Luận văn Thạc sĩ Y tế công cộng: Kiến thức về HIV/AIDS, thái độ trong phòng chống, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên trường Cao đẳng Quân y 1 năm 2019 và một số yếu tố

Luận văn tiến hành đánh giá kiến thức về HIV/AIDS và thái độ phòng chống, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của sinh viên năm thứ hai và năm thứ ba tại Trường Cao đẳng Quân y 1 năm 2019; phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức về HIV/AIDS và thái độ phòng chống, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS của đối tượng nghiên cứu.

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT Oă- B ăY T

TR NGă IăH CăTH NGăLONG

PH MăV NăTR NG

KI NăTH CăV ăHIV/AIDS,ăTHÁIă TRONGăPHọNGăCH NG,ăCH MăSịC

VĨăM TăS ăY UăT ăLIểNăQUAN

LU NăV NăTH CăS ăYăT ăCỌNGăC NG

HƠăN iăậ 2019

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT Oă- B ăY T

TR NGă IăH CăTH NGăLONG

KHOA:ăKHOAăH CăS CăKH E

B ăMỌN:ăYăT ăCỌNGăC NG

PH MăV NăTR NG

KI NăTH CăV ăHIV/AIDS,ăTHÁIă TRONGăPHọNGăCH NG,ăCH MăSịC

VĨăM TăS ăY UăT ăLIểNăQUAN

LU NăV NăTH CăS ăYăT Chuyên ngành: Y T ăCỌNGăC NG

Mưăs :ă8.72.07.01

H NGăD NăKHOAăH C:ăPGS.ăTS.ă ĨOăXUỂNăVINH

HƠăN iă- 2019

L IăCAMă OAN

Tôiăxinăcamăđoanăđ tài khóa lu n này là công trình nghiên c u c a riêng tôi do chính b n thân tôi th c hi n Các s li u trong lu năv nănƠyălƠătrungăth c, kháchăquanăvƠăch aăt ng công b trong b t c công trình nào khác N u có b t c sai sót nào tôi xin ch u hoàn toàn trách nhi m

Hà N i, ngày 05 tháng 11 n m 2019

Ng i vi tăcamăđoan

Ph măV năTr ng

L IăC Mă N

Tôi xin chân thành c mă năt i:

Ban giám hi u,ăphòngă Ơoăt oăsauăđ i h c, các khoa phòng, các th y cô giáo cùng toàn th cán b các cán b , nhân viên c a Tr ngă i h căTh ng Long đưăgiúpăđ , t oăđi u ki n thu n l i cho tôi trong quá trình h c t p t iăNhƠătr ng

Phóăgiáoăs ă- Ti năs ă ƠoăXuơnăVinhă- giáo h ng d n c aătôi,ăng iăđưă

t nătìnhăgiúpăđ , t oăđi u ki n thu n l i và có nh ng ý ki n góp ý quý báu cho tôi trong quá trình hoàn thành lu năv n

Ban giám hi u, các b năsinhăviênăđi uăd ngăTr ngăCaoă ng Quân y 1

ậ H c vi năQuơnăyăđưănhi tătìnhăgiúpăđ , t oăđi u ki năchoătôiătrongăgiaiăđo n thu

th p s li u và hoàn thành nghiên c u t iăNhƠătr ng

B năbè,ăng i thân trong giaăđìnhăđưăt oăđi u ki n,ăđ ng viên tôi trong quá trình hoàn thành lu năv nănƠy

Hà N i, ngày 05 tháng 11 n m 2019

Ng i vi t camăđoan

Ph măV năTr ng

M CăL C

L IăCAMă OAN iii

M C L C v

DANH M C CÁC CH VI T T T viii

DANH M C B NG BI U,ăS ă ix

T V Nă 1

CH NGă1.ăT NG QUAN TÀI LI Uă………4

1.1.ă iăc ngăv HIV/AIDS 4

1.2 D ch t h c c a nhi m HIV 4

1.2.1 Tác nhân gây b nh AIDS và m t s đ căđi m sinh h c c a HIV 4

1.2.2.ăCácăđ ng lây truy n c a HIV 6

1.2.3.ă ng lây nhi m ngh nghi p v i HIV 8

1.2.4 Bi n pháp phòng ng a lây nhi m HIV cho NVYT 8

1.2.5 Ch năđoán 10

1.2.6 Phân giai đo n nhi m HIV 11

1.2.7 Tiêu chu n ch năđoánănhi m HIV ti n tri n (bao g m AIDS) 13

1.2.8 Tình hình d chăHIV/AIDSăvƠăcôngătácăch măsócăđi u tr trên th gi i 14

1.3 M căđíchăđi u tr thu c kháng HIV (thu c ARV) 16

1.4 M t s công trình nghiên c u v ki n th c, tháiăđ trong phòng ch ng và ch măsócăng i b nh HIV/AIDS 16

1.5 Gi i thi u v Tr ngăCaoăđ ng Quân y 1 - HVQY 21

1.5.1 Quá trình hình thành và phát tri n 21

1.5.2.ăCh ngătrìnhăđƠoăt oăliênăquanăđ n ki n th c,ătháiăđ và phòng ch ng HIV/AIDS t iăđ aăđi m nghiên c u 22

1.6 Khung lý thuy t nghiên c u 24

CH NGă2:ă IăT NGăVÀăPH NGăPHÁP NGHIÊN C U 25

2.1 iăt ng,ăđ aăđi m và th i gian nghiên c u 25

2.1.1 iăt ng nghiên c u 25

2.1.2 aăđi m nghiên c u 25

2.1.3 Th i gian nghiên c u 25

2.2 Ph ngăphápănghiênăc u 25

2.2.1 Thi t k nghiên c u 25

2.2.2 C m uăvƠăph ngăphápăch n m u 25

2.3 Bi n s , ch s nghiên c u và tiêu chu năđánhăgiá 26

2.3.1 Bi n s và ch s nghiên c u 26

2.3.2 Tiêuăchíăđánhăgiá 33

2.4 Ph ngăphápăthuăth p thông tin 34

2.4.1 Công c thu th p thông tin 34

2.4.2 K thu t thu th p thông tin 36

2.4.3 Qui trình thu th păthôngătinăvƠăs ăđ nghiên c u 36

2.5 Phân tích và x lý s li u 37

2.6 Sai s và bi n pháp kh c ph c 38

2.6.1 Sai s 38

2.6.2 Bi n pháp kh c ph c 38

2.7 V năđ đ oăđ c trong nghiên c u 38

2.8 H n ch c aăđ tài 39

CH NGă3:ăK T QU NGHIÊN C U 40

3.1 Thông tin chung c aăđ iăt ng nghiên c u 40

3.1.1 Thông tin chung 40

3.2 Ki n th c v HIV/AIDS,ătháiăđ trong phòng ch ng,ăch măsócăng i b nh HIV/AIDS c aăđ iăt ng nghiên c u 44

3.2.1 Ki n th c c a sinh viên v HIV và phòng ch ng HIV/AIDS 44

3.2.2 Tháiăđ đ i v iăng i b nhăHIV/AIDSăvƠătrongăch măsócăng i b nh HIV/AIDS c aăđ iăt ng nghiên c u 52

3.3 M t s y u t liên quan đ n ki n th c v HIV/AIDS, tháiăđ phòng ch ng,ăch măsócăng i b nh HIV/AIDS 59

CH NGă4:ăBÀNăLU N 63

4.1 Ki n th c v HIV/AIDS, tháiăđ trong phòng ch ngăvƠăch măsócăng i b nh HIV/AIDS c a sinh viên 63

4.1.1 Ki n th c v HIV/AIDS c a sinh viên 63

4.1.2.ăTháiăđ v iăng i nhi m HIV/AIDS c aăsinhăviênăn măth 2 và th 3 69

4.1.3 Tháiăđ c aăsinhăviênăn măth 3 trongăch măsócăchoăng i nhi m HIV/AIDS 70

4.2 M t s y u t liênăquanăđ n ki n th c v HIV/AIDS vƠătháiăđ phòng ch ng, ch măsócăng i b nh HIV/AIDS c a sinhăviênăTr ngăCaoăđ ng Quân y 1 71

K T LU N 73

1 Ki n th c v HIV/AIDS,ătháiăđ trong phòng ch ngăvƠăch măsócăng i b nh HIV/AIDS c a sinh viên n măth 2 và th 3 t iăTr ngăCaoăđ ng Quân y 1 73

2 M t s y u t liênăquanăđ n ki n th c v HIV/AIDS,ătháiăđ phòng ch ng và ch măsócăng i b nh HIV/AIDS c aăsinhăviênăTr ngăCaoăđ ng Quân y 1 74

KHUY N NGH 75

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 76

PH L C 82

DANH M C CÁC CH VI T T T

AIDS H iă ch ngă suyă gi mă mi nă d chă m că ph i (Acquired Immuno

CSNB Ch măsócăng iăb nh

NTCH Nhi mătrùngăc ăh i

NVYT Nhân viên y t

SD ăl chăchu nă(Standard deviation)

UNAIDS Ch ngătrìnhăPh iăh păc aăLiênăH păQu căv ăHIV/AIDSă(The

Joint United Nations Programme on HIV/AIDS)

DANHăM CăB NGăBI U,ăS ă

B ngă1.1.ăCh ng trình h c các môn liên quan 22

B ngă1.2.ăCh ngătrình/n i dung th c t p B nh vi n 23

B ng 2.1 B ng bi n s và ch s nghiên c u 26

B ng 2.2 B ng tóm t tăcáchătínhăđi m cho t ng câu 34

B ng 2.3 Thang Likert 6 m căđ 35

B ng 2.4 Thang Likert 5 m căđ 36

S ăđ 2.1.ăS ăđ nghiên c u 37

B ng 3.1 M t s đ căđi m nhân kh u và xã h i c aăđ iăt ng nghiên c u 40 B ng 3.2 Ngu n thông tin tìm hi u v HIV/AIDSătheoăn măh c 41

B ng 3.3 T l nh nh ng ch đ trong các h c ph năliênăquanăđ n HIV/AIDS đưăđ c h c t iăTr ng 42

B ng 3.4 T l sinhăviênăđưăt ngăch măsócăng i b nh HIV/AIDS 43

B ng 3.5 Phân b ki n th căđ i v iăng i b nh HIV/AIDS c a sinh viên 44 trongăch măsócăng i b nh HIV theo các m căđ 44

B ng 3.6.ă i m ki n th c c a sinh viên v HIV/AIDS 44

Bi uăđ 3.1 Ki n th căđúngăc a sinh viên v b nh h c HIV/AIDS 45

Bi uăđ 3.2 T l ki n th căđúngăc a sinh viên v b nh h c HIV/AIDS 45

B ng 3.7 Ki n th căđúngăc a sinh viên v cách ti t trùng và phòng lây truy n đ i v i HIV 46

B ng 3.8 Ki n th căđúngăv cách d phòng các nhi mătrùngăc ăh iăchoăng i b nh HIV/AIDS c a sinh viên 47

B ng 3.9 Ki n th căđúngăv các lo i nhi mătrùngăc ăh iăth ng g p ng i b nh HIV/AIDS 48

