Luận văn tập trung đánh giá thực trạng vi phạm, nguyên nhân và kết quả trong thực tiễn trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Từ đó nghiên cứu đề xuất phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm, góp phần hoàn thiện pháp luật để phòng chống, ngăn chặn và giảm thiểu các vi phạm trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình trên địa bàn Thành phố Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ
…………/………… ……/……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
LÝ QUANG DIỆU MINH
Trang 2Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN MINH ĐOAN
Phản biện 1:……… ….…
……….…………
Phản biện 2:………
……….…
Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, Học viện Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng ………., Nhà D - Hội trường bảo vệ luận văn thạc
sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Số: 77 - Đường Nguyễn Chí Thanh - Quận Đống Đa – TP Hà Nội Thời gian: vào hồi …… giờ …… tháng …… năm 2019
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web của Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hiện nay tình hình vi phạm pháp luật trong đó có vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình ở Việt Nam nói chung, trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng còn xảy ra khá nhiều và khó
xử lý vi phạm Trước tình hình đó, Nhà nước ta đã ban hành các loại văn bản pháp luật như: Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm
2002 (sửa đổi bổ sung năm 2007, 2008); Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012; Nghị định số 110/2013/NĐ-CP; Nghị định số 167/2013/NĐ-CP; Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014; Nghị định
số 67/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung cho Nghị định số
110/2013/NĐ-CP Đây là những văn bản pháp luật quan trọng để bảo vệ chế độ hôn nhân gia đình ở nước ta
Tuy nhiên thì thực tế cho thấy việc xử lý vi phạm trong lĩnh vực này vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó là việc xử lý vi phạm hành chính của các chủ thể có thẩm quyền chưa thật sự hiệu quả Ngoài ra, do tính đặc thù của đối tượng xử lý ở đây là hôn nhân gia đình nên nhiều trường hợp xảy ra nhưng không được kịp thời phát hiện để xử lý và ngăn chặn, tâm lý lo sợ xấu hổ không dám công khai tố cáo của nhiều người, việc tuyên truyền phổ biến chưa được quan tâm đúng mực, mức phạt tiền còn quá thấp, chưa có nhiều hình thức xử phạt bổ sung Các văn bản pháp luật cũng còn nhiều lỗ hổng, hạn chế gây khó khăn trong công tác xử lý các hành vi vi phạm Những điều trên đây là nguyên nhân dẫn đến việc xử lý vi phạm hành chính không thực sự đạt được hiệu quả khi gặp từng trường hợp cụ thể, hệ quả của
nó là chưa thực sự cho người dân thấy được rằng những hành vi xâm
Trang 4cùng là những hành vi như vậy vẫn cứ tiếp diễn xảy ra Gây ra những thiệt hại không hề nhỏ cho cá nhân, gia đình và xã hội không chỉ ở thời điểm hiện tại mà cả tương lai sau này
Từ những ý nêu trên ta thấy được những yếu kém, hạn chế trong công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và
gia đình Do vậy đề tài: “Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực
hôn nhân gia đình trên địa bàn thành phố Hà Nội” đã được lựa
chọn để nghiên cứu Việc tìm hiểu về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình với mục đích để nâng cao hiệu quả của hoạt động này nhằm giảm bớt, tiến tới loại bỏ hiện tượng vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình trên địa bàn thành phố
Hà Nội nói riêng, địa bàn cả nước nói chung làm đề tài luận văn thạc
sĩ luật học, chuyên ngành Luật Hiến pháp – Luật Hành chính
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Theo tác giả nghiên cứu thì những công trình nghiên cứu, đề
án v.v liên quan đến đề tài này là rất ít và hạn chế, tuy nhiên vẫn có thể chỉ ra được một số như:
- Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Thị Mừng: “Chế định kết hôn trong Luật Hôn nhân và gia đình – vấn đề lý luận và thực tiễn”, năm
2015, Trường Đại học Luật Hà Nội; Luận án này nghiên cứu toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về chế định kết hôn trong pháp luật Việt Nam
- Luận văn thạc sĩ của tác giả Bùi Tiến Đạt: “Pháp luật về xử
lý vi phạm hành chính: lý luận và thực tiễn”, năm 2008, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội; Luân văn này nghiên cứu và làm rõ cơ sở lý luận của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, phân tích thực trạng
