Mục đích cơ bản của luận văn này là thông qua nghiên cứu cơ sở lý luận về thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn và thực trạng thực thi chính sách này tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, tác giả kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định trong thời gian tới.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ -/ - -/ -
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN ĐỨC THẮNG
Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Văn Hậu
Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Tuấn Hưng
Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng họp D, Nhà A - Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Số: 77 - Đường Nguyễn Chí Thanh - Quận Đống Đa - Thành phố
Hà Nội
Thời gian: Vào hồi 9 giờ 45 phút ngày 16 tháng 12 năm 2019
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Wed Khoa sau đại học, Học viện
Hành chính Quốc gia
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn
Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí hết sức quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng nền phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng; giữ gìn phát huy bản sắc dân tộc
và bảo vệ môi trường sinh thái đất nước
Xuất phát điểm Việt Nam là một nước nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu, sản xuất mang tính tự cung, tự cấp, trình độ thâm canh và năng suất lao động thấp, lao động nông thôn chiếm phần lớn trong cơ cấu lao động của cả nước (theo thống kê năm
2012, lao động nông thôn chiếm khoảng 69,4% tổng lực lượng lao động trong cả nước; tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo là 9%) Đây là lực lượng lao động có vai trò quan trọng hàng đầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Hiện nay, lực lượng lao động nông thôn được đào tạo và bồi dưỡng kiến thức về nghề nghiệp chiếm tỷ lệ rất thấp, mức sống của người lao động nông thôn còn thấp
Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước mà trước hết là lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn Công tác đào tạo nghề được Đảng và Nhà nước quan tâm và coi đó là nhiệm vụ quan trọng góp phần phát triển kinh tế - xã hội Nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của lao động nông thôn, tại Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân và nông thôn đã nêu: “Giải quyết việc làm cho nông dân là nhiệm vụ ưu tiên xuyên suốt trong mọi chương trình phát triển kinh tế - xã hội của
Trang 4cả nước; bảo đảm hài hòa giữa các vùng, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, giữa nông thôn và thành thị Có kế hoạch cụ thể về đào tạo nghề và chính sách đảm bảo việc làm cho nông dân, nhất là ở các vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất” Để thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05 tháng 8 năm 2008 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn của Trung ương, ngày 28/10/2008 Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP ban hành Chương trình hành động của Chính phủ, trong phần mục tiêu và yêu cầu của chương trình đã nêu:
“Tập trung đào tạo nguồn nhân lực ở nông thôn, chuyển một bộ phận lao động nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập của dân cư nông thôn”
Trên cơ sở các Nghị quyết nêu trên, ngày 27/11/2009, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1956/QĐ-TTg phê duyệt
Đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020”, để thực hiện Quyết định số 1956/QĐ-TTg, ngày 09/3/2010 Bộ Lao động TBXH đã ban hành Văn bản số 664/LĐTBXH-TCDN hướng dẫn xây dựng kế hoạch triển khai Đề án Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020 Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, ngày 24/6/2010, Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định đã ban hành quyết định số 1220/2010/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn tỉnh Nam Định đến năm 2020”
Huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định là một huyện đồng bằng,
có thế mạnh về nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, hoạt động sản xuất về nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp chịu nhiều ảnh hưởng rủi ro của thiên tai nên đã tác động trực tiếp đến đời sống của người dân; huyện Hải Hậu có trên 29 vạn
Trang 5dân, trong đó có hơn 16 vạn người trong độ tuổi lao động Trước đây, phần lớn lực lượng lao động của huyện có trình độ kỹ thuật hạn chế, lao động thủ công là chính và năng suất lao động chưa cao Với số lượng lao động tập trung ở khu vực nông thôn lớn thì việc đào tạo nghề có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của huyện và góp phần thúc đẩy quá trình CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn
Thời gian qua, công tác đào tạo nghề của huyện Hải Hậu
đã đạt được những kết quả nhất định, đã cải thiện mức thu nhập, tăng khả năng tự đào tạo nghề đã góp phần vào sự phát triển kinh tế của huyện Tuy nhiên, công tác đào tạo nghề vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như: “Kỹ năng nghề chưa hoàn toàn đáp ứng yêu cầu của người sử dụng lao động; mức thu nhập của lao động nông thôn qua đào tạo nghề đã được cải thiện nhưng còn thấp; một số lao động chưa thiết tha với việc học nghề; sau khi học nghề còn khó khăn trong tự đào tạo nghề…
