Xây dựng bộ tư liệu hỗ trợ rèn luyện kĩ năng giảng dạy chương IV sinh sản sinh học lớp 11 cơ bản THPT

Hệ thống tư liệu một mặt giúp sinh viên tiết kiệm được thời gian trong quá trình hướng dẫn tổ chức các bài tập giảng, ngoài ra nó còn có tác dụng kích thích sự hăng hái tích cực say mê,

ỌC SƢ P M KHOA SINH

Trước hết cho tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới quý thầy cô giáo Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, nhất là các thầy cô giảng dạy trong khoa Sinh – Môi trường đã ân cần chỉ bảo, truyền đạt nhiều kinh nghiệm quý báu cho tôi suốt bốn năm học vừa qua

Để hoàn thành Khóa luận Tốt nghiệp này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn tận

tình từ ThS Cáp Kim Cương – Giảng viên Khoa Sinh – Môi trường, Trường Đại

học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng Nhân dịp này, cho tôi được bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất tới thầy

Trong quá trình thực hiện đề tài, không thể tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi mong muốn nhận được sự đóng góp để đề tài được hoàn thiện hơn

Xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình và bạn bè, những người đã luôn ở bên động viên, cổ vũ tôi trong suốt thời gian vừa qua!

Lâm Trí Văn

MỤC LỤC

I ĐẶT VẤN ĐỀ 6

II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 7

III NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 7

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 9

1.1 Tình hình nghiên cứu và sử dụng bộ tư liệu hỗ trợ dạy học trên thế giới và Việt Nam 9

1.1.1 Trên thế giới 9

1.1.2 Ở Việt Nam 9

1.2 Cơ sở lý luận của đề tài 10

1.2.1 Khái niệm về phương pháp dạy học 10

1.2.1.1 Các nhóm phương pháp dạy học 11

1.2.1.2 Nhóm các phương pháp tổ chức, thực hiện hoạt động nhận thức 11

1.2.1.3 Nhóm các phương pháp kiểm tra, đánh giá tri thức, kỹ năng của HS 12

1.2.2 Phương tiện dạy học 12

1.2.2.1 Khái niệm phương tiện dạy học và phương tiện trực quan trong dạy học 12 1.2.2.2 Phân loại phương tiện dạy học 13

1.2.3 Bộ tư liệu hỗ trợ giảng dạy chương IV “ Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT và vai trò trong rèn luyện kỹ năng dạy học 15

1.2.3.1 Khái niệm bộ tư liệu 15

1.2.3.2 Vai trò bộ tư liệu hỗ trợ rèn luyện kĩ năng dạy học chương IV “ Sinh sản” – sinh học lớp 11 cơ bản THPT 16

1.2.3.3 Các nguyên tắc cơ bản khi xây dựng bộ tư liệu 16

1.2.4 Mối qua hệ giữa phương pháp dạy học, phương tiện dạy học và bộ tư liệu 17

1.2.5 Nội dung và đặc điểm chương IV “ Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT 17

1.2.5.1 Nội dung chương trình Chương IV “Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT 17

1.2.5.2 Đặc điểm chương trình Chương IV “Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT 19

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 21

2.2 Khánh thể nghiên cứu: Sinh viên trường đại học sư phạm 21

2.3 Phương pháp nghiên cứu 21

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 21

2.3.2 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia 21

2.3.3 Phương pháp phỏng vấn 21

2.3.4 Phương pháp xây dựng phim và bài giảng 21

2.4 Những đóng góp mới của đề tài 22

CHƯƠNG 3:KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 23

3.1 Kết quả phân tích nhu cầu về bộ tư liệu 23

3.1.1 Nội dung và địa điểm khảo sát 23

3.1.2 Kết quả khảo sát sư phạm 23

3.2 Kết quả xây dựng bộ tư liệu 25

3.3 Kết quả khảo sát hiệu quả sử dụng bộ tư liệu 26

3.4 Kinh nghiêm xây dựng bộ tư liệu 27

3.5 Đề xuất phương án sử dụng bộ tư liệu 30

3.5.1 Kiểm tra bài cũ 30

3.5.2 Dạy bài mới: Sinh viên có thể sử dụng các hình ảnh, video để thiết kế các, tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh 31

3.5.3 Củng cố 32

3.5.4 Hướng dẫn cách sử dụng Bộ tư liệu 33

1.1.1 CHƯƠNG IV: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 38

4.1 Kết luận 38

4.2 Kiến nghị 38

TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

PHỤ LỤC 40

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG BÁO CÁO NGHIÊN CỨU

DANH MỤC BẢNG

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ về mối quan hệ giữa các nhân tố trong

quá trình dạy học 6

Sơ đồ 1.2 Sơ đồ các phương pháp kiểm tra, đánh giá 7

Bảng 3.1: Kết quả tra cứu thông tin phục vụ soạn giáo án 18

Bảng 3.2 Kết quả phiếu khảo sát khó khăn trong tìm tài

Biểu đồ 3.1: Mong muốn có bộ tư liệu 19

Bảng 3.3 : Kết quả xây dựng bộ tư liệu 20

Biểu đồ 3.2 Hiệu quả sau khi sử dụng bộ tư liệu 21

Sơ đồ 3.1: Tiến trình xây dựng bộ tư liệu 23

Hình 3.1: Sinh sản bào tử ở cây dương xỉ 24

Hình 3.2 Tập tính sinh sản 26

Hình 3.5: Quá trình hình thành hạt phấn và túi phôi 26

Hinh 3.3: Minh họa đối với tư liệu hình ảnh 27

Hình 3.4: Minh họa với tư liệu video 28

Hình 3.5: Minh họa giáo án 29

Hình 3.6: Minh họa góc thư giãn 30

MỞ ẦU

ẶT VẤN Ề

Việt Nam đang trên đà phát triển, hội nhập với sự phát triển chung của thế giới, vì vậy đòi hỏi phải xây dựng cho mình một đội ngũ nhân lực năng động, tích cực, chủ động và sáng tạo

Sinh học là một trong những ngành khoa học mũi nhọn của thế kỉ XXI đang được

sự quan tâm không chỉ của giới khoa học mà còn của toàn xã hội Trong chương trình Sinh học THPT lớp 11 cơ bản, trên cơ sở kế thừa kiến thức của THCS (đã đề cập đến

cơ thể thực vật ở mức độ giải phẫu hình thái cùng một số hiện tượng vật lý, sinh thái,

di truyền, ) và tiếp tục chương trình lớp 10 (sinh học tế bào) đã giới thiệu sinh học về mức độ cơ thể thực vật và động vật

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin đi với sự phát triển của kinh tế và xã hội Ngày nay, con người có nhiều điều kiện để tiếp cận với công nghệ thông tin Hầu như ngành nghề lĩnh vực hay hoạt động nào trong xã hội hiện đại cũng cần tới sự góp mặt của công nghệ thông tin Bởi sự đa dạng ấy, đối tượng phục vụ ngày càng phong phú Ngành sinh học không phải là một ngoại lệ

Hệ thống tư liệu một mặt giúp sinh viên tiết kiệm được thời gian trong quá trình hướng dẫn tổ chức các bài tập giảng, ngoài ra nó còn có tác dụng kích thích sự hăng hái tích cực say mê, tìm tòi, khám phá học tập, hay để nâng cao thêm kiến thức về chuyên môn của người giảng Ngày nay, tư liệu phục vụ cho quá trình dạy học không gói gọn trong kiến thức sách giáo khoa, mà có thể được tìm kiếm trong các tài liệu chuyên ngành, sách báo, truy cập trên mạng internet, hay những bài kiểm tra đánh giá nhằm phục vụ cho quá trình tập giảng của sinh viên trong trường Tuy nhiên, quá trình tìm kiếm nguồn tư liệu phù hợp với kiến thức đặt ra, phù hợp với hệ thống chương trình là rất mất công sức và tốn thời gian

Đối với sinh viên trong trường đại học hay sinh viên năm cuối, những người mới bước đầu vào nghề nhà giáo, soạn bài giảng là kỹ năng quan trọng cần rèn luyện vì đó

là việc làm thường xuyên của một giáo viên Giáo án là “kịch bản” mà “vai diễn” là thầy giáo và học sinh, còn cốt truyện là nội dung bài học với đoạn kết là sự chuyển biến tri thức ở người học Xây dựng bài giảng là kỹ năng có tính tổng hợp đòi hỏi phải

được quan tâm thích đáng, trong việc nghiên cứu các hành động cấu thành kỹ năng, để

từ đó đề xuất nên quy trình giảng dạy kỹ năng trong bài học

Chương IV “ Sinh sản” trong sinh học cơ bản lớp 11 - THPT chứa đựng nhiều nội dung kiến thức hay, phong phú và mang tính thực tiễn cao, tuy nhiên chỉ mới bước đầu tiếp cận với những nghiệp vụ sư phạm cơ bản khiến các bạn không khỏi bỡ ngỡ trong việc tiếp cận với các tư liệu phục vụ cho quá trình học tập Hầu hết cái bài tập giảng trong quá trình thực tập có gắn liền và liên quan đến với chương IV “ Sinh sản”, để có một bài giảng tốt, và kỹ năng diễn đạt nội dung của bản thân thật sự đạt hiệu quả cao trong quá trình giảng dạy, vì vậy việc giúp sinh viên sư phạm có tài liệu dạy tốt Chương IV “ Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT Thì việc tổng hợp tài liệu, tìm kiếm kiến thức, hiệu chỉnh phù hợp với mục đích tập giảng Đó là lý do chúng tôi

quyết định chọn đề tài: “XÂY DỰNG BỘ TƢ L ỆU HỖ TRỢ RÈN LUYỆN KĨ

NĂN ẢNG D Y C ƢƠN V “S N SẢN” S N ỌC LỚP 11 CƠ BẢN THPT”

II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Thu thập, xử lý tài liệu gồm hình ảnh, video, giáo án, câu hỏi trắc nghiệm, xây dựng web tư liệu học tập để giúp sinh viên trong trường, tiện cho việc tìm kiếm tư liệu, hoàn thiện kĩ những kĩ năng giảng dạy

Kết quả của đề tài sẽ là tư liệu phục vụ cho quá trình soạn giáo án và giảng dạy sau này của bản thân và là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên sư phạm trong quá trình tập giảng, thực tập cuối khóa và các giáo ở Chương IV “ Sinh sản” sinh học 11

cơ bản – THPT

III NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về mối quan hệ phương pháp dạy học và phương tiện

dạy học bộ tư liệu

- Nội dung và đặc điểm mục tiêu, cấu trúc, trọng tâm kiến thức cơ bản chương trình

“Sinh sản” bậc THPT tìm ra mối tương quan về kiến thức qua các bài học trong các

chương của môn học

- Sưu tầm bộ tư liệu hình ảnh, video, câu hỏi trắc nghiệm phù hợp với từng nội dung kiến thức trong SGK Chương IV.A Sinh sản ở thực vật gồm:

+ Phần A: sinh sản ở thực vật

+ Phần B : sinh sản ở động vật

- Thiết kế giáo án có sử dụng hình ảnh, video của bộ tư liệu để phục vụ cho quá trình

tập giảng một số bài trong chương trình Sinh học 11 cơ bản

- Đề xuất một số biện pháp sử dụng bộ tư liệu

- Khảo sát điều tra tính khả thi, hiệu quả việc sử dụng bộ tư liệu hỗ trợ tập giảng các bài thuộc chương trình Sinh học 11 cơ bản

C ƢƠN TỔN QUAN T L ỆU

1.1 Tình hình nghiên cứu và sử dụng bộ tƣ liệu hỗ trợ dạy học trên thế giới và Việt Nam

1.1.1 Trên thế giới

Ở các nước trình độ khoa học phát triển trên thế giới Hầu hết các trường học nói chung, và các trường THPT nói riêng đều được trang bị các phương tiện, máy móc kĩ thuật hiện đại phục vụ cho quá trình dạy học ở mỗi lớp học, học sinh được tiếp xúc với các thiết bị dạy học hiện đại, đầy đủ giúp quá trình tiếp thu tích lũy kiến thức nhanh chóng và hiệu quả hơn

Một hệ thống thông tin, trong đó các nguồn thông tin đều có sẵn, dưới dạng có thể

xử lý được bằng máy tính và trong đó tất cả các chức năng bổ sung, lưu trữ, bảo quản, tìm kiếm, truy cập và hiển thị đều sử dụng kỹ thuật số, điều này nó liên quan trực tiếp đến sự bùng nổ internet và web mang lại

Chính vì vậy, hệ thống cơ sở dữ liệu dạy học ngày càng được củng cố hoàn thiện

để bám sát chương trình học, trong đó bộ tư liệu hình ảnh, video hỗ trợ dạy học được trang bị đầy đủ, đáp ứng nhu cầu dạy – học của giáo viên và học sinh Mặt khác, các sinh viên trong thời đại ngày nay có trình độ tin học ở một mức độ cơ bản nhất định, thành thạo các thao tác trên máy trình cũng như sử dụng bộ tư liệu hỗ trợ dạy học trong việc thiết kế những giáo án, bài giảng sinh động nhằm mục đích kích thích tính hứng thú, sáng tạo và lòng đam mê cho các em học sinh

1.1.2 Ở Việt Nam

Việt Nam gia nhập WTO ngày 07/11/2006 bắt đầu hội nhập toàn diện với quốc tế Trong Giáo dục và đào tạo đến năm 2009 Nhà nước cho các cơ sở đào tạo nước ngoài đầu tư 100% vốn vào Việt Nam sẽ làm tăng tính cạnh tranh đối với các cơ sở giáo dục đại học của Việt Nam Do đó yêu cầu các cơ sở đào tạo cần phải đổi mới phương thức đào tạo, nâng cao chất lượng, từng bước hội nhập với quốc tế, tạo sự cạnh tranh với các

đối tác nước ngoài thì mới tồn tại và phát triển

Từ năm 1945 đến nay đã có 3 lần cải cách giáo dục, đó là các năm 1951, 1956

và 1979 Chúng ta đã cải thiện được tình hình giáo dục nước nhà, đã thu hẹp được khoảng cách về trình độ so với khu vực và thế giới Luôn chú trọng nâng cao dân trí,

đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài là phương châm trong mọi hoàn cảnh của đất nước

Triển khai áp dụng CNTT trong dạy và học, hỗ trợ tích cực cho công cuộc giảng dạy, dữ liệu số của mỗi môn học ngày càng được tăng cao chất lượng và hiệu quả Khuyến khích giáo viên, giảng viên soạn bài trình chiếu, bài giảng điện tử và giáo án trên máy tính Triển khai mạnh mẽ công nghệ học điện tử (e-Learning) Trong thời

gian gần đây đã có một số nghiên cứu về vấn đề này như: đề tài “Ứng dụng công nghệ

thông tin trong dạy học ở trường phổ thông Việt Nam” do PGS TS Đào Thái Lai làm

chủ nhiệm, dưới sự chủ trì của Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục, được thực hiện trong 2 năm (2003 - 2005) Sau thời gian thực hiện đề tài đã thu được những kết quả nhất định và là tài liệu tham khảo quý báu cho đông đảo bạn đọc quan tâm Đề tài

đã đưa ra được những nguyên tắc chung và phương pháp ứng dụng CNTT trong dạy học một số môn, những kết quả nghiên cứu của đề tài đã được triển khai thực nghiệm

ở một số trường phổ thông và đã thu được kết quả khả quan Ngoài ra, còn có một số

đề tài khác như: Luận văn thạc sĩ Trần Khánh Ngọc - Xây dựng bộ tư liệu hỗ trợ dạy

học sinh học 10, , ĐHSP Hà Nội, 2005; Khóa luận tốt nghiệp Đinh Thị Kim Cúc – Xây dựng hệ thống tư liệu để giảng dạy phần sinh thái lớp 11 – THPT, , ĐHSP Huế, 2005; Khóa luận tốt nghiệp Hàn Thị Thanh Huyền – Góp phần xây dựng và đề xuất phương pháp sử dụng bộ tư liệu hình ảnh hỗ trợ dạy học các kiến thức về “Sinh trưởng

và phát triển” – Sinh học 11 nâng cao – THPT, ĐHSP Đà Nẵng, 2008…

1.2 Cơ sở lý luận của đề tài

1.2.1 Khái niệm về phương pháp dạy học

Quá trình dạy học là chuỗi liên tiếp các hành động học và hành động dạy học của người dạy và người học đan xen và tác động với nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học[8]

Quá trình dạy học bao gồm tám nhân tố: Mục đích – nhiệm vụ dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, thầy giáo và hoạt động dạy, học sinh và hoạt động học Hình thức tổ chức dạy học, kết quả dạy học, các nhân tố này có mối quan hệ mật thiết với nhau, được thể hiện trong sơ đồ:

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ về mối quan hệ giữa các nhân tố trong quá

trình dạy học

Phương pháp dạy học là một trong những nhân tố đóng vai trò quan trọng của quá trình dạy học Phương pháp dạy học chính là cách thức hoạt động phối hợp, thống nhất của người dạy và người học nhằm thực hiện tối ưu các nhiệm vụ dạy học[9]

1.2.1.1 Các nhóm phương pháp dạy học

Có nhiều cách và quan điểm phân loại PPDH khác nhau Cơ sở của việc phân loại PPDH: dựa vào mối quan hệ giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học; dựa vào đối tượng học tập, người dạy và người học trong quá trình dạy tập[9]

1.2.1.2 Nhóm các phương pháp tổ chức, thực hiện hoạt động nhận thức

- Nhóm phương pháp dùng lời và chữ viết:

+ Phương pháp thuyết trình

+ Phương pháp vấn đáp: vấn đáp gợi mở, vấn đáp củng cố, vấn đáp tổng kết

+ Phương pháp làm việc với SGK và các tài liệu khác

- Nhóm phương pháp dạy học trực quan: là phương pháp nhận thức cảm tính tích cực, được sử dụng rộng rãi trong quá trình dạy học, bao gồm:

+ Giáo viên trình bày mẫu vật tự nhiên

+ Giáo viên trình bày tượng hình, tượng trưng

+ Giáo viên trình bày thí nghiệm

Phương tiện dạy học

Phương pháp dạy học

Nội dụng bài học

+ Học sinh thực hành thí nghiệm

1.2.1.3 Nhóm các phương pháp kiểm tra, đánh giá tri thức, kỹ năng của S

Phương pháp kiểm tra, đánh giá bao gồm:

Sơ đồ 1.2 Sơ đồ các phương pháp kiểm tra, đánh giá

Tóm lại, có nhiều PPDH khác nhau nhưng tùy thuộc vào đặc điểm nhận thức của

HS, đặc trưng môn học, nội dung bài học, điều kiện phương tiện để lựa chọn và vận dụng phối hợp nhiều phương pháp khác nhau để phát huy tối đa hiệu quả dạy học

1.2.2 Phương tiện dạy học

1.2.2.1 Khái niệm phương tiện dạy học và phương tiện trực quan trong dạy học

Phương tiện dạy học là toàn bộ sự vật, hiện tượng trong thế giới, tham gia vào quá trình dạy học, đóng vai trò là công cụ hay điều kiện để GV và HS sử dụng làm khâu trung gian tác động vào đối tượng dạy học Phương tiện dạy học có chức năng khơi dậy, dẫn truyền và làm tăng sức mạnh tác động của người dạy và người học đến đối tượng dạy học[8]

Trong quá trình dạy học, PTDH có vị trí đặc biệt quan trọng PTDH không chỉ là một yếu tố trong chỉnh thể của quá trình mà còn có vai trò tác động trực tiếp đến nội dung và PPDH

Các kiểu trắc nghiệm

Trắc nghiệm tự luận Trắc nghiệm khách quan

Diễn giải Tiểu luận Luận văn

Đ - S Nhiều lựa chọn Ghép câu Điền khuyết

Phương tiện trực quan (PTTQ) là PTDH đóng vai trò công cụ được GV và HS sử dụng làm khâu trung gian tác động tới đối tượng dạy học PTTQ trong dạy học là những phương tiện được sử dụng trong hoạt động dạy học, có chức năng khơi dậy, dẫn truyền, tăng cường khả năng hoạt động của các giác quan góp phần tạo nên chất liệu cảm tính của đối tượng nhận thức nhằm đạt đến mục đích dạy học cụ thể Trong PTTQ, bên cạnh những PTTQ truyền thống còn có cả PTTQ có tính hiện đại, các phương tiện nghe nhìn, phương tiện đa năng (Multimedia) Nhờ các PTTQ mà các tri thức trừu tượng, các sự kiện phức tạp được bộc lộ một cách trực quan làm cho người học tiếp thu một cách dễ dàng Do đó, PTTQ là rất cần thiết phục vụ cho quá trình dạy học, nó không chỉ giúp GV tiết kiệm thời gian giảng dạy mà còn tạo niềm say mê, hứng thú, ham học hỏi của HS, phát huy năng lực tư duy và sáng tạo của HS

1.2.2.2 Phân loại phương tiện dạy học

Có nhiều cơ sở để phân loại phương tiện dạy học

* Dựa vào mục đích sử dụng

Phương tiện dùng trực tiếp: bao gồm những máy móc, thiết bị và dụng cụ GV sử dụng trong giờ học để trình bày kiến thức, rèn luyện kỹ năng cho HS Đó có thể là: máy chiếu, máy ghi âm, máy quay phim, các tài liệu in (SGK, sách bài tập…), tranh

vẽ, bản đồ, đồ thị, các mô hình, vật mẫu…

Phương tiện hỗ trợ và điều khiển quá trình dạy học là những phương tiện được sử dụng để tạo ra một môi trường học tập thuận lợi, có hiệu quả và liên tục Bao gồm: bảng viết, các giá di động, bàn thí nghiệm, các loại sổ sách ghi chép về tiến trình học tập, về thành tích học tập của HS

* Dựa vào cấu tạo của phương tiện

Phương tiện dạy học truyền thống

Phương tiện nghe nhìn hiện đại

* Dựa vào cấu tạo, nguyên lý hoạt động và chức năng của phương tiện

Phần cứng: bao gồm các phương tiện được cấu tạo trên cơ sở các nguyên lý thiết kế

về cơ, điện, điện tử… theo yêu cầu biểu diễn nội dung bài giảng Đó có thể là: máy chiếu, máy tính, máy quay phim… Phần cứng là kết quả của sự phát triển của khoa học kỹ thuật trong nhiều thế kỷ

Phần mềm: bao gồm các phương tiện được sử dụng theo nguyên lý sư phạm, tâm

lý, KHKT để xây dựng cho HS khối kiến thức hay cải thiện hành vi ứng xử cho HS

Đó có thể là: chương trình môn học, báo chí, sách vở, tạp chí, tài liệu SGK…

Vai trò của phương tiện dạy học trong quá trình dạy học

PTDH có ý nghĩa to lớn đối với quá trình dạy học Cụ thể như sau:

Giúp HS dễ hiểu bài, hiểu bài sâu sắc hơn và nhớ bài lâu hơn

Góp phần làm sinh động nội dung học tập, nâng cao hứng thú học tập bộ môn, nâng cao lòng tin của HS vào khoa học

Giúp HS phát triển năng lực nhận thức, đặc biệt là khả năng quan sát, tư duy (phân tích, tổng hợp các hiện tượng, rút ra những kết luận có độ tin cậy…)

Giúp GV tiết kiệm được thời gian trên lớp trong mỗi tiết học Đồng thời điều khiển được hoạt động nhận thức của HS, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của các em một cách thuận lợi và có hiệu suất cao

Tóm lại, PTDH góp phần nâng cao hiệu suất lao động của thầy và trò

Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học

Khi sử dụng PTDH cần đảm bảo các nguyên tắc cơ bản sau:

* Nguyên tắc sử dụng PTD đúng lúc:

Sử dụng PTDH cần đưa vào đúng lúc cần thiết, lúc HS mong muốn nhất (mà trước

đó thầy giáo đã dẫn dắt, nêu vấn đề, gợi ý …) và được quan sát, gợi nhớ trong trạng thái tâm sinh lý thuận lợi nhất Cần đưa phương tiện vào theo trình tự bài giảng, tránh việc trưng bày hàng loạt phương tiện trên giá, tủ trong một tiết học hoặc biến phòng học thành phòng trưng bày, triển lãm PTDH phải được đưa ra sử dụng và cất giấu đúng lúc