áp dụng luật và chỉ ra các bất cập, hạn chế khi thi hành
Trang 5- Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Huyền Trang: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về kết hôn trái pháp luật trong tình hình
xã hội hiện nay”, năm 2012, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội; Luận văn tập trung nghiên cứu về kết hôn trái pháp luật và phương hướng giải quyết
- Kỷ yếu Hội thảo khoa học về: “Một số vấn đề về thực hiện Luật Hôn nhân và gia đình”, năm 2017 của Trường Đại học Luật Hà Nội; Hội thảo tập trung trình bày các báo cáo về bất cập, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014
- Kỷ yếu Hội thảo khoa học về: “Nâng cao chất lượng hôn nhân và gia đình ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay”, năm 2017 của Khoa Gia đình và Công tác xã hội - Trường Đại học Văn hóa Hà Nội; Hội thảo bàn luận về các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng hôn nhân và gia đình hiện nay
Sau khi đọc học viên thấy rằng các công trình đã làm chỉ ra được những bất cập trong hôn nhân và gia đình, các vướng mắc trong việc xử lý vi phạm hành chính Tuy nhiên về vấn đề giải pháp
để giải quyết các vướng mắc, hạn chế lại chưa thực sự được nêu ra chi tiết, đồng bộ và tính hiệu quả chưa thuyết phục Do vậy, đề tài nghiên cứu này không có sự trùng lặp với những công trình nghiên cứu đã được công bố, các kết quả nghiên cứu trước đây chỉ mang tính chất tham khảo cho học viên nghiên cứu đề tài này
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
Phân tích các quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình Luận văn tập trung đánh giá thực trạng vi phạm, nguyên nhân và kết quả trong thực tiễn trên địa
bàn Thành phố Hà Nội Từ đó nghiên cứu đề xuất phương hướng và
Trang 6pháp luật để phòng chống, ngăn chặn và giảm thiểu các vi phạm trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình trên địa bàn Thành phố Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung
Để đạt được mục đích trên, luận văn sẽ thực hiện các nhiệm vụ
như sau:
- Nghiên cứu, phân tích về pháp luật xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình
- Phân tích, đánh giá thực tiễn ban hành và áp dụng pháp luật về
xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình trên địa bàn Thành phố Hà Nội Những bất cập, hạn chế, các yếu tố ảnh hưởng cũng như nguyên nhân vì sao các thiếu xót này vẫn còn tồn tại
- Đưa ra các giải pháp, phương hướng nhằm nâng cao hiệu quả chất lượng trong công tác xử lý những vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu về những vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình trên địa bàn thành phố Hà Nội
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu vào hoạt động xử lý vi phạm hành chính của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình xâm hại đến chế độ hôn nhân và gia đình trên địa bàn thành phố Hà Nội
từ năm 2013 đến nay
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được nghiên cứu dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh;
Trang 7những quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về việc xử lý hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình; sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phân tích, tổng hợp, thống
kê, so sánh, diễn dịch, quy nạp, khảo sát thực tiễn để làm rõ các vấn
đề khoa học cần nghiên cứu trong đề tài
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Luận văn tập trung nghiên cứu, phân tích một cách có hệ thống về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình Tập trung đi sâu vào các vấn đề lý luận xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực này, góp phần đưa ra các đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật Qua đó nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo Phần nội dung kết quả nghiên cứu được kết cấu thành 03 chương: Chương 1: Những vấn đề lý luận về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
Chương 2: Thực trạng xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình trên địa bàn thành phố Hà Nội
Chương 3: Phương hướng, giải pháp bảo đảm xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình trên địa bàn thành phố
Hà Nội
Trang 8Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC HÔN NHÂN GIA ĐÌNH
1.1 Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, yếu tố cấu thành vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
