qu

c a các n l c qu c t ph i h p đ đ i phó v i HIV, ph m vi b o hi m c a các

d ch v đã t ng lên đ u đ n N m 2018, 62% ng i l n và 54% tr em nhi m

HIV các n c thu nh p th p và trung bình đ c đi u tr b ng thu c kháng rút su t đ i (ART) [34]

vi-Ph n l n (82%) ph n mang thai và cho con bú nhi m HIV c ng đ c đi u

tr ARV, đi u này không ch b o v s c kh e c a h , mà c̀n đ m b o ng n

ng a lây truy n HIV cho tr s sinh Tuy nhiên, không ph i ai c ng có th ti p

c n xét nghi m, đi u tr và ch m sóc HIV áng chú ý, các m c tiêu siêu nhanh

n m 2018 đ gi m nhi m HIV tr em m i xu ng c̀n 40 000 đã không đ t

đ c Các m c tiêu toàn c u cho n m 2020 có nguy c b b l tr khi hành

đ ng nhanh chóng đ c th c hi n [34]

Do các l h ng trong d ch v HIV, 770 000 ng i đã ch t vì các nguyên nhân liên quan đ n HIV vào n m 2018 và 1,7 tri u ng i m i b nhi m b nh

N m 2018, l n đ u tiên, các cá nhân t các nhóm dân s chính và b n tình

c a h chi m h n m t n a s ca nhi m HIV m i trên toàn c u ( c tính 54%) vào n m 2018 i v i các khu v c ông Âu, Trung Á, Trung ông và B c Phi,

nh ng nhóm này chi m kho ng 95% các tr ng h p nhi m HIV m i Các qu n

th chính bao g m: nh ng ng i đàn ông có quan h tình d c v i nam

gi i; ng i tiêm chích ma túy; ng i trong các nhà t̀ và các c s khép kín khác; gái m i dâm và khách hàng c a h ; và ng i chuy n gi i Ngoài ra, do hoàn c nh s ng c a h , m t lo t các qu n th khác có th đ c bi t d b t n

th ng và có nguy c nhi m HIV cao h n, ch ng h n nh các cô gái v thành niên và ph n tr mi n nam và mi n đông châu Phi và ng i dân b n đ a

m t s c ng đ ng [34]

T n m 2000 đ n 2018, nhi m HIV m i gi m 37% và t vong liên quan đ n HIV gi m 45%, v i 13,6 tri u ng i đ c c u s ng do đi u tr ARV Thành t u này là k t qu c a nh ng n l c to l n c a các ch ng trình HIV qu c gia đ c

h tr b i xã h i dân s và các đ i tác phát tri n qu c t [34]

T i Vi t Nam

Tr ng h p nhi m HIV đ u tiên phát hi n Vi t Nam vào cu i tháng 12/1990, cho đ n ngày 31/5/2015, s ng i nhi m HIV phát hi n m i là 3.204,

s ng i nhi m HIV chuy n sang giai đo n AIDS là 1.326, s ng i t vong do nhi m HIV là 438 L y tích đ n tháng 5/2015, s ng i nhi m HIV hi n đang c̀n s ng là 227.114 ng i, s b nh nhân AIDS là 71.115 và đã có 74.442

tr ng h p t vong do AIDS [8]

S l ng ng i nhi m HIV c̀n s ng đang t p trung nhi u t i 10 t nh, thành

ph s p x p theo th t nh sau: thành ph H Chí Minh là 54.705 ng i, thành

ph Hà N i là 21.316 ng i, t nh Thái Nguyên là 7.502 ng i, t nh S n La là 7.326 ng i, thành ph H i Ph̀ng là 7.282 ng i, t nh Ngh An là 6.521 ng i,

tnh ng Nai là 6.156 ng i, t nh Thanh Hóa là 5.493 ng i, t nh An Giang là 5.240 ng i và t nh Qu ng Ninh là 5.230 ng i [9]

T l nhi m HIV toàn qu c theo s báo cáo là 253 ng i trên 100.000 dân,

tnh i n Biên v n là đ a ph ng có t l nhi m HIV trên 100.000 dân cao nh t

c n c (883 ng i), ti p đ n là thành ph H Chí Minh (712 ng i), th 3 là

tnh Thái Nguyên (652 ng i), ti p đ n là t nh S n La (646 ng i), t nh Lai Châu (535 ng i), t nh Yên Bái (470 ng i), t nh B c K n 641 (ng i), t nh Bà

R a – V ng Tàu (459 ng i), t nh Qu ng Ninh (444 ng i), thành ph C n Th (419 ng i),[9]…

Tính đ n ngày 18/12/2019, s tr ng h p nhi m HIV hi n c̀n s ng là 210.051 ng i, s b nh nhân AIDS hi n t i là 97.015 ng i, s ng i nhi m HIV t vong 98.512 tr ng h p So v i tháng 11/2019, s tr ng h p nhi m HIV t ng 23 tr ng h p, s b nh nhân AIDS đ c báo cáo t ng 20 tr ng h p,

s t vong báo cáo t ng 25 tr ng h p Toàn qu c đã có 330 c s đi u tr methadone t i 63 t nh, TP v i 52.089 b nh nhân [16]

