Yếu tố phi lí trong tiểu thuyết người đàn bà trong cồn cát của abe kobo

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài “Một trong những cuốn tiểu thuyết Nhật Bản chủ chốt thế kỷ XX, Người đàn bà trong cồn cát đã kết hợp trong nó tính chất cốt yếu của chuyện hoang đường, cảm g

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH SƯ PHẠM NGỮ VĂN

Đề tài:

YẾU TỐ PHI LÍ TRONG TIỂU THUYẾT NGƯỜI ĐÀN BÀ

TRONG CỒN CÁT CỦA ABE KOBO

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài

“Một trong những cuốn tiểu thuyết Nhật Bản chủ chốt thế kỷ XX, Người đàn

bà trong cồn cát đã kết hợp trong nó tính chất cốt yếu của chuyện hoang đường,

cảm giác căng thẳng lo âu với thể loại tiểu thuyết hiện sinh” (Inside FlapCopy)

Đó là lời nhận định mà tác giả Inside FlapCopy dành cho tiểu thuyết Người

đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo, phần nào đã lột tả được nét đặc sắc về nội

dung tư tưởng lẫn phong cách của nhà văn Điều đó càng thêm chứng minh rõ rằng, cuốn tiểu thuyết đang ngày càng bước những bước cao hơn để khẳng định vị trí của mình trong hằng hà sa số những tác phẩm đã và đang được độc giả chú ý để trở

thành một kiệt tác văn học Có thể nói, Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo

đang ánh lên nhiều sắc màu về giá trị nội dung lẫn giá trị nghệ thuật

Tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát, tên tiếng Nhật là Suna no onna, ra đời

giúp tác giả xác lập chỗ đứng đặc biệt trên văn đàn Nhật Bản, sau này được dịch ra nhiều thứ tiếng và đặc biệt là được chuyển thể thành phim đưa tên tuổi của Abe Kobo

vang xa hơn Khán giả xem phim Suna no onna cho biết “có cảm tưởng ngứa ngáy

như có cát trên người họ, cát chảy ra từ tay áo họ, hay cảm thấy có vị cát lúc ăn ngô bung…” Để làm được thành công đó, chính là nhờ tài năng của tác giả Abe Kobo

trong việc tạo nên một “kịch bản” tuyệt vời Với tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn

cát, tên của Abe Kobo đã được hầu hết độc giả trên thế giới biết tới Bởi, ông không

chỉ thành công trong việc thể hiện nội dung tư tưởng, triết lý nhân sinh mà hơn hết là ông đã thành công trong việc sử dụng những yếu tố nghệ thuật đặc biệt để chuyển tải

nội dung đó Thế nên, Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo mang một sức hấp

dẫn kì lạ thổi vào hồn tôi những cảm xúc khó diễn đạt thành lời Đúng như lời nhận xét của độc giả, đọc tác phẩm, ta như thấy dưới chân mình đầy cát, cát tuôn chảy ở mọi nẻo, cát nóng thiêu cháy nhịp sống hối hả của con người Và, ta như thấy người đàn ông nắm tay người đàn bà bước ra từ trang sách của Abe Kobo Hiện thực cuộc sống vì thế trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết Có thể thấy, Abe Kobo đã sử dụng một văn phong cô đọng và chuẩn mực, cho thấy nỗi bận tâm của ông đối với sự tiếp nhận

của độc giả Tìm hiểu một trong những yếu tố của trào lưu văn học phương Tây in

dấu trong tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo, giúp chúng tôi chạm

tới những đường nét tinh túy nhất của tác phẩm và thấy được cá tính sáng tạo của nhà

văn Đấy chính là lí do thôi thúc tôi chọn đề tài Yếu tố phi lí trong tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo để làm đề tài nghiên cứu của mình

2.Lịch sử vấn đề

Abe Kobo là một trong những nhà văn hiện đại hàng đầu Nhật Bản mà tên tuổi

đã được thế giới biết đến Ông là một nghệ sĩ đa tài ở nhiều lĩnh vực: văn học, nhiếp ảnh và âm nhạc Trong lĩnh vực văn học, Abe Kobo nổi tiếng ở thể loại tiểu thuyết Với những thành tựu chói lọi trên văn đàn văn học thế giới, Abe Kobo cũng như tác phẩm của ông đã thu hút khá nhiều sự quan tâm của các nhà phê bình nghiên cứu trong và ngoài nước

Trước hết là tác giả Nguyễn Nam Trân, trong cuốn Tổng quan lịch sử văn học

Nhật Bản, đã có cái nhìn khái quát về nền văn học Nhật Bản thông qua việc khái

quát chặng đường phát triển của lịch sử văn học Nhật, cùng với đó là việc khắc họa chân dung của các nhà văn nổi tiếng, cho thấy diện mạo của một nền văn học có lịch sử phát triển lâu bền và nhiều thành tựu Trong đó, tác giả đã nói về Abe Kobo với tư cách là “một người tiên khu của kịch địa đạo” khi “Abe Kobo nhảy vào sân khấu như lạc bước vào một mê cung lúc nào không hay” để rồi “ông đưa lên sân khấu những ảo tưởng của thời mới như ảo tưởng (phantasm) về tinh thần, tâm lí hay thương mại và nắm bắt tâm lí của khán giả”[15, tr 558-559] Có thể nói, tác giả đã đánh giá cao tài năng của Abe Kobo trên lĩnh vực kịch nghệ

Tác giả Nguyễn Tuấn Khanh với cuốn Những cây bút kiệt xuất trong văn học

Nhật Bản hiện đại, NXB Khoa học xã hội, 2011, trong bài viết Tình dục và nỗi cô đơn qua các tiểu thuyết Nhật Bản, đã đề cập tới hai tác phẩm nỗi tiếng của Abe

Kobo là Người đàn bà trong cồn cát và Khuôn mặt người khác Nguyễn Tuấn

Khanh đã phát hiện và nhấn mạnh điểm nổi bật trong sáng tác của Abe Kobo là:

“Abe Kobo đã khám phá và phơi bày những ẩn ức tình dục sâu thẳm nơi con người, giải thích những vấn đề tâm sinh lí, ý thức và tiềm thức…nhằm cố gắng truyền đạt

đến người đọc một cách cụ thể những bước dấn thân vào cõi nhục thể ở vùng sâu kín trong hay dưới tầng ý thức”

Trong bài báo khoa học Những biểu hiện của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo

trong văn học Nhật Bản đương đại đăng trên Tạp chí Nghiên cứu văn học, số

2.2012, tác giả Lê Ngọc Phương đã tìm hiểu dấu ấn của chủ nghĩa hiện thực huyền

ảo trong văn học Nhật Bản, biểu hiện qua tác phẩm của các tác giả nổi tiếng như: Akutagawa Ryunosuke, Kawabata Yasunari, Haruki Murakami, Oe Kenzaburo… Trong đó, Abe Kobo cũng được nhắc tới với tài năng sử dụng cái huyền ảo để xoáy sâu vào cảm giác của vô lí, phi lí của cuộc sinh tồn Đặc biệt, độc giả có thể nhận thấy bút pháp hiện thực huyền ảo mà Abe Kobo đã sử dụng sáng tạo trong hai tác phẩm tiêu biểu “Người đàn bà trong cồn cát” và “Khuôn mặt người khác” Với những thử nghiệm lối kể chuyện đậm tính huyễn hoặc, Abe Kobo đã được một số nhà nghiên cứu xếp vào dòng văn chương khoa học giả tưởng Đây có thể xem là một nét độc đáo trong cá tính sáng tạo của Abe Kobo mà các nhà nghiên cứu đã chỉ

ra được khi tiếp cận tác phẩm của nhà văn này

Tác giả Hoàng Long trong bài viết Người đàn bà trong cồn cát và thảm kịch

nhân sinh, đã bàn về vấn đề: nhà văn Abe Kobo sử dụng tràn ngập các biểu tượng

và ẩn dụ trong tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát Và để làm rõ vấn đề trên, tác

giả đã đối chiếu phong cách của Abe Kobo với Heidegger Đồng thời, kết luận giữa hai nhà văn có sự tương đồng đặc biệt về cách sử dụng biểu tượng và ẩn dụ Tuy nhiên, nhìn chung bài viết mới chỉ khơi mở các vấn đề chứ chưa đi sâu vào khai thác và phân tích từng biểu tượng hay ẩn dụ cụ thể

Nhà phê bình văn học Vũ Quần Phương, với bài viết Người đàn bà trong cồn

cát, đã giới thiệu về tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo qua các

bản dịch, đồng thời bàn về vấn đề thích nghi để vượt lên của nhân vật Tác giả đề cập tới việc chạy trốn tìm tự do của người đàn ông trong tiểu thuyết là để tìm lại con người “mới” của mình Đó chính là con người sẽ chấp nhận thực tại và thích nghi với hoàn cảnh sống, con người mới đó sẽ đem phát minh của mình giải thoát cho cả làng cát và có thể sẽ tìm thấy hạnh phúc chân chính nơi vùng cát hẻo lánh Qua đó,

tác giả bài viết khẳng định đấy chính là triết lí tích cực của tác phẩm và tính logic của đời sống

Tác giả Hà Văn Lưỡng với bài báo khoa học Dịch thuật và nghiên cứu văn

học Nhật Bản ở Việt Nam đã phác thảo một số nét cơ bản của việc phổ biến văn học

Nhật ở Việt Nam trên hai phương diện: dịch thuật và nghiên cứu Khi bài báo đề cập tới tình hình dịch thuật ở các tác giả tiêu biểu nhất như: S Murasaki, M Basho,

R Akutagawa, Y Kawabata, K Oe, Y Mishima…thì Abe Kobo cũng được vinh

dự nằm trong danh sách các tác giả được dịch nhiều nhất ở Việt Nam Đó chính là niềm tự hào lớn lao của tác giả, đánh dấu tên tuổi của ông đã ảnh hưởng lớn tới nhu cầu và thị hiếu tiếp nhận của độc giả

Không đi sâu vào việc khai thác các vấn đề trong tiểu thuyết Người đàn bà

trong cồn cát nhưng Phạm Vũ Thịnh đã dành sự quan tâm cho tác giả Abe Kobo

với bài viết mang chính tên tác giả Abe Kobo Trong bài viết của mình, tác giả đã

giới thiệu tới độc giả những nét chính về cuộc đời của Abe Kobo cùng với sự nghiệp sáng tác là những tác phẩm tiêu biểu làm nên tên tuổi của ông như: Cây dedrocacalia, Cái kén đỏ, Viên Phấn phù thủy Đồng thời, chỉ ra nguyên tắc thực tiễn trong sáng tác của Abe Kobo và những đề tài mà ông tập trung khai thác “Đề tài của Abe Kobo là sự cô lập, tha hóa con người, áp lực của xã hội khiến con người vong thân, đánh mất căn cước bản ngã, cảm thấy khó khăn gần như bất khả trong việc truyền đạt tâm tình, suy nghĩ với người khác, khiến cho toàn bộ xã hội trở thành thế giới quái gỡ, kỳ dị đối với cá nhân”

Trần Thị Thục (khoa Văn học, trường ĐH KHXH&NV– Đại học Quốc gia Hà

Nội) với bài báo khoa học Trào lưu hiện sinh chủ nghĩa trong văn học hiện đại

Nhật Bản và Việt Nam dưới góc nhìn so sánh đã nghiên cứu về trào lưu hiện sinh

trong văn học hiện đại Nhật Bản và Việt Nam Đồng thời, làm bật lên những điểm tương đồng và không tương đồng giữa hai nền văn học trên Trong đó, tác giả bài viết đã nhắc tới Abe Kobo như một nhà văn tiêu biểu cho chủ nghĩa hiện sinh Nhật Bản mang một phong cách riêng Abe Kobo đã lấy bản thân con người và bản thân cuộc sống làm điểm tựa cho chủ nghĩa hiện sinh của mình Và tác phẩm tiêu biểu

cho chủ nghĩa hiện sinh của ông là Người đàn bà trong cồn cát và Khuôn mặt người

khác

Bên cạnh những bài viết của các nhà nghiên cứu, phê bình về tác giả Abe

Kobo và tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát, còn có công trình luận văn của

sinh viên cũng đã có đóng góp lớn khi đi vào khai thác tiểu thuyết để làm nổi bật

chủ nghĩa hiện sinh trong nền văn học Nhật Bản Đó là công trình Sắc thái hiện sinh

