Bài soạn SKKN- Một số kinh nghiệm tạo hứng thú học tập môn sinh học 6,7

Riêngmôn Sinh học là một môn khoa học tự nhiên luôn luôn gắn liền với thực tế.Muốn các em học sinh học tốt môn học này đòi hỏi người giáo viên phải cốgắng tìm tòi, học hỏi để làm thế nào

“MỘT SỐ KINH NGHIỆM TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC LỚP 6, 7 Ở TRƯỜNG PT DTNT”

PHẦN II : PHẦN NỘI DUNG

A ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH – NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH

Do nhu cầu phát triển xã hội ngày càng cao, đặc biệt là khi nước ta đangchuyển mình bước vào thời kì Công nghiệp hóa – Hiện đại hoá, thì vị trí củangành giáo dục càng được nâng lên và chú trọng hơn nhằm mục đích đào tạo ranhững con người mới XHCN có đức, có tài, có năng lực để đáp ứng được nhucầu phát triển của toàn xã hội

Trước thực tiễn đó, từ năm học 2002 – 2003 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đãtiến hành đổi mới chương trình sách giáo khoa ở tất cả các môn học, nhằmnâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục để đáp ứng nhu cầu của thực tế Riêngmôn Sinh học là một môn khoa học tự nhiên luôn luôn gắn liền với thực tế.Muốn các em học sinh học tốt môn học này đòi hỏi người giáo viên phải cốgắng tìm tòi, học hỏi để làm thế nào cho các em học sinh nắm được kiến thứcmột cách vững chắc và ngày càng say mê yêu thích môn học hơn và tạo sựhứng thú học tập cho các em học sinh để các em lĩnh hội được kiến thức củamôn học một cách chủ động sáng tạo phù hợp với chương trình đổi mới sáchgiáo khoa

Song để tạo hứng thú học tập môn sinh học ở trường Phổ Thông Dân TộcNội Trú là việc làm khó khăn vì đối tượng học sinh là người dân tộc Khmer cònhạn chế về ngôn ngữ Tiếng Việt Chính vì lẽ đó trong thời gian qua, với tráchnhiệm của người giáo viên tôi đã nghiên cứu, tìm tòi ra những cách thức Dạy –Học để tạo ra hứng thú học tập môn Sinh học cho học sinh trong Trường PhổThông Dân Tộc Nội Trú

B THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN.

I Thuận lợi

-Nhà trường đã được trang bị một số thiết bị dạy học hiện đại như : Kính hiển

vi, máy chiếu, đầu VCD, Tivi … và những đồ dùng dạy học, dụng cụ thínghiệm đặc trưng của bộ môn

-Môn sinh học là môn học gần gũi với thiên nhiên chứa đựng kiến thức sinhđộng, phong phú, hấp dẫn kích thích tính tò mò ham hiểu biết của học sinh Đócũng chính là thuận lợi rất lớn cho việc hình thành động cơ học tập, nhu cầunhận thức, hứng thú học tập cho học sinh

-Học sinh trong trường có đầy đủ sách giáo khoa của các môn học đảm bảocho học sinh có thể nghiên cứu bài trước ở nhà.

- Thư viện nhà trường có rất nhiều loại sách tham khảo, các em có thể mượnđọc để mở mang thêm kiến thức về môn học

-Trường Phổ Thông Dân Tộc Nội Trú là trường chuyên biệt các em được họcngày hai buổi có nhiều thời gian dành cho việc học tập

-Giáo viên nhiệt tình có tâm huyết với nghề, luôn tìm tòi nghiên cứu vềphương pháp dạy, về đồ dùng dạy học để giờ học thêm sinh động và học sinhnắm chắc kiến thức bài học

-Được sự quan tâm giúp đỡ của Phòng Giáo Dục và Ban giám hiệu nhàtrường trong việc nâng cao tay nghề cho giáo viên bằng các hình thức : học tậpnâng cao chuyên môn, nghiệp vụ, mở chuyên đề tập huấn, tổ chức xem băng,tổ chức cho giáo viên dạy giỏi dạy mẫu để đồng nghiệp rút kinh nghiệm, họchỏi…