* Nguyên tắc sử dụng PTD đúng chỗ

Sử dụng PTDH đứng chỗ tức là phải tìm vị trí để giới thiệu, trình bày phương tiện trên lớp hợp lý nhất, giúp HS có thể đồng thời sử dụng nhiều giác quan để tiếp thu bài giảng một cách đồng đều ở mọi vị trí trên lớp Phải bố trí chỗ cất giấu PTDH ngay tại lớp sau khi sử dụng để không làm mất tập trung tư tưởng của HS khi nghe giảng

* Nguyên tắc sử dụng PTD đúng cường độ

Mỗi PTDH có mức độ sử dụng tại lớp khác nhau Nếu kéo dài việc trình diễn PTDH hoặc dùng lặp đi lặp lại một PTDH quá nhiều lần trong một buổi giảng, hiệu

quả của nó sẽ giảm sút Việc áp dụng thường xuyên các phương tiện nghe nhìn trên lớp sẽ dẫn đến sự quá tải về thông tin do HS không kịp tiêu thụ hết khối lượng kiến thức được cung cấp Để đảm bảo yêu cầu về chế độ làm việc của mắt chỉ nên sử dụng phương tiện nghe nhìn không quá 2-3 lần trong tuần và mỗi lần không quá 20-30 phút

1.2.3 Bộ tư liệu hỗ trợ giảng dạy chương V “ Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT và vai trò trong rèn luyện kỹ năng dạy học

1.2.3.1 Khái niệm bộ tư liệu

Tư liệu là thuật ngữ chung chỉ các vật mang thông tin dưới nhiều hình thức khác nhau như sách, ấn phẩm định kì, băng ghi âm, ghi hình, phim ảnh, đĩa từ, đĩa quang, v.v Trong đó quá trình dạy học, tư liệu được định nghĩa là: “Những tư liệu chứa đựng nội dung học tập được thể hiện dưới phương tiện trực quan, tranh hình, mẫu vật, văn bản, phim hoặc biểu diễn bằng ngôn ngữ viết, dựa vào đó HS có thể tìm tòi suy luận đi đến một tri thức”[2]

Bộ tư liệu hình ảnh, video, giáo án, bộ đề kiểm tra hỗ trợ dạy học chương IV “Sinh sản” Sinh học lớp 11 cơ bản THPT được coi là công cụ hỗ trợ đa phương tiện, một dạng phương tiện dạy học mới trong thời đại internet và web bùng nổ mạnh mẽ Về bản chất bộ tư liệu này là tập hợp các hình ảnh, phim, các giáo án mẫu, bài giảng điện

tử, bộ đề kiểm tra sắp xếp một cách hệ thống theo từng nội dung bài học trong chương

IV “Sinh sản” – sinh học lớp 11 cơ bản THPT

1.2.3.2 Vai trò bộ tư liệu hỗ trợ rèn luyện kĩ năng dạy học chương V “ Sinh sản” – sinh học lớp 11 cơ bản T PT

Bộ tư liệu đóng vai trò quan trọng trong quá trình dạy học Sinh học chương IV

“Sinh sản” Sinh học lớp 11 cơ bản THPT Bổ sung nguồn tư liệu cho quá trình giảng dạy và kiểm tra đánh giá, bộ tư liệu chưa nhiều phương tiện trực quan, cụ thể như: hình ảnh, phim, giáo án, bộ đề kiểm tra thuận lợi cho quá trình thiết kế bài giảng và các câu hỏi kiểm tra đánh giá chất lượng dạy học

Sinh viên không phải tốn quá nhiều thời gian cho quá trình tìm kiếm tư liệu với một đoạn phim, hình ảnh, giáo án, bộ đề kiểm tra có thể sử dụng với nhiều mục đích khác nhau phù hợp với kiến thức bài dạy Những tư liệu có thể kích thích sự hứng thú, lòng say mê học tập, phát huy tính tích cực của học sinh

1.2.3.3 Các nguyên tắc cơ bản khi xây dựng bộ tƣ liệu

* Nguyên tắc phù hợp với chương trình SGK

Đây là nguyên tắc hàng đầu, là căn cứ để xây dựng nên mọi loại PTDH Các tư liệu trong Bộ tư liệu này được thể hiện dưới dạng tranh, ảnh, phim, câu hỏi trắc nghiệm, bài giảng giáo án… có chức năng, tác dụng riêng và đạt hiệu quả nhất định, phục vụ cho từng nội dung, đối tượng nhất định Vì vậy, phải căn cứ vào chương trình, SGK và các tài liệu học tập khác phục vụ cho từng đối tượng, từng lớp học, cấp học… để lựa chọn các tư liệu phù hợp

*Nguyên tắc phù hợp với nội dung

Các PTDH được nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, sử dụng phải phù hợp với nội dung, nghĩa là các PTDH đó phải phục vụ cho nội dung truyền tải đến người học Người học thông qua việc tổ chức sử dụng PTDH của GV hoặc chính mình trực tiếp sử dụng PTDH đó, có khả năng lĩnh hội tri thức mà PTDH muốn truyền tải

*Nguyên tắc phù hợp với đối tƣợng

Để nghiên cứu, thiết kế, chế tạo một PTDH có hiệu quả, cần phải căn cứ vào đối tượng cần phục vụ: Cấp học, lớp học, người học (đặc điểm tâm sinh lý, khả năng tư duy…) Do đó PTDH phải phù hợp với đối tượng dạy học, phù hợp với sự phát triển trí tuệ, tâm lý và khả năng tiếp thu kiến thức của HS

*Nguyên tắc đảm bảo tính trực quan, thẩm mỹ

Đây là nguyên tắc cơ bản của QTDH Các PTDH nói chung nói riêng phải đảm bảo yêu cầu:

- Các hình ảnh phải sáng sủa, rõ nét, màu sắc hài hoà

- Phát huy được tính tích cực học tập của HS, làm nảy sinh nhu cầu nhận thức, phát triển năng lực tư duy và năng lực hành động