Nhật Bản qua hai tác phẩm: Người đàn bà trong cồn cát và Khuôn mặt người khác của Abe Kobo của tác giả Trần Thị Thục, đã cho chúng ta thấy đặc điểm của chủ

nghĩa hiện sinh thể hiện qua vấn đề nhân vật, vấn đề thời gian và không gian, các thủ pháp nghệ thuật đặc sắc của nhà văn Abe Kobo Qua đó, tác giả công trình khẳng định chủ nghĩa hiện sinh thấm đẫm trong sáng tác của Abe Kobo và khiến ông trở thành một đại diện tiêu biểu cho chủ nghĩa hiện sinh

Ngày nay, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, đã cho thấy sự quan tâm

của độc giả đối với tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát Trong các mục điểm

sách hay trên các trang Web người ta cũng hay nhắc tới tác phẩm của Abe Kobo với những vấn đề: sự thu hút của tác phẩm; đề tài của tác phẩm…Nhưng hầu như chỉ dừng lại ở những lời bình, lời nhận xét, đánh giá mà chưa thật sự đi sâu vào khai thác một vấn đề cụ thể Tuy nhiên, ta vẫn thấy được những điểm nổi bật của tác giả

và tác phẩm khi được độc giả quan tâm Bài viết được coi là có sức khái quát khá rõ

và cụ thể cuốn tiểu thuyết là bài viết có tựa đề Con người trong thế giới phi lí được

đăng tải trên trang Yume.vn Bài viết đã giới thiệu về tác giả Abe Kobo đồng thời

khắc họa tính chất phi lí trong tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát xoay quanh

các vấn đề về con người: con người chấp nhận thực tại phi lí; con người mang ý thức phản kháng và con người với khả năng vượt thoát

GS.Nunano Musuyoshi trong bài thuyết trình giới thiệu với độc giả Việt Nam

về Thế giới thơ và tiểu thuyết Nhật Bản – Từ “Truyện Genji” đến Murakami

Haruki, đã nhắc tới Abe Kobo như một trong những cái tên quan trọng trong 10 cái

tên của tiểu thuyết gia Nhật Bản xuất hiện trong vòng một trăm năm từ giữa thời kì Minh Trị Đồng thời, nhận xét về Abe Kobo như sau: “Abe Kobo là một trong

những nhà văn sáng tạo nhất do đất nước Nhật Bản sinh thành từ nửa sau thế kỉ 20 Phong cách huyễn tưởng khoét sâu vào những vô lí của hiện thực của ông có thể được so sánh với Franz Kafka trong văn học thế kỉ 20”

Nhìn một cách tổng quát, có thể thấy rằng có khá nhiều bài viết và công trình

nghiên cứu về tác giả Abe Kobo cũng như tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát

Tuy nhiên, nhìn chung các bài viết và công trình mới chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu về tác giả, khái quát những đặc điểm về chủ đề, đề tài mà Abe Kobo hướng tới Còn

với tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát thì hầu như cũng chỉ dừng lại ở những

lời giới thiệu về tiểu thuyết hay những đánh giá, những nhận định,…chứ chưa thật

sự có nhiều nghiên cứu đi sâu vào khai thác các vấn đề trong tiểu thuyết, nhất là các yếu tố ảnh hưởng từ trào lưu văn học phương Tây vào tác phẩm Vì thế, tìm hiểu

yếu tố phi lí trong tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo đang là

mảnh đất màu mỡ thu hút nhiều ánh nhìn nghiên cứu

Như chúng ta đã biết, “Cái phi lí” là một khía cạnh của Chủ nghĩa hiện sinh (TK XX) Đó là một trào lưu triết – văn với những gương mặt tiêu biểu như Martin Heidegeer, Jean Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Franz Kafka, Albert Camus, Fedor Mikhailovitch Dostoievski… Tác giả E Ionesco, một đại diện đặc trưng của văn học phi lí, khi nói về cái phi lí đã công nhận rằng: cái phi lí là sự tồn tại vô nghĩa của con người, là sự suy giảm giá trị của mọi lí tưởng của con người

Trần Văn Nam trong bài viết Cảm thức tính văn chương lạ trong dòng văn học

phi lí đã nói rằng: Dòng văn học phi lí là những sáng tác làm thành chủ nghĩa hiện

đại, vì biểu hiện điều phi lí không thể là khuôn khổ ước lệ, phải kỳ lạ thì mới bộc lộ được những nội dung phi lí Và nội dung phi lí thoát thai từ hoàn cảnh xã hội, từ thời đại tao loạn do hai cuộc thế chiến thứ nhất và thứ hai xảy ra trong thế kỷ 20, do nền văn minh cơ khí đang phát triển, do các chủ nghĩa chính trị muốn thực hiện cho

kỳ được chủ nghĩa Dòng văn học phi lí là phản ứng lại những điều đó

Bàn về khái niệm văn học phi lí, Nguyễn Văn Dân trong cuốn Văn học phi lí

đã nói rằng: Văn học phi lí là “loại hình văn học phi lí có nhiệm vụ nhận thức và mô

tả cái hiện thực vô nghĩa, phi lôgic, phi lí tính, trái với năng lực nhận thức của con

người”[4, tr.23] Và đặc điểm nghệ thuật của văn học phi lí là phản ánh những hiện tượng và sự việc trái với sự phát triển tư duy lôgic thông thường, hoặc nói đúng hơn

là trái với lôgic nhân văn tiến bộ của con nguời

Theo Từ điển Tiếng Việt thì “Phi lí là những gì trái với lẽ tự nhiên, với quy tắc lôgic thông thường” Từ điển Thuật ngữ văn học cũng nói về cái phi lí như sau:

“Đấy là thuật ngữ của văn học và phê bình văn học đương đại, nhằm chỉ tình trạng con người thoát li niềm tin nguyên thủy và cơ sở tư duy siêu hình, sống cô đơn, vô nghĩa trong cái thế giới xa lạ hiện hữu Văn học phi lí tuy phần lớn sử dụng phương pháp của chủ nghĩa biểu hiện và chủ nghĩa hiện thực nhưng cơ sở triết học của nó là chủ nghĩa hiện sinh, cho rằng bắt đầu từ hư vô, đi tới hư vô, kết cục hư vô, cả cuộc đời là một tồn tại khổ đau và phi lí…Trong văn học, cái phi lí biểu hiện thành những hình thức phi lôgic, phi liên quan, mộng ảo hư huyễn”

Trên cơ sở đó, ta thấy rằng, văn học phi lí là một hiện tượng độc đáo của thế

kỉ XX và đã có khá nhiều công trình đi vào nghiên cứu yếu tố phi lí trong các tác phẩm văn học như: Cái phi lí trong “Kafka bên bờ biển” của Murakami Haruki; Yếu tố phi lí trong truyện ngắn “Tôi đến chỉ để gọi điện thoại” của G.G.Marquez; Kafka với cuộc chiến chống phi lí… Đó chính là nền tảng giúp tôi lựa chọn đề tài trên, mong muốn tiếp bước nghiên cứu về yếu tố phi lí trong tác phẩm của Abe Kobo, nhằm khai thác phát hiện ra nét riêng biệt của tiểu thuyết, đồng thời có thể thấy được tài năng cũng như đóng góp của Abe Kobo cho nền văn học Nhật Bản

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng mà chúng tôi hướng tới nghiên cứu là yếu tố phi lí trong tiểu

thuyết Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo Và đề tài sẽ tập trung nghiên cứu

ở các phương diện: cốt truyện, tình huống, không gian, nhân vật

- Phạm vi mà khóa luận sẽ tìm hiểu là tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát

của Abe Kobo, do Nguyễn Tuấn Khanh dịch, xuất bản năm 2010, Nxb Văn học và Công ty sách Bách Việt

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích, tổng hợp: được dùng trong việc tổng hợp tài liệu và phân tích tác phẩm để làm nổi bật những yếu tố phi lí trong tiểu thuyết Từ đó đi vào khai thác cụ thể từng yếu tố mà mình đã phát hiện tiến tới việc đáp ứng yêu cầu

của đề tài

Phương pháp so sánh, đối chiếu: được dùng để phục vụ cho thao tác so sánh

với các tác phẩm của tác giả để thấy được nét đặc sắc của tiểu thuyết Người đàn bà

trong cồn cát so với tác phẩm khác Đồng thời đối sánh với các tác phẩm nổi tiếng

của các tác giả khác như Franz Kafka, Marquez, Camus… để thấy được nét riêng biệt, sáng tạo của Abe Kobo trong việc sử dụng yếu tố phi lí

Phương pháp thống kê, hệ thống: được dùng để thống kê và hệ thống các tình huống, biểu tượng…trong tiểu thuyết nhằm phục vụ cho việc triển khai các luận điểm của từng chương mục đã vạch ra trong khóa luận

Chương 2: Yếu tố phi lí như là một phương diện của hình thức tự sự trong

tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo

Chương 3: Tính phi lí - ảnh hưởng và sáng tạo của Abe Kobo

1.1.1 Từ cuộc mất tích bí ẩn…

Xã hội phát triển nhưng kéo theo đó là sự khủng hoảng về tinh thần của con người Trong cái xã hội phi nhân hóa do sự tác động của cuộc khủng hoảng tinh thần ấy, các nhà trí thức đã nhận thấy một điều phi lí là trong khi sự phát triển của các phương tiện thông tin đại chúng đang ngày càng làm cho con người dễ giao tiếp với nhau bao nhiêu thì các mối quan hệ đạo lí nhân văn lại càng bị gián đoạn bấy nhiêu Bộ phận không hợp nhất được với tổng thể, cá nhân không hợp nhất được với tập thể, con người không hợp nhất được với nhân loại Thời đại nào cũng vậy, luôn tồn tại những sự tranh chấp, ghanh đua, chạy theo thành tích, đẩy con người ra ngoài lề cuộc sống, con người rơi vào trạng thái ngột ngạt Từ đó, con người muốn tìm một nơi nhằm thoát khỏi sự chật chội tù túng của thực tại Cũng như vậy, người

đàn ông trong tiểu thuyết Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo, cũng đang

vùng vẫy để thoát khỏi nhịp sống hối hả, bon chen, nơi chỉ có con người với những tranh chấp Anh muốn đến một nơi thật xa trong ngày nghỉ, và một cuộc hành trình bắt đầu tìm kiếm côn trùng để giải tỏa tâm lí và thỏa mãn niềm đam mê của mình Nhưng cuộc hành trình của anh lại vô tình tạo ra một cuộc mất tích bí ẩn không thể lường trước, bản thân cũng không thể tin nổi

Bước chân vào tác phẩm, ta bắt gặp một lời thông báo hết sức bất ngờ đó là

“một ngày tháng Tám, một người đàn ông biến mất”[6, tr.17] Một lời thông báo đột xuất, mở đầu cho câu chuyện hết sức kì lạ, có thể nói là khó tin Sau đó, lần lượt tác

giả đưa ra các giả thuyết cũng như bản chất của lời thông báo đó Tất cả các giả thuyết đều được đưa ra, nhưng không phải là tìm ra được nguyên nhân mà càng thêm chứng minh một điều, người đàn ông đã biến mất một cách bí ẩn giữa nhịp sống của nhân loại Anh không để lại bất kì một dấu tích gì để biết rằng sự biến mất

đó là có lí do hay là manh mối cho người ta tìm hiểu về anh

Một người đàn ông chỉ “đi về phía bờ biển của thành phố độ nửa ngày xe lửa nhân một ngày nghỉ và từ đó không ai biết gì về anh ta”[6, tr.17] mà tất cả các cuộc điều tra của cảnh sát lẫn các mục nhắn tin đều trở nên vô hiệu Dường như câu chuyện càng ngày càng trở nên kì quặc hơn Một người đàn ông đang sống và làm việc trong nghiệp đoàn bỗng dưng biến mất trong một ngày nghỉ mà không một ai hay biết gì, có cái gì đó quá phi lí chăng “Con người là tổng hòa các mối quan hệ

xã hội”, vậy nhưng người đàn ông trong câu chuyện này lại biến mất một cách kì lạ

mà các mối quan hệ bạn bè của anh chẳng giúp gì trong việc điều tra Điều đó, khiến cho người đọc không thể không đặt câu hỏi: Liệu có thật là một người đàn ông biến mất vô lí vậy không? Nguyên nhân là vì sao?

