Luận văn tìm hiểu kiến thức về HIV/AIDS, thái độ trong phòng chống và chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên năm thứ 2 và thứ 3 tại Trường Cao đẳng Quân y 1; một số yếu tố liên quan đến kiến thức về HIV/AIDS, thái độ phòng chống và chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên Trường Cao đẳng Quân y 1.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
PHẠM VĂN TRƯỜNG
KIẾN THỨC VỀ HIV/AIDS, THÁI ĐỘ TRONG PHÒNG CHỐNG, CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH HIV/AIDS CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG QUÂN Y 1 NĂM 2019
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN
LUẬN VĂN THẠC SỸ Y TẾ CÔNG CỘNG
Hà Nội – 2019
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
KHOA: KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN: Y TẾ CÔNG CỘNG
PHẠM VĂN TRƯỜNG
KIẾN THỨC VỀ HIV/AIDS, THÁI ĐỘ TRONG PHÒNG CHỐNG, CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH HIV/AIDS CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG QUÂN Y 1 NĂM 2019
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG
Mã số: 8.72.07.01
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS ĐÀO XUÂN VINH
Hà Nội - 2019
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài khóa luận này là công trình nghiên cứu của riêng tôi do chính bản thân tôi thực hiện Các số liệu trong luận văn này là trung thực, khách quan và chưa từng công bố trong bất cứ công trình nào khác Nếu có bất cứ sai sót nào tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm
Hà Nội, ngày 05 tháng 11 năm 2019
Người viết cam đoan
Phạm Văn Trường
Trang 4
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn tới:
Ban giám hiệu, phòng Đào tạo sau đại học, các khoa phòng, các thầy cô giáo cùng toàn thể cán bộ các cán bộ, nhân viên của Trường Đại học Thăng Long
đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập tại Nhà trường
Phó giáo sư - Tiến sĩ Đào Xuân Vinh - giáo hướng dẫn của tôi, người đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi và có những ý kiến góp ý quý báu cho tôi trong quá trình hoàn thành luận văn
Ban giám hiệu, các bạn sinh viên điều dưỡng Trường Cao Đẳng Quân y 1 – Học viện Quân y đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong giai đoạn thu thập số liệu và hoàn thành nghiên cứu tại Nhà trường
Bạn bè, người thân trong gia đình đã tạo điều kiện, động viên tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này
Hà Nội, ngày 05 tháng 11 năm 2019
Người viết cam đoan
Phạm Văn Trường
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN iii
MỤC LỤC v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT viii
DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ ix
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU ………4
1.1 Đại cương về HIV/AIDS 4
1.2 Dịch tễ học của nhiễm HIV 4
1.2.1 Tác nhân gây bệnh AIDS và một số đặc điểm sinh học của HIV 4
1.2.2 Các đường lây truyền của HIV 6
1.2.3 Đường lây nhiễm nghề nghiệp với HIV 8
1.2.4 Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm HIV cho NVYT 8
1.2.5 Chẩn đoán 10
1.2.6 Phân giai đoạn nhiễm HIV 11
1.2.7 Tiêu chuẩn chẩn đoán nhiễm HIV tiến triển (bao gồm AIDS) 13
1.2.8 Tình hình dịch HIV/AIDS và công tác chăm sóc điều trị trên thế giới 14
1.3 Mục đích điều trị thuốc kháng HIV (thuốc ARV) 16
1.4 Một số công trình nghiên cứu về kiến thức, thái độ trong phòng chống và chăm sóc người bệnh HIV/AIDS 16