Nh vây, có th th y HIV/AIDS xu t hi n h u h t các t nh thành c a n c ta

v i m t đ cao các thành ph l n và th p các t nh thành khác T l ng i nhi m HIV/AIDS các t nh khác nhau có s ch nh l ch l n các thành ph

l n

1.2 D phòng lơyănhi m HIV/AIDS

Phòng lây nhi m HIV/AIDS lây qua đ ng tình d c

- S ng lành m nh, chung thu m t v m t ch ng ho c ch quan h v i m t

b n tình duy nh t

- Luôn s d ng bao cao su đúng ph ng pháp trong khi quan h tình d c

- Phát hi n s m và ch a tr k p th i các b nh lây truy n qua đ ng tình d c

Phòng lây nhi m HIV/AIDS lây qua đ ng máu

- Không tiêm chích ma túy

- Không d̀ng chung b m kim tiêm và d ng c tiêm chích v i ng i khác

- Th c hi n an toàn truy n máu ch truy n máu và các ch ph m máu khi

th t n thi t

- Ch nh n máu và các ch ph m máu đã xét nghi m HIV

- S d ng d ng c đã ti t tr̀ng khi ph u thu t, x m, x l , châm c u

- Không ti p xúc tr c ti p v i các d ch c th c a ng i nhi m HIV

- D̀ng riêng đ d̀ng cá nhân: dao c o, bàn ch i r ng, b m móng tay,

Phòng lây nhi m HIV/AIDS lây qua đ ng m sang con

- Ph n không nên mang thai khi b nhi m HIV vì t l lây truy n HIV sang con là 30%, n u đã có thai thì không nên sinh con

- Tr ng h p mu n sinh con, c n đ n c s y t đ đ c t v n v cách ph̀ng lây nhi m HIV cho con

- Sau khi đ không nên cho tr bú m [27]

X lý khi b ph i nhi m ngoài môi tr ng ngh nghi p

- Ph i nhi m HIV ngoài môi tr ng ngh nghi p r t đa d ng và nguy c khác nhau Vì v y ng i b ph i nhi m HIV c n đ n ngay các c s t v n

HIV/AIDS g n nh t đ :

- ánh giá v tình tr ng nhi m HIV: ph m vi, t n su t và th i gian ph i nhi m, ngu n lây nhi m

- T v n tr c khi xét nghi m HIV

- Ti n hành các xét nghi m ban đ u nh : HIV, viêm gan B, C và n u có th xét nghi m tình tr ng HIV c a ng i gây ph i nhi m cho ng i ph i nhi m n u

ch a bi t tình tr ng nhi m HIV

- Ti n hành đi u tr d ph̀ng b ng ARV n u th y c n thi t

i u tr d phòng b ng ARV

- Ch đi u tr ARV khi có ch đ nh c a th y thu c sau khi đã đ c t v n v nguy c lây nhi m HIV và có nguy c nhi m HIV Không t mua thu c đ d̀ng theo ng i không có chuyên môn mách b o

- i u tr d ph̀ng sau ph i nhi m nên đ c b t đ u càng s m càng t t, t i

1.3 Th c tr ng ki n th c,ătháiăđ vƠăth căhƠnhăphòngăch ngăHIV/AIDSăvƠă

m t s y u t liênăquană h căsinh,ăsinhăviênăquaăcácănghiênăc u trênă

th gi iăvƠăt i Vi t Nam

1.3 1.ăTrênăth gi i

Theo nghiên c u c a Modiba và cs (2015) v ki n th c và thái đ c a 2.970

h c sinh l p 10-12 đ c ti n hành t i Nam Phi ghi nh n: 87% có ki n th c đúng

v HIV; 98,6% có ki n th c đúng v đ ng lây truy n HIV và 73% ki n th c đúng v ki n th c ph̀ng lây nhi m HIV C ng theo nghiên c u này ghi nh n: 25,4% biêu hi n thái đ tiêu c c v i ng i nhi m HIV; 13,9% h c sinh có thái

đ nên cô l p ng i nhi m HIV và 75% không làm quen ng i nhi m HIV Nghiên c u c̀n cho th y m i liên quan gi a l p, gi i v i ki n th c thái đ v ph̀ng ch ng HIV c a h c sinh [30]

Theo tác gi Gemeda T.T và cs (2017), t l ngày càng t ng c a các t ch c giáo d c và dân s sinh viên c p đ đ i h c Ethiopia là đáng chú ý; đi u này

có th d n đ n s gia t ng t ng ng đ i v i ph i nhi m HIV / AIDS D a trên

đ nh h ng này, nghiên c u này đã c tính m c đ ki n th c , thái đ và th c hành v HIV / AIDS các sinh viên đ i h c Ethiopia Có 441 sinh viên đã

đ c ch n thông qua k thu t l y m u xác su t nhi u giai đo n D li u đ c thu th p thông qua thang đo n m đi m M t m u th nghi m t và mô hình

ph ng trình c u trúc d a trên phân tích nhân t kh ng đ nh (CFA) đã đ c s

d ng đ phân tích d li u Nó đã đ c tìm th y r ng m c đ ki n th c , thái

đ c a HIV / AIDSvà th c hành là 53%, 95% CI = -.03- 06, p = 55; 58%, KTC 95% = 01- 10, p <.05; và = 92%, KTC 95% = 37- 42, p <.001 t ng

ng Ngoài ki n th c , giá tr quan sát c a thái đ và th c hành c̀n cao h n giá

tr mong đ i t ng ng c a chúng v i kích th c hi u ng, d = 0,12 cho thái

đ và d = 0,82 cho th c ti n ụ ngh a đã đ c th o lu n đ h tr sinh viên phát tri n ki n th c toàn di n và thái đ mong mu n đ i v i các k n ng t b o v

ch ng l i nhi m HIV [31]

Nghiên c u c a Tiotsia A và cs (2018) báo cáo k t qu c a m t cu c kh o sát đ c th c hi n gi a các sinh viên c a i h c Dschang, v STI / HIV / AIDS ây là m t nghiên c u c t ngang mô t đ c th c hi n trong tháng 1 và tháng 2 n m 2017 Các tác gi đã thu th p d li u b ng b ng câu h i tr c ti p