Những mối quan hệ của anh, bắt đầu được lật mở nhằm tìm ra nguyên cớ cho

sự mất tích ấy Nhưng có vẻ là vô ích, vì rằng anh ta không hề để lại bất cứ một manh mối nào Trong khi đó, những vụ mất tích lại không ít, số người tìm được lại

vô cùng nhỏ nhoi Sự biến mất của một con người bị bỏ ngỏ với một kết luận là đã

“chết” Một lời tuyên bố về sự biến mất của một cá thể sống không khác gì một dấu chấm lửng bị ngắt giữa chừng Câu chuyện sẽ trở nên bình thường và sự biến mất của người đàn ông cũng sẽ bình thường nếu như nó chỉ dừng lại ở lời tuyên bố nhẹ nhàng ấy Nhưng nhà văn Abe Kobo không như thế, bởi cái mà ông muốn người đọc khám phá chính là đằng sau cuộc mất tích bí ẩn đó Phải chăng nhà văn muốn nói rằng: con người ai cũng có thể rơi vào tình huống trớ trêu như chính người đàn ông ấy Và nghĩa là ai cũng có thể vô tình bị gạch tên khỏi cuộc đời không lí do

Từ một cuộc du hành để sưu tầm côn trùng bỗng nhiên biến thành một cuộc mất tích không ai hay Người đàn ông ấy mất tích hay đang văng mình vào một thế giới khác, một thế giới hoàn toàn xa lạ với anh Và cánh cửa bị khóa trong ấy, chỉ

riêng mình anh mới có chìa khóa mở nên những người ngoài cuộc không thể biết sự biến mất đột ngột của anh Mọi nỗ lực của cán bộ điều tra đang dần trở nên vô hiệu

vì lẽ “Xét về bản chất sự việc, cũng khó chấp nhận được rằng công việc của anh ta

có liên quan tới một hoạt động mờ ám nào đó để đến nỗi bị bắt cóc”[6, tr.18] Đã thế “Cách ăn ở bình thường của anh ta đã không để lại một mảy may dấu vết nào tỏ

ra anh ta dự định bỏ đi biệt tăm”[6, tr.18] Lúc đầu người ta nghĩ ngay đến việc người đàn ông mất tích là sẽ dính tới một người đàn bà, vậy nhưng khi đi sâu vào thực tế thì người phụ nữ mà anh chung sống cho biết rằng “mục đích cuộc hành trình của anh là để sưu tập các mẫu côn trùng”[6, tr.18] Tuy nhiên, giả thuyết đó vừa mới đưa ra thì các bạn đồng nghiệp cũng như cảnh sát lại không tin, không chấp nhận được trước sự mất tích của anh là vì những mẫu côn trùng Sự việc dường như đang bị đóng băng vì không tìm ra được manh mối, bỗng có một người làm công ở ga xe lửa tại S bảo rằng anh ta đã từng trông thấy một người đàn ông xuống tàu, mang dáng dấp của một người leo núi và đi một mình Ngay lập tức sự việc được kéo dãn ra, một giả thuyết mới nữa lại được đưa ra, nhưng giả thuyết lần này có vẻ như phi lí hơn “một người đàn ông còn đam mê trò giải trí vô bổ như sưu tầm côn trùng thì cũng đủ coi là một bằng chứng cho hành vi điên khùng của hắn”[6, tr.19] Và người ta kết luận rằng với sự điên khùng đó, người đàn ông này

có thể đã tự tử hoặc là bị cuốn hút bởi chất hóa học trong các lọ đựng côn trùng Chắc chắn người đọc sẽ không khỏi bất ngờ với giả thuyết này, bởi lẽ không chỉ sự mất tích đột ngột của người đàn ông kia là phi lí mà những giả thuyết đưa ra giải thích cho sự mất tích đó cũng không kém phần phi lí Vậy nhưng, tưởng rằng sau khi đưa ra một loạt giả thuyết đó, người ta sẽ tiến hành điều tra hay làm một cuộc khảo sát để tìm ra tung tích của người đàn ông thì người ta lại bác bỏ tất cả những giả thuyết đó vì cho rằng không có cơ sở Cuối cùng, họ lại đưa ra một thông báo sau 7 năm “chiếu theo điều 30 của Bộ Dân luật, người đàn ông ấy được tuyên bố là

đã chết”[6, tr.20] Lời tuyên bố ấy, chắc hẳn chẳng ai tin nổi, nên sự mất tích của người đàn ông vẫn đang là một điều bí ẩn Cốt truyện từ đây càng lúc càng trở nên phi lí, vừa mới thông báo mất tích, đưa ra giả thuyết, rồi lại bác bỏ và cuối cùng là

đi đến kết luận người đàn ông đã chết do không một ai biết rõ sự thể Người đọc thật khó mà tin nổi rằng có một cuộc mất tích như thế tồn tại trong cuộc sống

Dường như lúc này, ta thấy sự liên hệ giữa con người và đời sống quá ư mong manh và phi lí, bởi con người đang sống bình thường giữa cuộc đời lại biến mất không lí do Chính điều này đã tạo nên vô vàn dấu chấm hỏi cho người đọc Câu chuyện càng lúc càng trở nên lí thú, khơi gợi sự tò mò của người đọc bước vào thế giới ấy Liệu rằng người đàn ông bị cho là mất tích đó có tìm ra được lí do không? Anh ta đang ở đâu?

1.1.2 …đến tình huống bị giam cầm trong hố cát

Lên một tàu xe lửa, có lẽ là vô định tìm đến một vùng đất mới, nơi anh có thể sưu tầm những loài côn trùng mà anh yêu thích Lang thang trên những con đường, cuối cùng cũng đưa anh tới một vùng cát lạ…Nhưng bất ngờ thay, cái nơi anh đã rong ruổi khắp nơi và mong muốn khám phá ấy lại sắp trở thành nhà tù giam anh vô

lí, không chút thương tiếc Từ tình huống kiếm một chỗ trọ qua đêm, ông già trong làng từ người tốt hóa thành kẻ chủ mưu của việc đánh bẫy anh Ông đưa anh đến một ngôi nhà của quả phụ để bố trí cho anh một chỗ ngủ qua đêm Nhưng cũng chính lúc đó là lúc đánh dấu cuộc đời anh sắp bị giam cầm mà anh không hề hay biết, để rồi bước chân theo ông già với niềm vui khấp khởi rằng đã gặp được người tốt Ông già dẫn anh đi tới một hố cát rồi gọi một người đàn bà ra đón anh như đón một người khách quý Thế nhưng có ai hay, cái sự đón chào nồng nhiệt đó, đang rắp tâm cướp đi cuộc sống tự do của anh, biến anh thành một “tù nhân” lao động

Người đàn ông bị coi là mất tích được người ta miêu tả lại mang vóc dáng của một nhà leo núi nhưng lại đang đi sưu tầm cồn trùng Với ý định của mình

“Người đàn ông không chút lưỡng lự bước lên chiếc xe buýt đỗ trước nhà ga, và ngồi xuống một chỗ cuối xe”[6, tr.21], lúc này bản thân anh cũng đã phó mặc chuyến đi của mình vào bến đỗ cuối cùng mà xe buýt sẽ dừng lại Có vẻ như anh chưa biết là sẽ đi đâu, và rồi chiếc xe buýt cũng đưa anh tới “một vùng nhiều đồi nhỏ và lũng sâu xen nhau” Cuộc phiêu lưu của anh cũng bắt đầu từ đó, lạc vào một làng cát kì dị và bắt gặp những con người kì quái

Ban đầu, người dân nơi đây tỏ ra ân cần chu đáo giúp đỡ anh khiến anh cảm thấy nợ họ hơn là nghi ngờ lòng tốt của họ Thế nên, anh đã đón nhận lòng tốt ấy với sự hàm ơn to lớn “ông già trở nên sôi nổi…Ông biết đấy, đây là một làng nghèo nàn Ở đây không có lấy một cái nhà cho ra hồn Nhưng nếu ông không nề hà gì thì tôi xin có lời khuyên, xem xét có thể giúp anh được gì không”[6, tr.32] Ai có thể nghi ngờ ông già là người xấu và việc người đàn ông sập bẫy chỉ là một sớm một chiều mà thôi Trải qua một đêm dài nơi hố cát, dù anh đã cố hài lòng với mọi thứ,

cố xem mọi sinh hoạt nơi đây là bình thường nhưng trong lòng không khỏi mong ngóng tới ngày mai để lên đường tiếp tục đam mê của mình và cũng là từ biệt những con người kì lạ với lối sống kì quái nơi đây Ngày mới bắt đầu cũng là lúc sự phi lí không thể ngờ tới choán lấy anh Sáng thức dậy trong nỗi bứt rứt khó chịu, anh muốn đi thật nhanh để thoát khỏi hố cát này “vội vã sửa soạn ra đi” mặc dù trong anh những kỉ niệm đã bắt đầu nhen nhóm Nhưng, không còn nữa chiếc thang dây “Anh nhìn trân trân vào bức tường cát trước mặt Thực không sao tin nỗi! cái thang dây đã biến mất không còn ở chỗ đêm hôm trước nữa”[6, tr.64] Bỗng nhiên anh thấy sợ hãi và linh cảm thấy điều gì đó, anh chạy cuống cuồng tìm chiếc thang dây “Anh lao đến bên bức tường và thọc cả hai cánh tay vào cát lục tìm cái thang dây”[6, tr.64] nhưng bốn bức tường cát đều trống trơn…Anh nhìn bức tường dựng đứng trước mặt mình, lo lắng đến ngộp thở và vô cùng kinh ngạc, anh không muốn tin vào mắt mình chút nào Bất giác anh ý thức được rằng mình đã bị con bọ cát quyến rũ vào một sa mạc không lối thoát - chẳng khác nào một con chuột đói khổ cùng cực Thậm chí với anh điều đó còn hơn cả cơn ác mộng, nó vượt quá sức tưởng tượng của anh Dù anh có tự trấn an lòng mình rằng họ nhầm lẫn nhưng cũng không thể từ chối một sự thực phũ phàng là anh đã bị họ bắt cóc và giam cầm không lí do

Rõ ràng, anh chỉ muốn tìm một chỗ trọ qua đêm khi bị lỡ chuyến xe về thành phố Vậy mà giờ đây, cuộc sống của anh, sự tự do của anh đang bị những con người xa lạ nơi vùng cát hẻo lánh nắm giữ Anh không có quyền quyết định cuộc sống của mình Người đàn ông không thể nào hay, và người đọc cũng không thể tin

nổi chỉ vì một chỗ trú chân qua đêm mà bị chôn chân nơi sa mạc cát như thế này Anh - một nhà giáo vì say mê côn trùng mà bị lạc vào cái xứ sở kì quái này, không

có bất kỳ mối liên quan gì với họ Ấy thế mà bỗng dưng bị biến thành tù nhân của

họ Trong khi đó, anh chẳng thù, chẳng oán, chẳng làm gì có lỗi với họ vậy mà bị bắt giam quá ư vô lí

Điều đó càng chứng minh cho chúng ta thấy rằng, làng cát là một xứ sở coi thường mạng sống của con người, coi thường pháp luật và cả đạo đức làm người

Họ đã đánh bẫy anh như đánh bẫy một con chuột không chút đắn đo, họ cướp tự do của anh như cướp một món đồ chơi trên tay người khác Họ không quan tâm anh đến từ đâu và càng không đoái hoài tới cảm nhận của anh, họ chỉ chăm chăm vào giá trị mà anh sẽ mang lại Đó là thêm một nhân lực xúc cát cho làng của mình Nếu như họ bắt cóc anh để tống tiền thì có lẽ sẽ hợp lí hơn, đằng này họ bắt cóc anh - một người khách lạ để có thêm người xúc cát mà bất chấp cả pháp luật, tình người Phải chăng sống giữa một thế giới cát như vậy, luật pháp với họ chẳng có nghĩa lí gì nên họ sẵn sàng bắt cóc một người khách nào đó vô tình lạc vào xứ sở của họ

Cái phi lí càng lúc càng bao trùm câu chuyện, bởi căn phòng mà anh nghĩ rằng sẽ là nơi cho anh nghỉ trọ qua đêm lại hóa thành nhà tù giam giữ anh Những con người mà anh nghĩ họ là dân chài đôn hậu và giản dị bỗng chốc lại biến thành những kẻ bắt cóc lạnh lùng, tàn nhẫn Bản thân anh, ngay từ đầu cũng không thể ngờ rằng việc xin ở nhờ một hôm vì trễ xe lại bị giam cầm trong một cái hố mà chính anh lại là người trèo xuống Từ đó, anh luôn phải sống trong sự cố gắng, cố gắng tìm phương kế để thoát khỏi chốn “tù đày” này Bởi không ai có thể giúp đỡ anh ngoài bản thân anh, anh có chiến thắng được dân làng cát không, có thoát ra khỏi cái ngục tù thiên nhiên đó hay không hoàn toàn do anh quyết định Cố gắng thôi chưa đủ mà anh còn phải nỗ lực hết mình, phải có niềm tin, phải bình tĩnh tìm

ra phương án và còn cần thêm yếu tố may mắn đến với anh nữa

1.1.3 Nỗ lực vượt thoát và ở lại

Rơi vào ngục tù một cách bất ngờ, không thể lường trước được Điều đó, càng khiến anh muốn vùng vẫy để thoát ra như một con chim bị nhốt trong lồng