II Khó khăn

-Đại đa số các em đều sinh sống ở vùng sâu vùng xa, vốn Tiếng Việt còn hạnchế nên việc nghiên cứu sách giáo khoa, tài liệu còn hạn chế dẫn đến việcchuẩn bị bài ở nhà của các em chưa đạt yêu cầu Ảnh hưởng lớn đến tiết dạybài mới

-Học sinh trong trường được tuyển từ nhiều nơi, vùng sâu, vùng xa khác nhauvới nhiều hình thức đào tạo đặc biệt là các lớp Phổ cập tiểu học dẫn đến trìnhđộ kiến thức không đồng đều, nhiều em lười nghiên cứu, ngại tư duy dẫn đếnthiếu tính sáng tạo trong học tập

-Đồ dùng dạy học được cung cấp nhưng nhìn chung vẫn chưa đồng bộ để đápứng được nhu cầu của tiết dạy

-Những học sinh ở ngoại trú ngoài giờ học về nhà phụ giúp gia đình nên thờigian tự học còn lại rất ít Hơn nữa, phần lớn phụ huynh học sinh của các emkhông quan tâm đến vấn đề học tập, mọi hoạt động và học tập của các em phụhuynh thường khoán trắng toàn bộ cho nhà trường

-Đại đa số các em rất nhút nhát trong việc bày tỏ ý kiến của mình trước đámđông, trước các bạn đồng trang lứa Chính điều đó là cho các em ngại bày tỏ ýkiến của mình trước lớp và thế là khả năng chủ động sáng tạo chiếm lĩnh kiếnthức của các em trở nên hạn chế

-Hệ thực vật và động vật ở xung quanh nhà trường nghèo nàn cũng ảnhhưởng đến việc sưu tầm, nghiên cứu, làm thí nghiệm …

-Do sự hiểu biết về ngôn ngữ Khmer của giáo viên còn hạn hẹp nên giảithích vấn đề cho học sinh hiểu là việc hết sức khó khăn

C CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

Để tạo hứng thú cho học sinh học môn sinh học, đặc biệt là học sinh ở lớp 6,7của Trường Phổ Thông Dân Tộc Nội Trú, người giáo viên phải có cái nhìn tổngquát toàn bộ chương trình cấp học từ đó rút ra những kiến thức cơ bản để họcsinh thấy được các mạch kiến thức liên quan với nhau như thế nào? Vai trò và ýnghĩa của chúng ra sao? Sau đó giáo viên vận dụng các biện pháp để giúp họcsinh hệ thống được kiến thức, khi đó, hứng thú khi học tập của các em sẽ đượcnâng lên.

Sau khi tìm hiểu thực trạng học sinh lớp 6, 7 của trường, tôi tiến hành thựchiện các biện pháp nhằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Sinh trong suốtquá trình giảng dạy của mình, để từng bước nâng cao chất lượng Dạy – Học,nhất là môn sinh học 6, 7 Cụ thể nội dung được trình bày như sau:

I Tìm hiểu và học ngôn ngữ dân tộc.

Học sinh ở Trường Phổ Thông Dân Tộc Nội Trú thường được tuyển từ vùngbiên giới, nông thôn khi giao tiếp các em chủ yếu sử dụng ngôn ngữ Khmergiao tiếp là chủ yếu và ít có sự giao tiếp giữa người Khmer với người kinh nênphần lớn các em ít hiểu biết ngôn ngữ tiếng Việt Do vậy, việc người giáo viêncần phải làm điều đầu tiên là tự học tiếng dân tộc Điều đó giúp ích rất nhiềutrong việc giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh

Ví dụ: Khi nói “Cây sao” học sinh sẽ không biết là cây gì, nhưng khi bạn giải

thích tiếng Khmer gọi là “Côô ki” thì học sinh hiểu ngay

Hay bạn muốn nói đến một sinh vật nào đó thì bạn nên kèm theo việc giảithích bằng song ngữ như : Đơm nhôô – cây nhào; Cưk cay cô – ve bò; Ngheo –Con sò; Giải phẫu – Vé cắt Điều ấy sẽ gần gũi hơn giữa thầy và trò cũng nhưhọc sinh sẽ dễ dàng đi vào bài học hơn

II Làm giàu thêm ngôn ngữ tiếng việt cho học sinh

Đại đa số các em học sinh dân tộc khi ở chung với gia đình thường giaotiếp bằng tiếng Khmer do đó vốn hiểu ngôn ngữ Tiếng Việt còn ít ỏi Đây cũnglà khó khăn cho các em trong việc tiếp thu kiến thức môn sinh học Vì vậy khigiảng dạy tôi thường lồng ghép ngôn ngữ Tiếng Việt trong từng tiết dạy, tronglời giảng và sửa chữa những từ ngữ nhận thức sai của học sinh khi các em giaotiếp với nhau và phát biểu ý kiến xây dựng bài Khi đã hiểu được ngôn ngữTiếng Việt thì các em nhận thức vấn đề sâu sắc hơn nắm nội dung bài học cặnkẽ hơn

Ví dụ : Khi dạy Sinh học lớp 6 bài “Các loại hoa” về phần Phân chia các

nhóm hoa căn cứ vào bộ phận sinh sản chủ yếu của hoa Có một số thuật ngữ như : Hoa lưỡng tính, hoa đơn tính Giáo viên cần phải giải thích rõ cho các em biết lưỡng có nghĩa là hai, đơn có nghĩa là một Cho các em hiểu từ đó giáo

viên mới có thể hướng dẫn cho các em hiểu được thế nào là hoa lưỡng tính thếnào là hoa đơn tính

Chẳng hạn như dạy phần đời sống của cá chép trong chương trình Sinh học lớp 7 giáo viên cần giải thích rõ từ “biến nhiệt” khi dạy phần đời sống của chim bồ câu thì có từ “hằng nhiệt”.

Do vậy trong mỗi tiết dạy giáo viên cần dùng một ít thời gian để hướngdẫn các em tìm hiểu nghĩa của từ trong bài học là rất cần thiết

III Chuẩn bị của giáo viên và học sinh trước giờ lên lớp

1 Chuẩn bị của giáo viên:

a Giáo án :

Muốn tiết dạy đạt hiệu quả cao thì sự chuẩn bị của giáo viên là rất quantrọng Đặc biệt là giáo án khi lên lớp, để có một giáo án tốt đòi hỏi người giáoviên phải :

- Soạn giáo án một cách khoa học, sâu sắc tạo tiết dạy hấp dẫn không bị khôkhan như đặc trưng của những môn học tự nhiên khác Phải hình dung đượcdiễn biến của tiết dạy trong trí tưởng tượng của mình để chuẩn bị giáo án cótính logic khoa học

- Xác định kiến thức cơ bản của mỗi bài học, lựa chọn những kiến thức cơbản nhất để có thể vận dụng những phương pháp nhằm tích cực hoá hoạt độngcủa học sinh Để làm được điều đó giáo viên phải nghiên cứu thật kĩ bài họctrong sách giáo khoa, sách tham khỏ… nhằm nắm được nội dung kiến thức cơbản mình cần truyền đạt và khối lượng kiến thức học sinh có thể chiếm lĩnh Từđó đưa ra những phương pháp cụ thể để học sinh tiếp cận

Ví dụ : Soạn bài đa dạng và đặc điểm chung của lớp chim, phần I : “Các

nhóm chim” ta cần xác định kiến thức cơ bản của phần này là đặc điểm điểm

của các nhóm chim thích nghi với đời sống khác nhau của chúng, sau khi chocác nhóm học sinh thảo luận tìm ra đặc điểm cấu tạo, đời sống của các nhómchim chạy, nhóm chim bơi và nhóm chim bay Tôi cho các nhóm học sinh tiếptục thảo luận so sánh giữa các nhóm chim Khi so sánh học sinh tìm ra đượcđiểm khác nhau giữa các nhóm chim càng làm cho học sinh khắc sâu kiến thứchơn về đặc điểm của các nhóm chim Còn học sinh tìm ra được những chỗ giốngnhau thì đó là đặc điểm chung của lớp chim Vậy thì vào hoạt động sau tìm đặcđiểm chung của lớp chim giáo viên không phải mất nhiều thời gian để trình bàyhoạt động này Mặt khác trong quá trình học sinh thực hiện so sánh tôi tiếnhành treo tranh vẽ về ba nhóm chim để học sinh quan sát tự tìm ra kiến thức.Như vậy ta đạt được cả hai mặt vừa làm cho học sinh tích cực vừa làm cho họcsinh dễ dàng hiểu bài hơn

- Với những kiến thức đã từng học, kiến thức mang tính chất giới thiệu hoặcdễ hiểu hơn có thể hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu trong sách giáo khoa, kếthợp với những hiểu biết của các em, hỏi bạn bè … và vào tiết sau có thể cho cáctự đứng trước lớp thuyết trình nhằm kích thích tính độc lập sáng tạo trong mỗihọc sinh và còn rèn cho mỗi học sinh khả năng tự tin khi trình bày một vấn đềtrước đám đông Đó là tạo cho tạo cho học sinh một tâm lý tự tin trước đám đơng

Ví dụ : Khi soạn bài: Đa dạng và đặc điểm chung của lớp bò sát, trong

chương trình sinh học lớp 7 Ơû phần các loài khủng long Tôi giao cho bốnnhóm học sinh về nhà viết một bài thuyết trình trình bày sự ra đời phồn thịnh vàdiệt vong của khủng long Các nhóm sẽ tiến hành viết bài thuyết trình tiết sauchọn một trong các nhóm trình bày trước lớp Các nhóm khác theo dõi đặt câuhỏi yêu cầu nhóm thuyết trình trả lời Cuối cùng từ những câu trả lời yêu cầuhọc sinh rút ra kết luận Giáo viên chỉ việc chỉnh sửa hoàn chỉnh kiến thức chohọc sinh Làm như vậy giúp các em có thể tự lĩnh hội được kiến thức một cáchchủ động hơn Nếu như giáo viên thực hiện bằng cách đặt câu hỏi cho học sinhtrả lời và rút ra kết luận cho các em thì các em chỉ tiếp thu một các thụ động vàrất nhanh quên

-Xác định con đường thích hợp giúp học sinh tự tìm tòi phát hiện kiến thứctheo logíc của quá trình hình thành các kiến thức đó Mỗi loại kiến thức cầnphải có quá trình tiếp cận phù hợp

Những kiến thức về hình thái của thực vật, về cấu tạo ngoài của động vậtcần cho học sinh quan sát trên nhiều phương tiện dạy học như : mẫu vật thật,tranh vẽ, mô hình, tiêu bản quan sát trên kính hiển vi … để tự phát hiện ra kiếnthức Đối với những kiến thức về giải phẫu cần cho học sinh tự tay giải phẫutrên mẫu động vật, nếu không có điều kiện học sinh tự tay mổ thì cũng phảiquan sát trên mẫu mổ và chú thích những bộ phận quan sát được

Ví dụ: Khi soạn bài quan sát cấu tạo trong của ếch đồng, của chim bồ câu

hay của thỏ, muốn gây sự chú ý cao độ cho học sinh và khơi dậy tính tìm tòi củahọc sinh, giáo viên nên cho học sinh quan sát và chú thích trên mẫu mổ dựa vàohình vẽ trong sách giáo khoa

Nếu có điều kiện tốt hơn trong giờ sinh học ngoại khóa, tôi thường hướngdẫn cho học sinh tự tay mổ mẫu vật thật và quan sát Sau đó tự học sinh vậndụng những kiến thức đã học chú thích trực tiếp trên mẫu mổ Khi đó giáo viênđã trực tiếp rèn cho học sinh đồng thời một lúc rất nhiều kĩ năng như : Kỹ năngmổ mẫu thật, kỹ năng quan sát, kỹ năng phân tích, kỹ năng hợp tác giữa cácbạn trong cùng một nhóm Được như thế càng làm cho học sinh yêu thích mônhọc hơn

- Còn khi xác định về vai trò của động thực vật, tôi tự cho học sinh vận dụngnhững hiểu biết sẵn có của mình trong cuộc sống để tìm ra vai trò của chúng

Ví dụ: Khi nói về vai trò những loài sinh vật cho học sinh thảo luận nhóm

với những câu hỏi sau :

+ Hãy trình bày những lợi ích mà ngành thân mềm đã đem lại cho đờisống của con người và trong tự nhiên?