B ng 3.10 Ki n th c v phòng ng aăph i nhi măđúngăchoănhơnăviênăyăt 49 B ngă3.11.ăXácăđ nhăđúngănh ng tình hu ng cóănguyăc ăph iănhi m ngh nghi p 50

B ng 3.12 Ki n th căđúngăc a sinh viên v các bi n pháp phòng tránh kim tiêm/v t s c nh năđơmăph iătrongăquáătrìnhăch măsócăng i b nh 51

B ngă3.13.ăTháiăđ đ i v iăng i b nh HIV/AIDS vƠătrongăch măsócăchoă

B ng 3.18 M i liên quan gi a gi i tính v i ki n th c HIV/AIDS 59

B ng 3.19 M i liên quan gi aăn măh c v i ki n th c HIV/AIDS 60

B ng 3.20 M i liên quan gi aăn măh c v iătháiăđ đ i v iăng i nhi m HIV/AIDS 60

B ng 3.21 M i liên quan gi a ki n th c h c t p vƠătháiăđ đ i v iăng i

T V Nă

Theo côngă b ă c aă T ă ch că Yă t ă Th ă gi iă cu iă n mă 2017,ă Human Immunodeficiency Virus (HIV) ti păt călƠăm tăv năđ ăs căkh eăc ngăđ ngăl nătrênătoƠnăc u,ăđưăc păđiăh nă35ătri uăsinhăm ng,ăriêngătrongăn mă2017ăcóă940.000ă

ng iăch tăvìăcácănguyênănhơnăliênăquanăđ năHIV.ăTínhăđ năcu iăn mă2017,ătoàn

c uăcóăkho ngă36,9ătri uăng iăb nhăHIVăv iă1,8ătri uăng iăb ănhi măm i.ăTrongăđó,ăkhuăv căChơuăPhiăb ă nhăh ngăn ngăn ănh t,ăv iă25,7ătri uăng iăb nhăHIV,ă

s ăm iăm căc ngăchi măh năhaiăph năbaăt ngăs ăcaănhi măHIVăm iătrênătoƠnăc u.ă

M cădùăs ăm iăm căv năt ngălên,ătuyănhiênăv iănhi uăho tăđ ngătri năkhai trên

ph măviăr ngăc aăT ăch căYăt ăth ăgi iăt ăn mă2000ăđ nă2017,ăt ăs ăs ăcaănhi măHIVăm iăgi m 36%ăvƠăt ăvongăliênăquanăđ năHIVăđưăgi mă38%ăv iă11,4ătri uă

ng i ThƠnhăt uănƠyălƠăk tăqu ăc aănh ngăn ăl cătoăl năc aăcácăch ngătrìnhăHIVăqu căgiaăđ c h ătr ăb iăxưăh iădơnăs ăvƠăm tălo tăcácăđ iătácăphátătri nă[33], [57]

T i Vi t Nam, theo báo cáo công tác phòng ch ng HIV/AIDS (Acquired Immuno Deficiency Syndrom ) c a B Y t trongă3ăquýăđ uăn mă2017,ăs ng i

b nhăHIV/AIDSăđ căbáoăcáoăđangăcònăs ngălƠă208.371ănh ngăch qu nălýăđ c 80%ătr ng h p, t ng s ng i b nh HIV t vong t đ u d chăđ c báo cáo là 91.840ătr ng h p.ăTrongă9ăthángăđ uăn mă2017,ăc n c phát hi n m i 6.883

tr ng h p nhi m HIV, s chuy năsangăgiaiăđo n AIDS là 3.484, t vong là 1.260 Trong s m i phát hi n m c, n chi m 22%, nam 78%, lây truy năquaăđ ng tình

d c 58%, lây truy năquaăđ ng máu 32%, m truy n sang con 2,6%, không rõ chi m 8% V phân b theo nhóm tu i s ng i m i phát hi n m c có 40% trong

đ tu i t 30 ậ 39, 30% t 20 ậ 29%, 19% t 40 ậ 49, 6% trên 50 tu i, 3% t 14

ậ 19, 2% tr em t 0 ậ 13 tu i K t qu giám sát cho th y, t l nhi m HIV trong nhóm nghi n chích ma túy là 9,53%, ph n bán dâm là 2,39% và quan h tình

d căđ ng gi i nam là 7,36% T l nhi m HIV trong nhóm quan h tình d căđ ng

gi iănamăđưăt ngăt 5,1%ăn mă2015ălênă7,36%ăn mă2016ă[4], [7], [8], [29], [34] Theo đánhăgiá c aăB ăYăt ,ăs ăli uăd chăHIVăcóăxuăh ngăgi m.ăTuyănhiên,ă

d chăHIV/AIDSăv năti mă nănhi uănguyăc ătrongăc ngăđ ng,ănh ngăn iăđ căđ uă

t ăm nhăc aăcácăt ăch căqu căt ăv năcònăcóăth ăphátăhi năthêmănhi uăng iăb nhăHIV.ăD ăbáoăv n cònănhi uăng iăb nhăHIVăkhôngăthu cănhómănguyăc ăcaoădoăđóăr tăkhóăphátăhi năs m,ăcácătr ngăh pănƠyăth ngăch năđoánămu năgiaiăđo năAIDS [8], [36]

V i s h tr c a T ch c Y t Th gi i, B Y t đưăcóăr t nhi u các ho t

đ ng nh măgiaăt ngătuyênătruy n,ăt ngăc ng ho tăđ ng h tr ch măsócănh ngă

v n còn r t nhi uătr ng h p không qu nălýăđ c,ăhƠngăn măs m i m c v n không ng ngăt ngălên.ăVi c th c hi n m cătiêuăthanhătoánăđ i d ch HIV/AIDS vƠoăn mă2030ă n c ta r tăkhóăđ tăđ c [6], [57] Chính vì v y, vi căthayăđ i

ph ngăphápăti p c n, tuyên truy n, h tr ch măsócătíchăc c, hi u qu b ng cách

th c hi n công b ng trong các chính sách y t , không k th trong CSNB HIV/AIDS và h tr tái hòa nh p c ngăđ ng.ăPh ngăphápănƠyăđòiăh i ngu n nhân l c là nh ngăng iăđi uăd ng t iăcácăc ăs y t ph i có ki n th c v ng ch c

v HIV/AIDS,ăđ c t p hu n v tâm lý li u pháp và có chính sách h tr đ đ ng viên khuy n khích phù h p

Sinhăviênăđi uăd ng, nh ngăng i s tr c ti pătheoădõi,ăt ăv năvƠăch măsóc cho nh ngăng i b nh HIV/AIDS t iăcácăc ăs y t trongăt ngălaiăc n ph i

có ki n th c trong vi c phòng ch ngăvƠăch măsócăchoăng i b nh HIV/AIDS

Li u ki n th c v phòng ch ng HIV/AIDS c aăsinhăviênăn măth haiăvƠăn măth

ba c a Tr ngăCaoăđ ng Quân y 1 đưăth c s t t? Tháiăđ c aănhómăđ iăt ng nƠyătrongăch măsócăng i b nh HIV/AIDS và phòng ch ng lây nhi m HIV/AIDS

nh ăth nào? gi iăđápănh ng câu h i trên, chúng tôi nghiên c u “Ki n th c v

HIV/AIDS, thái đ trong phòng ch ng, ch m sóc ng i b nh HIV/AIDS c a sinh viên Tr ng cao đ ng quân y 1 n m 2019 và m t s y u t liên quan” v i

các m c tiêu:

1. ánhăgiáăki năth căv ăHIV/AIDSăvƠătháiăđ ăphòngă ch ng,ăch măsócă

ng iăb nhăHIV/AIDSăc aăsinhăviênăn măth ăhaiăvƠăn măth ăbaăt iăTr ngăCaoă

đ ngăQuơnăyă1ăn mă2019

2. Phơnătíchăm tăs ăy uăt ăliênăquanăđ năki năth căv ăHIV/AIDSăvƠătháiăđ ăphòngăch ng,ăch măsócăng iăb nhăHIV/AIDSăc aăđ iăt ngănghiênăc u.ăă

CH NGă1.ăT NG QUAN TÀI LI U 1.1.ă iăc ngăv ăHIV/AIDS

HIVăđ căvi tăt tăc aăc măt ăắHumanăImmunodeficiencyăVirus” dùngăđ ă

ch ălo iăvirusăgơyăsuyăgi mămi năd chăm căph iă ăng i.ăKhiăHIVăxơmănh păvƠoă

c ăth ăs ăpháăh yăh ăth ngămi năd chălƠmăchoăc ăth ăconăng iăm tăkh ăn ngă

ch ngăl iămi năd chă[24]

AIDSăđ căvi tăt tăc aăc măt ăắAcquiredăImmunodeficiencyăSyndrome”ă

là h iăch ngăsuyăgi mămi năd chăm căph i.ă ơyălƠăgiaiăđo năcu iăc aăquá trình nhi măHIV,ăgiaiăđo nănƠyăh ăth ngămi năd chăc aăc ăth ăsuyăgi mănênăng iăb nhăHIVăd ăm cănhi mătrùngăc ăh iăho căungăth ,ăcácăb nhănƠyădi năbi năngƠyăcƠngă

n ngăd năđ năt ăvongăcho ng iăb nhă[24]

B nhăch aăcóăthu căđi uătr ăđ căhi u,ăt ăl ănhi măb nhăth ngăg pă ănh ngănhómănguyăc ăcaoă(gáiăm iădơm,ămaătúyă…),ădoăđ căđi măd chăHIV/AIDS,ădoăthi uăhi uăbi tăho căhi uăbi tăkhôngăđ yăđ ,ădoătruy năthôngăch aăđ yăđ ăho căkhôngăphùăh păvƠăđ căđi mătơmălýăxưăh iă ăVi tăNamăkhi năcôngătácăphòng,ă

ch ng,ăch măsóc,ăth ngăkêăng iăb nhăHIVăg pănhi uăkhóăkh nă[8]

1.2.ăD chăt ăh căc aănhi măHIV

1.2.1 Tác nhân gây b nh AIDS và m t s đ c đi m sinh h c c a HIV

Tácănhơnăgơyăb nhăAIDSălƠăHIVă- nh ngăRetrovirus,ăv iăacidănhơnălƠăRNA, chúngăcóăkh ăn ngăt ngăh păthƠnhăDNAăt ănh ngămưădiătruy năc aăRNAănh ăvƠoă

m tămenăđ căbi tăg iălƠămenăsaoămưăng că(reverseătranscriptaseă- RT)ănh ng khôngăhoƠnăch nh.ă i uănƠy,ăgiúpăchoăvirusăthayăđ iăkhángănguyên,ăt oănênănhi uă

bi năch ngăkhácănhau,ăgiúpăchoăvirusăthoátăkh iăs ătìmădi tăc aăh ămi năd chă[19]

1.2.1.1 Hình d ng và c u trúc

HIVăcóăđ căđi măchungăc aăh ăRetrovirus.ăVirusăhoƠnăch nhăcóăc uătrúcă3ă

l p:ăL păv ăngoƠiă(envelop),ăv ătrongă(capsid)ăvƠăl pălõiăc aăHIV

* L p v ngoài (envelop):