Ngay ngày đầu tiên ở nhờ nhà người đàn bà anh cũng chỉ nghĩ rằng sẽ nghỉ lại đúng một đêm, ngày mai tỉnh dậy anh sẽ lên đường thực hiện nốt ý định ban đầu của mình là sưu tầm những loài côn trùng sống trong cát Tuy nhiên, mọi việc đâu phải thuận chiều như anh nghĩ, anh đã bị bắt cóc mà anh không hề hay biết lí do lẫn mục đích Anh chỉ biết rằng họ đã đánh bẫy anh “như đánh bẫy một con chuột nhắt hay một con côn trùng”[6, tr.69] không hơn không kém Anh lần lượt đưa ra các lập luận để thuyết phục bản thân rằng họ đã nhầm lẫn, vì không lí do gì họ lại đem bắt nhốt anh giữa bốn bức tường cát này Nhưng rồi sau đó không lâu, anh lại không dám tin chắc vào lập luận mà mình đưa ra “Anh nhìn chằm chằm vào bức tường cát bao quanh như muốn giam chặt anh, vừa khổ sở nhớ lại thất bại khi leo lên đó”[6, tr.70] Anh tiến hành phân tích hành động bắt cóc người của bọn dân làng, cuối cùng nhận ra tất cả những gì họ làm với anh đều có sự tính toán hết sức chu đáo từ trước, không có vẻ gì là bất ngờ

Trong suốt thời gian bị giam cầm nơi hố cát, chưa lúc nào anh thôi không nghĩ tới việc trốn thoát khỏi hố cát Dù làm gì, ở đâu, đầu anh cũng chỉ nghĩ tới việc làm cách nào để ra khỏi đó Lần lượt các kế hoạch được đặt ra, mỗi lần thất bại là mỗi lần anh rút ra cho mình kinh nghiệm Có thể nói, sống trong hoàn cảnh khắc nghiệt như vậy nên con người cũng trở nên thông minh hơn, tinh vi hơn Và anh cũng vậy, không có kế sách gì mà anh chưa vận dụng vào việc vượt thoát của mình Thậm chí là bất chấp cả lòng tự trọng và luân thường đạo lí Vậy nhưng khi cơ hội đến, khi điều anh mơ ước sắp hóa thành hiện thực, anh lại để nó vụt qua

Dưới đây là bảng thống kê số lần vượt thoát của anh nơi hố cát - ngục tù thiên nhiên:

1 Phát hiện bức tường cát hơi thoai thoải anh đã tiến hành leo lên bức tường cát bằng chân tay

2 Anh đào cát dưới chân tường những mong cát phía trên trút xuống để cho mực cát chỗ anh đứng dâng lên và cuối cùng là tới đỉnh

3 Giả ốm để họ thấy anh không những vô tích sự mà còn mang đến phiền toái

6 Thỏa hiệp với yêu cầu quái đản của dân làng để được đặt chân lên miệng hố

7 Anh tiến hành làm một cái bẫy quạ nhằm mục đích bắt quạ đưa thư ra ngoài mong có người bắt được lá thư của anh để giải cứu anh

Nhìn vào bảng thống kê trên, ta có thể thấy rằng, người đàn ông luôn luôn cố gắng, nỗ lực hết mình để thoát khỏi cái nhà tù thiên nhiên đó Và dĩ nhiên ta cũng thấy trên bảng thống kê đó, mức độ của kế hoạch chạy trốn được người đàn ông vạch ra mỗi lúc một chu đáo hơn Điều đó ngầm định sự chuẩn bị và nỗ lực của người đàn ông ngày càng có sự đầu tư kỹ lưỡng hơn

Kế hoạch lần thứ nhất, có thể thấy, hoàn toàn là phản xạ tự nhiên khi anh bị giam cầm đột ngột, gần như là chưa có sự tính toán cụ thể, bởi lẽ anh chỉ cố tìm ra cách nhanh nhất để thoát ra khỏi hố cát Chính vì thế, mức độ còn ở mức bình thường, nên đưa tới việc thất bại là điều tất nhiên không thể tránh khỏi

Bước sang lần thứ hai, có thể thấy người đàn ông đã bắt đầu có sự tính toán tỉ

mĩ và trở nên cẩn thận hơn Thế nhưng không lâu sau đó, anh lại nhận thấy “những tính toán có vẻ khoa học mà anh vừa nghĩ ra chẳng đúng chút nào với thực tế trước mắt anh”[6, tr.91] Tuy nhiên với thất bại lần này, anh đã rút ra cho mình được những kinh nghiệm quý báu rằng bức tường cát quá sức vững chãi Và muốn thành công, đòi hỏi anh phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn thế

Sang lần thứ ba, ta nhận thấy rằng, sự tính toán của anh đã có những suy tính thiệt hơn cho bản thân mình rõ ràng hơn Ở lần này, anh không muốn phí sức của mình nữa mà tiến hành giả ốm “Anh muốn dân làng thấy rằng anh không giúp gì được cho công việc của họ và phải làm cho họ thôi không canh phòng anh nữa”[6, tr.109] Tuy nhiên, cũng như 2 lần trước, lần này anh lại tiếp tục thất bại, có điều

với cách này, dù không mang lại kết quả như mong đợi nhưng anh lại có thể giữ sức cho những lần vượt thoát tiếp theo

Tới lần thứ tư, sau những tính toán, anh đã bắt người phụ nữ làm con tin để bọn dân làng vì cứu chị mà nhượng bộ anh Anh đã trói chị như trói một con mồi không có khả năng chống cự “Anh kéo cái khăn mà anh đã nhét vào miệng chị đến một nửa ra và buộc chặt hai đầu khăn lại ở sau gáy để bịt miệng chị…anh dùng chiếc xà cạp còn lại trói hai chân chị lại ở chỗ mắt cá”[6, tr.120] Tuy nhiên, cũng như những giải pháp trước, lần này cũng chẳng mang lại tác dụng gì

Tiếp đến lần thứ năm, có lẽ là kế hoạch được chuẩn bị lâu dài nhất, là cả một quá trình thai ngén, nỗ lực cho ý đồ vượt thoát của anh Với lần này, anh đã may mắn được đặt chân lên mặt đất mà anh hằng mong ước “Đúng ngày anh thoát thân, ngày thứ bốn mươi sáu kể từ ngày anh bị đưa xuống hố”[6, tr.145] Nhưng rồi cũng như bao lần khác, thất bại lại một lần nữa tìm đến anh, mặc cho những sự cố gắng

và hi vọng của anh có bao nhiêu đi nữa Anh đã bị bọn đàn ông trong làng phát hiện

và tóm gọn bằng một cái bẫy thiên nhiên mang tên “đầm lầy cát” Người thiếu phụ đón anh về trong cái bóng tối mờ của màn đêm như sự thất bại của anh đã bao trùm không gian vậy

Lần thứ sáu là lần anh bất chấp đạo lí làm người, vì tự do, vì lòng khát khao được đặt chân lên mặt đất, anh đã đồng ý cái yêu cầu quái đản của bọn dân làng cát

là làm tình với người đàn bà trước mặt họ Giữa những tiếng hò reo, ủng hộ la hét của bọn dân làng và sự chống cự quyết liệt của chị anh trở nên thô bạo hung hăng hơn bao giờ hết Nhưng điều anh mong muốn cũng không hề được đáp lại, anh thua chị hay thua chính bản thân mình Cánh cửa tự do một lần nữa đóng sập trước mặt anh tối sầm hơn bao giờ hết

Và cuối cùng là lần anh nuôi ý định bắt được một con quạ với chiếc bẫy hi vọng để có thể đưa thư ra ngoài giúp anh, mong có người bắt được lá thư ấy và có thể đến giải cứu cho anh Thế mới thấy khát khao vượt thoát khỏi cái nhà tù này luôn luôn thường trực trong anh, dù anh đã chấp nhận làm việc với họ, nhưng chưa một lần nào anh thôi nghĩ tới việc quay trở về thành phố, tìm lại tự do cho mình

Sau tất cả những lần vượt thoát không thành công đó, ta thấy người đàn ông vẫn luôn ấp ủ những dự định về việc vượt thoát dù không nói ra, không thể hiện lỗ liễu bằng hành động như trước Và mặc dù hết lần này đến lần khác đều thất bại nhưng chưa bao giờ anh bỏ cuộc Khát vọng về tự do vẫn luôn cháy âm ỉ trong lòng anh Điều đó cho thấy, sự nỗ lực vượt thoát của anh để thoát khỏi cái ngục tù thiên nhiên ấy vô cùng lớn Nhưng cũng chính lúc này, người đọc bất giác nhận ra sự phi

lí của câu chuyện đang được đẩy lên mạnh mẽ Những tưởng rằng, chỉ cần có một

cơ hội đến là anh sẽ nắm lấy nó mà thoát ra không chút suy nghĩ Thế nhưng, sự mâu thuẫn lại xảy ra không ai ngờ đấy là khi cơ hội đến, đến một cách bất ngờ ngoài sự mong đợi Cái thang dây mà anh hằng mong ước giờ đây đang hiện hữu trước mắt anh, cái cầu nối duy nhất trả lại tự do cho anh, bị người ta để quên nơi hố cát khi cấp cứu cho người đàn bà, anh lại không mấy thiết tha với nó nữa Anh cũng

đã đến bên nó, mân mê rồi trèo lên, đi dạo trên mặt đất nhưng kì lạ thay cái không khí mà anh hằng mong ước được hít căng lồng ngực lại không như anh tưởng tượng

“Anh hít một hơi thật sâu, nhưng không khí làm họng anh thêm bỏng rát”[6, tr.277]

Và rồi chiếc bẫy hi vọng lại lôi anh trở về với thực tại, nó bị người ta giẫm lên, anh phải trèo xuống trở lại để sửa cho nó Lúc này đây, chiếc bẫy hi vọng bỗng nhiên trở thành sợi dây níu chân anh ở lại với ngôi làng mà đã có lúc anh xem như kẻ thù của mình Đấy cũng chính là sự phi lí trong con người anh Cố gắng vượt thoát là thế, bất chấp mọi khó khăn và nguy hiểm để tìm cách chạy trốn là thế, vậy mà khi

cơ hội đến anh lại hờ hững, dửng dưng với nó Anh không hối hả trong việc chạy trốn như lẽ ra anh phải làm với những gì anh đã cố gắng mà chấp nhận ở lại cái hố một cách thản nhiên Điều đó không khỏi khiến cho người đọc bất ngờ Có thể thấy hành động của người đàn ông hoàn toàn trái với quy tắc lôgic của sự việc Bởi, lẽ ra khi “năm lần bảy lượt” anh cố gắng tìm kiếm cơ hội để thoát thân như vậy thì bây giờ anh phải chớp lấy Đằng này anh lại bàng quan với nó như trước kia anh chưa bao giờ chạy trốn và bây giờ cũng vậy

Có thể nói, người đàn ông cố gắng vượt thoát bao nhiêu thì hành động ở lại với làng cát lại nhẹ nhàng bấy nhiêu Không ồn ào, ầm ĩ như những lần chạy trốn,

cũng chẳng kế hoạch hay dự định gì nhưng anh chấp nhận ở lại làng cát sau bao nhiêu lần vùng vẫy, bảy lần anh cố gắng để vượt thoát nay anh lại sẵn sàng đánh đổi cho một chiếc bẫy hi vọng để ở lại nơi đây Thế mới thấy, sự phi lí trong bản thân một con người lẫn hành động của họ là không thể tưởng Cố gắng tìm kiếm cơ hội, nay cơ hội đến lại hiển nhiên từ chối nó

1.2 Không gian phi lí

1.2.1 Làng cát kỳ dị

Men theo bước chân của nhà côn trùng học khi đi kiếm tìm côn trùng sống trong cát, chúng ta cũng vô tình khám phá được một địa danh có thể nói là có một không hai, một làng cát nằm lọt thỏm giữa những đụn cát Thật khó lòng mà tin được trên thế giới lại tồn tại một không gian kì lạ như vậy Bản thân người đàn ông khi lạc vào ngôi làng này cũng không khỏi ngạc nhiên trước sự tồn tại kì lạ của nó

và đặc biệt hơn là sự hiện hữu của con người Vì rằng làm sao con người lại có thể sống giữa một thế giới chỉ có cát và cát như vậy?