Xuất phát từ những vấn đề trên, em xin chọn đề tài:
“Thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định”
Trang 6quan điểm và cách nhìn đa chiều về vấn đề trên Từ đó, cung cấp những cơ sở lý luận và thực tiễn vô cùng quý giá cho bạn đọc và những nhà nghiên cứu sau này Có thể kể đến một số tài liệu, công trình nghiên cứu như:
- Nguyễn Viết Sự (2005), Giáo dục nghề nghiệp - Những vấn đề và giải pháp, Nxb Giáo dục, Hà Nội Cuốn sách
là tập hợp các bài viết đã đăng trên các tạp chí, kỷ yếu hội thảo,
đề tài nghiên cứu khoa học về lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm trong và ngoài nước về công tác giáo dục, dạy nghề
- Nguyễn Quyết Tiến (2013), Một số giải pháp nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo quyết định
số 1956, Đề tài khoa học cấp Bộ Trong đề tài tác giả nêu ra thực trạng đào tạo nghề và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn
- Cuốn sách “Cơ chế, chính sách hỗ trợ nông dân yếu thế trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường” (Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2012) của Viện Tâm lý học - Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, do GS.TS Vũ Dũng làm chủ biên
- Cuốn sách “Một số giải pháp nhằm phát triển bền vững nông thôn vùng Đồng bằng Bắc bộ trong quá trình xây dựng, phát triển các khu công nghiệp” (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2010) của Học viện Chính trị - Hành chính khu vực I, do
TS Đỗ Đức Quân làm chủ biên
Bên cạnh các tài liệu sách xuất bản trên, thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn còn được lựa chọn làm đề tài nghiên cứu của nhiều luận văn, khóa luận tốt nghiệp gắn với thực tiễn cụ thể từng địa phương Có thể kể đến như:
Trang 7- Đề tài khoa học cấp Nhà nước của Viện Nghiên cứu
Quản lý kinh tế Trung ương: “Nghiên cứu dự báo về chuyển
dịch cơ cấu lao động nông nghiệp, nông thôn và các giải pháp giải quyết việc làm trong quá trình CNH, HĐH, ĐTH” do
PGS.TS Lê Xuân Bá làm chủ nhiệm đề tài;
- Đề tài khoa học cấp Bộ của Bộ Lao động - Thương
binh và Xã hội (2013): “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả
đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo quyết định 1956” do
ThS Phạm Xuân Thu, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Khoa học Dạy nghề, Tổng cục Dạy nghề làm chủ nhiệm đề tài;
- Bài viết “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn nước
ta hiện nay: Vấn đề cần quan tâm” của ThS Hoàng Văn Phai,
đăng trên Tạp chí Kinh tế và Dự báo số 3/2011;
- Luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý kinh tế, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, tác giả Nguyễn Văn Tân (2016):
“Nghiên cứu tình hình thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định”;
Như vậy, có thể thấy, đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về lao động nông thôn nói chung và thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn nói riêng Hầu hết, các nghiên cứu đều chỉ ra ý nghĩa và vai trò quan trọng của hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn trong công cuộc CNH - HĐH đất nước Tuy nhiên, mỗi địa phương lại có những điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau Điều này, cũng dẫn đến quá trình triển khai, thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở mỗi địa phương là không giống nhau Cho đến nay, chưa có đề tài nào nghiên cứu về hoạt
Trang 8động thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
3.1 Mục đích nghiên cứu
Thông qua nghiên cứu cơ sở lý luận về thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn và thực trạng thực thi chính sách này tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, tác giả kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định trong thời gian tới
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích trên, luận văn phải thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về các chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn
- Thu thập thông tin để đánh giá quá trình thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn
- Tiến hành phân tích để làm rõ những kết quả đã đạt được và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu và chỉ ra những nguyên nhân của khó khăn, vướng mắc
- Nghiên cứu đề xuất giải pháp để thực hiện tốt chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
Trang 94 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quá trình thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi về nội dung: Tình hình thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
Phạm vi về thời gian: Từ năm 2016 đến năm 2018 Phạm vi về không gian: Tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
5 Phương pháp nghiên cứu
Để giải quyết những vấn đề đặt ra, luận văn đã sử dụng phương pháp nghiên cứu như:
- Phương pháp quan sát: Tác giả sử dụng phương pháp quan sát để thu thập thông tin về kết quả thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tìm hiểu, phân tích, tổng hợp các tài liệu liên quan về cơ sở lý luận và thực tiễn thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân tích, đánh giá thực trạng công tác thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, để từ đó chỉ
ra những tồn tại, nguyên nhân của những tồn tại làm cơ sở cho việc nghiên cứu, đề xuất những giải pháp
Trang 10- Phương pháp thống kê mô tả: Để xử lý các số liệu thu thập được trong quá trình nghiên cứu đề tài Đồng thời, cũng được sử dụng để mô tả những đặc tính cơ bản của dữ liệu thu thập được từ nghiên cứu thực nghiệm Cùng với phân tích đồ họa đơn giản, chúng tạo ra nền tảng của mọi phân tích định lượng về số liệu
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Luận văn đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn Phân tích, đánh giá thực trạng thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, làm rõ những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế và đề xuất một số giải pháp để khắc phục những hạn chế, góp phần thực hiện Quyết định 1956 tốt hơn
Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan nhà nước nói chung và huyện Hải Hậu nói riêng
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, các bảng biểu, sơ
đồ và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành
ba chương như sau:
Chương 1: Những vấn đề chung về thực thi chính sách
đào tạo nghề cho lao động nông thôn
Chương 2: Thực trạng thực thi chính sách đào tạo nghề
cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
Chương 3: Quan điểm, phương hướng và một số giải
pháp hoàn thiện thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định
Trang 11Chương 1:
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1.1 Lao động nông thôn và đào tạo nghề cho lao động nông thôn
1.1.1 Nông thôn và đặc điểm của nông thôn
1.1.1.1 Khái niệm nông thôn
Nông thôn là khu vực không gian lãnh thổ mà ở đó cộng đồng cư dân có cách sống và lối sống riêng, lấy sản xuất nông nghiệp làm hoạt động kinh tế chủ yếu và sống chủ yếu dựa vào nghề nông (nông, lâm, ngư nghiệp); có mật độ dân cư thấp và quần cư theo hình thức làng xã; có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội kém phát triển, trình độ về dân trí, trình độ khoa học kỹ thuật cũng như tư duy sản xuất hàng hóa và kinh tế thị trường
là thấp kém hơn so với đô thị; có những mối quan hệ bền chặt giữa các cư dân dựa trên bản sắc văn hóa, phong tục tập quán cổ truyền về tín ngưỡng, tôn giáo
1.1.1.2 Đặc điểm cơ bản của nông thôn
- Tính không đồng nhất về điều kiện phát triển giữa các vùng nông thôn
- Sản xuất nông nghiệp là đặc trưng về nghề nghiệp của nông thôn truyền thống
- Tính tương đối đồng nhất của cộng đồng dân cư và đặc điểm cư trú
- Trình độ phát triển của nông thôn có sự khác biệt so với
đô thị
Trang 121.1.2 Lao động nông thôn và đặc điểm cơ bản của lao động nông thôn
1.1.2.1 Khái niệm về lao động và lao động nông thôn
Lao động nông thôn là một bộ phận trong nguồn lao động
xã hội; bao gồm toàn bộ những người lao động đang làm việc trong nền kinh tế quốc dân và những người có khả năng lao động nhưng chưa tham gia hoạt động trong nền kinh tế quốc
dân thuộc khu vực nông thôn
1.1.2.2 Đặc điểm cơ bản của lao động nông thôn
Thứ nhất, có thu nhập thường không cao và không ổn định Thứ hai, mặt bằng trình độ dân trí thấp
Thứ ba, có tính cách đặc thù, gắn liền với hoạt động sản
xuất nông nghiệp
1.1.3 Đào tạo nghề cho lao động nông thôn
1.1.3.1 Khái niệm đào tạo nghề cho lao động nông thôn
Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là hoạt động có mục đích, có tổ chức, nhằm truyền đạt những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của một nghề nào đó cho người lao động ở khu vực nông thôn, để họ có những hiểu biết nhất định về chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng, kỹ xảo và thái độ nghề nghiệp cần thiết để thực hiện thành công nghề đã đào tạo
1.1.3.2 Một số yếu tố ảnh hưởng đến đào tạo nghề cho lao động nông thôn
- Tốc độ phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
- Cơ hội và thách thức của toàn cầu hóa và yêu cầu hội nhập khu vực và quốc tế
- Đường lối chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước
về phát triển dạy nghề
Trang 13- Thái độ xã hội về nghề và công tác đào tạo nghề
1.1.4 Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn
1.1.4.1 Khái niệm chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn
Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn là ý chí của nhà nước thể hiện thông qua tập hợp các quyết định để lựa chọn mục tiêu, nguyên tắc và các biện pháp nhằm phát triển quy mô, cơ cấu, số lượng và chất lượng nguồn lao động khu vực nông thôn nhằm phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
1.1.4.2 Nội dung chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn
Thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn
là toàn bộ quá trình huy động, bố trí, sắp xếp các nguồn lực để đưa chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn vào thực
tiễn đời sống nhằm đạt được mục tiêu của chính sách
1.2.1.2 Vai trò của thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn