Xây dựng phương pháp rèn luyện kỹ năng cho học sinh lớp 11 trên cơ sở các bài tập tin học

Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu tổ chức dạy học các bài thực hành Tin học nh m rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh lớp 11 THPT

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

11 trên cơ sở các bài tập Tin học]

Học sinh lớp 11 trường THPT Phạm Phú Thứ - thôn An Ngãi Đông - xã Hòa Sơn - huyện Hòa Vang - Thành phố Đà Nẵng

Quá trình tổ chức dạy học các bài dạy thực hành Tin học 11 để rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh.

Giả thuyết khoa học

Để nâng cao chất lượng dạy học môn Tin học, tổ chức các bài thực hành theo hướng đổi mới và đảm bảo yêu cầu sư phạm là rất quan trọng Điều này sẽ giúp hình thành, rèn luyện và phát triển kỹ năng lập trình cho học sinh.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu tổng hợp cơ sở lý luận về hình thành và phát triển kỹ năng trong giảng dạy thực hành Tin học ở trường THPT

Xác định cơ sở và hệ thống các kỹ năng thực hành cơ bản cần rèn luyện cho học sinh

Nghiên cứu cách tổ chức dạy học các bài thực hành Tin học để rèn luyện và phát triển kỹ năng thực hành cho học sinh

Thiết kế mẫu giáo án giảng dạy bài thực hành Tin học 11 (Bài tập và thực hành 5)

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu, bài giảng về phương pháp dạy học Tin học

Nghiên cứu tài liệu giáo dục học và tâm lý học, cùng với các phương pháp giảng dạy môn Toán, Vật lý, là cần thiết để áp dụng hiệu quả vào giảng dạy môn Tin học.

Nghiên cứu các tài liệu về ngôn ngữ lập trình Turbo Pascal

Nghiên cứu khối lượng kiến thức được học về lập trình b ng ngôn ngữ Pascal và thực trạng dạy học thực hành Tin học ở trường THPT.

Nghiên cứu thực nghiệm

Nguyễn Anh Quốc - [Xây dựng phương pháp rèn luyện kỹ năng cho học sinh lớp

Giao lưu với giáo viên và học sinh cấp THPT nhằm thảo luận về các vấn đề trong việc giảng dạy và truyền đạt kiến thức Tin học, đặc biệt là trong lĩnh vực dạy lập trình cho học sinh THPT.

Xử lý số liệu thu được b ng phương pháp thống kê toán học.

Những đóng góp mới của đề tài

Khóa luận nghiên cứu cách tổ chức dạy học các bài thực hành Tin học nhằm rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh Đề tài này đóng góp những phương pháp giảng dạy mới, giúp nâng cao hiệu quả học tập và phát triển kỹ năng thực hành cho học sinh trong lĩnh vực Tin học.

 Xác định được hệ thống kỹ năng thực hành cần rèn luyện cho học sinh lớp 11 THPT

 Bước đầu xác định được quy trình rèn luyện kỹ năng thực hành

 Xác định cách tổ chức dạy học các bài thực hành để rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh

 Xây dựng mẫu giáo án của bài thực hành 5 trong SGK Tin học 11.

Cấu trúc của khóa luận

 Mở đầu: Giới thiệu sơ lược về đề tài, hướng nghiên cứu và những đóng góp của đề tài

 Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hình thành và phát triển kỹ năng thực hành cho học sinh trong dạy học Tin học ở trường THPT

 Chương 2: Tổ chức dạy học các bài thực hành cho học sinh lớp 11 THPT

 Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Phần kết luận trình bày những đánh giá về kết quả đạt được từ đề tài, đồng thời chỉ ra những hạn chế còn tồn tại Từ đó, đề xuất hướng phát triển cho nghiên cứu trong tương lai nhằm nâng cao hiệu quả và ứng dụng của đề tài.