L păenvelopălƠăm tămƠngălipidăképăcóăkhángănguyênăchéoăv iămƠngăsinhă

ch tăt ăbƠoăvƠăcóăcácăgaiănhú.ăGaiănhúălƠăcácăphơnăt ăglycoproteinăcóătr ngăl ngăphơnăt ă160ăkilodaltonă(gp160)ăg măhaiăph n:

- Glycoprotein màng ngoàiă cóă tr ngă l ngă phơnă t ă lƠă 120ă kilodaltonă(gp120).ă ơyălƠăkhángănguyênăd ăbi năđ iănh t,ăgơyăkhóăkh năchoăph nă ngăb oă

v ăc ăth ăvƠăch ăvaccinăphòngăb nh

- Glycoprotein xuyên màng có tr ngăl ngăphơnăt ă41ăkilodaltonă(gp41)ă[9]

* V trong (capsid) bao g m hai l p protein:

- L păngoƠiăhìnhăc uăt oăb iăproteinăcóătr ngăl ngă18ăkilodaltonă(gp18)

- L pătrongăhìnhătr ăkhôngăđ uăc uăt oăb iăcácăphơnăt ăproteinăcóătr ngă

l ngăphơnăt ălƠă24ăkilodaltonă(gp24).ă ơyălƠăkhángănguyênăr tăquanătr ngăđ ă

ch năđoánăHIV/AIDSăs măvƠămu nă[9]

* Lõi c a HIV: G măgenomăvƠăcácăenzymă[9]

1.2.1.2 S c đ kháng

HIVăkhôngăcóăkh ăn ngăt năt iălơuă ăngo iăc nhăvƠăd ădƠngăb ăb tăho tăb iăcácăy uăt ăv tălý,ăhóaăh căvƠănhi tăđ ăChúngăb ădi tăb iănhi tăđ ă>ă56o C sau 20 phút,ăv iăc n,ăv iăcácăch tăt yăvƠ di tătrùngăthôngăth ngănh ădungăd chăcloramin,ă

n căJavel,ăh iăn cănóngă[19]

1.2.1.3 S xâm nh p và nhân lên c a HIV

Virusăcóăkh ăn ngănh nădi năcácăreceptorălƠănhómăCD4ăvƠăcácăreceptorăkhác; có men tiêu proteine (các protease) giúpănhómăthƠnhăph nămƠăvirusăv aă

t ngăh păđ căl iăthƠnhănh ngăvirusăhoƠnăch nhăvƠăpháăv ăt ăbƠoăv tăch ăđ ăphóng thíchăcácăvirusăth ăh ăsauăraăbênăngoƠi,ăti păt căt năcôngăcácăt ăbƠoăđíchăkhácă[19]

Trongăc ăth ăng iăb nh,ăvirusăkhóăb ătiêuădi t.ăChúngăt năcôngăcácăt ăbƠoăcóămangăphơnăt ăCD4ăcùngăv iăcácăphơn t ăcóăáiătínhăv iăchemokinănh ăcácăt ă

bƠoălymphoăTă(g iălƠăt ăbƠoăCD4+),ăt ăbƠoăLangerhansăd iăda,ăt ăbƠoăđ mă(glial)ă

ăh ăth năkinh,ăđ iăth căbƠo,ăt ăbƠoămonoăvƠăt ăbƠoălymphoă ăvùngăm măc aăh chă

b chăhuy t.ăChúngă nătrongăcácăh chăb chăhuy tă ăgiaiăđo năđ u,ăsauăđóăti păc nă

v iăcácăt ăbƠoăcóăreceptorăthíchăh p,ăđ căbi tăt ăbƠoăTăCD4+,ăxơm nh păvƠăpháă

h yăt ăbƠoănƠy.ăS ăgi măd năs ăl ngăTăCD4+ălƠmăc ăth ăm tăkh ăn ngămi năd chă

v iăng aiăc nh,ăd năđ nănhi mătrùngăd ădƠngăvƠăt ăvongă[19]

Vi căđánhăgiáăs ăl ngăTăCD4ălƠăm tăbi năphápăh uăhi uăđ ăđánhăgiáăm că

đ ăsuyăgi mămi năd chă ăng iănhi măHIV/AIDS.ăL ngăTăCD4ăđ năđ căcóăth ătiênăđoánăt ngăđ iăkh ăn ngăb nhăti nătri nătrongă1ăậ 2ăn m.ăNh ngăng iăb nhăcóăs ăl ngăTăCD4ăgi mătrênă7%ătrongăkho ngă1ăn măcóăkh ăn ngăphátătri năthƠnhăAIDSăg pă35ăl năsoăv iăng iăb nhăcóăTăCD4ă năđ nhă[56], [32].ăTheoăm tăs ănghiênă c u,ă t ă l ă trungă bìnhă Tă CD4ă ă ng iă nhi mă HIV/AIDSă gi mă t ă 7ă ậ 15%/n măho căkho ngă30ăậ 90ăt ăbƠo/n m.ăS ăsuyăgi măTCD4ăcóăliênăquanăđ nă

n ngăđ ăvirusătrongămáu,ăkhiăm ngăđ ăvirusălƠă30.000ăậ 50.000/ml máu thìăs ă

l ngăTăCD4ă<ă50ăTB/mm3 [11]

Theoănh ngănghiênăc uătrênăth ăgi iăs ăl ngăt ăbƠoăTCD4ă ăng iăbìnhă

th ngălƠă500TB/mm3 - 1400TB/mm3; TCD8 là 180TB/mm3 đ nă860TB/mm3;

T ăl ăCD4/CD8ălƠă1,1ă- 3,5 [39].ă ăVi tăNamăđưăcóănhi uănghiênăc uăchoăth yăs ă

l ngăTăCD4ă ăng iăbìnhăth ngălƠă700ă- 1200TB/mm3,ăt ăl ăTCD4/TCD8ălƠă1,2 [1], [11].ăNgoƠiăt ăbƠoălymphoăTCD4ălƠăm tăd uă năđ iădi năquanătr ngăđ ăđánhăgiáăm căđ ăsuyăgi mămi năd chă ăng iănhi măHIV/AIDS,ăcònăcóăm tăch ă

s ăkhácăc ngăcóăgiáătr ătrongăvi căđánhăgiáăti nătrìnhănhi măHIVăc aăng iănhi măHIV/AIDS;ăđóălƠăs ăl ngăt ăbƠoăb chăc uălympho.ăC ngăgi ngănh ăt ăbƠoălymphoăTCD4,ăt ăbƠoălymphoăc ngăgi măd nătheoăs ăsuyăgi măc aăh ăth ngămi năd ch.ă

B iăv y,ăcóăth ăd aăvƠoăs ăthayăđ iăs ăl ngăt ăbƠoălymphoăđ ăđánhăgiáăti nătrìnhănhi măHIV/AIDSă[28]

1.2.2 Các đ ng lây truy n c a HIV

1.2.2.1 Lây truy n qua đ ng máu

N uăv tăth ngăh ăti păxúcăv iămáuăb ănhi măHIVăthìăs ăcóănguyăc ăb ălơyătruy năb nh.ăCácăđ iăt ngăcóănguyăc ăd ăb ălơyănhi măquaăđ ngămáuălƠănh ngă

ng iătiêmăchíchămaătúy,ătrongăquáătrìnhătruy nămáuăvƠăcácăs năph mămáu,ăng iă

đ căc yăghépăt ng

Lây truy năHIVăquaăđ ngămáuăc ngălƠăv năđ ăloăng iăđ iăv iănh ngăng iă

đ căch măsócăyăt ăt iăcácăkhuăv căcóăv ăsinhăkhôngăđ tătiêuăchu n.ăNhơnăviênăyă

t ănh ăđi uăd ng,ănhơnăviênăphòngăthíănghi măvƠăcácăbácăs ă[5]

1.2.2.2 Lây truy n qua đ ng tình d c

Ph năl năHIVălơyăquaăđ ngăquanăh ătìnhăd căkhôngăanătoƠn.ăLơyătruy năquaăđ ngătìnhăd căcóăth ăx yăraăkhiăch tăti tăsinhăd căc aăng iăcóăch aăvirus,ă

ti păxúcăv iăniêmăm căsinhăd c,ămi ngăho cătr cătrƠngăc aăng iăb nătình.ă ăcácă

qu căgiaăcóăthuănh păcao,ănguyăc ăn ălơyătruy năchoănam lƠă0,04%ăchoăm iăl năquanăh ăvƠănamătruy năchoăn ălƠă0,08%.ăVìănh ngălýădoăkhácănhau,ănguyăc ănƠyăcaoăh năt ă4ăđ nă10ăl nă ăcácăn căcóăthuănh păth p.ăNg iănhơnătrongăgiaoăh păquaăđ ngăhơuămônăcóănguyăc ăb ălơyănhi măcaoăh nănhi u,ă1,7%ăchoăm iăl năquan h ă[5]

Cácăphơnătíchănghiênăc uăv ăvi căs ăd ngăbaoăcaoăsuăchoăth yăn uăs ăd ngăbaoăcaoăsuăđúngăcáchăs ălƠmăgi mănguyăc ălơyătruy năquaăđ ngătìnhăd căc aăHIVăkho ngă85%ă[5]

1.2.2.3 Lây truy n t m sang con

Vi călơyătruy năvirus t ăm ăsangăconăcóăth ăx yăraătrongăth iăk ămang thai, trongăquáătrìnhăchuy năd ăho căthôngăquaăvi căchoăconăbú.ăTrongătr ngăh păkhôngăđ căđi uătr ăd ăphòng,ăt ăl ălơyătruy năt ăm ăsangăconăkho ngă25%ăđ nă40%.ăTuyănhiên,ăv iăs ăk tăh păđi uătr ăb ngăthu căkhángăvirusăvƠăph ng pháp khácăthìănguyăc ănƠyăcóăth ăđ căgi măxu ngăth păcònăkho ngă1%ă[5]

Sauăkhiăsinhăthìăcóăth ăng năng aălơyătruy năb ngăcáchătránhănuôiăconăb ngă

s aăm ;ătuyănhiên,ăđi uănƠyăliênăquanăđángăk ăđ năcácăb nhăkhác.ăChoăconăbúăhoàn toànăb ngăs aăm ăvƠăcungăc păđi uătr ăd ăphòngăkhángăvirusăm ăr ngăchoă

tr ăs ăsinhăcóăhi uăqu ătrongăvi cătránhălơyătruy n.ăUNAIDSă cătínhăcóă430.000ă

tr ăemăb ănhi măHIVătrênătoƠnăth ăgi iătrongăn mă2008ă(19%ălƠăcácăcaănhi mă

m i),ăch ăy uălƠăt ăđ ngăm ăsang con và thêm 65.000 ca lơyănhi măđưăđ căng nă

ch năthôngăquaăvi căcungăc păđi uătr ăd ăphòngăb ngăthu căARVăchoăph ăn ănhi măHIVăd ngătínhă[5]

HIVăđ cătìmăth yăv iăn ngăđ ăth pătrongăn căb t,ăn căm tăvƠăn căti uă

c aăcácăcáănhơnăb ănhi măb nh,ănh ngăkhôngăcóătr ngăh pănƠoăb ălơyănhi măb iă

nh ngăch tăti tănƠyăđ căghiănh năvƠănguyăc ălơyătruy nălƠăkhôngăđángăk ăMu iăkhôngăth ătruy năHIVă[5]