đ c qu n lý cho sinh viên i h c Dschang Vi c mã hóa, x lý và phân tích đã

đ c th c hi n b ng ph n m m EPI-Info 7.3.1.1, v i ng ng ý ngh a đ c đ t 0,05 T ng c ng có 520 cá nhân tham gia vào cu c kh o sát này, v i h n m t

n a (62,7%, n = 326/520) trong đ tu i t 20-30, v i t l gi i tính nam / n là 1.031 i đa s (83%, n = 418/520) trong s h đang trong chu k đ i h c Các

ph ng th c truy n d n chính đ c trích d n bao g m: s k t h p c a các v t

ph m nh truy n máu / v t b n / lây truy n t m sang con / quan h tình d c không an toàn cho 36,3% s ng i đ c h i (n = 186/516) m c d̀ 21,9% (n = 112/516 ) trong s h th a nh n không bi t b t k ph ng th c lây truy n STI / HIV nào Ngoài ra, 74,2% (n = 386/520) s ng i đ c h i đã ho t đ ng tình

d c, v i đ tu i c tính gi i tính là trên 18 tu i (53,9%; 208/386) cho m t n a trong s h Trong s 36,2% (n = 186/514) nh ng ng i đ c h i cho bi t đã

bi t ai đó m c STI / HIV và AIDS, c m giác đ u tiên h có liên quan đ n h là

s th ng h i (86,6%) Các tác gi k t lu n r ng s k th và phân bi t đ i x

trong môi tr ng sinh viên v n là m t rào c n l n đ i v i s phát tri n c a sinh viên, nh ng ng i tr nên ho t đ ng tình d c đ tu i r t s m, có nhi u nguy

c m c STI / HIV Các hành đ ng nh y c m nên đ c th c hi n trong các

tr ng đ i h c và các khóa h c v s c kh e sinh s n cho thanh niên, bao g m trong ch ng trình gi ng d y đ gi m đáng k s l ng nhi m tr̀ng m i [32] Theo tác gi Seraphine M Dzah và c ng s (2019), t i Ghana, thanh niên t 15-24 tu i là nhóm d b nhi m HIV nh t Ki n th c không đ y đ , thái đ tiêu

c c và th c hành r i ro là nh ng c n tr l n trong vi c ng n ch n s lây lan c a HIV Tác gi đã th c hi n nghiên c u đ đi u tra v ki n th c, thái đ và th c hành v ph̀ng ch ng HIV / AIDS trong c ng đ ng h c sinh trung h c ph thông t i Sekondi-Takoradi, Ghana M t thi t k mô t c t ngang đã đ c thông qua, s d ng b ng câu h i t đi n đ c xác th c, đ thu th p d li u t m t m u phân t ng c a 294 h c sinh cu i c p đ c ch n t ba tr ng trung h c tham gia vào tháng 8 n m 2017 D li u đ c thu th p đ c phân tích b ng Stata phiên

b n 12 Mô t và th ng kê suy lu n m c ý ngh a 0,05 K t qu nghiên c u cho

th y trong s nh ng ng i tham gia, 61,6% có ki n th c t t v HIV / AIDS, 172 (58,5%) cho th y thái đ tích c c đ i v i ng i nhi m HIV (PLHIV) và 79,1% báo cáo các hành vi nguy c liên quan đ n HIV Có m i liên quan đáng k gi a

tu i và thái đ (p <0,05) Ki n th c kém có liên quan đ n vi c theo đ o H i (aOR = 1,51 và 1,93; CI 1,19-1,91; p = 0,00) và là h c sinh t tr ng trung h c

ph thông 'F' (F SHS) (aOR = 1,93; CI 1,71-2,18; p = 0,00) Thái đ x uđ i v i

ng i nhi m HIV và HIV có liên quan đ n đ tu i 15-19 (aOR = 3,20 2,58-3,96;

p = 0,03) p đ c xác nh n; và tình tr ng hôn nhân đ n l (aOR = 1,79 1,44-2,23;

p = 0,00) Các t p quán x u có liên quan đ n đ tu i 15-19 (aOR = 1,72 2,11; p = 0,08), thu c nhóm dân t c Akans (aOR = 1,57 1,26-1,97; p = 0,00)

1,41-ho c đ c thân (aOR = 1,79 1,44-2,23; p = 0,00) M i liên quan gi a quan ni m sai l m và lây truy n HIV đã đ c tìm th y: HIV có th lây truy n qua m t cái

b t tay (aOR = 3,45 2,34-5,68; p = 0,000), HIV có th đ c ch a kh i (aOR = 2,01 2,12-5,04; p = 0,004) và HIV / AIDS có th lây truy n qua ph̀ th y (aOR

= 3.12 3.21-7.26; p = 0,001) Tác gi k t lu n r ng nh ng ng i tham gia

th ng có ki n th c không đ y đ v HIV / AIDS, bi u hi n thái đ tiêu c c đ i

v i ng i nhi m HIV và c ng tham gia vào các ho t đ ng r i ro có th khi n h lây truy n HIV Phát hi n c a chúng tôi nh n m nh s c n thi t ph i có thông tin v HIV c b n ph̀ h p v i v n hóa và đ tu i đ i v i thanh thi u niên v̀ng đô th v nh ng quan ni m sai l m v lây truy n HIV, thái đ tiêu

c c c a h c sinh đ i v i ng i nhi m HIV c ng nh các hành vi nguy hi m

c a h c sinh đ i v i HIV

Tác gi Stella Regina Taquette (2019) đã phân tích quan ni m c a nh ng

ng i tr tu i huy t thanh v cách ng n ng a nhi m HIV ây là m t nghiên

c u đ nh tính s d ng các cu c ph ng v n bán c u trúc v i nh ng ng i tr tu i nhi m HIV có ch n đoán đ c th c hi n tu i v thành niên 5 n m tr c ho c ít