Lịch trình làm việc

STT T ời ia Nội du t c i Kết quả d iế

- Gặp giáo viên hướng dẫn

- Nộp đề cương cho giáo viên

- Đề cương được thông qua

2 Tháng 2 2 13 - Viết lời mở đầu

- Lời mở đầu, chương I được thông qua

3 Tháng 3 2 13 - Viết chương II và chương III

- Chương II và chương III được thông qua

4 Tháng 4 2 13 - Hoàn thiện đề tài

Tháng 5 2 13 - Rà soát và ch nh sửa toàn bộ đề tài

- Đề tài được thông qua

CƠ SỞ L LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC H NH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG THỰC HÀNH CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC TIN HỌC Ở TRƯỜNG THPT

Cơ sở lý luận của việc rèn luyện kỹ năng thực hành

1.1.1 Khái niệm kỹ năng thực hành

Kỹ năng là một chủ đề thu hút sự chú ý của nhiều nhà tâm lý học và giáo dục học Có nhiều định nghĩa khác nhau xung quanh khái niệm kỹ năng, phản ánh sự đa dạng trong cách hiểu và ứng dụng của nó.

Trong Tâm lý học có hai quan niệm về kỹ năng:

Quan niệm thứ nhất nhấn mạnh vào cách thức hành động, coi việc nắm vững kỹ năng là yếu tố quan trọng Các tác giả như Ph.N Cônôbôlin, V.A Crutetxki, V.X Cudin, và A.G Covaliop cho rằng kỹ năng chính là phương thức thực hiện các hoạt động mà con người đã nắm vững.

Kỹ năng không chỉ đơn thuần là khía cạnh kỹ thuật mà còn là biểu hiện của năng lực con người, theo quan niệm của N.Đ Lêvitốp, K.K Platônốp, A.V Pêtrôpxki và F.K Kharlamốp Quan điểm này nhấn mạnh rằng kỹ năng có tính ổn định, mềm dẻo, linh hoạt và mục đích A.V Pêtrôpxki định nghĩa kỹ năng là khả năng áp dụng tri thức, dữ liệu và khái niệm đã có để nhận diện thuộc tính bản chất của sự vật, từ đó giải quyết thành công các nhiệm vụ lý luận và thực hành cụ thể.

Trong lý luận dạy học, kỹ năng được định nghĩa là khả năng của con người thực hiện các hành động một cách hiệu quả nhằm đạt được mục tiêu trong những điều kiện nhất định Kỹ năng luôn mang tính khái quát và có thể áp dụng trong nhiều tình huống khác nhau.

Theo từ điển Việt Nam thì Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được vào thực tế [2]

Về bản chất thì các quan niệm trên về kỹ năng không mâu thuẫn nhau l m Sự

Các bài tập Tin học khác nhau được phân loại dựa trên việc mở rộng hoặc thu hẹp phạm vi triển khai của một kỹ năng hành động trong các tình huống và công việc đa dạng.

Kỹ năng được định nghĩa là khả năng của con người thực hiện hiệu quả một công việc nhằm đạt được mục tiêu cụ thể Để làm được điều này, cần lựa chọn và áp dụng các phương pháp hành động phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và phương tiện nhất định.

Theo từ điển Việt Nam thì Thực hành là làm để áp dụng lý thuyết vào thực tế [3]

Khái niệm thực hành có nhiều cách diễn đạt, nhưng nhìn chung, thực hành được hiểu là một động từ với hai điểm chính cần lưu ý.

Thực hành gắn liền với các hành động của con người, thể hiện qua những thao tác cụ thể nhằm tác động lên đối tượng lao động để biến đổi chúng theo mục đích đã định Hoạt động ở đây được hiểu rộng hơn hành động, vì trong một hoạt động có nhiều hành động khác nhau.

Thực hành là sự áp dụng lý thuyết vào thực tiễn, không chỉ là hoạt động thể chất mà còn đòi hỏi sự tham gia của trí tuệ Hoạt động thực hành có mục đích rõ ràng, giúp kiểm nghiệm và củng cố lý thuyết, vượt qua mục đích đơn thuần.

Kỹ năng thực hành trong dạy học đối với học sinh là khả năng áp dụng tri thức đã học vào thực tế thông qua việc thực hiện các thao tác hành động một cách hiệu quả.

Dựa vào định ngh a trên ta thấy kỹ năng thực hành có đặc điểm là:

 Có kiến thức vững ch c về lý thuyết

 Khả năng thực hiện các thao tác hành động theo một quy định

 Khả năng vận dụng khám phá biến đổi về các quy trình, các vấn đề về lý luận vào thực tiễn

 Kết quả thực hiện phải đạt được mục tiêu đề ra Như vậy kỹ năng thực hành không phải là phạm tr trừu tượng mà nó là những

Học sinh thực hiện các bài tập Tin học nhằm áp dụng kiến thức đã học vào các tình huống mới, từ đó đạt được mục tiêu dạy học đã đề ra Những thao tác và hành động cụ thể của học sinh sẽ giúp họ đạt được kết quả mong muốn.

1.1.2 Vai trò của kỹ năng thực hành trong dạy học Tin học

Mục đích của nền giáo dục Việt Nam hiện nay là thực hiện giáo dục toàn diện nhằm nâng cao năng lực sản xuất cho nền sản xuất hiện đại Điều này đòi hỏi người học phải có kiến thức ngang tầm thời đại, phẩm chất đạo đức, tư duy sáng tạo và năng lực thực hành giỏi Bên cạnh đó, học sinh cần có ý thức vươn lên trong học tập và rèn luyện để trở thành những người lao động có kỷ luật, kỹ năng thực hành tốt và lòng say mê nghề nghiệp Việc hình thành kỹ năng cho học sinh trong quá trình dạy học là bước quan trọng để đạt được mục tiêu này.

Mục tiêu dạy học ở THPT được xác định dựa trên mục tiêu giáo dục toàn diện nhân cách học sinh, bao gồm giáo dục đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, thể chất và kỹ năng Để đạt được mục tiêu này, quá trình dạy học cần tác động đến ba khía cạnh tâm lý của học sinh: nhận thức, xúc cảm và hành động Do đó, mục tiêu dạy học thường bao gồm ba nhóm yêu cầu chính: yêu cầu về tri thức, yêu cầu về thái độ và yêu cầu về kỹ năng.

Trong nhà trường, ba nhóm yêu cầu này thường được xác định và s p xếp theo thứ tự như sau:

1 Hệ thống những tri thức cần n m

2 Hệ thống những kỹ năng học tập và sinh hoạt cần rèn luyện

3 Hệ thống những giá trị (thái độ) thích hợp cần bồi dưỡng

Ba nhiệm vụ này có mối quan hệ biện chứng, thúc đ y lẫn nhau, được thể hiện:

 Nhiệm vụ thứ nhất là cơ sở của nhiệm vụ thứ hai, nhiệm vụ thứ ba; bởi

Học sinh thực hiện các thao tác trí tuệ trong quá trình học Tin học, từ đó vận dụng hệ thống tri thức đã học Thế giới quan và phẩm chất nhân cách của các em sẽ được hình thành đúng đắn hay không phụ thuộc vào độ chính xác và tính khoa học của tri thức mà các em tiếp thu.

Nhiệm vụ thứ hai phụ thuộc vào nhiệm vụ thứ nhất và nhiệm vụ thứ ba, cho thấy rằng khi trí tuệ của trẻ phát triển và các em nắm vững phương pháp học, sự phát triển trí tuệ sẽ hỗ trợ các em trong việc tiếp thu tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo và phát triển những phẩm chất nhân cách tốt hơn.

Cơ sở thực tiễn của việc rèn luyện kỹ năng thực hành

1.2.1 Mục tiêu dạy học môn Tin học

Bộ môn Tin học đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo thế hệ lao động có học vấn vững chắc và nhân cách hoàn thiện, góp phần vào sự phát triển của đất nước Là một phần của khoa học tự nhiên, Tin học cung cấp kiến thức cơ bản, tạo nền tảng cho học sinh nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực này cũng như tiếp cận các công nghệ tiên tiến, đặc biệt là công nghệ thông tin Do đó, mục tiêu giảng dạy môn Tin học cần phải phù hợp với mục tiêu giáo dục Việt Nam và vị trí của môn học trong hệ thống giáo dục.