- Giáo dục lòng đam mê nghiên cứu môn học, có thói quen liên hệ giữa lý thuyết

và thực tiễn

1.2.4 Mối qua hệ giữa phương pháp dạy học, phương tiện dạy học và bộ tư liệu

Phương pháp dạy học bao gồm các hành động học và hành động dạy học của người dạy và người học đan xen và tác động trong không gian thời gian nhất định, với

sự tương tác trung gian thông qua phương tiện dạy học để hình thành tổ chức một bài học thể hiện các hình thức học khác nhau: phát phiếu học tập, diễn kịch cho bài học, thực hiện các hoạt động nhóm … tạo sự hứng thú, tích cực trong học tập theo chủ đích của người dạy

Để có PPDH và PTDH theo mong muốn thì nguồn tư liệu là vô cùng quan trọng, nó chứa đựng nội dung học tập được thể hiện dưới phương tiện trực quan, tranh hình, mẫu vật, giáo án, video hoặc biểu diễn bằng ngôn ngữ viết đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng các giữa PPDH và PTDH cùng bộ tư liệu kiến thức giúp quá trình giảng dạy đạt hiệu quả cao

1.2.5 Nội dung và đặc điểm chương V “ Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản T PT 1.2.5.1 Nội dung chương trình Chương V “Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT

Ở chương trình sinh học 10 học sinh được nghiên cứu về Sinh học tế bào, tiếp sách sinh học lớp 10 cơ bản, ở lớp 11 học sinh tiếp tục nghiên cứu về cấp độ tổ chức cao hơn là sinh học cơ thể, thể hiện sự liên tục trong chương trình THPT HS sẽ có được tri thức về quá trình sinh học cơ bản chủ yếu của cơ thể thực vật và cơ thể động vật: Chuyển hóa vật chất và năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng phát triển và sinh sản

Sinh sản là một chức năng quan trọng đảm bảo loài tồn tại và phát triển liên tục Nội dung của chương gồm những kiến thức về khái niệm, đặc điểm, cơ sở tế bào học,

ưu nhược điểm của các hình thức sinh sản vô tính và hữu tính đối với sự phát triển của loài Cơ chế điều hòa sinh sản và ứng dụng các kiến thức về sinh sản vào thực tiễn trồng trọt, chăn nuôi, cũng như việc chăm sóc sức khỏe và sinh đẻ có kế hoạch của con người

Chương IV : “Sinh sản” gồm có 2 phần:

Phần A: Sinh sản ở thực vật

Phần B : Sinh sản ở động vật

Sinh sản là một quá trình sinh học tạo ra các sinh vật riêng biệt mới Sinh sản là

một đặc điểm cơ bản của tất cả sự sống Các kiểu sinh sản được chia thành hai nhóm chính là sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính

Phần A: Sinh sản ở thực vật

Sinh sản vô tính ở thực vật đó là sự hình thành cây mới mang đặc tính giống hệt cây mẹ, từ một phần của cơ quan sinh dưỡng (rễ, thân, lá, củ….) không có sự kết hợp giữa tính đực và tính cái

Sinh sản hữu tính ở thực vật là hình thức tạo ra cơ thể mới, có sự kết hợp của giao

tử đực và giao tử cái tạo thành hợp tử thông qua thụ tinh Đối với thực vật bậc cao bao gồm sự thụ phấn và thụ tinh, tạo quả kết hạt và sự chín của hạt

+ Sự thụ phấn là quá trình vận chuyển hạt phấn từ nhị sang vòi nhụy

+ Sự thụ tinh bao gồm tinh tử 1 và tinh tử 2 kết hợp với noãn cầu và nhân phụ tạo thành hợp tử (2n) và nội nhũ (3n) hay là thụ tinh kép

Sinh sản hữu tính đòi hỏi phải có mối quan hệ giữa hai cá thể, đặc trưng bằng giới tính Sinh sản ở thực vật có hoa được thực hiện trong hoa

Phần B: Sinh sản ở động vật

Sinh sản vô tính ở động vật là kiểu sinh sản mà một cá thể sinh ra một hoặc nhiều

cá thể mới giống hệt mình, không có sự kết hợp giữa tinh trùng và trứng Các hình thức sinh sản vô tính ở động vật là phân đôi, nảy chồi, phân mảnh và trinh sinh Sinh sản vô tính chủ yếu dựa trên cơ sở phân bào nguyên nhiễm để tạo ra các cá thể mới Các cá thể mới giống nhau và giống cá thể gốc

+ Nuôi cấy mô đối với sinh sản vô tính ở động vật là tách mô từ cơ thể động vật

để nuôi cấy trong môi trường thích hợp để mô tồn tại và phát triển, với mục đích chữa lành các cơ quan bị hư như là da bị bỏng

+ Nhân bản vô tính chuyển nhân của tế bào xoma (2n) vào một tế bào trứng lấy nhân, kích thích trứng phát triển thành phôi Phôi này tiếp tục phát triển thành cơ thể mới

Sinh sản hữu tính động vật đòi hỏi phải có mối quan hệ giữa hai cá thể, đặc trưng bằng giới tính, là sự kết hợp của giao tử đực và giao tử cái hình thành hợp tử sau đó phát triển thành phôi và hình thành cơ thể mới Đối với sinh sản hữu tính tạo ra các cá

thể mới đa dạng về các đặc điểm di truyền Vì vậy, động vật có thể thích nghi và phát triển trong điều kiện sống thay đổi

Cơ chế điều hòa sinh sản thông qua các hoocmôn FSH, LH testostêrôn và GnRH điều hòa quá trình sinh tinh ở tinh hoàn và trong quá trình phát triển, chín và rụng trứng ở buồng trứng

Điều chỉnh số con động vật bằng cách sử dụng hoocmôn (tự nhiên hoặc tổng hợp) hay là thay đổi các yếu tố môi trường, xử lý giao tử, thụ tinh nhân tạo, nuôi cấy phôi… Sinh đẻ có kế hoạch là điều chỉnh về số con, thời điểm sinh con và khoảng cách sinh con sao cho phù hợp với việc nâng cao chất lượng mỗi cá nhân, gia đình và xã hội

1.2.5.2 ặc điểm chương trình Chương V “Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT

Chương trình sinh học lớp 11 giới thiệu về hệ thống sống ở cấp độ cơ thể, cụ thể là cơ thể động vật và thực vật, với các chức năng sống cơ bản ở cấp độ cơ thể: Chuyển quá vật chất năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển, sinh sản ở cơ thể thực vật và động vật dựa trên những kiến thức đã học về tế bào, nhưng các cơ chế, các quy luật, các quá trình và hoạt động sống được nghiên cứu trong mối liên

hệ giữa cấu trúc với chức năng, giữa cơ thể và môi trường

Chương I : “chuyển hóa vật chất và năng lượng” nói lên sự chuyển hóa vật chất năng lượng bên trong cơ thể thực vật và động vật Chương II : “ Cảm ứng” nói lên sự chức năng của cơ thể với môi trường với sự tương tác qua lại đảm bảo sự thích nghi với môi trường Chương III: “sinh trưởng và phát triển” nói lên sư phát triển kích thước của cơ thể (chiều dài, bề mặt, thể tích) ở các cơ quan bộ phận hay toàn bộ cơ thể Chương IV “ Sinh sản” để quá trình sinh sản tiến hành, thì sự vận chuyển và chuyển hóa năng lượng các cơ quan trong cơ thể đã hoàn thiện và đảm bảo thích nghi đối với các yếu tố môi trường, sự sinh trưởng và phát triển của cơ thể

để cho quá trình sinh sản tiến hành, theo cấu trúc bài học thì sắp bố cục theo một trật tự khoa học và nhất định, đảm bảo người dạy, người học dễ hình dung và hệ thống lại kiến thức một cách dễ hiểu

Trong các bài học Chương IV: “ Sinh sản” thì có những phần kiến thức ở dạng

mở liên hệ thực tế, để mang tính chủ động tích cực cho người học (giâm cành, chiết cành, ghép cành, ghép chồi) Ngoài ra cũng có những kiến thức quan trọng liên

quan với các kiến thức với bài học trước đó, khi nói về quá trình sinh sản hữu tính

và vô tính liên quan đến quá trình nguyên phân và giảm phân, hay là thụ tinh kép (kiến thức quan trọng) cần có sự đầu tư cũng như là phương pháp giảng dạy phù hợp, sao cho học sinh có thể nắm bắt được ý cốt lõi của bài học

C ƯƠN 2: Ố TƯỢN V P ƯƠN P ÁP N ÊN CỨU

2.1 ối tượng và phạm vi nghiên cứu

ối tượng: Hệ thống hình ảnh, đoạn phim, giáo án, Bộ kiểm tra trắc nghiệm

Phạm vi: Kiến thức chương Chương IV “Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT 2.2 Khánh thể nghiên cứu: Sinh viên trường đại học sư phạm

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu tổng quan các tài liệu về chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước trong công tác giáo dục và đổi mới PPDH và các tài liệu lý luận dạy học

Tham khảo các tài liệu ứng dụng CNTT vào dạy học trên thế giới và ở Việt Nam Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến kiến thức sinh sản ở động vật và thực vật

Từ đó, chúng tôi rút ra những kết luận khoa học đáng tin cậy làm cơ sở lý luận đánh giá thông tin SGK, hình thành các phương án cải tiến và tổng kết thành bô tư liệu chuẩn

2.3.2 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi với những chuyên gia có nhiều kinh nghiệm về lĩnh vực mình đang nghiên cứu, lắng nghe sự tư vấn của các chuyên gia để lấy ý kiến về việc sử dụng các bài hướng dẫn thuộc chương IV: “ Sinh sản” Sinh học lớp 11 cơ bản – THPT

2.3.3 Phương pháp phỏng vấn

Gặp gỡ, phỏng vấn GV phổ thông nhằm tìm hiểu tình hình day – học các bài giảng trong chương trình Sinh học lớp 11 cơ bản - THPT và những vấn đề liên quan đến ứng dụng các bài học Thăm dò ý kiến, thái độ của sinh viên và giáo viên đối với các bài giảng trong chương trình Sinh học lớp 11 cơ bản - THPT

2.3.4 Phương pháp xây dựng phim và bài giảng

Xây dựng các hình ảnh, đoạn phim:

Toàn bộ quá trình dạy học lý thuyết bao gồm các PTDH hình ảnh,video , giáo án , được sử dụng công cụ phần mềm Total Video Converter 3.71 (đổi đuôi phim ảnh), cùng với BoilsoftVideoSplitter 7.02.1 Silent( phần mềm cắt phim ảnh) với những nội dung phù hợp vào vài dạy ra thành các định dạng file video (avi, mpeg ) số hóa, dễ dàng cho việc lưu trữ trên máy tính và xử lý ở công đoạn tiếp theo

2.4 Những đóng góp mới của đề tài

- Xây dựng bộ tư liệu đảm bảo mục tiêu, nội dung của bài học

- Xây dựng bộ tư liệu nhằm hỗ trợ rèn luyện kĩ năng giảng dạy Chương IV “Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT

- Xác định hiệu quả của việc sử dụng bộ tư liệu nhằm hỗ trợ rèn luyện kĩ năng giảng dạy Chương IV “Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT trong quá trình sử dụng

C ƢƠN 3:KẾT QUẢ N ÊN CỨU

3.1 Kết quả phân tích nhu cầu về bộ tƣ liệu

3.1.1 Nội dung và địa điểm khảo sát

Phát phiếu điều tra đề cập đến những khó khăn, mong muốn của sinh viên về bộ tư liệu hỗ trợ dạy học các bài chương IV: “Sinh sản” sinh học lớp 11 cơ bản THPT Tiến hành khảo sát trường đại học sư phạm tại Thành phố Đà Nẵng, lớp 10ss và lớp 09ss

3.1.2 Kết quả khảo sát sƣ phạm

Để đánh giá hiệu quả bộ tư liệu chúng tôi tiến hành phát phiếu điều tra và khảo sát

ở sinh viên hai lớp 100ss và 09ss Kết quả sau khi điều tra

* Bảng kết quả thu được sau qua trình phát phiếu đánh nói lên sự khó khăn khi tìm kiếm tài liệu