h n Nghiên c u đã theo d̃i m t k ch b n bán c u trúc có ch a d li u xã h i

h c và m t câu h i m v ph̀ng ch ng HIV / AIDS Các cu c ph ng v n đã

đ c ghi l i và sao chép đ y đ , sau đó đ c phân tích v i s h tr c a ph n

m m webQDA Nghiên c u đã s d ng các danh m c c u thành khái ni m v l

h ng làm c s lý thuy t cho phân tích d li u K t qu nghiên c u đã ph ng

v n 39 ng i tr , 23 cô gái và 16 chàng trai M t s ng i nh n th c r ng vi c

ng n ng a nhi m HIV ch là m t v n đ cá nhân, tóm t t nó là vi c s d ng bao cao su và t ch m sóc H u h t nh ng ng i đ i tho i ch ra các chi n l c giáo

d c là ph̀ h p nh t đ ph̀ng ng a nh ng đ c s d ng m t cách lâu dài và không đúng gi Trong các tr ng h c, h tin r ng c n ph i bao g m nh ng h c sinh nh tu i h nvà gia đình c a h H ng d n nên đ c đ a ra b i nh ng

ng i có th s d ng ngôn ng c a nh ng ng i tr tu i và t t nh t là nh ng

ng i nhi m HIV, đ cho th y th c t c a nh ng ng i b AIDS Trong l nh v c

l p trình, h đ ngh t ng c ng các chi n d ch trên các ph ng ti n truy n thông, phân ph i bao cao su quy mô l n, s n xu t v c-xin và thu c ch a

b nh Không ai đ c p đ n bao cao su n , xét nghi m nhanh, c ng không có s

ch m sóc s c kh e sinh s n và tình d c Các tác gi k t lu n r ng trình đ và m

r ng các chi n l c truy n thông v tình d c trong tr ng h c là c p thi t và thi t y u trong ph̀ng ch ng HIV và AIDS tu i thi u niên, trái v i xu h ng

h n ch th o lu n v các ch đ này trong các chính sách giáo d c [37]

Tác gi Loconsole D và cs (2020) đã đi u tra ki n th c, thái đ và th c hành

v nhi m HIV trong s các sinh viên theo h c các khóa h c đ i h c liên quan

đ n ngành y t , nh m nh m m c tiêu t t h n cho các chi n d ch ph̀ng ng a và thông tin v HIV trong t ng lai dành cho gi i tr M t nghiên c u v ki n th c, thái đ và th c hành đã đ c th c hi n gi a các sinh viên đ i h c tham d các khóa h c đ i h c sau đây Bari (mi n Nam n c ụ): Y h c và ph u thu t (MS), Nha khoa và Nha khoa, H tr s c kh e, Ho t đ ng th thao và Khoa h c th thao, Khoa h c và Công ngh th o d c và các s n ph m y t , đi u d ng, k thu t ph̀ng thí nghi m y sinh và ch đ n kiêng Sinh viên đã hoàn thành m t

b ng câu h i t qu n lý đ c thi t k đ đánh giá ki n th c / thái đ c a h / HIV và th c hành tình d c c a chính h Ph n chung c a b ng câu h i yêu c u thông tin v tu i tác, gi i tính, qu c t ch, tôn giáo và tình tr ng hôn nhân Ph n

th hai bao g m các câu h i v ki n th c, thái đ và th c hành liên quan đ n HIV, trong đó yêu c u câu tr l i đúng / sai ho c câu tr l i t t nghi p (đ c báo cáo là đ ng ý, khá đ ng ý, khá không đ ng ý và không đ ng ý) K t qu cho

th y 400 sinh viên đ c m i đ đi n vào b ng câu h i T l ph n h i là 91,2% (n = 365) H u h t t t c các sinh viên đ u bi t r ng HIV lây truy n qua quan h tình d c và máu, nh ng ch 34% bi t r ng cho con bú là m t con đ ng lây truy n Trong s nh ng ng i đ c h i, 86,8% đ c p đ n quan h tình d c

tr c đó (25,8% báo cáo s d ng bao cao su trong t t c các tr ng h p quan h tình d c, 43,5% trong h u h t các tr ng h p, 18,6% hi m khi và 12,1 không bao gi ) Quan h tình d c v i b n tình bình th ng đ c báo cáo b i 37,5% s sinh viên này và 63,9% trong s h không ph i lúc nào c ng s d ng bao cao su Các tác gi k t lu n r ng k t qu nghiên c u cho th y ki n th c v m t s khía

c nh c a HIV là không đ m c d̀ các sinh viên tham gia vào nghiên c u hi n

t i là sinh viên theo h c các khóa h c đ i h c liên quan đ n các ngành ngh

ch m sóc s c kh e H n n a, các hành vi nguy c cao do thi u s d ng bao cao

su khi quan h tình d c v i b n tình thông th ng c ng ph bi n các sinh viên

đ c ph ng v n Các ch ng trình nh m cung c p thông tin có th ng n ng a /

gi m lây truy n HIV ng i tr tu i và các chi n l c m i đ c i thi n ki n

th cnên đ c nh n m nh là u tiên y t công c ng [38]

Tác gi Xu F và cs (2020) đã th c hi n nghiên c u tìm hi u nh n th c v AIDS và các y u t liên quan c ng nh nhu c u v các ch ng trình giáo d c

s c kh e liên quan đ n AIDS, trong s các h c sinh n m nh t t ba tr ng trung

h c ph thông Thiên Tân, Trung Qu c M t nghiên c u c t ngang s d ng c

ph ng pháp phân t ng và ph ng pháp l y m u thu n ti n đã đ c ti n hành Các câu h i n danh bao g m các đ c đi m nhân kh u h c xã h i, ki n

th c và nhu c u liên quan đ n AIDS cho giáo d c s c kh e AIDS đã đ c phân phát cho các h c sinh t hai tr ng trung h c c s và m t tr ng trung h c d y ngh Thiên Tân T ng c ng có 1 082 sinh viênđã tr l i các câu h i Trong s

đó, t l nh n th c chung v ki n th c liên quan đ n AIDS là 34,3 % (371/1 082), 71,9 % (778/1 082) trong s các h c sinh đã nh n đ c ki n th c v AIDS

và 59,4%(643/1 082) c a h c sinh đã nh n đ c ki n th c v s c kh e tình d c trong quá kh , t ba tr ng Có s khác bi t th ng kê gi a hai lo i tr ng 7,0% (76/1 082) trong s các h c sinh cho bi t h có hành vi tình d c K t qu t phân tích h i quy logistic đa bi n cho th y, tr ng trung h c c s d y ngh , t l

nh n th c v ki n th c v AIDS th p h n (so v i trung h c ph thông, OR = 0,41, KTC 95%: 0,29-0,59) và trong các m c sau, bao g m không c n nh n ki n

th c v s c kh e tình d c an toàn (so v i nhu c u v ki n th c s c kh e tình d c

an toàn, OR = 0,62, 95 % CI : 0,43-0,91), không quan tâm đ n vi c đ c tài li u giáo d c s c kh e liên quan đ n AIDS (so v i chú ý đ n tài li u giáo d c s c

kh e AIDS, OR = 0,41, KTC 95 % : 0,30-0,56), không bi t v hành vi tình d c

an toàn(so v i nh n th c v hành vi tình d c an toàn, OR = 0,55, KTC 95 %: 0,39-0,77), không bi t s d ng bao cao su đúng cách, so v i nh n th c v vi c

s d ng bao cao su đúng cách (OR = 0,33, KTC 95 % : 0,24-0,46) Các tác gi

k t lu n r ng t l nh n th c chung v ki n th c v AIDS là th p nh ng h c sinh l p m t Thiên Tân M t s h c sinh báo cáo đã có quan h tình d c chèn

ép, ki n th c v s c kh e tình d c có tác đ ng đáng k đ n ki n th c v AIDS, cho th y giáo d c s c kh e tình d c và giáo d c s c kh e AIDS h c sinh trung h c đ c t ng c ng Thiên Tân [33]

Tác gi Khamisa N và cs (2020) đã đi u tra s khác bi t v gi i trong ki n

th c, thái đ và hành vi đ i v i HIV và AIDS trong s 542 sinh viên giáo d c

đ i h c t th c t i Johannesburg, Nam Phi Nh ng ng i tham gia đã hoàn thành m t b ng câu h i có c u trúc tr c tuy n đo l ng ki n th c , thái đ và hành vi c ng nh nhân kh u h c (bao g m tu i tác, gi i tính và tình tr ng m i quan h ) K t qu ch ra r ng nhìn chung không có s khác bi t đáng k gi a

h c sinh nam và n v ki n th c v HIV và AIDS Tuy nhiên, các sinh viên n

có ki n th c ít h n đáng k liên quan đ n quan h tình d c qua đ ng h u môn không đ c b o v là y u t nguy c c a HIV và AIDS Ngoài ra, các sinh viên

n tr tu i đã báo cáo vi c s d ng bao cao su l n quan h tình d c cu i c̀ng

ít th ng xuyên h n so v i các sinh viên nam Tuy nhiên, c hai gi i đ u báo cáo thái đ tích c c đ i v i vi c s d ng bao cao su và đ i v i nh ng ng i nhi m HIV và AIDS Các tác gi k t lu n r ng các c quan h u quan ti u bang và c p giáo d c đ i h c nghiêm túc xem xét th c hi n các chi n l c c

th đ ng n ng a HIV và AIDS thông qua c i thi n ki n th c , thái đ và hành

vi c a ph n tr [39]

1.3.2 T i Vi t Nam

Nghiên c u c t ngang c a Phan Qu c H i trên 400 sinh viên (333 Nam, 67

n ) t i Tr ng i h c S ph m K thu t Vinh nh m đánh giá ki n th c, thái

đ , th c hành ph̀ng, ch ng HIV/AIDS K t qu nghiên c u cho th y: V ki n

th c có 42% sinh viên xác đ nh đ c cách ph̀ng ng a lây nhi m HIV; 76,2% sinh viên tr l i đúng 6/7 câu câu h i v cách ph̀ng tránh; 88% sinh viên tr l i

đ c c 3 đ ng lây truy n chính c a HIV; 58,8% sinh viên có th nêu đ c ít

nh t 3 đ a đi m có th làm xét nghi m HIV 19,2% sinh viên nh n đ nh r ng

mình có nguy c nhi m HIV V thái đ có 21,8% có thái đ tích c c v i ng i nhi m, sinh viên tr l i s giúp đ (chi m 38,5%) và ti p xúc bình th ng v i

ng i nhi m (chi m 57,5%) Kho ng 83,2% sinh viên mong mu n đ c xét nghi m HIV Có 90,8% SV cho r ng có th b o v chính mình tránh lây nhi m HIV và các b nh lây truy n qua đ ng tình d c khi QHTD 80% sinh viên tr

l i r ng c hai đ i tác có trách nhi m bình đ ng trong s d ng BCS khi QHTD khác gi i 80,6% sinh viên n tr l i c hai đ i tác có trách nhi m nh nhau 19,2% sinh viên nam tr l i r ng đàn ông có trách nhi m l n h n Th c hành

tu i QHTD trung bình l n đ u tiên là 20 tu i; 56 SV (chi m 14%) đã t ng b

ng i khác m i/r s d ng ma túy; 39 SV (chi m 9,8%) đã t ng b ng i khác

m i r tiêm chích ma túy) Không có sinh viên nào s d ng ma túy ho c tiêm chích ma túy [5]