Mục tiêu giáo dục Việt Nam, theo Nghị quyết của Hội nghị lần thứ hai của Ban chấp hành trung ương Đảng khóa VIII, là xây dựng thế hệ con người gắn bó với tư tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Họ cần có đạo đức trong sáng, ý chí kiên cường để xây dựng và bảo vệ tổ quốc, đồng thời thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Giáo dục cũng nhằm giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, phát triển năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, và khuyến khích tiềm năng của con người Việt Nam Học sinh cần có ý thức cộng đồng, tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành giỏi, tác phong công nghiệp, tính tổ chức kỷ luật, sức khoẻ tốt, và trở thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng vừa chuyên, theo lời dạy của Bác Hồ.

Luật giáo dục Việt Nam quy định tại chương II, mục 2, điều 23 rằng mục tiêu của giáo dục phổ thông là phát triển toàn diện cho học sinh về đạo đức, trí tuệ, thể chất, và các kỹ năng cơ bản Điều này nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, đồng thời chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc tham gia vào cuộc sống lao động, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Môn Tin học, giống như các môn học khác, xác định nhiệm vụ cụ thể dựa trên mục tiêu đã đề ra, nhằm tổ chức các hoạt động đào tạo hiệu quả.

11 trên cơ sở các bài tập Tin học] thực hiện mục tiêu giáo dục mà Đảng và nhà nước đã đề ra [5]

1.2.1.2 Đặc điểm của môn Tin học

Việc xác định mục tiêu dạy học môn Tin học cần dựa trên những đặc điểm nổi bật của môn học này, trong đó có tính trừu tượng cao và tính thực tiễn phổ biến.

Tin học là lĩnh vực nghiên cứu các phương pháp công nghệ và kỹ thuật xử lý thông tin một cách tự động, thể hiện tính trừu tượng cao Khái niệm thông tin vốn đã mang tính trừu tượng, và quá trình xử lý thông tin, bao gồm thu nhập, lưu trữ, biến đổi và truyền nhận, dựa trên những thành tựu của các ngành khoa học trừu tượng như Vật lý, Toán học và Lý thuyết thông tin Do đó, Tin học sở hữu đặc điểm trừu tượng hóa mạnh mẽ.

Sự trừu tượng hóa trong Tin học diễn ra trên nhiều bình diện khác nhau, với một số khái niệm như biến, mảng và bản ghi là kết quả của việc trừu tượng hóa các đối tượng vật chất cụ thể Đồng thời, cũng có nhiều khái niệm khác được hình thành từ sự trừu tượng hóa những khái niệm đã có trước đó, chẳng hạn như tham biến hình thức, mảng có phần tử là mảng và bản ghi.

Tính trừu tượng cao của Tin học không làm mất đi tính thực tiễn của nó, mà ngược lại, chính thực tiễn là nguồn gốc hình thành Tin học Sự phát triển của Tin học bắt nguồn từ nhu cầu xử lý thông tin trên các danh sách, với bản ghi được tạo ra nhằm phục vụ cho việc quản lý hồ sơ nhân sự và vật tư.

Tin học là một tiến bộ khoa học quan trọng của thời đại, được ứng dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Nó cung cấp các phương pháp và công cụ hiệu quả cho việc khai thác và xử lý thông tin, phục vụ cho các ngành khoa học kỹ thuật, kinh tế, quân sự, chính trị, văn hóa, dịch vụ, và đặc biệt là trong công tác quản lý.

Ngày nay, công nghệ thông tin (CNTT) được xem là một trong những ngành mũi nhọn, đóng vai trò quan trọng trong chính sách kinh tế, khoa học và công nghệ.

Sự phát triển nhanh chóng của kỹ thuật truyền thông đã tạo ra những chuyển biến lớn trong công nghệ mạng Tin học, hình thành các siêu xa lộ thông tin như Intranet và Internet Đặc điểm nổi bật của Tin học là tính logic và thực nghiệm; khi phát triển phần mềm và ngôn ngữ lập trình, người ta sử dụng suy diễn logic để xây dựng các dữ liệu có cấu trúc từ những dữ liệu chuẩn.