+ Hãy kể ra những tác hại của thân mềm đối với đời sống của con ngườivà trong tự nhiên?

Học sinh tiến hành thảo luận nhóm nêu được mặt lợi, mặt hại của thânmềm đối với đời sống con người và trong tự nhiên từ những hiểu biết trong cuộcsống của học sinh

-Xác định mục tiêu của từng hoạt động học tập và hình thức tổ chức học tậptrong mỗi bài soạn từ đó giúp học sinh lĩnh hội kiến thức của kiến thức mới củabài học Đây là việc làm quan trọng nhất trong quá trình soạn một giáo án, dođó đòi hỏi người giáo viên cần phải lựa chọn những phương pháp phù hợp vớimỗi loại hoạt động và từng loại đối tượng học sinh.

Ví dụ: Bài đặc điểm cấu tạo ngoài của lá

Hoạt động 1 :Tìm hiểu đặc điểm bên ngoài của lá

Tôi cho học sinh làm việc nhóm để có điều kiện tập trung tất cả các loại lá củacác nhóm đã sưu tầm, học sinh có điều kiện quan sát nhiều loại lá hơn Từ đócác em thảo luận và dễ dàng hình thành nên những khái niệm về phiến lá, gânlá, lá đơn, lá kép

Hoạt động 2 : Phân biệt các kiểu xếp lá trên cây

Tôi giao nhiệm vụ cho học sinh độc lập tự quan sát hình vẽ và trên mẫu vật thậtvề kiểu xếp lá trên cây hoàn thành bảng

STT Tên cây Có mấy lá mọc từ một mấu thânKiểu xếp lá trên cây Kiểu xếp lá1

Có như vậy mới kích thích sự tìm tòi, say mê nghiên cứu của học sinh, từđó gây cho học sinh sự hứng thú trong học tập

-Nghiên cứu những tài liệu tham khảo, nắm những nội dung có liên quan đếnbài học

Ví dụ : Bài “rêu, cây rêu”

Giáo viên cần phải nắm vững những bài có liên quan như : bài thụ tinh, kết quảvà tạo hạt, bài vận chuyển các chất trong thân… các khái niệm về mạch rây,mạch gỗ…

-Khi soạn giáo án giáo viên cũng cần phải dự đoán được những tình huốngsai lầm của học sinh có thể xảy ra trong tiết dạy để có thể chỉnh sửa kịp thời

Ví dụ : Dạy về lớp chim giáo viên mở rộng vấn đề cho học sinh tìm thêm

những ví dụ về các nhóm chim có thể học sinh nhầm tưởng dơi cũng thuộc lớpchim, khi đó giáo viên cần phải giải thích cho học sinh hiểu dơi cũng biết baynhưng không phải thuộc lớp chim

-Chuẩn bị những đồ dùng dạy học phải phù hợp với nội dung của bài giảngđó Giáo viên cần phải làm những thí nghiệm để minh hoạ tiết dạy để tiết dạythêm phong phú

Ví dụ : Khi dạy bài : Vận chuyển các chất trong thân Giáo viên buộc

phải làm được hai thí nghiệm vận chuyển nước và muối khoáng hoà tan, thínghiệm vận chuyển chất hữu cơ phải làm trước một thời gian lâu Hay thínghiệm trong bài quang hợp lá cây chế tạo ra chất hữu cơ khi có ánh sáng mặttrời giáo viên cũng phải thực hiện khi ở nhà sau đó đem đến lớp giới thiệu chohọc sinh

b Sử dụng phương pháp giảng dạy.