1.2.3 ng lây nhi m ngh nghi p v i HIV

Tìnhăhìnhănhi măHIV/AIDSătrênăth ăgi iăc ngănh ăt iăVi tăNamăngƠyăm t giaăt ng.ăTrongăkhiăch aăcóăvaccinăphòngăng aăc ngănh ăthu căđi uătr ăđ căhi uăthì m tătrongănh ngăv năđ ăth iăs ăc năquanătơmăhi nănayălƠălƠmăth ănƠoăgi măthi uănguyăc ălơyănhi mănh tălƠăđ iăv iăcácăcánăb ăyăt ălƠmăvi cătrongămôiătr ng

ch măsócăs căkh eăđ uăcóănguyăc ăb ălơy nhi măHIV/AIDSăcao.ă i uănƠyăc ngă

đ căth yărõăđ iăv iăc ănh ngănhơnăviênăyăt ătrongăvi căph căv ,ăth măkhám,ăti pă

nh n,ăch măsócăng iăb nhăvƠăc ăv iăsinhăviênăth căt păt iăc ăs ăđi uătr ăch ăy uăliênăquanăđ năti păxúcătr căti păv iămáuăvƠăd chăth ăc aăng iăb nhănh :

- KimătiêmăđơmăkhiălƠmăcácăth ăthu tătiêmătruy n,ăl yămáuălƠmăxétănghi mă

ho căkhiărútăkimăraăkh iăđ ngătruy năt nhăm ch

- aăd ngăc ătrongăquáătrìnhăph uăthu tăho călƠmăth ăthu tăch cădò

- Máu,ăch tăd chăc aăc ăth ăc aăng iăb nhăbám vào cácăvùngădaăt năth ngă(chƠm,ăb ng,ăv tăx căt ătr c)ăho căb năvƠoăniêmăm că(m t,ăm i,ăh ng)ă[3]

1.2.4 Bi n pháp phòng ng a lây nhi m HIV cho NVYT

Nh ngăbi năphápăphòngăng aăti păxúcătr căti păv iămáu,ăd chăc ăth ,ăniêmă

m căvƠ th ngăt nădoăv tăs cănh nătrongăquáătrìnhăth căhƠnh chuyên môn:

- Coiăt tăc ăng iăb nhăđ uăcóănguyăc ătruy năb nhăvƠăcóănguyăc ăb ănhi mă

b nh.ăR aătayăvƠăsátăkhu nătayălƠăk ăthu tăquanătr ngănh tătrongăphòngăng aănhi măkhu năchéo

nh ng k ăthu tăliênăquanăđ nămáu,ăd chăc ăth ,ăd chănưoătu ăvƠăn că i:

+ă iăg ngăc ăhaiătayătr căkhiăđ ngăch mădaăt năth ng,ăniêmăm căho cămáuăvƠăd chăc ăth ,ăd ngăc ăb năvƠănh ngăv tăli uănhi măho cătr căkhiăth căhi nă

m tăth ăthu t [16]

+ă eoăkínhăb oăv ,ăm tăn ,ăt păd ,ăkh uătrangăn uăcóănguyăc ăb nămáuăho că

d chăc ăth [16]

+ăM căáoăchoƠngăb oăv ădaăkh iămáuăhayăd chăc ăth ,ăđ ăphòngăqu năáoăb ă

v yăb nătrongăquáătrìnhăthaoătácăcóăti păxúcăv iămáuăho căd chăc ăth ă[16]

- S ăd ngănh ngăph ngăti n, đ v iăvƠăth căhƠnhăch măsócăanătoƠn: + Ph ngăti năch măsócănênăs ăd ngăm tăl n,ăn uăph iăs d ngăl iăthìăd ngă

c ăph iăđ căkh ăkhu năvƠăti tăkhu năđúngăk ăthu t

+ ăv iăkhôngăđ cădùngătayătr căti păc mămƠăph iăđiăg ngăcaoăsu,ăđeoă

kh uătrangăkhiăthuăgomăđ ăv iătrongăbu ngăb nh.ă ăv iăđưăs ăd ngăđ căđ ngătrongătúiăkhôngăth măn c.ăTúiăđ ăv iăb n,ădínhămáuăho căd chăc ăth ăph iăcóăg nănhưn.ăLu căsôiăd ngăc ătrongăth iăgiană20ăphútătr ălênă(tínhăt ăkhiăsôi)

+ăH pă ănhi tăđ ă120°C,ă2 atm trong 20 phút

+ăNgơmăch tăth iănguyăh i.ă

- Cácăph ngăphápăth ngăđ căápăd ngăđ ăti tătrùngăđ iăv iăHIVălƠă30ăphútătrongăcácădungăd chăhóaăch tăsátăkhu nănh ăc năEthanolă70o, Povidone iodine

2, 5%, Natri hypochlorite 0,5%, Formaldehyde 4%

- Phòngăng aăth ngăt nădoăv tăs cănh n:ă

+ăKhôngăb ăgưy,ău năcongăkimăho căđ yăn păkimăhayătháoăkimăb ngătayăraă

kh iăb mătiêm

+ăB ăngayăkimătiêmăhayăv tăs cănh năvƠoăh păc ngăsauăkhiăs ăd ng

+ăKhôngăđ ăkimăho căv tăs cănh năr iăvưi,ăh năch ăvi căs ăd ngăkim.ă +ă uăkimăhayăv tăs cănh năph iăđ ăxaăc ăth ă

+ăC năth năkhiăth căhi năcácăth ăthu tăxơmăl n nh rútămáuăt nhăm ch,ăđ tăcatheter

- Qu nălýăvƠăth iăb ăch tăth iăyăt ăanătoƠnătheoăđúngăquyăch ăđ ătránhăt nă

th ngăchoănhơnăviênăthuăgom,ătránhălơyătruy năb nhăraăc ngăđ ngăvƠăgi ămôiă

tr ngăbu ngăb nhăanătoƠnă[25], [26]

1.2.5 Ch n đoán

Doătínhăch tăquanătr ngăchoăcáănhơnăc ngănh ănguyăhi măchoăc ngăđ ng,ă

ch năđoánănhi măHIVăs ă nhăh ngăr tăl năđ năđ iăs ngăng iăb nhăv ăm tăth ă

ch tăc ngănh ătơmălý,ă nhăh ngăđ năuyătínăcáănhơnăvƠădanhăd ăgiaăđìnhănênăph iă

h tăs căth nătr ngăkhiăk tălu năm tăng iăb nhăHIV.ăCh ăđ nhăvƠăk tăqu ăxétănghi măcònătùyăgiaiăđo năc aăng iăb nh

1.2.5.1 Xét nghi m phát hi n kháng th

- LƠăcácăxétănghi măđangăđ căx ăd ngăph ăbi n ăn cătaănh ngăkhôngăphátăhi năđ căHIVă ăgiaiăđ anăs ănhi m.ăVìăv yăkhiăơmătínhăph iăxétănghi măl nă2,ăsauă3ăthángăkhôngăcóăti păxúcăv iăngu nălơyănhi mănƠoăkhác.ăN uăv năơmătínhă

m iăcóăquy năk tălu nălƠăkhôngănhi m

- Ng căl i,ă ătr ă<ă1ătu i,ăm ăHIVă(+),ăn uăxétănghi mă(+),ăv năkhông k tă

lu năđ căcháuăb ănhi m,ăvìăđóălƠăkhángăth ăkhángăHIVăc aăm ătruy năqua.ăDoăđóăph iăxétănghi m l iătrongănh ngăn măsauăt ă18ăthángătu iătr ălên.ăCóăbaălo i xétănghi măphátăhi năkhángăth ăkhángăHIVăđangădùngă ăn căta:

+ Test Serodia: ănh yăth p,ănh ngăđ ăđ căhi uăcao.ăCh ăcóăgiáătr ăsƠngă

l căbanăđ u.ăNh ngăng iăSerodiaă(+)ălƠănh ngăng iăcóăth ănhi m,ăc năxácăđ nhăthêmăb ngăcácăxétănghi măkhácătr căkhiăkh ngăđ nh.ăNg căl i,ăng iăSerodiaă(-)ăthìăr tăítăcóănguyăc ănhi măHIV

+ Test ELISA: Phátăhi năm tălo i khángăth ătùyătheoăkităch nătr c.ăPh nă

ngănƠyăcóăđ ănh yăcaoă>ă90%.ă ănh yăvƠăđ ăđ căhi uăcƠngăcaoăv iăcácăth ăh ăxétănghi măsau.ăTuyănhiênăv năkhôngăch căch nă100%

+ Test Western - Blot: K tălu năch ăch căch nă100%ăkhiăng iăb nhăcóăxétă

nghi măHIVă(+)ăv iăph ngăphápăWesternă- Blot.ăPh ngăphápănƠyăphátăhi năm tă

lo tănhi uăkhángăth ăđ căhi uăch ngănhi uălo i khángănguyênăkhácănhauăc aăHIV.ăDoăđóălo i tr ăđ căph nă ngăd ngătínhăgi ă[19].ăTuyănhiênăxétănghi m Western

- blot r tăđ tăti nănênăch aăth ăx ăd ngăđ iătrƠ

1.2.5.2 Xét nghi m tìm tr c ti p virus hay các s n ph m virus

- Ph ngăphápăkhu chăđ iăgenă(PCR),ăph ngăphápădùngăgenăm iăth mădò,ălƠăph ngăphápăđ căhi u,ăchoăphépăphátăhi năngayăc ătrongăgiaiăđ anăs ănhi m

- ánhăgiáăhi uăqu ăc aăcácăthu căkhángăvirusă(đoăn ngăđ ăvirusătrongămáu),ăphátăhi nătr ăs ăsinhăcóănhi măHIVăhayăkhông.ă ơyălƠăm tăk ăthu tăph că

t păvƠăđ tăti n

- K ăthu tătìmăcácăproteinăvirusănh ăp24ă(hi nănayătestăELISAăth ăh ă4ăv aăcho phépăphátăhi năkhángăth ,ăv aăphátăhi năKNăp24)ăcóătínhăđ căhi u,ănh ngăkhôngăh ngăđ nh

- Phơnăl păHIV lƠăph ngăpháp chínhăxácăvƠăcóăth ăkh oăsátăđ cănhi uă

đ cătínhăc aăvirusă[19]