1.5 Giới thiệu về Trường Cao đẳng Quân y 1 - HVQY 21
1.5.1 Quá trình hình thành và phát triển 21
1.5.2 Chương trình đào tạo liên quan đến kiến thức, thái độ và phòng chống HIV/AIDS tại địa điểm nghiên cứu 22
1.6 Khung lý thuyết nghiên cứu 24
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25
2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 25
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 25
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 25
Trang 62.1.3 Thời gian nghiên cứu 25
2.2 Phương pháp nghiên cứu 25
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 25
2.2.2 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 25
2.3 Biến số, chỉ số nghiên cứu và tiêu chuẩn đánh giá 26
2.3.1 Biến số và chỉ số nghiên cứu 26
2.3.2 Tiêu chí đánh giá 33
2.4 Phương pháp thu thập thông tin 34
2.4.1 Công cụ thu thập thông tin 34
2.4.2 Kỹ thuật thu thập thông tin 36
2.4.3 Qui trình thu thập thông tin và sơ đồ nghiên cứu 36
2.5 Phân tích và xử lý số liệu 37
2.6 Sai số và biện pháp khắc phục 38
2.6.1 Sai số 38
2.6.2 Biện pháp khắc phục 38
2.7 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 38
2.8 Hạn chế của đề tài 39
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 40
3.1 Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu 40
3.1.1 Thông tin chung 40
3.2 Kiến thức về HIV/AIDS, thái độ trong phòng chống, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của đối tượng nghiên cứu 44
3.2.1 Kiến thức của sinh viên về HIV và phòng chống HIV/AIDS 44
3.2.2 Thái độ đối với người bệnh HIV/AIDS và trong chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của đối tượng nghiên cứu 52
3.3 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về HIV/AIDS, thái độ phòng chống, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS 59
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 63
4.1 Kiến thức về HIV/AIDS, thái độ trong phòng chống và chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên 63
Trang 74.1.1 Kiến thức về HIV/AIDS của sinh viên 63
4.1.2 Thái độ với người nhiễm HIV/AIDS của sinh viên năm thứ 2 và thứ 3 69
4.1.3 Thái độ của sinh viên năm thứ 3 trong chăm sóc cho người nhiễm HIV/AIDS 70
4.2 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về HIV/AIDS và thái độ phòng chống, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên Trường Cao đẳng Quân y 1 71
KẾT LUẬN 73
1 Kiến thức về HIV/AIDS, thái độ trong phòng chống và chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên năm thứ 2 và thứ 3 tại Trường Cao đẳng Quân y 1 73
2 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về HIV/AIDS, thái độ phòng chống và chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên Trường Cao đẳng Quân y 1 74
KHUYẾN NGHỊ 75
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 76
PHỤ LỤC 82
Trang 8DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Viết đầy đủ
AIDS Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (Acquired Immuno
Deficiency Syndrom)
CĐQY 1 Trường Cao đẳng Quân y 1
ĐTNC Đối tượng nghiên cứu
HIV Virus gây suy giảm miễn dịch ở người (Human Immunodeficiency
Virus)
CSNB Chăm sóc người bệnh
NTCH Nhiễm trùng cơ hội
NVYT Nhân viên y tế
SD Độ lệch chuẩn (Standard deviation)
UNAIDS Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS (The
Joint United Nations Programme on HIV/AIDS)
Trang 9DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
Bảng 1.1 Chương trình học các môn liên quan 22