Trong dạy học sinh học việc sử dụng phương pháp chính xác khoa học làđiều cực kỳ quan trọng giúp học sinh lĩnh hội được tri thức Nhưng việc vậndụng phương pháp nào vào dạng bài nào để giảng dạy có hiệu quả là một điềukhông dễ Để thực hiện tốt việc vận dụng phương pháp vào từng dạng bài họcđòi hỏi người giáo viên phải hiểu được những ưu nhược điểm của từng phươngpháp để áp dụng có hiệu quả

Những phương pháp trong những năm qua tôi đã áp dụng giảng dạy vàđem lại hiểu quả đó là: phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp nêu vấn đề,đàm thoại, thực hành thí nghiệm … Trong những phương pháp đó tôi thấy họcsinh hứng thú học tập nhất là phương pháp dạy học theo nhóm và phương phápđặt vấn đề và giải quyết vấn đề

*Phương pháp dạy học bằng hoạt động nhóm.

 Tác dụng của phương pháp

Tác dụng của phương pháp này là các em học sinh được hướng dẫn bởi giáoviên thông qua các hoạt động học tập, được khuyến khích trao đổi các kiếnthức, các kinh nghiệm và được bày tỏ ý kiến của mình trước các bạn thông quaquá trình học tập Đây là cách tiếp cận để dạy học tích cực

Từ việc thảo luận nhóm, các thành viên của nhóm có thể nhận được thêmthông tin từ bạn bè, được biểu lộ những quan điểm khác nhau và phát triển cáckỹ năng giao tiếp

Hoạt động nhóm nhỏ được tổ chức tốt sẽ làm tăng hứng thú học tập, gắnbó Trong từng nhóm, các ý kiến của mỗi cá nhân được đánh giá chấp nhận, cósự cảm thông chia sẻ, tin cậy và ủng hộ giữa học sinh với nhau, giúp các emhình thành và phát triển khả năng làm việc hợp tác

Dạy học theo nhóm giáo viên sẽ thu nhận được những kinh nghiệm, sựsáng tạo của học sinh

Để đạt được hiệu quả trong phương pháp thảo luận nhóm cần thực hiệnnhững yêu cầu sau:

 Cách thành lập nhóm:

Khi tổ chức hoạt động nhóm giáo viên cần phải quan tâm đến số học sinhtrong nhóm Số học sinh trong nhóm phải đủ để trao đổi luận nhau, phải giảiquyết được các vấn đề giao viên đưa ra, nếu quá đông sẽ không sử dụng hếtnguồn lực, nếu quá ít sẽ không đủ để giải quyết nhiệm vụ Theo tôi trung bìnhmỗi nhóm khoảng 4 – 6 học sinh Mỗi nhóm cần phải có một nhóm trưởng, mộtthư kí và nhóm trưởng phải điều khiển cuộc thảo luận

Có nhiều cách thảo luận nhóm, nhưng theo tôi xét về đặc trưng môn sinhhọc thì chủ yếu tập trung vào các kiểu thành lập nhóm sau đây:

+Thành lập nhóm thường xuyên: để duy trì hoạt động nhóm có thể phâncông nhóm thường xuyên theo từng bản hoạt 2 bàn ghép lại và đặt tên cụ thểnhóm I, nhóm II, nhóm III … nhóm thường xuyên nào thường để giải quyếtnhững công việc cụ thể của những tiết học

VD: Tôi thường sử dụng nhóm thường xuyên như sau: Khi thực hiện songphần nội dung mỗi tiết dạy tôi cho những bài tập hoặc câu hỏi củng cố để họcsinh khắc sâu kiến thức Những hoạt động như vậy tôi cho các em học sinh thựchiện hình thức thảo luận theo nhóm thường xuyên Ngoài ra nhóm thườngxuyên còn được giao nhiệm vụ thực hiện nội dung các yêu cầu thường xuyêntrong bài học

+Thành lập nhóm ngẫu nhiên: bằng đến học sinh theo số thứ tự 1, 2, 3, 4…và lặp lại cho đến hết số học sinh của lớp Tất cả số học sinh có cùng số thứ tựvào một nhóm Cách chia nhóm này thường được tôi sử dụng trong các tiết thựchành hoặc thực hiện những trò chơi học tập nhằm củng cố kiến thức …