1.2.6 Phân giai đo n nhi m HIV

1.2.6.1 Giai đoan s nhi m (H i ch ng nhi m virus c p tính)

m i,ăđauănh c mình m yătoƠnăthơn,ăs ngăh ch m t s n iănh ăc ,ănách…

+ Phát ban d ng s i ho c s n đ trên da m t, ng c ho c t chi v iăđ ng

kính 5 - 10mm, kéo dài kho ng 5 - 8 ngày

+ Có th ng a nh , nôn, bu n nôn, tiêu ch y, gan, lách to, loét mi ng, sinh

d c

- Các tri u ch ng lâm sàng s h tăsauăvƠiăngƠy.ăTrongăgiaiăđo n này, n ng

đ virus trong máu r tăcao,ăchoănênănguyăc ălơyătruy năHIVăchoăng i khác là r t

l n Tuy nhiên,ăgiaiăđo n này d b b qua

* Nh ng thay đ i mi n d ch

- Thayăđ i t bào lympho T CD4: ng iăbìnhăth ng kho ng 800 - 1000

t bào/mm3 HIV xâm nh p r i nhân lên trong t bào T CD4 và phá h y t bào, làm s l ng t bào này gi măđ t ng t trong th i gian ng n Sau đóăTăCD4ăcóăxuă

h ng h i ph c t m th iăvìătrongăgiaiăđo n này kh n ngătáiăt o t bào c a t y

x ngăcònăt t

- S xu t hi n kháng th HIV:ăTrongă3ăthángăđ u,ăl ng kháng th đ c hi u

ch ngăHIVătrongăc ăth ng i b nhăch aăsinhăraăho c còn th p nên các xét nghi m phát hi n kháng th trongămáuăng i b nhăth ng âm tính, vì v yăđ c g i là ắgiaiăđo n c a s ”.ăM tăng i b nh HIV ắgiaiăđo n c a s ”ăcóăth lây lan virus choăng i khác, mà không hay bi t v tình tr ng nhi m HIV c a h [19]

1.2.6.2 Giai đo n không tri u ch ng (Giai đo n ti m tàng)

ơyălƠăgiaiăđo n không có bi u hi n lâm sàng, m c dù trong máu có HIV vƠăng i b nh HIV tr thành ngu n lây cho m iăng i thông qua các hành vi nguyăc ăGiaiăđo nănƠyăth ng kéo dài t 5 - 10ăn măho călơuăh n [24]

1.2.6.3 Giai đo n có tri u ch ng

* Bi u hi n lâm sàng

- B nh lý h ch toàn thân

- S t kéo dài không rõ nguyên nhân

- Bi u hi n da, niêm m c: Phát ban s n ng a, viêm da tuy n bã, zona (herpes zoster); viêm loét mi ng tái di n, n m candida mi ng, âmăđ o, b ch s n

d ng lông mi ng

- Tiêu ch y kéo dài không rõ nguyên nhân

- Nhi m trùng hô h p tái phát nhi u l n

tăcơnăd i 10% tr ngăl ngăc ăth mà không rõ lý do

1.2.6.4 Giai đo n AIDS

* nh ngh a: AIDS là h i ch ng suy gi m mi n d ch m c ph i do nhi m

HIV ti n tri n.ăAIDSăđ căxácăđ nh khi có m t ho c c hai tiêu chu n sau:

- CD 4 < 200 t bào/mm3

- Giaiăđo n lâm sàng 4

* Bi u hi n nhi m trùng c h i và các kh i u

- AIDS ít có d u hi u đ c tr ng riêng: Ch y u là các d u hi u suy mòn,

nhi mătrùngăc ăh iăđ i v i các vi khu n, virus, n m do suy gi m mi n d ch

- H i ch ng suy mòn: S t cân > 10% tr ngăl ngăc ăth , kèm theo s t kéo dài trên 1 tháng ho c/và tiêu ch y kéo dài trên 1 tháng

- Các nhi m trùng c h i: Viêm ph i do Pneumocystis carinii, nhi m ký

sinh trùng Toxoplasma não, n m Cryptococcus neoformans, nhi m n m Penicillium marneffei, n m th c qu n, nhi m ph c h p Mycobacterium avium complex, lao ngoài ph i, nhi m khu n huy t do Salmonella không ph iăth ngăhàn, b nhălýănưoădoăHIV…

- Các b nh lý kh i u lympho, Kaposi sarcoma

* Nh ng thay đ i mi n d ch khi ti n tri n thành AIDS

- S l ng T CD4 gi m < 200 t bào /mm3

- Gi m s l ng các t bào T CD8, lympho B và các t bào di t t nhiên

- Gi m ch căn ngăc a các t bào mi n d ch [24]

1.2.7 Tiêu chu n ch n đoán nhi m HIV ti n tri n (bao g m AIDS)

1.2.7.1 Ch n đoán nhi m HIV ng i l n

- M u huy t thanh c a m tăng iăđ căcoiălƠăd ngătínhăv i HIV khi m u đóăd ngătínhăc ba l n xét nghi m b ng ba lo i sinh ph m v i các nguyên lý và kháng nguyên khác nhau

- Ng i b nh HIV có TCD4ă≤ă200ăt bào/mm3 đ c coi là suy gi m mi n

d ch n ng N u không có xét nghi m TCD4, t ng s t bào lympho có th s d ng thay th Ng i b nh HIV có t ng s lymphoă≤ă1200ăt bào/mm3 và các tri u

ch ngăliênăquanăđ năHIVăc ngăđ c coi là suy gi m mi n d ch n ng

- Ch nh ng phòng xét nghi măđ t tiêu chu năđ c B Y t cho phép m i

đ c quy n thông báo k t qu xét nghi măHIVăd ngătính

1.2.7.2 Ch n đoán nhi m HIV tr em

- Tr < 18 tháng tu i: Xét nghi m virus h c (kháng nguyên p24, PCR ADN

ho c PCR ARN) d ngătính,ăn u có th th c hi năđ c

- Tr ≥ă 18ă thángă tu i: Xét nghi m kháng th HIVă d ngă tínhă b ng ba

ph ngăphápănh ăđ i v iăng i l n th iăđi m 18 tháng tu i.ăă i v i tr có bú

m , c n xét nghi m sau khi tr ng ng bú m hoàn toàn 6 tu n

- Tình tr ng suy gi m mi n d ch c a tr nhi măHIVăđ căđánh giá qua s

t bào TCD4 theo l a tu i và t l TCD4/t bào lympho Tr có t l TCD4ă≤15%ă

t vong do AIDS Th ngăkêăt ăn mă2000ăđ nă2017,ăt ăs ăs ăcaănhi măHIVăm iă

gi mă36%ăvƠăt ăvongăliênăquanăđ năHIVăđưăgi mă38%ăv iă11,4ătri uăng i Thành

t uănƠyălƠăk tăqu ăc aănh ngăn ăl cătoăl năc aăcácăch ngătrìnhăHIVăqu căgiaă

đ căh ătr ăb i xưăh iădơnăs ăvƠăm tălo tăcácăđ iătácăphátătri nă[33]

N mă1987,ăth nghi măđi u tr đ u tiên v i thu c AZT (Azydothimidine)

đ c th c hi n

N mă1989ăng iătaăđ aăraăcácăh ng d năđi u tr AZT cho nh ngăng i

b nhăHIVăvƠăng i b nhăAIDSătrênăc ăs s l ng t bào TCD4 c aăng i b nh

năn mă1996,ăth gi i b tăđ u s d ngăphácăđ đi u tr ph i h p ít nh t

ba lo i thu că(HAART).ăCh ngătrìnhăđi u tr thu c ARV t đóăđưălƠmăgi măđángă

k cácătr ng h p t vongădoăAIDS,ă c tính t n mă1996ăđ n h tăn mă2009ăđưă

có kho ng 14,4 tri uăn mătu i th đ c c u s ng nh đi u tr ARV [37]

Khu v c c n Sahara Châu Phi ti p t c ph i gánh ch u nh ng h u qu n ng

n h năc a d ch AIDS toàn c u G n hai ph n ba (63%) t ng s ng i l n và tr emăđangăs ng v i HIV trên toàn c u là nh ngăng i s ng c n Sahara Châu Phi

T i khu v c này, 70% s ng i b nhăHIVăđangăcònăs ng, g nă37%ăng i cóăđ tiêu chu năđi u tr đưăđ c ti p c n v i ARV [37]

T l bao ph c aăch ngătrìnhăti p c năđi u tr thu căARVăngƠyăcƠngăđ c

m r ng 8 n c là Botswana, Campuchia, Croatia, Cuba, Guyana, Namibia và Rwandaăđưăđ t t l ng i b nhăđ tiêu chu năđ căđi u tr thu c ARV t 80%

tr lên.ă11ăn cătrongăđóăcóăVi t Nam, nă , Indonexia, B bi n Ngà, Nam Phi…ăcóăt l bao ph d i 40% [37]

Tháng 7/2011 T ch c Y t Th gi iă(WHO)ăvƠăCh ngătrìnhăph i h p phòng ch ng HIV/AIDS c a Liên h p qu că(UNAIDS)ăđưăkh iăx ng Sáng ki n

ti p c năđi u tr 2.0 nh m gi m nh ng b t c p, thách th c hi n nay c aăch ngătrìnhăđi u tr nh :ăs tuân th đi u tr , chi phíăđi u tr , ti p c năđi u tr , h th ng cung c p d ch v …ă i u tr 2.0 là m t sáng ki n v đi u tr m i bao g m nh ng

v năđ v chuyên môn, t ch c tri n khai và qu n lý nh măđ năgi năhóaăcáchăđi u

tr HIV hi nănayăvƠăt ngăc ng vi c ti p c n t i thu căđi u tr Chi năl c này là

m t quá trình g mă5ăl nhăv c: T iă uăhóaăphácăđ đi u tr ; cung c p d ch v ch n đoánăt iăc ăs ch măsócăvƠăđi u tr ti n ích; gi măchiăphíăđi u tr ; c ng c h th ng cung c p d ch v b ng l ng ghép ch t ch vào h th ng y t c ăs hi năcó;ăt ngă

c ng s tham gia c a c ngăđ ng, c aăng i b nhăvƠăng iăcóăhƠnhăviănguyăc ă

cao [12], [33] Ngay khi Sáng ki n ti p c năđi u tr 2.0ăđ c kh iăx ng vào tháng 7/2011,ăcóă5ăn c trên th gi iă(trongăđóăcóăVi tăNam)ăđưăđ ngăkýătri n khai thí

đi m Sáng ki n này [12]

1.3.ăM căđíchăđi uătr ăthu căkhángăHIVă(thu căARV)

- Làm gi m t iăđaăvƠăng năch n lâu dài s nhân lên c a virus

- Ph c h i ch căn ngămi n d ch

- Gi m t n su t m c và t vong do các b nhăliênăquanăđ n HIV

- C i thi n s c kho và kéo dài th i gian s ng

- Làm gi m s lây truy năHIVăvƠăng năng a s lây nhi măHIVăsauăph iănhi m [2]

1.4 M tăs côngătrìnhănghiênăc uăv ăki năth c,ătháiăđ ătrongăphòngă

ch ngăvƠăch măsócăng iăb nhăHIV/AIDS

Khiăđ iăd chăHIVăxu tăhi nătrênăth ăgi i,ăđ nănayăđưăcóăr tănhi uănghiênă

c uăđ căti năhƠnhăđ ăkh oăsátăki năth căv ăHIV/AIDS,ăv ăk ăn ngăch măsócăvƠătháiăđ ăc a nhơnăviênăyăt ,ăc aăsinhăviênăyăd c,ăsinhăviênădi uăd ngăđ iăv iă

ng iă b nhă HIV/AIDS.ă Theoă nghiênă c uă c aă Janelă Philip,ă Derekă Chadeeă vƠăRosanaăPatriciaăYearwoodă(2014),ăt iăTrinidadăvƠăTobagoăchoăth yăs ăk ăth ăr tă

ph ăbi nătrongăxưăh iăđ iăv iăng iăb nhăHIV/AIDSăvƠăcácănhómăcóănguyăc ăHIVăs ăk ăth ădi năraă ăt tăc ăcácăc păbaoăg măcácăt ăch căch măsócăs căkh eăvƠălƠăm tătr ăng iăl năcho HIV/AIDSăhi uăqu ăphòngăng aăvƠăch măsócă[45]