Khi giảng dạy môn Tin học tại các trường phổ thông, cần điều chỉnh nội dung để phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và yêu cầu của từng cấp học Mặc dù có thể châm chước về tính logic trong việc mô tả các khái niệm, giáo trình vẫn phải đảm bảo tính hệ thống và logic, trong đó tri thức trước phải chuẩn bị cho tri thức sau, và tri thức sau phải dựa trên tri thức trước.

1.2.1.3 Vị trí của môn Tin học

Môn Tin học là một công cụ thiết yếu trong giáo dục, giúp học sinh nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập và đời sống Tính trừu tượng cao của Tin học tạo ra sự thực tiễn phổ dụng, trở thành nền tảng cho nhiều ngành khoa học khác Để đảm bảo tất cả học sinh tốt nghiệp phổ thông trung học đều có khả năng sử dụng công nghệ, chương trình học cần trang bị cho họ những yếu tố cơ bản của Tin học, bao gồm hiểu biết về Tin học và môi trường đào tạo, khái niệm về thuật giải, và tư duy thuật giải Học sinh cũng cần biết lập trình để giải quyết các bài toán đơn giản, đặc biệt là trong các môn Toán, Lý, Hóa, từ đó chuẩn bị cho việc nghiên cứu sâu hơn về lập trình trong tương lai.

11 trên cơ sở các bài tập Tin học] một số HĐH, một số phần mềm như soạn thảo văn bản, bảng tính điện tử…

Môn Tin học không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức và kỹ năng cần thiết mà còn phát triển năng lực trí tuệ như phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa và khái quát hóa Đồng thời, môn học này rèn luyện những phẩm chất quan trọng của người lao động mới như tính cẩn thận, chính xác, kỷ luật, phê phán và sáng tạo Học sinh nhận thức rõ vai trò quan trọng của CNTT và những phẩm chất cần thiết trong thời đại mới Do đó, Tin học giữ vị trí rất quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông, và việc xác định mục tiêu và nhiệm vụ của môn học này cần phải phù hợp với vị trí của nó trong nhà trường Để đạt được mục tiêu giáo dục chung, bộ môn Tin học cần thiết lập những mục tiêu cụ thể nhằm đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Bộ môn Tin học có nhiệm vụ trang bị cho học sinh những tri thức và kỹ năng cơ bản về Tin học, từ kiến thức đại cương đến phương pháp lập trình để giải quyết các bài toán Điều này giúp học sinh phát triển khả năng khai thác các thành tựu mới trong lĩnh vực Tin học và ứng dụng chúng vào thực tiễn Hơn nữa, Tin học còn cung cấp cho học sinh những hiểu biết về ứng dụng của nó trong các lĩnh vực công nghệ, thông tin liên lạc, sản xuất, và quản lý kinh tế, xã hội.

Các kỹ năng thực hành cần rèn luyện

Để đạt được hiệu quả trong việc dạy học môn Tin học tại trường THPT, giáo viên cần chú trọng rèn luyện cho học sinh các kỹ năng học tập cần thiết Những kỹ năng này bao gồm nhiều nhóm khác nhau, nhằm giúp học sinh nắm vững kiến thức và ứng dụng Tin học một cách hiệu quả trong thực tế.

 Kỹ năng tổ chức hoạt động nhận thức

 Kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá

Rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh là rất quan trọng, vì đây là những kỹ năng cơ bản không chỉ hỗ trợ việc học môn Tin học mà còn phục vụ cho cuộc sống sau này của các em.

Kết quả của việc tiếp thu tri thức Tin học được thể hiện qua các chương trình lập trình và khả năng ứng dụng vào thực tiễn Do đó, giáo viên cần chú trọng rèn luyện cho học sinh các kỹ năng thực hành trong Tin học, bao gồm nhiều nhóm kỹ năng khác nhau.