VD: Để củng cố kiến thức chương: Thân

Tôi cho học sinh chơi một trò chơi và thực hiện việc chia nhóm như sau : đếmsố thứ tự học sinh trong lớp 1, 2, 3,4 và lặp lại cho đến hết số học sinh trong lớp.Khi đó ta được 3 nhóm học sinh là nhóm 1, nhóm 2, nhóm 3, nhóm 4, sau đócho 4 nhóm học sinh tiến hành từng thành viên một lên bảng ghi ra những loạithân đã học Nhóm nào ghi đúng và ghi được nhiều loại cây thì nhóm đó thắng.Trong trò chơi này giúp cho học sinh thư gian trong tiết học và còn làm cho họcsinh nhớ lại các kiến thức trong chương thân như : các loại thân có thân đứng,thân leo, thân bò

+Thành lập nhóm chuyên biệt: đối với hình thức này thường ít khi sửdụng, chỉ khi nào nhóm thường xuyên thảo luận gặp những vấn đề khó thìnhóm chuyên biệt mới sử dụng Cách thực hiện như sau: từ những nhóm thườngxuyên tôi chọn 1-2 học sinh khá giỏi trong nhóm để thành lập nhóm chuyênbiệt Nhóm này sẽ được giáo viên giao cho những câu hỏi khó, những vấn đềkhó, thảo luận trước để linh hội được kiến thức sau đó trở về nhóm thườngxuyên của mình phổ biến lại cho các bạn trong nhóm Còn các bạn trong nhómthường xuyên vẫn duy trì để giải quyết những vấn đề đơn giải song song vớinhóm chuyên biệt

 Kỹ thuật quản lý nhóm:

 Bước 1: Giao nhiệm vụ:

-Nêu mục tiêu của hoạt động nhóm: giáo viên thông báo rõ ràng mụctiêu của hoạt động Sau hoạt động nhóm, học sinh cần thu nhận đượcnhững kiến thức và kỹ năng gì

-Tóm tắt khái quát toàn bộ hoạt động: Giáo viện mô tả khái quát toàn bộhoạt động, có những công việc gì, làm như thế nào

-Nêu câu hỏi, nêu vấn đề: Giáo viên nêu nhiệm vụ thảo luận cho cả lớp,hoặc cho mỗi nhóm.

 Bước 2: Thành lập nhóm

-Chia nhóm: Thông báo số nhóm, mỗi nhóm bao nhiêu người và cáchchia nhóm

Cung cấp thông tin về các điều kiện đảm bảo cho nhóm hoạt động Nơilàm việc của nhóm, bao nhiêu thời gian, kết quả cuối cùng, ai sẽ chỉ đạonhóm, tiến hành ra sao, nguồn vật tư, dụng cụ, …

-Dành thời gian để học sinh hỏi học sinh: kiểm tra lại xem các em đã rõnhiệm vụ chưa, hoặc các em có thắc mắc không

 Bước 3: Làm việc theo nhóm

-Bắt đầu làm việc theo nhóm: Sau khi hoàn thành các bước trên, giáoviên yêu cầu các em tiến hành làm việc theo nhóm Các nhóm thảo luậnnhiệm vụ dưới sự điều khiển của nhóm trưởng Thư ký ghi chép những ýkiến thảo luận …

-Theo dõi tiến độ của nhóm: Điều chỉnh thời gian cần thiết, giải quyếtnhững thắc mắc của học sinh, những khó khăn các nhóm gặp phải

-Thông báo thời gian: Giáo viên nhắc nhở học sinh về thời gian cho họcsinh đảm bảo đúng thời gian như kế hoặc đã dự kiến Tránh bị động vàquá giờ thảo luận, ảnh hưởng đến kế hoạch của bài học

-Hỗ trợ các nhóm làm báo cáo: Trong khi học sinh báo cáo, giáo viên cóthể đến từng nhóm và hướng dẫn học sinh viết báo cáo theo yêu cầu củagiáo viên