Nghiênăc uăc aăGangaăMahatăvƠăLucilleăSanzeroăElleră(2009),ăt iăNepal

đ iăv iăsinhăviênăđi uăd ngăNepalăchoăth yăki năth c,ătháiăđ ăv ăHIV/AIDSăvƠăcácăbi năphápăphòngăng aăph ăquát.ăM cădùăki năth căliênăquanăđ năHIV/AIDSă

r tăđ căchúătr ngătrongăgiáoăd căđi uăd ng,ăcácăsinhăviênăv năcóăm tăkho ngăcáchăki năth căl n,ăb tăk ătrìnhăđ ăh căv n.ăVíăd ,ătrongăs ăcácăBácăs ăn măđ u,ăsinhăviênăđi uăd ng,ănh ngăng iăđưăcóăch ngăch ăđi uăd ngăvƠăđưăth căhƠnhă

đi uăd ngătrongă3ăn m,ăm tăs ăl ngăl năcơuăh iăki năth căchungăv ăHIVăvƠăcácă

bi năphápăphòngăng aăph ăquátăđưăđ cătr ăl iăkhôngăchínhăxác.ăPh năl năcácă

sinhăviênăs năsƠngăch măsócăm iăng iăv iăHIV/AIDS,ănh ngăv iătháiăđ ătiêuăc căvƠăk ăth ăv năt năt i [42].ă i uănƠyăcóăth ăth yănhơnăviênăyăt ăkhôngăth căs ăcóă

s ăquanătơmăđ năb nhăHIV,ăđ năs ăkhóăkh năc aăng iăb nhămƠăch ăcóăs ăk ăth ă

i uănƠyă nhăh ngăr tănhi uăđ nătháiăđ ăh pătácătrongăquáătrìnhăch măsóc,ăđi uă

tr ăgi aănhơnăviênăyăt ăvƠăng iăb nhăc ngănh ăcácăho tăđ ngăđ yălùiăđ iăd chăHIV/AIDS

T iă iăh căHarranăTh ăNh ăK ,ăk tăqu ăm tănghiênăc uătr căcanăthi pă

th yăcóă73,7%ăsinhăviênăđi uăd ngăchoăr ngăHIVălơyăquaăđ ngăcônătrùngăc n,ăhayăcóă52,6%ătr ăl iăch măsócăng iăb nhăHIV/AIDSăs ăb ănhi măHIV.ă i uănƠyăcóăth ăs ă nhăh ngăr tăl năđ nătháiăđ ătrongăch măsócăchoăng iăb nhăHIV/AIDSăsauănƠyăc aăcácăđi uăd ngăviênăt ngălai.ă căbi tăcóăm tăt ăl ăkháăl nă(kho ngă40%)ăsinhăviênăđi uăd ngăchoăr ngădùngăchungănhƠăv ăsinh,ănhƠăt măc ngăs ălàm lơyănhi măHIV/AIDS.ăNghiênăc uănƠyăc ngăchoăth yăch ăcóă7,26%ăsinhăviênă

đi uăd ngătr ăl iăđúngăv ăcáchăphòngăch ng lơyănhi măHIV/AIDS,ătrongăđóăt ă

l ănƠyă ăsinhăviênăYăkhoaălƠă80%ă[38]

Nghiênăc uăc aăTarjaăSuominen,ăLauraăLaakkonenăvƠăcácăc ngăs ă(2013)ă

v ătrìnhăđ ăvƠăki năth căc aăsinhăviênăđi uăd ngăNgaătrongăb iăc nhăvirusăgơyăsuyăgi mămi năd chă ăng iăchoăth yătrìnhăđ ăhi uăbi tăc aăh căsinhăv ăHIVăvƠăAIDSă ăm cătrungăbình Trongăs ăđi măt iăđaălƠă33,ăgiáătr ătrungăbìnhăc aăcơuătr ă

l iăđúngălƠă19,8 (SD + 3,70) Tháiăđ ăc aăsinhăviênăđi uăd ngăkháătiêuăc c,ăđi mă

t ăl ătrungăbìnhăchoătháiăđ ăchungăc aăsinhăviênăđi uăd ngălƠă2,75ăvƠăđ iăv iătháiă

đ ăđ ngătínhăluy năáiălƠă3,3ă(min =ă1, max =ă5) Ch ăcóăy uăt ăn năt ngăc aăgi iă

t ngăquanăv iăm căđ ăthùăghétăđ ngătínhăch ngăminhă(p =ă0,05) M căđ ăs năsƠngăc aăsinhăviênăđi uăd ngăđ ăch măsócăchoăng iănhi măHIV có liên quan

đ nătháiăđ ăc aăh ă(p =ă0,003).ăNhómătácăgi ăchoăr ngăc năthi tăph iăc iăthi năgiáoă

d căđ ăcungăc păthôngătinăđ yăđ ,ăc pănh tăv ăHIVăvƠăc ngăđ ăchu năb ăchoăsinhăviênăđi uăd ngăk ăn ngăch măsócăng iăb nhăHIV/AIDS i uănƠyăcóăth ăgiúpă

gi i quy tăc ănh ngăthi uăsótătrongăki năth căc aăh căsinhăvƠăc ngăs aăđ iătháiăđ ă

c aăh ăđ iăv iăcôngătácăch măsócăng iăb nhăHIV/AIDSă[55]

Evşen Nazik, Sevban ArslanăvƠăcácăc ngăs ăm tănghiênăc u xácăđ nhătháiă

đ ăđ iăv iăng iăb nhănhi măHIV/AIDSăc a 331 sinhăviênăđi uăd ngă ăTh ăNh ă

K ăt iăTr ngăYăt ăAdana,ăTh ăNh ăK ăv iăsinhăviênăđi uăd ng D ăli uăđ căthuăth păthôngăquaăthangăđoătháiăđ ăAIDSă(AAS)ăvƠăđ c đánhăgiáăb ngăph nă

m măSPSS,ăs ăd ngăt ăl ăph nătr m,ăphơnătíchăph ngăsai T ngăs ăđi măAASă

c aăh căsinhăđ cătìmăth yălƠă48,67ă±ă13,77 i măs ătrungăbìnhăc aăthangăđoătháiă

đ ăAIDSălƠă19,39ă±ă5,66ăchoăhoƠnăc nhălơyănhi m,ă13,28ă±ă4,41ăchoăc măxúcătiêuă

c c Nghiênăc uănƠyăđưăxácăđ nhăr ngătháiăđ ătiêuăc căt năt iăđ iăv iăng iănhi măHIV/AIDSă ănh ngăsinhăviênăđi uăd ng Nh ngăphátăhi nănƠyăđưăđ căgi iăthíchă

đ ăđ ăxu tăr ngăgiáoăd căthêmăv ăAIDSăchoăcácăsinhăviênăđi uăd ngălƠăc năthi tă[41]

Nghiênăc uăc aăGulsahăKokă(2018)ăt iăTh ăNh ăK ăchoăr ng,ăS ăthi uăhi uă

bi tăr ngărưi,ăthôngătinăh năch ăvƠ/ho căkhôngăchínhăxácăvƠănh ngăquanăni măsaiă

l măv ăHIV/AIDSăs ăgơyăraăs ăk ăth ăxưăh i.ăNh ngăhi uăbi tăsaiănƠyăcóăth ăd năgơyă nhăh ngăđ năd chăv ăch măsócăs căkh eăchoăb nhănhơnănhi măHIV/AIDSătrongăc ngăđ ngă[43]

M tănghiênăc uăc aăRotemăBaytner-ZamirăvƠăcácăc ngăs ă(2013)ăđánh giá

v ăki năth căvƠătháiăđ ăđ iăv iăHIV/AIDSă ăcácăsinhăviênăyăkhoaăti nălơmăsƠngă ăIsraelăchoăth yăki năth căc aăcácăsinhăviênăyăkhoaăti nălơmăsƠngănhìnăchungăr tăcaoănh ngăv năcóăm tăs ăquanăni măsaiăl m,ăch ăy uăliênăquanăđ nălơyătruy năHIV qua choă conă búă vƠă ki nă th că v ăphòngă ch ngă HIVă sauăkhiă ti pă xúcăv iăvirus Sinhăviênăv năth ăhi năs ăk ăth ăv iăng iăb nh HIV/AIDS.ăTácăgi ăchoă

r ngăcácătr ngăyă ăIsraelănênăs aăđ iăch ngătrìnhăgi ngăd yăc aăh ăđ ăbaoăg măcácăph ngăphápăgi ngăd yănh măc iăthi nătháiăđ ăliênăquanăđ năHIVă[53]

Nh ngăhi uăbi tăh năch ăv ăHIV/AIDSăcóăth ălƠmăchoătháiăđ ăk ăth ăc aănhân viên yăt ănóiăchungăcƠngăsơuăs c.ă ưăcóănhi uănghiênăc uăch raănh ngănguyênănhơnăkhi năNVYTăkhôngăs năsƠngăvƠăthi uăđ ngăc mătrongăquáătrìnhă

ch măsócăchoăng iăb nhăho căcóăliênăquanăđ năng iăb nhăHIV/AIDSănh :

Loăs ăs ănhi măHIVăthôngăquaăph iănhi măngh ănghi pă[58]

Loăl ngăs ălơyătruy năHIVăchoăgiaăđìnhăc aăh ă[58]

Hi uăkhôngăđúngăv ăhoƠnăc nhăc aăng iăb nhăHIV/AIDSă[50]

S ăs ăhưiănhi măHIVăthôngăquaăph iănhi măngh ănghi păđưătácăđ ngăkhôngă

nh ăđ năs ăphátătri năm iăquanăh ăgi aăđi uăd ngăviênăvƠăng iăb nhăHIV/AIDSăkhi năchoăđ iăd chăHIV/AIDSăđ căcoiălƠăm tătrongănh ngănguyênănhơnăc aătinhă

tr ngăthi uăh tănhơnăl căđi uăd ngăhi nănayă[58]

T iăVi tăNam,ăk tăqu ănghiênăc uăc aăPh măTh ăThùyăDungă(2017)ăt iă2ă

Tr ngă iăh căyăHƠăN iăvƠă iăh căThƠnhăTơy, choăth yăt ăl ăsinhăviênăđi uă

d ngăcóăki năth căđúngăv ăHIV/AIDSăch aăcaoă(63%).ă i mătrung bình chung

v ăki năth căHIV/AIDSăđ tăc aăsinhăviênăc aă2ătr ngălƠă20±3,2.ăCóăt iă15,5%ăsinhăviênăcóătháiăđ ăxaălánh,ăđ ăl iăchoăng iăcóăHIV,ăcó 9,1%ăsinhăviênăđ ngăý/r tăđ ngăý r ngăắng iănghi năchíchămaătúyăđángăb ăm căHIV"ăvƠăsinh viên có tháiăđ ăắđ ngăc m”ăv iăắtr ăem/ng iăb nhăHIVădoătruy nămáuăh nălƠăng iăb nhăHIVădoătiêmăchíchămaătúy”ăch ăchi mă34,3%ă[14]