Thế nên, ngay từ khi bước chân vào ngôi làng cùng người đàn ông, chúng ta bắt gặp hàng loạt các đặc điểm phi lí của ngôi làng Dưới ngòi bút của Abe Kobo mọi ngốc ngách của ngôi làng dần hiện ra trước mắt người đọc nhưng lại chứa đầy

sự mâu thuẫn với quy tắc tự nhiên

Dưới đây là bảng thống kê các chi tiết thể hiện sự phi lí của ngôi làng kì dị:

1 Kích thước của ngôi làng nom nhỏ mà trải rộng tới mức không ngờ

2 Con đường đi ra biển mỗi lúc một dốc dần lên

3 Những ngôi nhà lọt thỏm trong những hố cát sâu

quanh một chòi canh Một số nhà lợp bằng ngói đen, một số khác lợp tôn sơn đỏ”[6, tr.23] Vậy mà khi anh sải bước tiếp thì ngôi làng đã bắt đầu bộc lộ những dấu hiệu rất kì lạ “ngôi làng nom nhỏ mà trải rộng ra tới mức không ngờ”[6, tr.23], kích thước của ngôi làng hoàn toàn trái ngược với những gì anh nhìn thấy Tuy nhiên, kích thước ngôi làng chưa phải là điều duy nhất làm anh ngạc nhiên mà chính là con đường đi ra biển nơi làng cát Nó hoàn toàn trái với tự nhiên, con đường cứ mỗi lúc một cao dần lên, trong khi đó lẽ ra nó phải dốc xuống mới đúng quy luật Và một điều còn lạ hơn ấy là “những nơi có nhà cửa mọc lại không có vẻ gì cao hơn lên Chỉ duy có con đường cứ vươn lên cao, trong khi cả xóm làng phải nằm nguyên ở

độ cao ấy Không phải chỉ con đường mà cả những khoảng đất giữa các ngôi nhà cũng cao dần lên như thế”[6, tr.24] Như vậy có thể hiểu, cả ngôi làng thì cứ dốc dần lên cao còn nhà cửa thì vẫn nguyên độ cao cũ Nói cách khác, tất cả các ngôi nhà đều bị lún trong những hố cát sâu Thật khó mà tin nổi rằng có một ngôi làng như vậy, nhưng với những gì mà nhà côn trùng học miêu tả lại thì không thể nào sai được

Rõ ràng, làng cát là một thế giới phi địa danh, không xác định, tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài nhưng lại đầy nguy cơ, luôn giam giữ và đe doạ sự sống của con người “Bão tố quanh đây thật là khủng khiếp Cát tràn đến, gầm rú như thác

lũ Dù cố ngăn cát vẫn dâng lên từ ba đến sáu thước trong một đêm”[6, tr.43] Không chỉ kì quái về quang cảnh mà ngôi làng còn tiềm ẩn những cơn bão cát ghê rợn Nó có thể nhấn chìm ngôi làng lúc nào không hay, còn ghê gớm hơn cả nước Nếu như ở trong nước thì con người còn có thể bơi được hoặc là tạt vào một nơi nào

đó, sự sống còn có chút hi vọng Còn với cát, một khi bị nhấn chìm thì con người chỉ có chết ngay tại chỗ, không thể vùng vẫy hay cựa quậy gì

Chưa dừng lại ở đó, cái không gian kì dị còn làm cho sự sống của con người sống nơi đây luôn bị đe dọa Sự tàn bạo của cát không ai lường trước được “Cát đã nuốt chửng và tàn phá không biết bao nhiêu thành thị sầm uất và vương quốc lớn”[6, tr.59] Hơn thế, vì bản thân ngôi làng là “một túi cát có suối cắt ngang và những mõm đất dựng đứng”[6, tr.186] nên một khi ai bị lọt vào túi cát này thì khó

lòng mà vượt ra được Thế nên, không chỉ riêng người đàn ông này bị lọt vào đây

mà trước kia cũng có một vài người lọt vào và bị nhốt mãi trong làng cát này Người đàn ông trong truyện cũng đã từng có cơ hội vượt thoát, nhưng cũng không thể thắng nổi những hàng rào cát ấy Anh càng cố gắng chạy thoát thì con đường vẫn đưa anh về lại chỗ cũ Những hố cát, đụn cát thì nhan nhản, giống nhau, không thể phân biệt Nhiều lúc anh tưởng rằng đã ra được khỏi làng nhưng té ra lại đang đứng giữa ngôi làng Có lúc anh nghĩ “có một cái gì là lạ trong cách sắp xếp không gian ở chốn này, và anh rùng mình với một nỗi cô đơn huyền bí dành cho con người”[6, tr.204] vì bản thân anh không thể tin nổi vào mắt mình về sự tồn tại của một không gian như thế Chính vì thế mỗi khi nghĩ tới cảnh vật nơi đây luôn khiến anh buồn nôn và rùng mình Người đọc khi lần theo dấu chân anh cũng không kém phần sợ hãi trước một ngôi làng kì lạ như vậy “Doi đất nhô ra biển như ôm lấy ngôi làng, hơi cong cong về phía đất liền, vươn vào đến tận cái vịnh ở phía đông và ép đường làng thành một con đường độc đạo Những vách đất dựng đứng của mõm đất nhô ra biển kết thúc tại những cồn cát nhẵn nhụi hơi nhô cao”[6, tr.208] Một không gian như thế, một người bình thường nếu chưa bao giờ được nghe cũng không thể tượng tưởng ra nổi Thế nên, cái làng kỳ lạ ngụ ngay đầu ngọn gió cát, luôn luôn có nguy cơ bị cát chôn vùi Dân làng phải luôn tay dọn cát quanh nhà đổ ra đường Đến nỗi, đường cao lên dần và mỗi căn nhà trở thành một cái giếng sâu sáu bảy mét trong lòng cát Người ta vẫn phải tiếp tục dọn cát để sống Cát thu lại, xúc vào thùng sẽ có một số người ở trên kéo lên, đổ đi Con người cứ phải luôn tay dọn cát

để tồn tại Sống để mà dọn cát và dọn cát để sống Cuộc đời ở đây là vậy Nó kỳ dị,

nó phi lí Nhưng lại không làm sao khác được Người ta đã bỏ làng mà đi Những ai

đi được đã đi Những người còn lại đây là những người chấp nhận thực tại đó, họ không muốn rời xa nơi chôn rau cắt rốn của mình Họ chấp nhận cái phi lí đến mức

họ thấy nó là tất yếu

Nhà văn đã miêu tả một cách tỉ mỉ về làng cát, từ những đụn cát, doi cát cho đến con đường dẫn ra biển, thậm chí cả những cơn bão cát hay trận sụt lở cát Sự phi lí của ngôi làng ngày càng lộ rõ, đó là dù nhà văn đã miêu tả ngôi làng hết sức

kỹ lưỡng và chân thực nhưng nó lại hoàn toàn phi thực, không rõ nguồn gốc, không

rõ địa chỉ Một cái tên cũng hoàn toàn xa xỉ với ngôi làng Nó chỉ đơn thuần tồn lại theo cách miêu tả của tác giả, với cái tên mà chính người đàn ông gọi - ngôi làng cát Thật khó mà xác định vị trí địa lí của một ngôi làng không tên, không địa chỉ như thế Vì lẽ, khi chúng ta muốn xác định một địa điểm nào đó, ít ra phải có một cái tên rồi mới lần lượt xác định huyện, tỉnh, hướng Bắc hướng Nam của ngôi làng Nhưng với ngôi làng này tất cả mọi thứ đều là con số không tròn trĩnh Chúng ta không hề biết nó nằm ở đâu, hướng nào, kích thước bao nhiêu Bởi đơn giản nó không tồn tại, nó hoàn toàn phi thực, phi lí

Ở đây, ta thấy có sự tương đồng giữa tác giả Abe Kobo và các nhà văn phi lí khác Có thể bắt gặp kiểu không gian phi thực như thế trong sáng tác của Franz Kafka hay của Marquez Đó là cái thành phố không tên tuổi mà nhân vật Josef K

sống, trong tác phẩm Vụ án (Franz Kafka) hay tòa lâu đài và ngôi làng nơi anh nhân viên trắc địa K được mời đến làm việc, trong Lâu đài (Franz Kafka) cũng là một địa chỉ vô danh Và trại điên mà Maria đi lạc vào, trong tác phẩm Tôi đến chỉ để gọi

điện thoại của Marquez cũng chỉ là một địa điểm phi thực

Với những gì đã thể hiện, người đọc rõ ràng không thể quyết định được nên tin hay không tin vào sự tồn tại của một không gian như thế Bởi, chẳng lẽ lại không

có ai biết gì về ngôi làng như vậy? Còn dân làng sống trong này lại có thể sẵn sàng thỏa hiệp với một đời sống phi lí như thế Mà người đàn bà chính là đại diện tiêu biểu cho cả làng với lối sống thỏa hiệp ấy Chị ta sẵn sàng chấp nhận cảnh sống ấy như lẽ đương nhiên, không kêu ca, không phàn nàn, không ý định vượt thoát khỏi cảnh sống đó Vậy thì, cái làng cát ấy tồn tại chỗ nào? Trong khi đó, người đàn ông lại vô tình lạc vào đó như người ta lạc vào cõi tiên mà không thể tìm được đường ra Điều đó là quá phi lí chăng?

1.2.2 Hố cát bất thường

Thật khó để tưởng tượng rằng một ngôi nhà lại được dựng lên trong những

hố cát sâu, còn con người thì sống và làm việc trong những ngôi nhà đó Thế nhưng trong câu chuyện này lại tồn tại kiểu kiến trúc kì lạ ấy

Phía trong cái làng cát kì dị phi thực kia lại bao trùm thêm một không gian nữa, là nhân tố góp phần hoàn thành bức tranh không gian phi lí, đó là những hố cát bất thường và đáng chú ý nhất là hố cát nơi người đàn ông bị bắt cóc vào Một cái

hố tối om nằm thăm thẳm dưới sâu Và ở trong đó, có một ngôi nhà mọc lên Ngay lập tức ta liên tưởng tới những tiểu vũ trụ hay những chiếc hộp được bao trùm nhau, cái này bao trùm cái kia, cái kia lại bao trùm thêm một cái khác nhỏ hơn

Ngay từ lúc bước vào làng cát, người đàn ông cũng đã bắt gặp những cái hố bất thường như vậy, chúng đều có những đặc điểm chung “Cái hố hình bầu dục, chu

vi khoảng hai mươi mét Thành hố phía xa hơi thoai thoải còn thành bên này, ngược lại gây cho ta cảm giác đó là một bức vách dựng đứng Gần chỗ anh đứng, bức vách cong ra như miệng một chiếc lọ độc bình bằng sứ…Gần miệng hố còn sáng trong khi dưới hố âm u như thể chiều đã buông”[6, tr.28] Quả đúng là khó tin với một không gian như thế, bằng ngòi bút tài năng của mình, tác giả đã phác họa một không gian bất thường đến kì dị Làng cát đã làm cho người đọc sửng sốt đến kinh hoàng, giờ lại thêm cái hố cát như muốn lăm le nuốt chửng con người Bản thân anh, lúc đó đã không tưởng rằng rồi chính anh cũng sẽ bị nhốt trong cái hố như vậy

Anh được một già làng dẫn đến một trong những cái hố nằm trên phần cao của những đụn cát cuối làng Ở đây có một đường mòn hẹp dẫn xuống bờ dốc bên phải Sau khi đi tiếp theo sự chỉ dẫn của già làng, anh được tiếp xúc với một cái hố tối om Và để xuống được dưới đó, thì cần phải có thang dây nhưng phải dùng hai tay bám chặt vào vách cát dốc thẳng đứng Thế mới nói, không những có hình dáng

kì lạ mà ngay cả việc xuống đó cũng kì lạ không kém Cái hố cát, sau này trở thành nhà tù giam anh “sâu gần gấp ba lần mái nhà và ngay cả khi có thang việc leo trèo cũng không dễ dàng gì”[6, tr.34] Nhưng cái làm nên sự kì lạ đó của không gian hố cát chính là sự tồn tại của một người đàn bà góa sống một mình Một không gian kì quái và một người đàn bà không bình thường chăng?