Theo nghiên c u c a V Kh c L ng (2015), đa s sinh viên n m th nh t (Y1) Tr ng i h c Y Hà N i l n lên t các v̀ng quê và đô th nh , l n đ u tiên t i sinh s ng t i Hà N i - m t đô th l n có nhi u cám d và nguy c lây nhi m HIV/AIDS, v y các sinh viên này có đ ki n th c v ph̀ng, ch ng lây nhi m HIV/AIDS không trong khi h ch a đ c h c v v n đ này? Nghiên c u

nh m mô t m t s ki n th c c a sinh viên Y1– i h c Y Hà N i v ph̀ng,

ch ng HIV/AIDS n m 2013 S d ng thi t k nghiên c u ngang và b câu h i

t đi n v i 300 sinh viên Y1 ch n ng u nhiên cho th y 94,3% - 97,3% sinh viên

có ki n th c đúng v 4 đ ng lây nhi m HIV chính ; 85,3% - 95,3% SV có ki n

th c đúng v 4 ph ng pháp chính ph̀ng lây nhi m HIV Có th nói đa s sinh viên Y1 Tr ng i h c Y Hà N i có đ ki n th c c b n cho ph̀ng, ch ng HIV trong b i c nh m t thành ph l n nhi u cám d và ph c t p v xã h i

C n xác đ nh r̃ nh ng sinh viên c̀n thi u h t ki n th c đ b sung cho h k p

th i [6]

Nghiên c u c a tác gi Nguy n T n Ph c và c ng s (2015) th c hi n trên

nh ng h c sinh t i tr ng THPT C Chi cho th y có 87,73% h c sinh có ki n

th c v khái ni m HIV, 88,6% v giai đo n AIDS, 94,08% ki n th c chung v

đ ng lây, 65,08% ki n th c nh n bi t ng i có kh n ng nhi m HIV, 82,83%

ki n th c ch n đoán HIV thông qua xét nghi m, 60,17% ki n th c v kh n ng

đi u tr HIV, 75,9% ki n th c chung v ph̀ng ng a lây nhi m HIV, 56,13%

ki n th c chung đúng v x trí khi b đâm b i v t nh n nghi nhi m HIV V thái

đ c a h c sinh đ i v i vi c ph̀ng ng a lây nhi m HIV, thái đ tích c c đúng

v s d ng BCS trong QHTD là 84,2%, v không s d ng chung b m kim tiêm

là 100%, không s d ng chung v t d ng cá nhân là 83,9% Thái đ đúng tích

c c chung v x trí khi b đâm b i v t nghi nhi m HIV là 56,26% V các y u t

th c hành ph̀ng ng a lây nhi m HIV, t l h c sinh th c hành đúng v s d ng BCS khi QHTD là 12,9%, không s d ng chung b m kiêm tiêm là 95,1%, không s d ng chung bàn ch i đánh r ng là 96,5%, không s d ng chung dao

c o râu là 84,76%, không s d ng chung đ c t móng tay là 44,6% T l h c sinh th c hành đúng x trí khi b v t nghi nhi m HIV đâm là 53,3% Ngoài ra, nghiên c u c̀n tìm th y m i liên quan gi a ki n th c ph̀ng ng a lây nhi m HIV v i các đ c tính n n nh h c l c, gi i tính, trình đ h c v n M i liên quan

gi a thái đ v i trình đ h c v n c ng đ c ch ng minh trong nghiên c u Bên

c nh đó nghiên c u c̀n cho th y m i liên quan gi a ki n th c và th c hành ph̀ng ch ng lây nhi m HIV c a h c sinh Nh ng h c sinh có nhi u ki n th c đúng c ng s th c hành đúng [11]

Nghiên c u c a Nguy n Nh t Ph ng (2015) trên đ i t ng h c sinh đ c

th c hi n t i Bà R a V ng Tàu n m 2015 cho th y t l h c sinh có ki n th c chung đúng v ph̀ng ch ng HIV/AIDS là 51,01% Trong đó, t l h c sinh có

ki n th c đúng v nguyên nhân chi m t l cao nh t 81,16%, th p nh t là v ph̀ng ng a HIV/AIDS 32,91% T l h c sinh có th c hành chung đúng v ph̀ng ch ng HIV/AIDS là 51,01% T l h c sinh có th c hành đúng là không d̀ng chung bàn ch i đánh r ng chi m t l cao nh t 93,47%, th p nh t là đi tham

d l p t p hu n ph̀ng ch ng HIV/AIDS 08,54% Nghiên c u c ng tìm ra m i liên quan gi a ki n th c ph̀ng ch ng HIV/AIDS v i các y u t nh trình đ

h c v n, kinh t gia đình và gi i tính V th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS,

nghiên c u tìm ra m i liên quan gi a th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS v i

gi i tính [10]

Nghiên c u c a Lê c T̀ng và c ng s t i tr ng THPT Lê H ng Phong,

t nh Th i Nguyên n m 2016-2017 cho th y t l h c sinh hi u bi t đúng nguyên nhân 86,9%; bi t đúng đ ng lây 29,8%; bi t đúng tri u ch ng 10,9% T l h c sinh có thái đ chung đúng 53,8%; không d̀ng chung b m kim tiêm 99,2%;

th c hành chung đúng chi m 5,6% Tuy nhiên, nghiên c u l i không tìm th y

h i đ n tháng 2 n m 2017 H Chí Minh d n đ u c n c v s ng i nghi n v i 21,712 ng i nghi n có h s qu n lý Ph n l n nh ng ng i s d ng ma túy này b t đ u s d ng heroin khi h c̀n tr , và ch y u thông qua đ ng tiêm chích Tr ng h p nhi m HIV đ u tiên đ c phát hi n trong n m 1990, sau đó

t l nhi m HIV đ t đ nh trong n m 1996 v i kho ng 40% ng i nghi n chích

ma túy nhi m HIV t i Tp H Chí Minh M c d̀ t l nhi m sau đó gi m, tuy nhiên m t làn sóng m i c a ng i nghi n chích ma túy đã khi n t l nhi m HIV t ng tr l i m c 65% Tính t tháng 12 n m 1990 đ n tháng 6 n m 2014,