TheoăNguy năHuyăNgaăvƠăc ngăs ă(2005),ăt ăl ăkhôngătr ăl iăđúngăv ăkháiă

ni măHIVăc aăNVYTălênăt iă33,5%.ăNVYTăt ănh năth yăcònăthi uăki năth căv ăHIVălƠă76,6%.ăNgu năthôngătinămƠăNVYTăti pănh năđ căch ăy uăv nălƠăbáoăđƠiă[18]

Hi uăđúngăv ăcácătiêuăchu năchínhăvƠăph ătrongăch năđoánăb nhăAIDSă ăNVYT cònăr tăth pă(6,7%).ăCóă78,6%ăNVYTăbi tăđúngăn iăđ ăcácăd ngăc ăs că

nh năth iăraălƠăcácăthùngăb ngăkimălo i;ă75,1%ăchoăbi tăbi năphápăx ălýăd ngăc ăyăt ăs cănh năth iăraălƠăđemăđ t;ă61,3%ăchoălƠăph iăchônăsơuăd iăđ t;ă92,1%ăNVYTăbi tălƠăph iăđeoăg ngăd yăkhiăr aăcácăd ngăc ăs cănh n;ă89,2%ăbi tăđúngăcáchăx ătríăv tăth ngăh ădaăc aăNVYTăkhiăti păxúcăv iăng iăb nh;ă89,3%ăNVYTăbi tăđúngăcáchăr aătayăkhiăti păxúcăv iămáuăvƠăd chăth ăc aăng iăb nhăAIDS.ăCóă27,6%ăs ăNVYTătrongăm uănghiênăc uăchoăbi tăh ăng iăti păxúcăv iă

b nhănhơnăAIDS,ă13,3%ăNVYTăchoăr ngăh ăs ăt ăch iăch măsócăng iăb nhăAIDSă[31]

Nghiênăc uăc aăNguy nă căThƠnh,ăNguy năLinhăChiă(2010),ăt iăTr ngă

Caoăđ ngăs ăph măYênăBáiăphơnătíchăki năth c,ătháiăđ ,ăth căhƠnhăvƠăcácăy uăt ăliên quan trong phòng,ăch ngălơyănhi măHIV/AIDSătrênă430ăsinhăviênăchoăth yă97,2%ăsinhăviênăcóăki năth căđ tăchungăv ăphòngăch ngăHIV/AIDS;ă94,3%ăcácăemăbi tănguyênănhơnăgơyăb nhăHIV/AIDSălƠădoăvirus;ă97%ăbi tăc ă3ăđ ngălơyănhi măHIV.ăCácăemăcóătháiăđ ăphòngăch ngănhi măHIV/AIDS t ngăđ iăt t,ătuyănhiênăv năcònăm tăs ăemăcóătháiăđ ăkhôngăphùăh pă28%ăvƠă5,8% tr ăl iăs ăvƠăr tă

s ă ng iă b nhă HIV/AIDS.ă T ă l ă đ tă v ă th că hƠnhă phòng,ă ch ngă lơyă nhi măHIV/AIDSăc aăcácăemăt ngăđ iăcaoă84,8%.ăSinhăviênăn ăcóăxuăh ngăcóăki nă

th căt tăh nănamă(OR=5;ăCI:ă1,4-17,4).ăNh ngăđ iăt ngăti păc năthôngătinăv ăHIV/AIDS có ki năth c,ăth căhƠnhăt tăh nă[30]

Nghiênăc uăc tăngangătrên 400 sinh viên c aăPhanăQu căH iă(2009ă- 2010)

t iă iăh căs ăph măk ăthu tăVinh,ăđánhăgiáăki năth c,ătháiăđ ,ăth căhƠnhăphòng,ă

ch ngăHIV/AIDS.ăK tăqu ănghiênăc uăchoăth y:ăv ăki năth căcóă42%ăsinh viên xácăđ nhăđ căcáchăphòngăng aălơyănhi măHIV;ă76,2%ăsinhăviênătr ăl iăđúngă6/7ăcơuăcơuăh iăv ăcáchăphòngătránh;ă88%ăsinhăviênătr ăl iăđ căc ă3ăđ ngălơyătruy năchínhăc aăHIV;ă58,8%ăsinhăviênăcóăth ănêuăđ căítănh tă3ăđ aăđi măcóăth ălƠmăxétănghi măHIV.ă19,2%ăsinhăviênănh năđ nhăr ngămìnhăcóănguyăc ănhi măHIV.ăV ătháiăđ ăcóă21,8%ăcóătháiăđ ătíchăc căv iăng iăb nh,ăsinhăviênătr ăl iăs ăgiúpăđ ă(chi mă38,5%)ăvƠăti p xúcăbìnhăth ngăv iăng iăb nhă(chi mă57,5%).ăKho ngă83,2%ăsinhăviênămongămu năđ căxétănghi măHIV.ăCóă90,8%ăSVăchoăr ngăcóă

th ăb oăv ăchínhămìnhătránhălơyănhi măHIVăvƠăcácăb nhălơyătruy năquaăđ ngătìnhă

d căkhiăquanăh ătìnhăd c.ă80%ăsinhăviênătr ăl iăr ngăc ăhaiăđ iătácăcóătráchănhi măbìnhăđ ngătrongăs ăd ngăbaoăcaoăsuăkhiăquanăh ătìnhăd căkhácăgi i.ă80,6%ăsinhăviênăn ătr ăl iăc ăhaiăđ iătácăcóătráchănhi mănh ănhau.ă19,2%ăsinhăviênănamătr ă

l iăr ngăđƠnăôngăcóătráchănhi măcaoăh n.ăTh căhƠnhătu iăquanăh ătìnhăd cătrungăbìnhăl năđ uătiênălƠă20ătu i;ă56ăSVă(chi mă14%)ăđưăt ngăb ăng iăkhácăm i/r s ă

d ngămaătúy;ă39ăSVă(chi mă9,8%)ăđưăt ngăb ăng iăkhácăm iăr ătiêmăchíchămaătúy.ăKhôngăcóăsinhăviênănƠoăs ăd ngămaătúyăho cătiêmăchíchămaătúyă[21]

M tănghiênăc uăki năth căv ăHIV/AIDSăt iă8ătr ngăđ iăh căYătrênătoƠnă

qu căchoăth yăh uăh tăSV đưăđ căh căv ăHIV/AIDSăt ăkhiăvƠoăđ iăh că(99%)ăvƠă

kho ngă60%ăSV t ăđánhăgiáăki năth căc aămìnhă ăm căđ ătrungăbình.ă căbi tăcóă

t iă8,5%ă- 22,4% SV choăr ngăn căti u,ăm ăhôiăvƠăn căb tălƠănh ngăd chăsinh

h căcóănguyăc ălơyănhi măcaoă[15]

Các nghiênă c uă đánhă giá vi că thamă giaă vƠă s ă d ngă b oă hi mă yă t nhƠăn cătrongăch măsócăvƠăđi uătr ăc aăng iănhi măHIVăchoăth yăng iănhi măHIVăthi uăni mătinăvƠoăb oăhi măyăt ,ăbaoăg măquan ni mătiêuăc căv ăb oăhi măyăt ăvƠ/ho cătr iănghi mătiêuăc căkhiăkhámăb nh,ăch aăb nhăqua b oăhi măyăt ă

tr căđơy.ăBênăc nhăđóălƠătìnhătr ngăk ăth ăvƠăphơnăbi tăđ iăx ăcònăt năt iă ăcácă

c ăs ăyăt ă[13], [20], [27], [35]

Cóăth ăth yăr ng,ăVi tăNamălƠăn căcóătháiăđ ăk ăth ăv iăHIVăr tărõărƠng và

m cădùăđi uănƠyăđưăthayăđ iăg năđơyănh ngănh ngăng iănhi măHIVăv năph iăđ iă

m tăv iăs ăphơnăbi tăđ iăx ăNhi uăng iăchoăr ngăthƠnhăcôngăc aăch măsócăHIVă

ph ăthu căr tănhi uăvƠoăk ăn ngăc aănhơnăviênăyăt [6], [20] Michael Platten cùng cácăc ngăs ă(2014)ănghiênăc uăv ăki năth căv ăHIVăvƠăcácăy uăt ăliênăquanăđ nătháiăđ ăđ iăv iăHIVăc aăSV yăkhoaăn măcu iăt iăTr ngăđ iăh căyăHƠăN i cho

th y,ăm cădùăSV cóăph nă ngătíchăc căv ăph năcơuăh iăphơnăbi tăđ iăx ăvƠăk ăth ăHIV Tuyănhiênăv năcònăm tăs ăl ăh ngăki năth căv ăHIV,ăbaoăg măcácălo iăkhoaă

h căc ăb năliênăquanăđ năHIV,ăphòngăng a,ăch măsócăvƠăđi uătr ăKi năth căv ăs ă

k ăth ăvƠăphơnăbi tăđ iăx ălƠăm tăy uăt ăd ăbáoătíchăc căđángăk ăv ătháiăđ ăkhôngă

đ nhăki năđ iăv iăHIV và AIDS (= 0,186, p <0,01)ăvƠătháiăđ ăkhôngăphơnăbi tăđ iă

x ăv iăHIVăvƠăAIDSăt iăn iălƠmăvi că(=ă0,188,ăp <0,01).ăNghiênăc uăchoăth yăc nă

t ngăc ngănhi uăho tăđ ngăh ătr ăch ngătrìnhăđƠoăt oăliênăquanăđ năHIVăchoăsinh viên y khoa [49]

1.5.ăGi iăthi uăv ăTr ngăCaoăđ ngăQuơnăyă1ă- HVQY

1.5.1 Quá trình hình thành và phát tri n

Tr ngăCaoăđ ngăQuơnăyă1ătr căthu căH căvi năQuơnăyăđóngăquơnăt iă

ph ngăS năL c,ăth ăxưăS năTơy,ăHƠăN i.ăTi năthơnălƠăTr ngăTrungăc păQuơnăyă1ăđ căthƠnhăl păngƠyă25/11/1966 Thángă3ăn mă2017,ăthƠnhăl păTr ngăCaoă

đ ngăQuơnăy 1,ăth căhi năcácănhi măv :

- Ơoăt oănhơnăviênătrungăh c,ăs ăh căquơnăyăg m:ăYăs ,ăD căs ,ăTrungă

h că i uăd ng,ăK ăthu tăviênăxétănghi m,ăYătá,ăD cătá,ăChuyênăkhoaăsauăyăs ătheoăch ătiêuănhi măv ăB ăQu căphòngăgiao

- Ơoăt oăcaoăđ ngăg m:ăD căs ;ăLiênăthôngăCaoăđ ngăD căs ;ăCaoăđ ngă

i uăd ng,ăLiênăthôngăCaoăđ ngăđi uăd ngă[10]

Trongăh nă50ăn măxơyăd ngăvƠătr ngăthƠnh,ăNhƠătr ngăđưăđƠoăt oăđ cătrênă5ăv nănhơnăviênăyăt ăđangăngƠyăđêmăth căhi n nhi măv ăch măsócăb oăv ăs că

kh eăb ăđ iăvƠănhơnădơnătrênăkh păm iămi năc aăT ăqu c.ă căbi tăNhƠătr ngălƠmănhi măv ăqu căt ăkhiăđƠoăt oă176ăh căviênăqu căt ăchoăLƠoăvƠăCambodia [22]