Như đã nói, phía trong hố cát lại thêm một không gian nữa, không bình thường, chính là ngôi nhà “Tường vách nứt nẻ, cửa thì che bằng chiếu, khung nhà võng xuống, tất cả các cửa sổ được bịt lại bằng ván, chiếu cói sắp mục và khi bước

lên trên, nó phát ra một thứ tiếng lép bép tựa hồ miếng bọt biển đẫm nước”[6, tr.35]

Lẽ tự nhiên, những ngôi nhà phải xây dựng trên những vùng đất cao ráo, sạch sẽ thoáng mát, bằng phẳng Nhưng ở đây nó lại được xây lên trong những hố cát Điều

đó hoàn toàn trái với quy luật tự nhiên, quá ư phi lí Ấy thế mà con người lại sống được và làm việc thản nhiên trong một ngôi nhà nơi cái hang như thế Dường như ta thấy họ đang tự nhốt mình trong đó, tách biệt với thế giới bên ngoài Chỉ biết mỗi không gian sống của mình, cũng không thèm quan tâm thế giới bên ngoài đang diễn

ra cái gì Họ, như những con rối, như cỗ máy suốt ngày đào cát, xúc cát Ở trong những hố cát này “Cát vào nhà bằng mọi ngã, mỗi ngày cát rơi xuống khoảng hai phân rưỡi…vào những ngày gió đổi chiều, cát chui vào bên trong mái nhà”[6, tr.38] Hơn thế “Căn nhà đã bị cát vùi một nữa Những đợt cát của trận bão cát choán tới nửa phần nhà”[6, tr.47] Thế mà, sự sống của con người vẫn bình thản trôi qua từng ngày như điều hiển nhiên phải xảy ra Nếu như cái không gian của làng cát, khiến con người ta làm việc đến mỏi mệt, thì không gian nơi hố cát làm con người cảm thấy ngột ngạt không tài nào thở nổi “Không khí trong lều nóng nực, sặc mùi ẩm mốc, ngột ngạt, khác hẳn với bên ngoài”[6, tr.76] Dường như trong hố cát này, không khí trộn lẫn hơi thở của con người dày đặc

Đã thế, sự đe dọa của hố cát đối với con người có thể nói còn nguy hiểm hơn

“Phía sau chị là bức tường cát đen cao vút và cong võng xuống như muốn sập xuống đầu họ”[6, tr.48] Con người vẫn phải sống cuộc đời gắn bó với cát mà không biết được cát sẽ đổ ập xuống lúc nào và ở đâu Sống trong hố cát, con người

bị tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài, ngay cả thứ ánh sáng tự nhiên của mặt trời cũng trở nên bất thường so với bên ngoài “Chắc ánh nắng giờ đây đã chói chang lắm rồi Anh ở dưới hố sâu, mặt trời chưa rọi tới được nên không gian tranh tối tranh sáng như vào lúc rạng đông”[6, tr.61] Thế mới nói, nếu một người mới bị bắt cóc vào như anh, nếu không có chiếc đồng hồ, chỉ sau một giấc ngủ thức dậy sẽ không biết là buổi sáng hay buổi tối Thậm chí ở dưới đáy hố không thể phân biệt được khoảng cách và phương hướng Sống ở đó không khác gì sống trong một nhà

tù “một khi ở dưới đáy hố ta sẽ không nhìn thấy gì hết, ngoài cát và bầu trời bao la

Một sự tồn tại đều đều, buồn bã nằm gọn trong tầm mắt của ta”[6, tr.86] Đấy, cái

hố cát đã bao trọn lấy cuộc sống của biết bao con người nơi làng cát, nhốt họ trong

sự cô lập với thế giới bên ngoài Một làng cát đã tách biệt hoàn toàn với cuộc sống xung quanh, thêm một hố cát nữa đầy đọa con người với những trận lở cát bất ngờ

Ấy thế mà con người sống trong đó không một lời than vãn hay kêu ca

Cuộc sống có vô vàn điều bất ngờ không thể ngờ tới và không gian mà chúng

ta sống cũng vậy Có những không gian chẳng ai hình dung ra được hình dáng của

nó lại ngẫu nhiên tồn tại ở đâu đó trên mặt đất chúng ta Và con người bắt buộc phải chung sống với nó mà không có sự lựa chọn nào khác Hố cát trong câu chuyện chính là ví dụ điển hình cho kiểu không gian phi lí, phi thực ấy Kì lạ và nguy hiểm

là bản chất của kiểu không gian này

1.3 Nhân vật phi lí

1.3.1 Dân làng cát

Cát phủ trùm lên cuộc sống của con người và dần biến họ thành cát lúc nào không biết Ðôi khi ta có cảm giác không còn phân biệt đâu là cát, đâu là người nữa Tiếp xúc với câu chuyện, chúng ta có cảm giác cát đang rơi dày đặc quanh mình và

tự hỏi liệu mình có tồn tại nổi trong thế giới cát ngột ngạt và nhàm chán ấy không? Vậy mà những người ở đó sống được, quen được với cát, yêu cát và rồi thậm chí bị cát thay đổi đến không ngờ Cuộc sống là vô tận và bên trong mỗi bản thân con người cũng là một thế giới vô tận Nhiều khi con người cũng chỉ biết rõ được mình khi bị đặt trước những ngã rẽ và chọn lựa, nên phải sống đến tận cùng để tìm được niềm vui từ nơi khắc nghiệt Tác phẩm xây dựng những nhân vật mờ ảo, không tên không tuổi, không luôn cả nguồn gốc, họ sống trong một thế giới lạ lẫm, kỳ quặc, giống như thế giới của trí tưởng tượng Đại diện tiêu biểu nhất sống trong làng cát, trước hết đó là dân làng cát - dân bản địa

Sống trong một không gian bất thường như thế, con người trong tiểu

thuyết Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo không còn và cũng không thể là

những con người bình thường Họ là những con người phi lí, sống một cuộc đời phi

lí Vậy nên, đa số người làng cát đều nhận thấy mình đang sống một cuộc đời “dã

tràng xe cát” Biết là sống ở đây đầy khó khăn, bất trắc nhưng cũng không thể từ bỏ được nó Họ buộc phải chấp nhận thực tại phi lí vì thấy mình không có khả năng trốn thoát hay cải tạo hoàn cảnh Bao đời nay, họ vẫn luôn chịu đựng một cuộc sống đầy cực khổ “sống trong cát, chết vùi trong cát” như vậy Vô hình chung họ đã tự biến mình thành những người không cá tính, phi chứng chỉ Cái tên như là một hình thức để phân biệt người này với người khác Cùng với cái tên, con người định danh mình vào cuộc đời Thế nhưng tất cả những người dân nơi làng cát này lại không một ai có tên họ, họ tồn tại như một bầy đàn, không biết họ có nguồn gốc từ đâu, số lượng bao nhiêu Người này giống người kia, người kia cũng giống người này, ngay

cả người đàn bà - nhân vật chính xuyên suốt câu chuyện cũng chỉ là một người đàn

bà cát trong số những người đàn bà cát Bởi lẽ, họ giống nhau mọi thứ, từ ăn uống, ngủ, mặc, sinh hoạt,…thậm chí là cả ý nghĩ cũng giống nhau Tất cả sinh hoạt của

họ đều được thực hiện trong các hố cát và ý nghĩ của họ cũng đều là nghĩ về cát

Vì không có cá tính, mất đi yếu tố để định danh, định tính, định hình nên không một ai biết đến sự tồn tại của họ Chỉ khi người đàn ông xuất hiện, cuộc đời của họ mới được đưa ra ánh sáng, nhưng cũng chỉ là thứ ánh sáng mờ nhạt như màu vàng của cát Họ giống nhau, không có nét riêng và bị đứng lẫn vào nhau Trước cung cách sinh hoạt của họ, có lúc người ta phải nghĩ về họ thật chua chát rằng: khi

họ đứng cạnh nhau họ giống như những món hàng được sản xuất đồng bộ và xếp gần nhau Thậm chí còn xem họ là một tập hợp những sinh vật mà mỗi sinh vật này lại là cái bóng của sinh vật kia Họ không phân biệt ở tên, tuổi, nghề nghiệp mà ở giới tính (đàn bà, đàn ông), độ tuổi (thanh niên, người già) Họ giống nhau ở công việc vì cả làng chỉ làm một việc duy nhất là xúc cát, ở thái độ chấp nhận, ở cách ăn mặc để không bị cát dính vào người Những người đàn ông làng cát mà anh bắt gặp đều ăn mặc giống nhau “quấn khăn quanh đầu, che kín luôn cả miệng, chỉ để chừa đôi mắt”[6, tr.93] Người đọc không khỏi nghi ngờ rằng: liệu trên thế giới tồn tại những con người như vậy?

Vì không đủ sức để thay đổi cuộc đời nên những người làng cát đã phải chấp nhận một đời sống quẩn quanh, bế tắc Họ loanh quanh trong phạm vi nhỏ hẹp của

những hố cát tù túng, lặp đi lặp lại mãi những việc làm giống nhau, tẻ ngắt Tất cả mọi hành động, suy nghĩ của họ như đã nói chỉ tập trung vào việc làm thế nào để không bị nhấn chìm trong cát Họ không đi đâu ra ngoài hố cát vì mọi thứ phục vụ cho sinh hoạt: nước, đồ ăn, thuốc lá, rượu sa kê, thậm chí cả báo hàng ngày đều được cung cấp tận nơi theo thời gian đã quy định Mặc dù, hố cát nào trừ hố cát của người đàn bà - nơi người đàn ông bị giam, cũng có thang dây mắc sẵn nhưng chẳng

ai đi ra ngoài, bởi họ tự thấy đó là nơi duy nhất họ có thể ở Và rõ ràng “những người sinh sống trong những hố đó có thể tùy ý đi ra đi vào qua vách cát hướng về phía làng” nhưng họ chấp nhận cảnh sống phi lí ấy như thể đó là điều đúng đắn nhất Và theo lời người phụ nữ thì người dân ở đây đã sống như vậy từ mấy đời nay rồi và có lẽ họ cũng không có ý định thay đổi Dân làng cát chỉ nỗ lực trong việc xúc cát đổ đi nơi khác để không bị nhấn chìm chứ không băn khoăn tìm ra căn nguyên hoặc trăn trở tìm giải pháp để khắc phục Họ chấp nhận sống với những cơn bão cát kinh hoàng đó như một điều tất yếu

Vậy nên, khi họ làm việc, họ chăm chú tới mức chỉ chăm chăm vào công việc, bỏ ngoài tai mọi câu hỏi và cả lời chào của người khác “Anh thử hỏi thăm một

cô gái làng đi ngang qua lúc đó Cô ta chỉ đưa mắt nhìn xuống đất, rồi hối hả đi như không nghe thấy gì”[6, tr.24] hay “Đám thanh niên không hé một câu cợt nhã khi thấy anh cùng với người thiếu phụ xúc cát”[6, tr.54] Hơn thế, với phương châm sống treo trước cửa mỗi nhà “Hãy yêu nhà của bạn”[6, tr.34] họ càng thêm chăm chỉ làm việc và càng thêm gắn bó với cát hơn Thế nên không một suy nghĩ hay một lời khuyên nào có thể lay động họ bỏ làng cát mà đi

Họ không những sống cuộc đời phi lí, làm những công việc phi lí mà ngay cả trò tiêu khiển của họ cũng vô cùng quái dị Rõ ràng người đàn ông cầu khẩn để được ra ngoài hết sức chân thành, nhưng đáp lại sự chân thành của anh là một yêu cầu mất tính người Họ muốn anh cùng chị làm tình trước mắt họ, cho họ cùng xem, lúc đó họ mới thả cho anh ra ngoài Và khi người đàn ông chấp nhận yêu cầu quái đản đó, họ lại hò reo cổ vũ mặc cho ánh mắt kêu cứu của người đàn bà nơi hố cát

“Tiếng huýt sáo, tiếng vỗ tay…những tiếng la hét cuồng loạn…Số người xem càng

ngày càng đông và giờ lại có thêm phụ nữ trong bọn đàn ông Và số đèn pha chiếu xuống lối cửa ra vào đã tăng lên ít nhất ba lần”[6, tr.267] Thật khó để tin rằng thế giới lại tồn tại những con người với những sở thích như thế, nhưng còn ngạc nhiên hơn đó là không chỉ riêng đàn ông mà còn cả đàn bà cũng đam mê cái trò chơi đó Nếu như chỉ riêng đàn ông thì còn có thể tin, nhưng đàn bà - những người cùng cảnh ngộ với chị, cũng không mảy may muốn giúp chị Sự tấn công của anh càng mãnh liệt thì tiếng hò reo của bọn dân làng trên miệng hố lại càng vang dội Và điều

kì lạ là khi anh bị chị tấn công trở lại, thì bọn dân làng cũng biến đi làm việc một cách nhanh chóng đến bất ngờ, không một ai đoái hoài tới anh Ngay cả lời nói của

họ khi mới bắt cóc anh cũng lạnh lùng, sang sảng như gió biển “Này! Chúng tôi mang một cái xẻng với mấy cái thùng cho người kia đấy”[6, tr.45] Dường như, cát