H Chí Minh có59.657 ng i nhi m HIV, 33.656 ng i đã chuy n qua AIDS và 10.076 ng i đã t vong do HIV/AIDS S tr ng h p nhi m HIV hi n c̀n

s ng là 49.581 tr ng h p, s b nh nhân AIDS c̀n s ng là 23.580 tr ng h p Theo k t qu báo cáo 6 tháng đ u n m 2014, H Chí Minh có 832 tr ng h p

m i phát hi n, 492 tr ng h p chuy n sang AIDS, 114 tr ng h p t vong do AIDS [14]

Theo báo cáo c a B y t C c ph̀ng ch ng HIV/AIDS, đ n tháng 6 n m

2015, H Chí Minh có 40.956 tr ng h p nhi m HIV đ c qu n lý, 10.887

tr ng h p t vong và 17.451 tr ng h p đang đ c đi u tr c tính đ n h t

n m 2015, có 41.841 tr ng h p nhi m HIV đ c qu n lý, có 11.067 tr ng

h p t vong do AIDS Qua đó th y đ c r ng d ch HIV/AIDS t i thành ph H Chí Minh đã có chi u h ng gi m nh ng v n c̀n m c cao [7]

CH NG 2

I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIểN C U 2.1 i t ng,ăđ aăđi măvƠăth i gian nghiên c u

2.1.1.ă iăt ngănghiênăc u

Sinh viên đang công tác và h c t p t i tr ng Cao đ ng Y d c H ng c Tiêu chu n l a ch n:

+ Sinh viên hi n đang h c t i tr ng

+ Sinh viên đ ng ý tham gia nghiên c u

Trong đó:

n là c m u t i thi u

p: t l c đoán v sinh viên sinh viên có ki n th c đúng chung v ph̀ng

ch ng HIV/AIDS Ch n p=0,85, theo nghiên c u c a V Kh c L ng trên đ i

t ng sinh viên n m nh t tr ng đ i h c Y Hà N i, k t qu cho th y 85,3% - 95,3% sinh viên có ki n th c đúng v 4 ph ng pháp chính ph̀ng lây nhi m HIV

B ngă2.1.ăS ăl ngăm uăc năl yă ăm iăkhóa

STT Tên l p S sinh viên T l (%) M u c n l y

i v i tr ng h p sinh viên không th a các tiêu chí ch n m u s đ c thay

th b ng sinh viên có s th t k ti p trong danh sách sinh viên c a kh i l p

2.4 Ph ng pháp thu th p s li u

2.4.1 Côngăc thu th p s li u

Nghiên c u s d ng b câu h i c u trúc so n s n v ki n th c và th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên, b câu h i đã đ c xây d ng d a trên các h ng d n ph̀ng ch ng HIV/AIDS trong đ i t ng h c sinh, sinh viên B câu h i đã đ c tu ch nh qua nhi u nghiên c u tr c đây đ ph̀ h p v i tình hình th c t

B câu h i g m có 3 ph n:

- Ph n A: Thông tin chung c a sinh viên, ph n này g m 8 câu h i v m t s

đ c đi m dân s xã h i c a sinh viên

- Ph n B: Ki n th c v ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên, ph n này bao

g m 8 câu h i v ki n th c chính trong ph̀ng ch ng HIV/AIDS

- Ph n C: th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS, ph n này g m có 13 câu h i chính v các hành vi, thói quen c a sinh viên trong vi c ph̀ng ch ng HIV/AIDS

B c 1: H c viên tr c ti p liên h v i ban đào t o tr ng Cao đ ng Y d c

H ng c thành ph H Chí Minh đ xin ch p thu n cho phép th c hi n nghiên

c u, đ ng th i s p x p các th i đi m đ thu th p s li u

B c 2: Ti p c n và xin ý ki n ch p thu n tham gia nghiên c u

Các đi u tra viên s đ n t ng l p h c, d a vào danh sách sinh viên c a l p

và c m u c n l a ch n t i m i l p, sau đó h ti p c n v i các sinh viên này vào

đ u các bu i h c ho c trong các gi gi i lao, nghiên c u viên s thông tin (và

đ a phi u thông tin v nghiên c u) cho sinh viên đ h l a ch n đ ng ý tham

gia vào nghiên c u N u các sinh viên đ ng ý tham gia nghiên c u s ký vào phi u ch p thu n tham gia nghiên c u

Trong quá trình nghiên c u, các đi u tra viên s gi i đáp m i th c m c liên quan đ n nghiên c u cho sinh viên

B c 3: ti n hành thu th p s li u, sau khi đ ng ý tham gia nghiên c u, đi u tra viên s phát phi u kh o sát và m i sinh viên tr l i b câu h i kh o sát

B c 4 i u tra viên ki m tra và làm s ch s li u ngay sau khi đ i t ng nghiên c u đ a l i phi u đi u tra, tr ng h p thông tin không đ y đ nghiên c u viên g i l i phi u đ ng i b nh b sung ngay tr c khi ra v

Phát

v n

Sinh viên bi t đ c AIDS là giai

đo n cu i c a ng i nhi m HIV

Nh giá

Phát

v n

13 Ki n th c đúng

v đ ng lây

Sinh viên nêu đ c c 3 đ ng lây:

máu, quan h tình d c, m truy n sang con

Nh giá

Nh giá

Phát

v n

Nh giá

c o, bàn ch i đánh r ng, d ng c

l y tai, d ng c c t móng tay móng chân…)

Nh giá

- L y v t t n th ng ra kh i c th

- R a tr c ti p v t th ng d i v̀i

n c s ch trong ít nh t 5 phút

- Sát tr̀ng v t th ng b ng xà ph̀ng ho c các dung d ch sát khu n

- n c s y t g n nh t, s m nh t

Nh giá

Sinh viên mang bao cao su khi quan

h tình d c, không s dung bao cao

su nhi u l n, bao không b rách khi quan h tình d c

Nh giá

Phát

v n

21 Quan h tình Th c hành đúng khi sinh viên ch a Nh Phát

d c v i nhi u

ng i

t ng quan h tình d c v i t 2 b n tình tr lên

Th c hành sai khi sinh viên đã t ng

t s d ng b m kim tiêm đ tiêm chích (b t c m c đ ch nào, bao

g m c t tiêm thu c ho c tiêm chích ma túy …)

Nh giá

Nh giá

Nh giá

th ng b ng xà ph̀ng ho c các dung d ch sát khu n, đ n c s y t

g n nh t, s m nh t

Nh giá

Phát

v n

2.5 2.ăTiêuăchu năđánhăgiáăki n th căvƠăth căhƠnhăphòngăch ng HIV/AIDS

ánh giá ki n th c chung v phòng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên

Ki n th c v ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên đ c đánh giá qua 8

bi n s (t bi n s th 10 đ n bi n s th 18 trong b ng 2.2) T ng ng v i

m i ki n th c đúng c a sinh viên, đi m ki n th c s đ c tính là 1 đi m và

ng c l i không đúng là 0 đi m T ng đi m ki n th c chung đ c tính theo thang đo 0-8, khi đó, ki n th c chung đúng khi sinh viên đ t t 6 đi m tr lên

ánh giá th c hành chung v phòng ch ng HIV/AIDS

Th c hành ph̀ng ch ng HIV/AIDS c a sinh viên đ c đánh giá qua 7 bi n

s (t bi n s th 19 đ n bi n s th 26 trong b ng 2.2) M i th c hành đúng

c a sinh viên s đ c quy c là 1 đi m, nh v y t ng đi m th c hành c a sinh viên t i thi u là 0 đi m và t i đa là 7 đi m Trong nghiên c u, th c hành dúng chung c a sinh viên đ c quy c khi đ t 6-7 đi m

Th ng kê phân tích: D̀ng phép ki m đ nh 2, ki m đ nh 2 khuynh

h ng, ki m đ nh chính xác Fisher đ so sánh các t l S khác bi t có ý ngh a

th ng kê khi p < 0,05 M c đ k t h p đ c c l ng v i t s t l hi n m c (PR: Prevalence ratio) và kho ng tin c y 95%

2.7 o đ c nghiên c u

- Nghiên c u tuân th quy trình xét duy t c a H i đ ng đ o đ c tr ng i

h c Th ng Long, ti n hành nghiên c u sau khi đ c H i đ ng đ o đ c ch p thu n

- i t ng nghi n c u ( TNC) đ c gi i thích v m c đích và n i dung

c a nghiên c u tr c khi ti n hành đi u tra và ch ti n hành khi có s ch p nh n tham gia c a TNC

- M i thông tin cá nhân v TNC s đ c gi kín Các s li u, thông tin thu

th p đ c ch ph c v cho m c đích nghiên c u, không ph c v cho m c đích nào khác

- K t qu nghiên c u đ c ph n h i và ph bi n cho Ban Giám hi u nhà

tr ng, khi k t thúc nghiên c u K t qu nghiên c u có th làm c s cho các

ch ng trình, k ho ch can thi p nh m nâng cao ki n th c và th c hành ph̀ng

ch ng HIV/AIDS c a sinh viên trong nhà tr ng

CH NG 3

K T QU

Qua kh o sát 307 sinh viên đang h c t i tr ng Cao đ ng Y d c H ng c, thành ph H Chí Minh, chúng tôi đã đ t đ c các k t qu nh sau:

3.1 M t s đ căđi m c aăđ iăt ngănghiênăc u

B ng 3.1 căđi măgi iătính,ătu iăc aăđ iăt ngănghiênăc uă(n=307)

T t c đ i t ng kh o sát là dân t c Kinh

i u ki n kinh t gia đình d gi , đ s ng chi m đa s 85,7%, t l sinh viên

có tình tr ng kinh t gia đình khó kh n chi m t l 14,3%

Sinh viên n m 3 chi m đa s trong đ i t ng kh o sát v i t l 42,4%, c̀n

l i là sinh viên n m 1 và n m 2 v i t l l n l t là 20,8% và 36,8%

T t c sinh viên đ u đ t t h nh ki m khá tr lên v i t l h nh ki m t t chi m 85%, H c l c khá chi m đa s 52,1%

3.2 Ki n th c v Ơ th c hƠnh phòng ch ng HIV/AIDS c a sinhăviên

3.2.1 Ki n th căphòngăch ng HIV/AIDS c a sinhăviên

B ng 3.2.ăNgu n ki năth căđúngăv ăphòngăch ngăHIV/AIDSăc aăsinhăviênă

(n=307)

Ph ng ti n truy n thông (tivi,

Các ngu n thông tin khác đ c ti p c n x p theo th t gi m d n bao g m

b n bè (61,6%), tr ng h c (58,5%) và th p nh t là thông tin t cha m ; chi m 29,3% t l tr l i trong kh o sát