Nh ngăn măg năđơy,ăNhƠătr ngăđưătíchăc căđ uăt ăc ăs ăv tăch tăngu nă

l c,ăđ iăm iăch ngătrìnhăđƠoăt o,ăph ngăphápăgi ngăd yătíchăc căv iăph ngăchơmăl yăth căhƠnhălƠmăchínhăđ ăđƠoăt oăSV đi uăd ngăcóăki năth c,ăk ăn ngăvƠătháiăđ ăt tătrongăh căt păvƠărènăluy nătácăphongăngh ănghi p

1.5.2 Ch ng trình đào t o liên quan đ n ki n th c, thái đ và phòng

ch ng HIV/AIDS t i đ a đi m nghiên c u

Qua nghiênăc uăch ngătrìnhăđƠoăt oăth yăph năl năkh iăki năth căliênăquană

c aăđ iăt ngănghiênăc uăđ căphơnăb ăch ăy uă ăn măth ănh tăvƠăm tăph nă ă

n măth ă2.ăTrongăhaiăn măđ u,ăsinhăviênăđi uăd ngăđ căthamăgiaăth căt păt iă

B nhăvi nă2ăl năv iăt ngăth iăgiană24ătu n,ătrongăđóăcóăt ngăth iăgianăth căt păt iăkhoaătruy nănhi mălƠă4ătu n.ăNh ngăc ăs ăyăt ăđ căxácăđ nhăchoăsinhăviênăđi uă

d ngăđiăth căt pă2ăl năđ uălƠăB nhăvi năquơn y 105 ậ T ngăc căh uăc năvƠăB nhă

vi năkhuăv căS năTơy,ăn iăcóăthuădungăđi uătr ăcácăb nhătruy nănhi mătrongăđóăcóăHIV/AIDS.ăNgu năng iăb nhăchínhăth ngăđi uătr ăt iănh ngăc ăs ănƠyălƠăcácătr iăviênăc aăcácătr iăc iăt o,ăcaiănghi năthu căkhuăv căBaăVìăậ Hà N i

B ng 1.1 Ch ng trình h c các môn liên quan

STT Mô ậ đunăki năth c Th iăgianăth căhi n Ghi chú

1 Viăsinhăv tăậ ký sinh trùng H căk ăI,ăn măth ă1

2 Ki măsoátănhi măkhu n H căk ăII,ăn măth ă1

3 i uăd ngăc ăs ă1,2 H căk ăII,ăn măth ă1

4 Giao ti păth căhƠnhăđi uăd ng H căk ăII,ăn măth ă1

5 B nhăh cătruy nănhi m H căk ăII,ăn măth ă1

6 CSSKăng iăb nhătruy nănhi m H căk ăIV,ăn măth ă2

7 D chăt ă- s căkh eămôiătr ng H căk ăV,ăn măth ă3

B ng 1.2 Ch ng trình/n i dung th c t p B nh vi n

STT Mô ậ đunăth căhƠnh Th iăgianăth căhi n Ghi chú

1 Th căt păb nhăvi nă1 H căk ăIII,ăn măth ă2

2 Th căt păb nhăvi nă2 H căk ăIV,ăn măth ă2

3 Th căt ăngƠnh H căk ăVI,ăn măth ă3

1.6 KhungălỦăthuy tănghiênăc u

Ki năth căv ăHIV/AIDS

Thông tin chung

- Thi qua các môn

h că liênă quană đ năHIV/AIDS

Tháiăđ ăphòngăch ng,ăch măsócăng iăb nhăHIV/AIDS

S đ 1.1 Khung lý thuy t nghiên c u

CH NGă2:ă IăT NGăVĨăPH NGăPHÁPăNGHIểNăC U 2.1 iăt ng,ăđ aăđi măvƠăth iăgianănghiênăc u

2.1.1. i t ng nghiên c u

Sinhăviênăđi uăd ngăn măth ăhaiăvƠăth ăba,ăh ădơnăs ăt iăTr ngăCaoăđ ngăQuân y 1 n mă2019

2.1.1.1 Tiêu chu n ch n m u

- iăt ngălƠăsinhăviênăđi uăd ngăn măth ăhaiăvƠăn măth ăba

- iăt ngăđ ngăýăthamăgiaănghiênăc u

- iăt ngăcóăđ ăs căkh eăđ ătr ăl iăb ăcơuăh iănghiênăc u

2.1.1.2 Tiêu chu n lo i tr

-Sinhăviênăkhôngăh căchuyênăngƠnhăđi uăd ng

-Sinhăviênăkhôngăcóăđ ăs căkh eăđ ătr ăl iăb ăcơuăh iănghiên c u

-Ph ngă phápă ch nă m u:ă Ch nă m uă thu nă ti nă toƠnă b ă sinhă viênă đi uă

d ngăn măth ăhaiăvƠăn măth ăbaăđápă ngătiêuăchu năl aăch năvƠălo iătr ,ăh ădơnă

s ăt iăTr ngăCaoăđ ng Quân y 1 T ngăs ă331 sinh viên,ătrongăđóăn măth ă2 là

174 sinhăviênăvƠăn măth ă3 là 157 sinh viên

2.3 Bi năs ,ăch ăs ănghiênăc uăvƠătiêuăchu năđánhăgiá

2.3.1. Bi n s và ch s nghiên c u

B ng 2.1 B ng bi n s và ch s nghiên c u

TT Tênăbi n nhăngh a/gi iă

th íchăbi năs Lo iă bi n Ch ăs

Ph ngă pháp thu

th p Thôngătinăchungăc aăđ iăt ngănghiênăc uă(theoăph ăl că1)

Phátăv n

3 N iăsinhăs ng ThƠnhăth ăhayănôngă

thôn

aădanh

T ă l ă %ă đ iă

t ngă tínhătheoă đ aă đi mă

r c T ă l ă %ă đ iăt ngă tínhă

theoă ngu năthôngătinăđ că

ti pănh n

Phátăv n

Ki nă th că v ă HIV,ă tháiă đ ă trongă phòngă ch ng,ă ch mă sócă ng iă b nhă

HIV/AIDS (theoăph ăl că1)

7 Ch ăđ ăh că

t păv ă

HIV/AIDS

Cácăch ăđ ăv ăHIV/AIDS mà sinh viênăđ căh căt iă

Phát v n

8 C uă trúcă c aă

HIV

HIVăcóă3ăl pălƠăv ăngoƠi,ăv ătrongăvƠălõi

R i

r c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoăki năth c

Phát v n

10 Y uă t ă b tă

ho tăHIV HIVăd ăb ăb tăh atăb iăcácăy uăt ăv tă

lý,ăhóaăch t,ănhi tă

R i

r c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoăki năth c

Th iăk ătri uă

ch ngă ăng iăl nănhi măHIVăb tăđ uăkhiăs ăl ngă

Phát v n

14 HIVăt năt iă

nhi uănh tă ă

đơuătrongăc ă

th

Trongăc ăth ăHIVă

t năt iănhi uănh tă ă

máu,ăd chăsinhăd c,ă

Phát v n

15 Giaiăđo năc aă Giaiăđo năt ăkhiă R i T ă l ă %ă đ iă Phát v n

s nhi măđ năkhiăcóă

R i

r c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoăki năth c

Phát v n

17 Nh ngănhi mă

trùngăc ăh iă

th ngăg p

N mă h ng,ă viêmă

ph i,ă loétă h ngă -

mi ngă doă Herpes,

nhi mă laoă ngoƠiă

ph iăho căt iăph i,ănhi mă Toxoplasma

ch ngă ph iănhi m

d ă phòngă ph iănhi măngh ănghi păHIV cho NVYT

ch ngă ph iănhi m

nguyăc ăph iă

ch ngă ph iănhi m

vi c;ă b ă kimă tiêm,ă

v tă s că nh nă vƠoăthùng rác theo quy

đ nh;ă khôngă l mă

ch ngă ph iănhi m

Phát v n

D Tháiăđ ăđ iăv iăng iăb nhăAIDS

23 Ng iă nhi mă HIV/AIDSă ph iă t ă

ch uătráchănhi m Th ăb c T ă l ă %ă đ iăt ngă phơnă

theoătháiăđ

Phát v n

24 Nh ngă ng iă cóă l iă s ngă l chă l că

đángăph iăb ănhi măHIV/AIDS

Th

b c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoătháiăđ

Phát v n

25 Nên cách ly ng iă b nhă HIV v iă

nh ngăng iăb nhăkhác

Th

b c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoătháiăđ

Phát v n

26 Loă l ngă choă ng iă thơnă c aă mìnhă

n u mình ph iă ti pă xúcă v iă ng iă

Phát v n

27 Nên cách ly tr ă emă kh i cha/m ă

chúng n uăh ăb ănhi măHIV

Th

b c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoătháiăđ

Phát v n

28 Ng iă b nhă AIDSă cóă quy nă đ că

h ngă ch tă l ngă ch mă sócă nh ă

nh ngăng iăb nhăkhác

Th

b c

T ă l ă %ă đ iă

t ng phân theo tháiăđ

Phát v n

29 Ng iăb ăb nhăAIDSăkhiăn măvi nă

c ngăc n đ căđ iăx ,ăch măsócăơnă

Phát v n

31 Ng iăph ăn ăđưăbi tămìnhăcóăHIV Th T ă l ă %ă đ iă Phát v n

(+)ămƠăv năsinhăconăthìăph iăb ălênă

Phát v n

33 ngăc măv iănh ngăng iănhi mă

HIV/AIDSă doă truy n máuă h nă lƠă

nh ngă ng iă nhi mă doă tiêmă chíchă

Phát v n

34 Khiăđi uătr ăvƠăch măsócăkhôngănênă

phơnăbi tănh ngăng iăb nhăcóăquană

h ătìnhăd căđ ngăgi i

Th

b c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoătháiăđ

Phát v n

35 Khiăn măvi năng iăb nhăAIDSănênă

đ că tônă tr ngă nh ă nh ngă ng iă

Phát v n

36 Khôngăduyătrìătìnhăb năv iăng iăcóă

quanăh ăđ ngăgi i

Th

b c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoătháiăđ

Phát v n

39 Mongămu nălàm nh ngăvi c có ích

cho ng iăb nhăAIDS

Th

b c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoătháiăđ

Phát v n

40 Cóăth ălƠmăm iăvi căcóăth ăđ ăgiúpă

đ ănh ngăng iănhi măHIV/AIDS

Th

b c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơnătheoătháiăđ

Phát v n

41 Tr ă emă ho că nh ngă ng iă nhi mă

HIVădoătruy nămáuăthìăđángăđ că

ch mă sóc,ă đi uă tr ă t tă h nă nh ngă

ng iăb ăm căHIVădoătiêmăchíchămaă

Phát v n

42 R tă loă l ngă choă conă cóă th ă nhi mă

HIV/AIDSăn uăbi tăr ngăm tătrongă

cácă giáoă viênă c aă con b ă nhi mă

Th

b c

T ă l ă %ă đ iă

t ngă phơn theo tháiăđ

Phát v n