đã làm họ thay đổi, biến họ thành những con người thô lỗ cộc cằn như vậy Trong quá trình bị bắt cóc, anh đã không biết bao nhiêu lần khẩn nài họ, nhưng vẫn thái độ

ấy, họ đối xử với anh lạnh lùng, tàn nhẫn

Hoàn cảnh tạo nên con người hay hoàn cảnh làm thay đổi con người có lẽ là đây Vì sinh ra và lớn lên ở một không gian kì quái, sự sống bị đe dọa hằng ngày nên họ cũng phải trở nên như vậy để có thể thích nghi với hoàn cảnh và tồn tại Việc sống như vậy, họ đã mặc nhiên chấp nhận thực tại phi lí, bình thường hóa mối quan hệ với cái phi lí bằng cách xem nó là một hiện trạng tất nhiên Và hơn hết là bởi vì bản thân những người dân làng cát cũng đã là những con người phi lí, khác người

1.3.2 Người đàn bà trong hố cát

Nhân vật người đàn bà cũng xuất hiện hết sức mờ ảo, không tên tuổi, sống cam chịu dưới cồn cát đã nhiều năm Chồng và con chị đã mất trong một trận bão cát, để lại chị cô đơn trong căn nhà được vây bọc bởi những bức tường cát Cuộc sống của chị là những ngày dài nhàm chán nối tiếp nhau, đêm đào cát, ngày thì ngủ

Sự có mặt của người đàn ông như một món quà kì diệu cho cuộc sống của chị Bất chấp sự tức giận, thái độ thô lỗ của anh, chị ân cần chăm sóc, phục tùng anh như một người vợ, trong khi đó anh chỉ là một người khách xin trọ qua đêm Chị sống

dưới hố cát tối om, nơi mà bức tường cát dựng đứng không thấy mặt trời chỉ trừ lúc giờ ngọ Cần mẫn xúc cát cho người ta cẩu lên và chở đi để bảo vệ ngôi nhà của mình không bị ngập trong cát Chị không có ước mơ, không hi vọng và không cả những khao khát bình thường của con người Anh bước vào cuộc đời chị, cuộc sống của chị ngay lập tức được đưa ra ánh sáng

Ngay từ những ngày đầu chị đã đon đả, ân cần chăm sóc anh hết sức chu đáo Từ bữa cơm tới giấc ngủ và cả việc đi tắm của anh Chị sợ lắm, sợ anh đi, sợ anh tức giận Hạnh phúc của chị chỉ đơn giản là nhìn anh ăn cơm dưới mưa cát hay

té nước tắm cho anh Mọi lời nói hay cử chỉ của chị đều hết sức nhẹ nhàng và cẩn trọng Sự xuất hiện của anh như một dòng suối mát chảy qua cuộc đời chị Người đàn ông gõ cửa nhà chị hay đang gõ cửa trái tim chị khi đã bị cát làm mục rỗng Chị như được tái sinh trước sự xuất hiện của người đàn ông xa lạ Chị trở thành trẻ con trước anh, nụ cười của chị vì thế cũng giòn tan hơn, trong trẻo hơn

Với một người đàn ông lần đầu tiên chạm mặt nhưng cách xưng hô của chị với anh hết sức tế nhị Chị xưng “em” với “ông”, điều đó thể hiện thái độ tôn trọng rất lớn Chị đón anh - một người đàn ông xa lạ như đón người chồng cũ trở về sau bao năm xa cách Trong khi đó, người đàn ông chỉ ở nhà chị với lí do duy nhất là nghỉ trọ qua đêm Thế mà, chị lại làm tất cả vì anh, có lẽ những mong anh sẽ yêu quý ngôi nhà của chị và xa hơn là yêu quý chị để cùng chị xúc cát mỗi ngày, san sẽ gánh nặng cùng chị Chị hiện ra trong ấn tượng đầu tiên của người đàn ông khi chị

ra đón anh là “một phụ nữ nhỏ nhắn, khá đẹp, khoảng ba mươi tuổi”[6, tr.35] Tuy nhiên, điểm làm nên sự khác biệt với các nhân vật nữ khác là chị lại không có một cái tên thậm chí chỉ là một kí hiệu như nhân vật của F Kafka, hay chỉ là một con số như “Những người khốn khổ” của V.Huygo Chị chẳng có gì khác ngoài định danh

“người đàn bà cát” Chị mờ nhạt trong biển cát biển người đó, chị không có cá tính lẫn sở thích, không cả lịch sử “chỉ nghĩ đến hiện tại, không quá khứ, chẳng tương lai Tâm hồn quá nhỏ bé”[6, tr.90] Chị thường lặng lẽ và ít nói Chị không có một niềm đam mê nào ngoài việc chú tâm vào xúc cát đổ đi hàng đêm để cát không lấn

át ngôi nhà Chị không chỉ là “một cái bóng mờ mờ”, mà còn là một người thờ ơ,

lạnh lùng với mọi thứ Sống như không có cảm xúc, cảm giác “Đôi mắt chị chứa đầy vẻ u buồn nhưng trong vẻ phiền muộn đó không toát lên nét cay đắng hay thù hằn nào cả”[6, tr.122] Chị thản nhiên, mặc kệ mọi sự xảy ra trong làng cát Chị xúc cát vì coi đó là định mệnh của mình và phục tùng nó một cách tự nguyện, không phản kháng Chị không coi mình là một tù nhân và chẳng bao giờ có ước mơ thoát

ra khỏi đây cả

Cũng như những người dân nơi làng cát, chị là một cá thể phi lí trong một tập hợp làng cát phi lí Sự tồn tại lẫn cách sinh hoạt của chị đều khác người, bất thường nếu không gọi là kì quái Tiếp xúc với câu chuyện, người đọc không khỏi đi

từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác Trước hết là cách ngủ của chị “Người phụ

nữ nằm trần truồng Chị như đang trôi bồng bềnh hệt một cái bóng mờ mờ trước đôi mắt đầy nước của anh Chị nằm ngã trên chiếu, cả thân thể chỉ trừ có đầu đều phơi trần”[6, tr.62] Rõ ràng chị biết là trong nhà có đàn ông lạ tại sao chị còn nằm ngủ

kì quặc, lộ liễu vậy Rồi đến cả việc nấu cơm, rửa bát cũng hết sức khác người: “Chị cho gạo vào một cái rá và đổ nước vào đó”[6, tr.85]; “Vừa nói, chị vừa bốc một nắm cát bên cửa sổ, bỏ vào cái đĩa đang cầm trên tay…chị xoay tròn cát trên mặt đĩa và quanh chiếc đĩa”[6, tr.85] Tất cả những sinh hoạt của chị đều phi lí, trái ngược hoàn toàn với lẽ thường

Người đàn ông xuất hiện chị dành hết tất cả mọi ưu ái cho anh Từ thức ăn, nước uống và đến cả nước tắm Tới những bữa ăn, lúc nào chị cũng ăn sau, chị dọn cho anh ăn trước, đứng che ô cho anh ăn để cát không rơi vào thức ăn Cách chị hầu

hạ anh, đôi lúc làm người đọc liên tưởng đến lòng tốt của của một kẻ tớ đối với chủ

Ở tình huống này, vai trò của chị dường như bị hoán đổi hoàn toàn Rõ ràng chị là chủ căn nhà, nhưng trước cách chị đối xử với người đàn ông xa lạ, chị đã biến mình thành một kẻ ở đợ còn anh mới là chủ nhà Chị đã sống trọn cả cuộc đời dưới đáy

hố không một lời vỗ về an ủi Chị chỉ có một ước muốn duy nhất mang đầy tính chấp nhận là kiếm đủ tiền từ công việc làm thêm để mua một chiếc đài và một chiếc gương soi, “như thể cả đời người chỉ nhằm vào mỗi hai thứ ấy”[6, tr.211] Không chỉ hành động, sinh hoạt phi lí mà ngay cả ước mơ của con người, với chị cũng bất

thường, khác người, khác đời Thật khó mà tin nổi cuộc đời lại tồn tại bóng dáng một người phụ nữ như vậy

Khi chị bị anh bắt làm con tin, trói chị như trói một con vật, chị vẫn mặc kệ, vẫn để yên, trong khi đó, nếu chị chống cự thì nhất định kết quả sẽ khác hẳn điều anh mong đợi “chị không hề chống đối hay kháng cự”[6, tr.120] Lẽ dĩ nhiên, với một con người bình thường, phản xạ đầu tiên khi bị tấn công thì phải vùng vẫy để thoát thân, vậy nhưng chị lại không hề tỏ chút thái độ gì trước hành động của anh Chị thậm chí cũng chẳng buồn trách móc anh hay nài nỉ anh cởi trói, cứ im lìm thụ động đến không ngờ Ngay cả khi chị có thai chửa ngoài dạ con, thầy thuốc khám bệnh cho chị cũng là một thầy thuốc thú y, chuyên chữa bệnh cho súc vật Con người lẫn tính cách của chị làm cho người đọc không khỏi hoài nghi, cơ hồ như chị

là một người đến từ thế giới khác, không phải thế giới của loài người

Có thể thấy rằng, người đàn bà đã sống một cuộc đời như côn trùng, như loài vật giữa sa mạc cát và cũng đã bị đối xử như với một con vật Vì lẽ, cứ phải sống mãi cuộc đời tối tăm và tẻ nhạt đến phi lí ấy, chị đã bị tha hoá, vật hoá Dường như qua chị, khuôn mặt của ngôi làng vừa để lộ ra Chị chính là đại diện tiêu biểu nhất,

là chân dung mang đầy đủ các nét vẽ của người dân làng cát

1.3.3 Nhà côn trùng học mất tích

Cuộc sống sẽ vẫn trôi đều đặn và sẽ chẳng có điều gì xảy ra nếu như người đàn ông yên phận với vai trò là một ông giáo Nhưng cuộc sống và khát khao cũng như những ý định của con người là vô biên, không ai có thể đo lường được Cũng chính vì lẽ đó mà từ một ông giáo, người đàn ông trong câu chuyện bỗng chốc biến thành nhà côn trùng học bất đắc dĩ và mất tích một cách phi lí

Anh xuất hiện trong tác phẩm ban đầu cũng là một con người hết sức kì cục

và mờ nhạt, không tên, không tuổi Và cuộc sống của anh cũng chẳng có gì đặc biệt Chúng ta chỉ biết anh qua lời kể của người kể chuyện, là một nhà giáo đam mê côn trùng học vì muốn thoát khỏi cuộc sống thực tại, muốn rời xa thành phố ồn ào mà anh đang sống nên đã quyết định đi kiếm tìm côn trùng sống trong cát Thế nhưng, cái sự đi kiếm tìm côn trùng của anh lại biến anh thành một kẻ vô danh nơi cồn cát

Trong cái sa mạc cát mênh mông đó, anh đã bị đẩy vào một không gian nhỏ hẹp của căn nhà dưới một hố cát sâu ngất cùng một người đàn bà góa Cũng là lúc cuộc đời anh bước sang một trang khác, nhưng là cái trang tối mà anh không hề mong muốn

Băng qua những cồn cát, đụn cát và cả ánh nắng gay gắt của mặt trời những mong sưu tập được một bộ côn trùng sống trong cát Lúc đầu anh nghĩ ngôi nhà trong hố cát là một chỗ trú chân tạm thời của mình và không có một chút nghi ngờ

gì Cho đến khi chuẩn bị hành lí trên vai để tiếp tục cuộc hành trình thì anh nhận ra một điều rằng chiếc thang dây - cầu nối duy nhất của ngôi nhà trong hố cát này với thế giới bên ngoài đã biến mất Anh cố thử thoát ra bằng mọi cách…tất cả đều thất bại Đấu tranh không mang lại kết quả, anh nhượng bộ làm một người tù để chờ cơ hội chạy thoát Vận may đến với anh sau bao ngày nung nấu ý đồ thoát thân Tưởng rằng sau khi leo lên được bức tường cát đó, anh lại trở về với vị trí là một thầy giáo, với niềm đam mê côn trùng, với bạn bè, cuộc sống của anh trước kia Nhưng rồi anh lại bị đẩy vào một cuộc rượt đuổi của dân làng và lại bị sa vào bẫy của họ, một lần nữa anh đành phải hạ mình cầu xin sự giúp đỡ của họ để được sống Và hố cát mà người đàn ông không hề mong muốn trở lại, một lần nữa đón anh trở về