 Bước 4: Các nhóm báo cáo kết quả

Đại diện từng nhóm báo cáo kết quả của từng nhóm mình, các nhómkhác nêu câu hỏi và ý kiến thắc mắc

 Bước 5: Tổng kết rút kinh nghiệm

Trong hoạt động rút kinh nghiệm, giáo viện thực hiện cá sự phối hợp củahọc sinh Những kết luận về kiến thức và kỹ năng mà học sinh cần tiếpthu cần được tổng kết, tóm tắt, hệ thống sau hoạt động nhóm Đồng thờitrong bước này, giáo viên cần rút kinh nghiệm về tinh thần, thái độ thamgia hoạt động của các nhóm, từng cá nhân Đây cũng là những điều kiệncần thiết cho giao viên để tổ chức hoạt động tương tự

Tôi xin lấy một ví dụ khi dạy bài “Biến dạng của rễ” trong chương trìnhsinh học lớp 6 Trung Học Cơ Sở

Trước tiết học này giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh sưu tầm mẫu vật như:củ cà rốt, củ cải, củ sắn, cành trầu không, cây hồ tiêu, cây tầm gởi, dây tơhồng… hoặc tranh vẽ ảnh chụp các loại cây: cây bần, cây bụt mọc, cây vạn liênthanh, cây mắm có bộ rễ thở trên mặt đất …

 Bước 1: dựa trên những vật thật và tranh ảnh mà em sưu tầm hoặc giao viên cung cấp sao cho đủ các loại củ để thực hiện nhiệm vụ Giáo viện giao nhiệm vụ cho học sinh: “Tìm hiểu đặc điểm hình thái và chức năng của các loại rễ

biến dạng” bằng các quan sát mẫu vật hoặc tranh vẽ và điền vào bảng sau những thông tin cần thiết.

TT Tên về biến dạng Tên cây Đặc điểm hình tháicủa biến dạng Chức năng đốivới cây

Giáo viên hướng dẫn các làm bài tập:

Thảo luận phân loại các loại củ, cây theo những đặc điểm mà học sinh đãphát hiện ra

Cử đại diện lên trình bày kết quả của nhóm về phân loại và giải thích lý

do của việc phân loại, và giải hích lý do của việc phân loại đó (để tìm ra những đặc điểm hình thái và chức năng của mỗi loại) Thời gian trình bàycủa mỗi nhóm là 3 phút

 Bước 2: giáo viên chia lớp thành 6 nhóm theo cách chia ngẫu nhiên

 Bước 3: sau khi chia nhóm học sinh về chỗ ngồi theo nhóm, cử nhómtrưởng, thư ký Bắt đầu thao luận theo nhiệm vụ được giao Nhóm trưởngđiều khiển các bạn trong nhóm thảo luận và phân loại Các thành viêntham gia góp ý kiến giải thích tại sao lại phân loại như vậy Để cử đạidiện nhóm lên trình bày

 Bước 4: Đại diện của nhóm lên trình bày: Nhóm đã phân thành 4 loại rễvà nêu lý do vì sao lại phân thành 4 loại Trong khi một nhóm lên trìnhbày thì các nhóm khác nêu câu hỏi Nhóm trình bày phải trả lời câu hỏicủa nhóm khác và của giáo viên

 Bước 5: Giáo viện tổng kết rút kinh nghiệm

Qua làm việc theo nhóm chúng ta đã phân loại rễ của các cây, củ thành 4loại đặc điểm và chức năng được mô tả trong bảng dưới đây:

TT Tên về biếndạng Tên cây Đặc điểm hình tháicủa biến dạng Chức năng đốivới cây

cho cây ra hoa, tạo quả

2 Rễ móc Trầu không, hồtiêu, vạn niên

thanh…

Rễ phụ mọc từ thân và cành trên mặt đất, móc vào trụ bám…

Giúp cây leo lên

bần… Sống lâu trong điềukiện thiếu không khí.

Rễ mọc ngược lên

Lấy oxi trong không khí cung cấp cho các phần