Bảng 1.2 Chương trình/nội dung thực tập Bệnh viện 23
Bảng 2.1 Bảng biến số và chỉ số nghiên cứu 26
Bảng 2.2 Bảng tóm tắt cách tính điểm cho từng câu 34
Bảng 2.3 Thang Likert 6 mức độ 35
Bảng 2.4 Thang Likert 5 mức độ 36
Sơ đồ 2.1 Sơ đồ nghiên cứu 37
Bảng 3.1 Một số đặc điểm nhân khẩu và xã hội của đối tượng nghiên cứu 40 Bảng 3.2 Nguồn thông tin tìm hiểu về HIV/AIDS theo năm học 41
Bảng 3.3 Tỉ lệ nhớ những chủ đề trong các học phần liên quan đến HIV/AIDS đã được học tại Trường 42
Bảng 3.4 Tỷ lệ sinh viên đã từng chăm sóc người bệnh HIV/AIDS 43
Bảng 3.5 Phân bố kiến thức đối với người bệnh HIV/AIDS của sinh viên 44 trong chăm sóc người bệnh HIV theo các mức độ 44
Bảng 3.6 Điểm kiến thức của sinh viên về HIV/AIDS 44
Biểu đồ 3.1 Kiến thức đúng của sinh viên về bệnh học HIV/AIDS 45
Biểu đồ 3.2 Tỉ lệ kiến thức đúng của sinh viên về bệnh học HIV/AIDS 45
Bảng 3.7 Kiến thức đúng của sinh viên về cách tiệt trùng và phòng lây truyền đối với HIV 46
Bảng 3.8 Kiến thức đúng về cách dự phòng các nhiễm trùng cơ hội cho người bệnh HIV/AIDS của sinh viên 47
Bảng 3.9 Kiến thức đúng về các loại nhiễm trùng cơ hội thường gặp ở người bệnh HIV/AIDS 48
Bảng 3.10 Kiến thức về phòng ngừa phơi nhiễm đúng cho nhân viên y tế 49 Bảng 3.11 Xác định đúng những tình huống có nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp 50
Bảng 3.12 Kiến thức đúng của sinh viên về các biện pháp phòng tránh kim tiêm/vật sắc nhọn đâm phải trong quá trình chăm sóc người bệnh 51 Bảng 3.13 Thái độ đối với người bệnh HIV/AIDS và trong chăm sóc cho
Trang 10người bệnh HIV/AIDS 52 Bảng 3.14 Điểm thái độ “xa lánh” đối với người bệnh HIV/AIDS của đối tượng nghiên cứu 54 Bảng 3.15 Điểm thái độ “thông cảm” đối với người bệnh HIV/AIDS của đối tượng nghiên cứu 56 Bảng 3.16 Điểm thái độ “đồng cảm” trong chăm sóc cho người bệnh HIV/AIDS của đối tượng nghiên cứu 57 Bảng 3.17 Điểm thái độ “không đồng cảm” trong chăm sóc cho người bệnh HIV/AIDS của đối tượng nghiên cứu 58 Bảng 3.18 Mối liên quan giữa giới tính với kiến thức HIV/AIDS 59 Bảng 3.19 Mối liên quan giữa năm học với kiến thức HIV/AIDS 60 Bảng 3.20 Mối liên quan giữa năm học với thái độ đối với người nhiễm HIV/AIDS 60 Bảng 3.21 Mối liên quan giữa kiến thức học tập và thái độ đối với người bệnh HIV/AIDS 61 Bảng 3.22 Mối liên quan giữa kinh nghiệm chăm sóc và kiến thức về HIV của SV 62 Bảng 3.23 Mối liên quan giữa kinh nghiệm chăm sóc đối với thái độ với người bệnh HIV/AIDS 62
Trang 11ĐẶT VẤN ĐỀ
Theo công bố của Tổ chức Y tế Thế giới cuối năm 2017, Human Immunodeficiency Virus (HIV) tiếp tục là một vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn trên toàn cầu, đã cướp đi hơn 35 triệu sinh mạng, riêng trong năm 2017 có 940.000 người chết vì các nguyên nhân liên quan đến HIV Tính đến cuối năm 2017, toàn cầu có khoảng 36,9 triệu người bệnh HIV với 1,8 triệu người bị nhiễm mới Trong
đó, khu vực Châu Phi bị ảnh hưởng nặng nề nhất, với 25,7 triệu người bệnh HIV,
số mới mắc cũng chiếm hơn hai phần ba tổng số ca nhiễm HIV mới trên toàn cầu Mặc dù số mới mắc vẫn tăng lên, tuy nhiên với nhiều hoạt động triển khai trên phạm vi rộng của Tổ chức Y tế thế giới từ năm 2000 đến 2017, tỉ số số ca nhiễm HIV mới giảm 36% và tử vong liên quan đến HIV đã giảm 38% với 11,4 triệu người Thành tựu này là kết quả của những nỗ lực to lớn của các chương trình HIV quốc gia được hỗ trợ bởi xã hội dân sự và một loạt các đối tác phát triển [33], [57]