 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào hoạt động lập trình

 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào giải các bài toán thực tiễn

 Kỹ năng vận dụng tri thức vào khai thác các thành tựu về Tin học

1.3.1 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào hoạt động lập trình

Ngôn ngữ lập trình Pascal đóng vai trò quan trọng trong môn Tin học tại trường THPT, vì lập trình là hoạt động chủ yếu giúp học sinh tiếp cận và hiểu biết về Tin học Việc sử dụng Pascal không chỉ hỗ trợ việc dạy và học mà còn là điều kiện cần thiết để đạt được các mục tiêu giáo dục trong lĩnh vực này.

Kỹ năng vận dụng tri thức có hiệu quả vào hoạt động lập trình của học sinh

Trong quá trình học lập trình, học sinh được huấn luyện qua 4 bước chính: tìm hiểu nội dung bài toán, xây dựng thuật giải, lập trình và chạy thử Học sinh cần lựa chọn và phân tách các hoạt động, áp dụng kiến thức và phương pháp, cũng như sử dụng các công cụ và kỹ thuật lập trình để phát triển thuật giải Để nâng cao kỹ năng vận dụng tri thức vào lập trình, giáo viên cần chú trọng đến việc dạy Tin học từ nhiều khía cạnh khác nhau.

 Phương diện máy tính điện tử

 Phương diện giải quyết vấn đề

1.3.1.1 P di ô ữ phương diện ngôn ngữ, ta cần dạy cho học sinh theo quan điểm giao tiếp giữa người và máy b ng cách tạo ra những tình huống công việc mà giải quyết nó đòi hỏi phải biết được từ khoá nào, cấu trúc ngữ pháp của câu lệnh, cấu trúc dữ liệu và cấu trúc chương trình Những tình huống như vậy là những dịp để giáo viên gợi động cơ học tập cho học sinh

Để tìm số lớn nhất trong ba số nguyên, chúng ta có thể viết một chương trình cho phép người dùng nhập vào ba số nguyên bất kỳ Sau khi nhập, chương trình sẽ hiển thị số lớn nhất trong ba số đó trên màn hình.

Write ('Nhap vao so nguyen thu 1: '); Readln(a);

Write ('Nhap vao so nguyen thu 2: '); Readln(b);

Write ('Nhap vao so nguyen thu 3: '); Readln(c);

Writeln('So lon nhat la: ', max);

Thông qua chương trình này, ta dạy cho học sinh cách d ng lệnh xoá màn hình Clrscr, cấu trúc hoạt động của câu lệnh If…then

1.3.1.2 P di t uật iải phương diện thuật giải, ta yêu cầu học sinh viết thuật giải b ng sơ đồ khối hoặc b ng ngôn ngữ phỏng trình Tức là xây dựng dãy các tác động để cho máy tính có thể thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định nh m đạt được một kết quả xác định gọi là điều kiện ra xuất phát từ một tình huống gọi là điều kiện vào Nếu có thể thì cho học sinh biết nhiều thuật giải có thể giải quyết c ng một nhiệm vụ, sau đó chọn xem trong số các thuật giải đó thuật giải nào tốt nhất về một yêu cầu nào đó

Thông tin cho máy tính bao gồm dữ liệu về bài toán và các kết quả mong muốn Trong lập trình, cần tuân theo quy tắc về kiểu dữ liệu, biến và biểu thức Kiểu dữ liệu xác định tập hợp giá trị mà biến hoặc hằng phải phụ thuộc vào.

Khi khai báo kiểu dữ liệu trong lập trình, máy tính xác định các giá trị và phép toán có thể thực hiện Việc xây dựng thuật giải yêu cầu xác định các thao tác trên các đại lượng cụ thể Do đó, giáo viên cần rèn luyện cho học sinh những kỹ năng quan trọng trong hoạt động lập trình, bao gồm việc hiểu rõ về kiểu dữ liệu và các thao tác liên quan.