Cũng giống như nhân vật Josef K trong Vụ án và nhân vật K trong Lâu đài

của Fran Kafka, người đàn ông càng cố tìm hiểu lí do vì sao bị bắt cóc, vì sao bị giam trong hố cát một cách vô lí và vì sao những con người nơi đây không chịu rời

bỏ ngôi làng chứa đầy sự nguy hiểm thì anh càng lạc sâu vào mê cung của thế giới phi lí ấy Đó là thế giới không bao giờ hiểu nổi và tồn tại ngoài ý muốn của con người Phi lí hơn khi người đàn ông càng lạc sâu vào thế giới làng cát kì dị ấy thì anh càng trở nên tha hóa, càng lẫn vào họ, và trở nên xa lạ với thế giới mà anh muốn quay về

Nếu như người đàn bà chấp nhận nhập vào cái hoàn cảnh ấy, mọi chuyện đối với chị như chẳng có gì phải cân nhắc, nghĩ ngợi Trong cái hy vọng của chị chúng

ta thấy sự chấp nhận thực tại Còn anh thì ngược lại, hy vọng của anh là xóa thực tại Anh bắt đầu chấp nhận cái phi lí, chấp nhận cuộc sống nam nữ với người đàn bà

mà ban đầu anh kinh sợ và cũng thấy là phi lí, kỳ dị Sống lâu với người dân nơi

đây, phải sống và làm việc như họ, anh cũng bị “bầy đàn hoá” Anh thấy mình “đã đứng trong đội ngũ như bao người khác, giống như một bánh xe trong nhịp điệu làm việc hàng ngày của họ”[6, tr.134] Anh đau đớn nhận ra “họ là một phần của anh”

và anh “chẳng khác chi một hạt đậu trong một hộp đậu”[6, tr.266] Cái tôi cá nhân

đã bị xoá mờ đi Thân phận con người càng lúc càng trở nên mong manh, nhỏ bé Khi anh bị “bầy đàn hoá” cũng có nghĩa là anh đã bị tha hoá Một cái tôi bị xã hội bao vây cuối cùng đã biến thành cái người ta Không chỉ có vậy, tâm hồn anh cũng trở nên cằn cỗi và độc ác hơn Tính người trong anh một lúc đã bị vùi lấp Anh tàn nhẫn ngay cả với người phụ nữ, cản trở công việc của chị Thậm chí khi bị chị ngăn cản, anh đã chẳng thèm bận tâm tới việc “đối thủ của anh chỉ là một người đàn bà

và đã không ngần ngại thúc đầu gối vào bụng chị”[6, tr.153] Với dân làng, anh cũng đã tính đến những cách trả thù dã tâm nhất: “nổi lửa đốt trụi cả làng, hoặc rắc thuốc độc xuống giếng nước ăn, hoặc đặt bẫy nhử từng người xuống hố cát”[6, tr.215] Trong đôi mắt của anh những gì người phụ nữ làm cũng như người dân nơi đây đang làm chẳng khác gì dã tràng xe cát “giống như một người cố tát nước biển

để xây nhà”[6, tr.60] Nhưng rồi sau đó, chính anh cũng đã phải chấp nhận nó Anh bắt đầu hòa nhịp vào cuộc sống, làm những công việc của chị, cùng nhau xây dựng một gia đình “Nào là quét cát trên trần, nào là sàng gạo, rồi thì rửa bát đĩa…”[6, tr.242] Thậm chí, giờ đây anh còn thấy những cử chỉ lặp đi lặp lại của người phụ

nữ lại “mang lại màu sắc cho hiện tại và gây một cảm giác thực tế”[6, tr.241] Sự phi lí từng bước được hợp lí hóa, bởi những luật lệ và hình phạt của dân làng dành cho anh sau những lần chạy trốn Có thể thấy, trong chính sự nỗ lực chống lại cái phi lí, thì con người lại phải đối diện với một cái phi lí lớn hơn Đó chính là sức mạnh của “những hạt cát nhỏ li ti không có hình thù, đường kính chỉ bằng một phần tám milimet”[6, tr.47] luôn lăm le nhấn chìm con người

Với cuộc sống tù túng và niềm mong mỏi giao lưu với thế giới bên ngoài làm anh bất chấp mọi luân thường đạo lí, anh sẵn sàng làm tình với chị trước mặt dân làng để đổi lấy một chút tự do nhỏ nhoi Anh đã làm tổn thương chị chỉ vì một trò tiêu khiển cho dân làng Để tồn tại và tính kế cho việc thoát thân “anh tự thích nghi

với cuộc sống ở dưới hố, tựa hồ đây là một giấc ngủ đông và anh tập trung mọi cố gắng của mình để làm cho dân làng lơi là sự cảnh giác của họ”[6, tr.241] Những dự định và kế hoạch vượt thoát vẫn đang âm ỉ cháy trong anh Để rồi cái bẫy hi vọng ra đời, anh được nắm trong tay tấm vé khứ hồi Tuy nhiên, điều nghịch lí và phi lí là khi chiếc thang dây thả xuống để đưa chị đi cấp cứu do chửa ngoài dạ con cũng là chiếc thang dây anh hằng mong ước hiện ra trước mắt Vậy mà giờ đây đứng trước

nó, anh lưỡng lự, mân mê nó, trèo lên trên để rồi lại leo xuống chỉ để sửa lại công trình nghiên cứu lấy nước từ cát của anh Ngay giây phút đó, dù nói rằng một ngày nào đó anh sẽ trở về thành phố, nhưng chúng ta biết điều đó sẽ chẳng bao giờ xảy ra nữa Sợi dây liên hệ giữa anh và người phụ nữ lẫn dân làng đã được kết thêm thật khó mà cắt đứt

Như vậy, với tư cách là nhân vật chính của câu chuyện, người đàn ông - nhà giáo - nhà côn trùng học, ngay từ đầu đã thu hút sự chú ý của độc giả với bản thông báo mất tích không lí do của anh Trong câu chuyện, người đàn ông may mắn hơn là

có một quá khứ, một lịch sử, một cái tên để định danh Tuy nhiên cái tên Niki Jumpei của anh đến cuối truyện mới xuất hiện Và đó cũng là lúc người ta tuyên án

về sự khai trừ anh ra khỏi xã hội thực tại Tên của anh mãi mãi mất đi trong thế giới thành phố ấy dù anh vẫn còn tồn tại Và như thế anh đã trở thành kẻ vô danh nơi sa mạc cát Anh trở thành một con người phi lí như bao bao con người phi trong làng cát ấy

Chương 2: Yếu tố phi lí như là một phương diện của hình thức tự sự trong tiểu

thuyết Người đàn bà trong cồn cát của Abe Kobo

2.1 Tình huống truyện và cách thức làm nổi bật tính phi lí

Xuyên suốt câu chuyện của mình, có thể nói Abe Kobo đã rất dụng công khi tạo ra hàng loạt các tình huống đắt để thu hút sự chú ý của người đọc Một câu chuyện được xem là hấp dẫn khi các tình huống trong đó chứa đựng mâu thuẫn khơi gợi sự khám phá của người đọc Nắm vững được quy luật ấy, Abe Kobo đã buộc người đọc phải hướng ánh mắt của mình theo từng nét chữ của ông Làm cho người đọc tin những điều ông viết là có thật nhưng rồi cuối câu chuyện lại muốn người đọc nghiệm ra rằng đó là một câu chuyện phi lí Thế nhưng, cái phi lí mà ông muốn nói tới con người lại có thể bắt gặp ngoài cuộc sống lúc nào không hay Thành ra câu chuyện phi lí lại trở thành có lí Từ đây, tình huống truyện trở thành phương tiện để nhà văn làm nổi bất tính phi lí Để hiểu rõ hơn tính chất phi lí của câu chuyện, chúng ta sẽ lần lượt đi sâu vào từng tình huống cụ thể

* Tình huống làm hoán đổi vai trò

Từ một nhà giáo làm công ăn lương của nhà nước, vì say mê côn trùng và chán ghét sự ồn ào của cuộc sống hiện tại anh đã tận dụng ngày nghỉ của mình để làm những điều mình thích Vậy nhưng, cuộc hành trình của anh không những không mang lại cho anh những mẫu côn trùng anh muốn mà lại cướp đi toàn bộ của anh: tên, tuổi, nghề nghiệp, quá khứ và quan trọng nhất là “tự do” Anh bị người ta đánh bẫy để tăng thêm nhân công lao động Thế là hiển nhiên, thân thế anh bị hoán đổi hoàn toàn Từ một con người định danh trong xã hội, anh trở thành vô danh Không nghề nghiệp, không luôn cả gia đình và bạn bè, vai trò xã hội của anh cũng theo đó mà thay đổi Nếu như trước kia, anh là một giáo viên dạy sinh học thì bây giờ anh phải đi xúc cát Nếu như trước kia anh thích đi đâu thì đi, thích làm gì thì làm, giờ đây anh phải chôn chân trong một hố cát mà nhìn lên chẳng thấy gì hết ngoài cát và bầu trời bao la Và dĩ nhiên, mọi sinh hoạt thường ngày của anh cũng

bị đảo lộn hoàn toàn Anh phải ăn cơm dưới cái ô do người phụ nữ trong hố cát đứng che cho anh “Đúng lúc anh bắt đầu ăn Chị giương một cái ô rộng bằng giấy

và che trên đầu anh”[6, tr.38] Khi ngủ phải cởi bớt quần áo để cát không dính vào người làm tổn thương da “Anh chỉ mặc một chiếc quần lót rộng thùng thình, dài đến đầu gối, bằng tơ nhân tạo, mình cởi trần” Anh phải cùng chị làm việc vào ban đêm

và ngủ vào ban ngày Anh không được tắm tùy thích vì phải tiết kiệm nước…Và đặc biệt, anh bị dân làng đối xử như một tù nhân, như một kẻ phạm tội Trong khi

đó, rõ ràng anh chỉ là một người khách lạc vào làng, phiền họ tìm một chỗ trọ thế

mà bị đối xử như vậy Những người dân trong làng thì có thể ra vào hố cát tùy ý, còn anh ngay cả việc đặt chân lên miệng hố cũng không có Mọi thứ anh cần sẽ được họ cung cấp đầy đủ, anh chỉ cần ngoan ngoãn ở trong hố cát, cùng người phụ

nữ kia xúc cát hằng ngày Có thể thấy, tất cả mọi sinh hoạt của anh đều thay đổi, hơn thế còn phải phụ thuộc vào người khác Anh không có mảy may một chút gì do mình quyết định, người ta cướp tự do của anh rồi định đoạt cuộc sống của anh Thật khó để tin, chỉ vì đam mê côn trùng, chỉ vì tìm một chỗ trọ mà cuộc sống của anh lại

bị người khác giật giây như vậy Anh đã la hét, đã cầu cứu, rồi thỏa hiệp nhưng tất

cả đều vô ích Cuộc sống của anh lúc này dường như là của họ, do họ điều khiển

Để tồn tại anh phải chấp nhận mọi yêu cầu của dân làng, phục tùng không ý kiến, dù anh biết những yêu cầu đó là phi lí, là bất hợp pháp Muốn có nước uống anh phải lao động, phải xúc cát để đổi lấy Muốn đọc báo, hút thuốc hay uống rượu anh lại phải cầm xẻng xúc cát Họ giám sát mọi hành động, cử chỉ của anh hằng ngày qua một vọng gác mà chỉ họ mới nhìn thấy anh “Lúc nào cũng có người quan sát bằng ống nhòm trên vọng gác”[6, tr.166], còn anh thì không thể Anh làm việc hay không họ đều biết, anh không thể qua mặt họ bất kì phút giây nào

Chính vì thế, vai trò của anh đã hoàn toàn bị hoán đổi, không còn nữa vị trí thầy giáo trên bục giảng, không còn nữa nhà sưu tầm côn trùng học, và không còn nữa một công dân tự do Anh chỉ là “một bánh xe trong nhịp điệu làm việc hàng ngày của họ”[6, tr.134] và là “một hạt đậu trong một hộp đậu”[6, tr.266] mà thôi

Vô danh giữa sa mạc cát mênh mông và chìm lẫn trong biển người xúc cát Cái phi

lí từ đó càng trở nên phi lí hơn