Tại Việt Nam, theo báo cáo công tác phòng chống HIV/AIDS (Acquired Immuno Deficiency Syndrom ) của Bộ Y tế trong 3 quý đầu năm 2017, số người bệnh HIV/AIDS được báo cáo đang còn sống là 208.371 nhưng chỉ quản lý được 80% trường hợp, tổng số người bệnh HIV tử vong từ đầu dịch được báo cáo là 91.840 trường hợp Trong 9 tháng đầu năm 2017, cả nước phát hiện mới 6.883 trường hợp nhiễm HIV, số chuyển sang giai đoạn AIDS là 3.484, tử vong là 1.260 Trong số mới phát hiện mắc, nữ chiếm 22%, nam 78%, lây truyền qua đường tình dục 58%, lây truyền qua đường máu 32%, mẹ truyền sang con 2,6%, không rõ chiếm 8% Về phân bố theo nhóm tuổi số người mới phát hiện mắc có 40% trong
độ tuổi từ 30 – 39, 30% từ 20 – 29%, 19% từ 40 – 49, 6% trên 50 tuổi, 3% từ 14 – 19, 2% trẻ em từ 0 – 13 tuổi Kết quả giám sát cho thấy, tỉ lệ nhiễm HIV trong nhóm nghiện chích ma túy là 9,53%, phụ nữ bán dâm là 2,39% và quan hệ tình dục đồng giới nam là 7,36% Tỉ lệ nhiễm HIV trong nhóm quan hệ tình dục đồng giới nam đã tăng từ 5,1% năm 2015 lên 7,36% năm 2016 [4], [7], [8], [29], [34]
Theo đánh giá của Bộ Y tế, số liệu dịch HIV có xu hướng giảm Tuy nhiên,
Trang 12dịch HIV/AIDS vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ trong cộng đồng, những nơi được đầu
tư mạnh của các tổ chức quốc tế vẫn còn có thể phát hiện thêm nhiều người bệnh HIV Dự báo vẫn còn nhiều người bệnh HIV không thuộc nhóm nguy cơ cao do
đó rất khó phát hiện sớm, các trường hợp này thường chẩn đoán muộn giai đoạn AIDS [8], [36]
Với sự hỗ trợ của Tổ chức Y tế Thế giới, Bộ Y tế đã có rất nhiều các hoạt động nhằm gia tăng tuyên truyền, tăng cường hoạt động hỗ trợ chăm sóc nhưng vẫn còn rất nhiều trường hợp không quản lý được, hàng năm số mới mắc vẫn không ngừng tăng lên Việc thực hiện mục tiêu thanh toán đại dịch HIV/AIDS vào năm 2030 ở nước ta rất khó đạt được [6], [57] Chính vì vậy, việc thay đổi phương pháp tiếp cận, tuyên truyền, hỗ trợ chăm sóc tích cực, hiệu quả bằng cách thực hiện công bằng trong các chính sách y tế, không kỳ thị trong CSNB HIV/AIDS và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng Phương pháp này đòi hỏi nguồn nhân lực là những người điều dưỡng tại các cơ sở y tế phải có kiến thức vững chắc
về HIV/AIDS, được tập huấn về tâm lý liệu pháp và có chính sách hỗ trợ để động viên khuyến khích phù hợp
Sinh viên điều dưỡng, những người sẽ trực tiếp theo dõi, tư vấn và chăm sóc cho những người bệnh HIV/AIDS tại các cơ sở y tế trong tương lai cần phải
có kiến thức trong việc phòng chống và chăm sóc cho người bệnh HIV/AIDS Liệu kiến thức về phòng chống HIV/AIDS của sinh viên năm thứ hai và năm thứ
ba của Trường Cao đẳng Quân y 1 đã thực sự tốt? Thái độ của nhóm đối tượng này trong chăm sóc người bệnh HIV/AIDS và phòng chống lây nhiễm HIV/AIDS
như thế nào? Để giải đáp những câu hỏi trên, chúng tôi nghiên cứu “Kiến thức về HIV/AIDS, thái độ trong phòng chống, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên Trường cao đẳng quân y 1 năm 2019 và một số yếu tố liên quan” với
các mục tiêu:
1 Đánh giá kiến thức về HIV/AIDS và thái độ phòng chống, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên năm thứ hai và năm thứ ba tại Trường Cao đẳng Quân y 1 năm 2019
Trang 132 Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức về HIV/AIDS và thái độ phòng chống, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của đối tượng nghiên cứu