VPHC trong lĩnh vực hôn nhân gia đình là hành vi VPPL bao gồm các vi phạm trong hoạt động đăng ký kết hôn, ly hôn, tảo hôn, chế độ hôn nhân một vợ một chồng, bạo lực gia đình v.v do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý xâm phạm các quy định quản lý của nhà nước trong lĩnh vực hôn nhân gia đình mà không phải tội phạm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị
xử phạt hành chính
- Đặc điểm của VPHC:
Thứ nhất, trong VPHC đương nhiên phải là hành vi có lỗi do
cá nhân hoặc tổ chức thực hiện dẫn đến hậu quả từ hành vi đó và bao gồm cả lỗi cố ý và vô ý Tuy nhiên đại đa số những VPHC trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình là lỗi cố ý, hoạt động có chủ đích
Thứ hai, mỗi hành vi VPHC tùy theo từng lĩnh vực đều có
những tính chất riêng biệt phân loại và điểm chung là đều xâm hại đến các quan hệ xã hội được Nhà nước và pháp luật bảo vệ
Thứ ba, trong VPHC bắt buộc phải có tính trái pháp luật, nó
thể hiện ở chỗ cá nhân, tổ chức phải thực hiện một hành vi VPPL về quản lý hành chính
Thứ tư, cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi VPHC trong lĩnh
vực hôn nhân và gia đình thì phải chịu trách nhiệm và bị xử phạt theo quy định của pháp luật trong lĩnh vực này
Trang 91.1.2 Các yếu tố cấu thành của vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
VPHC trong lĩnh vực hôn nhân gia đình cũng có đầy đủ bốn yếu tố đó là: mặt khách quan; mặt chủ quan; khách thể và chủ thể
Thứ nhất, khách thể của VPHC là những quan hệ xã hội được
pháp luật quy định về quản lý hành chính bảo vệ nhưng bị hành vi vi phạm hành chính xâm hại
Thứ hai, chủ thể của VPHC trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
là cá nhân hoặc tổ chức có năng lực trách nhiệm hành chính
Thứ ba, mặt khách quan được hiểu là sự tác động của các hành
vi VPHC đối với các mối quan hệ bên ngoài thế giới khách quan, bao gồm các hành vi trái pháp luật về quản lý hành chính dưới dạng hành động hoặc không hành động
Thứ tư, mặt chủ quan trong VPHC được hiểu là tâm lý của
người vi phạm được thể hiện ở yếu tố lỗi gồm có lỗi cố ý và lỗi vô ý
1.1.3 Các loại vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
Thứ nhất, là nhóm các loại vi phạm xâm hại đến các quan hệ
xã hội về chế độ hôn nhân gia đình Nhóm vi phạm này gồm những hành vi trực tiếp tác động đến những quy định của pháp luật về kết hôn, ly hôn; quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con, giữa các thành viên trong gia đình; bạo lực gia đình và những vấn đề khác liên quan đến hôn nhân và gia đình
Thứ hai, là nhóm các loại vi phạm xâm hại đến các quan hệ xã
hội về nuôi con nuôi và giám hộ Nhóm vi phạm này gồm những hành vi trực tiếp tác động đến quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, người bị mất hoặc mất một phần năng lực hành vi dân sự
Trang 101.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
1.2.1 Khái niệm xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
XLVPHC trong lĩnh vực hôn nhân gia đình là hoạt động của
cơ quan nhà nước có thẩm quyền thi hành những biện pháp xử lý hành chính do pháp luật quy định đối với cá nhân, tổ chức có hành vi VPHC trong lĩnh vực này nhưng không đến mức phải xử lý hình sự Các hình thức xử lý vi phạm gồm có cảnh cáo, xử phạt, áp dụng hình phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả
1.2.2 Đặc điểm của xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
Thứ nhất, XLVPHC trong lĩnh vực hôn nhân gia đình là việc
áp dụng trách nhiệm hành chính đối với đối tượng VPPL hành chính theo trình tự, thủ tục được pháp luật quy định
Thứ hai, đối tượng bị xử lý phải thuộc lĩnh vực hôn nhân gia đình Thứ ba, việc XLVPHC trong lĩnh vực hôn nhân gia đình có một
trình tự, thủ tục giải quyết riêng được pháp luật hành chính quy định
Thứ tư, cơ sở pháp lý của việc xử lý VPHC trong lĩnh vực hôn
nhân gia đình là các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành, đang có hiệu lực pháp luật quy định các hành vi VPHC
Thứ năm, khác với các lĩnh vực xử lý VPHC khác, lĩnh vực
hôn nhân và gia đình là một lĩnh vực còn mới, việc xác định hành vi
vi phạm còn gặp nhiều khó khăn do nhiều yếu tố khác nhau
1.2.3 Vai trò của xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
VPHC nói chung là loại vi phạm phổ biến nhất trong đời sống
xã hội, có khả năng xâm hại tới mọi lĩnh vực trong quan hệ xã hội
Trang 11Mức độ nguy hiểm của loại vi phạm này được đánh giá là ít nguy hiểm hơn so với tội phạm tuy nhiên nó vẫn gây thiệt hại cho Nhà nước nói riêng và xã hội nói chung Riêng trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình những hành vi vi phạm sẽ không chỉ gây ra những hệ quả ngay lập tức