 Kiểm tra dữ liệu khi nhập vào

 Sử dụng những thao tác thích hợp với từng kiểu dữ kiệu đó

Để xây dựng một chương trình hiệu quả, cần thiết phải thiết lập cấu trúc dữ liệu phù hợp với từng bài toán Chương trình nên có khả năng phân tích và thông báo cho người sử dụng về các sai sót khi họ nhập dữ liệu không đúng yêu cầu Nếu có thể, chương trình nên cung cấp thông tin về bản chất của các sai sót đó Việc thiếu khả năng kiểm tra dữ liệu đầu vào có thể dẫn đến những sai lầm trong quá trình thực hiện.

Khi nhập dữ liệu, nếu việc gõ bàn phím mất nhiều thời gian, chúng ta nên sử dụng các hằng để ghi nhớ thông tin ngay từ khi soạn thảo Khi chạy chương trình, có thể thay thế hằng bằng các biến để nhận giá trị thực tế Lưu ý rằng khi khai báo biến, cần xác định miền giá trị để chọn kiểu dữ liệu phù hợp Ví dụ, với biến chứa tuổi của một người, nên khai báo kiểu Byte cho miền từ 1 đến 120 thay vì kiểu Integer, nhằm tiết kiệm bộ nhớ và cải thiện hiệu suất xử lý của chương trình.

Khi học lập trình, học sinh thường chỉ chú trọng vào kết quả bài toán mà không chú ý đến quá trình thực hiện chương trình Nếu nắm vững quá trình này, học sinh sẽ tránh được những sai lầm ngộ nhận và hiểu rõ từng bước của các cấu trúc lặp, lệnh làm việc với chương trình con Điều này giúp họ kiểm soát các khả năng xảy ra với dữ liệu trong quá trình làm việc Rèn luyện kỹ năng hiểu câu lệnh điều kiện, vai trò của biến điều khiển, chu trình lặp và hoạt động của chương trình con khi được gọi đến là rất quan trọng Nắm được quá trình thực hiện chương trình sẽ góp phần nâng cao khả năng lập trình của học sinh.

Xây dựng chương trình dựa trên các bài tập Tin học giúp cải tiến tính đúng đắn của chương trình, giảm thiểu số phép toán cần thực hiện Điều này cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát hiện lỗi trong thuật toán hoặc dữ liệu khi kiểm thử Trong quá trình giảng dạy, giáo viên nên mô phỏng cách thức hoạt động của các câu lệnh như lệnh gán, lệnh rẽ nhánh và lệnh lặp Để nâng cao hiệu quả học tập, cần thiết phải có các bài tập yêu cầu học sinh lập bảng mô phỏng, thể hiện các bước thực hiện chương trình với dữ liệu cụ thể.

Khi dạy học về lệnh gán, giáo viên có thể yêu cầu học sinh thực hiện bài tập lập bảng mô phỏng cho đoạn chương trình hoán vị hai giá trị a = 3 và b = 8 Bài tập này giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách hoạt động của lệnh gán trong lập trình.

 Học sinh lập được bảng mô phỏng quá trình diễn ra bên trong bộ nhớ của máy tính như sau:

Bước 1 Bước 2 Bước 3 Bước 4 a 30 30 8 8 b 8 8 8 30 tg 30 30 30

Vai trò của hoạt động lập trình trong việc rèn luyện kỹ năng thực hành cho học

Theo tâm lý học, hoạt động được định nghĩa là sự vận động trong mối quan hệ biện chứng giữa con người và thế giới xung quanh, trong đó con người đóng vai trò là chủ thể và thế giới là khách thể.

Quá trình hoạt động bao gồm hai mặt thống nhất biện chứng: Thứ nhất, là quá trình chuyển hóa năng lực thể chất và tinh thần của chủ thể thành sản phẩm của hoạt động.

Mặt thứ hai của quá trình này là chủ thể hóa nội dung của đối tượng, tức là biến đổi nội dung của đối tượng thành một phần của tâm lý, ý thức và nhân cách của chủ thể Điều này có nghĩa là chủ thể tiếp nhận và chiếm lĩnh nội dung của đối tượng, từ đó biến những kinh nghiệm lịch sử xã hội thành kinh nghiệm cá nhân.