ở hiện tại mà còn ảnh hưởng tới đời sống cá nhân của mỗi con người cũng như xã hội sau này Các loại vi phạm xảy ra trong lĩnh vực này
đã gây nhức nhối và bức xúc không nhỏ trong xã hội, trong khi đó hôn nhân và gia đình lại là gốc rễ của mọi quốc gia, dân tộc Mặc dù quy định của pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm này còn khá mới và nhiều hạn chế nhưng việc ban hành các quy định sẽ là tiền đề để tiếp tục phát triển hơn nữa, ngoài ra khi áp dụng vào thực tiễn xử lý sẽ biết được những mặt tốt và chưa tốt của các quy định từ đó các nhà làm luật có thể rút kinh nghiệm và cải tiến tốt hơn
1.3 Chủ thể, quy trình, biện pháp xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
1.3.1 Chủ thể xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
Chủ thể xử lý trong lĩnh vực này thường là Chủ tịch UBND các cấp Tùy theo từng hành vi vi phạm được quy định mà từ đó xác định thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND các cấp Chẳng hạn, theo pháp luật Việt Nam hiện hành thì Chủ tịch UBND:
- Cấp xã có thể phạt cảnh cáo và phạt tiền đến 3.000.000 đồng
- Cấp huyện có thể phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 15.000.000 đồng, áp dụng hình phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả với một số hành vi vi phạm
- Cấp tỉnh có thể phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 30.000.000 đồng, áp dụng hình phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả với
Trang 121.3.2 Quy trình xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
- Quy trình xử lý được thực hiện như sau:
Thứ nhất, cần xác định cá nhân, tổ chức có VPHC trong lĩnh
vực hôn nhân gia đình theo quy định của pháp luật hay không
Thứ hai, sau khi xác định hành vi vi phạm thì phải lập biên
bản hoặc không lập biên bản tùy theo trường hợp đã được quy định
Thứ ba, khi đã xem xét và nghiên cứu đầy đủ vụ việc một cách
toàn diện thì cơ quan có thẩm quyền trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày lập biên bản sẽ áp dụng các quy định của pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực hôn nhân gia đình để tiến hành ra Quyết định xử lý vi phạm hành chính
Thứ tư, trường hợp người vi phạm chống đối không chấp hành
quyết định thì Chủ tịch UBND có quyền ra Quyết định cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt
1.3.3 Biện pháp xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
Các biện pháp xử lý VPHC trong lĩnh vực hôn nhân gia đình thường bao gồm: xử phạt hành chính, hình phạt bổ sung và các biện pháp khắc phục hậu quả
XPHC thường bao gồm hai biện pháp phạt như cảnh cáo và phạt tiền Có những hành vi có thể chỉ bị phạt cảnh cáo nếu xét thấy những lỗi vi phạm này nhỏ, không gây thiệt hại nhiều Ngoài ra trong lĩnh vực này cũng có nhiều hành vi có tính chất, mức độ xâm phạm lớn cần phải
áp dụng hình thức phạt tiền để việc xử phạt đạt hiệu quả cao
Hình phạt bổ sung là các hình phạt đi kèm đối với một số lỗi theo pháp luật quy định, bản chất đây là hình phạt hỗ trợ cho hình phạt chính và không được áp dụng một cách độc lập Trong lĩnh vực
Trang 13hôn nhân gia đình hình phạt bổ sung được quy định là: tước quyền sử
dụng giấy phép hoạt động
Cuối cùng là các biện pháp khắc phục hậu quả, đây là các biện pháp được sử dụng để xử lý các hậu quả để lại do hành vi vi phạm trong lĩnh vực hôn nhân gia đình do các chủ thể vi phạm gây ra Theo Nghị định 110/2013/NĐ-CP và Nghị định 167/2013/NĐ-CP thì bao gồm các biện pháp như sau:
- Hủy bỏ giấy tờ giả do hành vi VPHC;
- Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành
vi VPHC;
- Buộc xin lỗi công khai khi nạn nhân có yêu cầu;
- Buộc thu hồi tư liệu, tài liệu, tờ rơi, bài viết, hình ảnh, âm thanh
1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình
Có ba yếu tố ảnh hưởng cụ thể bao gồm: pháp luật, tổ chức, hoạt động của các cơ quan có trách nhiệm xử lý và xã hội
1.4.1 Yếu tố pháp luật
Để xử lý có hiệu quả các VPHC trong lĩnh vực hôn nhân gia đình trước tiên cần phải có hệ thống cơ sở pháp lý đầy đủ, chi tiết, hướng dẫn cụ thể thi hành để đảm bảo hiệu quả cao nhất trong công tác xử lý VPHC thuộc lĩnh vực này
1.4.2 Tổ chức và hoạt động của các cơ quan có trách nhiệm
xử lý
Cần chú trọng trong công tác tập huấn hướng dẫn thi hành để việc áp dụng các quy định của pháp luật có hiệu quả cao nhất Tránh tình trạng lúng túng khi xử lý hoặc xử lý sai quy định
1.4.3 Yếu tố xã hội