Theo cấu trúc tâm lý của hoạt động, hoạt động bao gồm nhiều thành phần có mối quan hệ tương tác lẫn nhau Một bên là động cơ, mục đích và phương tiện, trong khi bên kia là hoạt động, hành động và thao tác Các thành phần này có thể được mô tả qua sơ đồ: Động cơ → Hoạt động.

Hoạt động học tập thông qua các bài tập Tin học không chỉ kích thích tính tự giác và tích cực của người học mà còn thúc đẩy sự hình thành và phát triển tư duy Kết quả cuối cùng của những hoạt động này là sự thỏa mãn mong muốn của người học.

Để đạt được mục đích cụ thể, cần thực hiện những hành động có kế hoạch Mỗi hành động bao gồm nhiều thao tác được sắp xếp theo trình tự nhất định và yêu cầu những điều kiện cùng với phương tiện, công cụ phù hợp Khi quá trình này được lặp lại nhiều lần, nó sẽ tạo ra kỹ năng và kỹ xảo trong hành động.

Trong quá trình dạy học, giáo viên đóng vai trò chủ đạo, trong khi học sinh là đối tượng học tập và cũng là chủ thể tham gia vào hoạt động dạy học Mục tiêu chính là hình thành kỹ năng và kỹ xảo thực hành cho học sinh Để đạt được điều này, giáo viên cần áp dụng các phương pháp và công cụ phù hợp nhằm tổ chức và điều khiển hoạt động học tập hiệu quả Việc tổ chức lớp học sao cho học sinh có thể tự thực hiện các thao tác là rất quan trọng, và những thao tác này cần được lặp đi lặp lại trên nhiều đối tượng và phương tiện khác nhau để phát triển kỹ năng một cách tối ưu.

Hoạt động lập trình là hình thức chủ yếu trong lĩnh vực Tin học đối với học sinh, giúp phát triển kỹ năng vận dụng tri thức Tin học qua quá trình tìm tòi thuật giải Quá trình này bao gồm 4 bước: tìm hiểu nội dung bài toán, xây dựng thuật giải, thực hiện chương trình, và chạy thử trên máy Học sinh cần lựa chọn và phân tích các hoạt động, áp dụng kiến thức và phương pháp, cũng như sử dụng kỹ thuật xây dựng chương trình để thiết kế thuật giải Nhờ đó, lập trình không chỉ phát triển năng lực trí tuệ chung như tư duy trừu tượng, tư duy logic và ngôn ngữ chính xác, mà còn trang bị cho học sinh hệ thống tri thức và kỹ năng vững chắc về phương pháp Tin học phổ thông.

Dựa trên nghiên cứu lý luận và thực tiễn, tôi kết luận rằng để hoàn thành nhiệm vụ dạy học phổ thông và đạt được mục tiêu của nền giáo dục Việt Nam, việc rèn luyện kỹ năng thực hành Tin học cho học sinh là điều thiết yếu.

 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào hoạt động lập trình

 Kỹ năng vận dụng tri thức Tin học vào giải các bài toán thực tiễn

Kỹ năng vận dụng tri thức vào khai thác các thành tựu về Tin học là rất quan trọng trong giáo dục Hoạt động lập trình không chỉ giúp học sinh thực hiện tốt mục tiêu dạy học Tin học tại trường THPT mà còn phát triển năng lực trí tuệ và rèn luyện tư duy logic.

TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC BÀI THỰC HÀNH CHO HỌC

Tiêu đề	Xây dựng phương pháp rèn luyện kỹ năng cho học sinh lớp 11 trên cơ sở các bài tập tin học
Tác giả	Nguyễn Anh Quốc
Người hướng dẫn	PGS.TS Lê Văn Sơn
Trường học	Đại học Đà Nẵng - Trường Đại học Sư Phạm
Chuyên ngành	Sư phạm Tin
Thể loại	Khóa luận tốt nghiệp
Năm xuất bản	2013
Thành phố	Đà Nẵng

Định dạng
Số trang	96
Dung lượng	1,06 MB