Bảng 3.1: Kết quả tra cứu thông tin phục vụ soạn giáo án

Không hiệu

Ở mức độ không hiệu quả và ít hiệu quả có số lượng phần trăm nhiều là từ điển (không hiệu quả: 33.33%; ít hiệu quả: 51.28%), radio (không hiệu quả: 24.35%; ít hiệu quả: 53.84%).Qua điều tra mức độ tìm kiếm trên internet là cao nhất Và hầu hết các thông tin trên sách, truyền hình, từ điển, radio đều lưu trữ trên web, thấy được tầm quan trọng tư liệu được lưu trữ rộng rãi trong quá trình sử dụng internet

Bảng 3.2 Kết quả phiếu khảo sát khó khăn trong tìm tài liệu

STT Những khó khăn gặp phải khi tìm

thông tin từ các nguồn trên

Kết quả

1 Thông tin không đƣợc chọn lọc 75 96.15

8 Lí thuyết nhiều, không có hình

ảnh, đoạn phim minh họa

Kết quả điều tra cho thấy với các thông tin không được chọn lọc 96.15%, thời gian tìm kiếm 89.74%, mức độ thông tin không chính xác 87.17%, tài liệu nước ngoài 53.84% và đối với các tài liệu lí thuyết nhiều, không có hình ảnh, đoạn phim minh họa 56.41% là những khó khăn chính trong quá trình tìm kiếm tài liệu của sinh viên

Biểu đồ 3.1: Mong muốn có bộ tư liệu

Hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, cùng những khó khăn được nêu trên Qua biểu đồ nhận thấy có 87% số người mong muốn có bộ tư liệu, 5% số người không muốn và 8% còn lại thì thấy bình thườn Điều đó chứng tỏ sự việc xây dựng bộ tư liệu là cần thiết

3.2 Kết quả xây dựng bộ tư liệu

Tiến hành nghiên cứu mục tiêu của các chương, các bài trong mỗi chương, phân tích những nội dung cơ bản

Tìm kiếm tư liệu trên các nguồn khác nhau (sách, báo, internet, ) Tập hợp và xử lý nguồn tư liệu

Qua quá trình phân tích nội dung, kiến thức và dựa trên cơ sở thực tiễn của đề tài chúng tôi đã tiến hành xây dựng được bộ tư liệu gồm các hình ảnh, video ngắn, một số

và bộ câu hỏi trắc nghiệm phục vụ kiểm tra, đánh giá và một số thông tin chuyên ngành bổ ích có thể vận dụng trong quá trình giảng dạy Ngoài ra bộ tư liệuđược lưu trữ hỗ trở sử dụng dưới dạng web Kết quả xây dựng bộ tư liệu được thể hiện theo bảng 3.2

Bảng 3.3 : Kết quả xây dựng bộ tư liệu

Nội dung khác CHƯƠN V: Sinh sản

A.Sinh

sản ở

thực

vật

Bài 41: Sinh sản vô tính ở thực vật

Bài 42: Sinh sản hữu tính ở thực vật

Bài 43 : Thực hành: Nhân giống vô

Bài 44: Sinh sản vô tính ở động vật

Bài 45: Sinh sản hữu tính ở động

vật

Bài 46 : Cơ chế điều hòa sinh sản

Bài 47: Điều khiển sinh sản ở động

vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người

Bài 48: Ôn tập chương II,III và IV

34 27 4 44

3.3 Kết quả khảo sát hiệu quả sử dụng bộ tƣ liệu

* Hiệu quả đạt được qua quá trình khảo sát sử dụng bộ tư liệu

Biểu đồ 3.2 Hiệu quả sau khi sử dụng bộ tư liệu

Qua công tác điều tra sơ bộ sinh viên tại 2 lớp 09SS và 10SS cho thấy:

Sinh viên sau khi sử dụng bộ tư liệu, kết quả thể hiện qua cột biểu đồ (không hiệu quả: 10.25%, ít hiệu quả: 15.38%, hiệu quả 55.12%, rất hiệu quả 19.23%) cho thấy mức độ hiệu quả và rất hiểu quả chiếm số lượng phần trăm nhiều hơn mức độ không hiệu quả và ít hiệu quả cho nên việc sử dụng bộ tư liệu là rất cần thiết Qua quá trình khảo sát và phỏng vấn trực tiếp thì bộ tư liệu giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị của sinh viên để tập trung tổ chức hoạt động nhận thức của HS, tạo sự hứng thú, tích cực trong học tập Những đoạn phim và hình ảnh trong bộ tư liệu được thiết kế vào bài giảng điện tử đã kích thích được tính hứng thú ở HS, lớp học sôi nổi, HS tham gia phát biểu bài, điều này giúp các em nhớ bài lâu hơn và hiểu bài dễ dàng hơn

3.4.Kinh nghiêm xây dựng bộ tư liệu

* iai đoạn chuẩn bị

- Nghiên cứu mục tiêu bài học, phân tích nội dung kiến thức của từng bài trong SGK để định hướng cho việc tìm tài liệu

- Đánh giá ưu, nhược điểm các hình ảnh, nội dung kiến thức có trong SGK, làm định hướng cho việc sưu tầm, biên tập các tư liệu phù hợp với nội dung của bài

* iai đoạn sưu tầm, biên tập tư liệu

* ối với tư liệu là hình ảnh và video

- Tìm kiếm tư liệu trên các nguồn tài liệu khác nhau (sách, báo, Internet, …).Dịch

các thuật ngữ chuyên ngành từ tiếng Việt sang tiếng Anh để việc tìm kiếm tư liệu trên

mạng Internet được dễ dàng và có nhiều kết quả hơn

- Tập hợp xử lý sư phạm nguồn tư liệu hình ảnh, phim thu được cho phù hợp với

nội dung từng bài trong SGK Đối với các tư liệu hình ảnh bằng tiếng Anh cần được Việt hoá, chỉnh sửa, chú thích lại bằng tiếng Việt thì SV mới có thể sử dụng một cách thuận tiện Cụ thể, chúng tôi đã sử dụng MS Paint, MS PowerPoint để sửa chữa và

viết chú thích bằng tiếng Việt cho các tranh, ảnh

* ối với tư liệu là câu hỏi trắc nghiệm và các giáo án

- Xây dựng ma trận kiểm tra đánh giá từng chương

- Sưu tầm các câu hỏi phù hợp ma trận

- Chỉnh lý, hoàn thiện bộ câu hỏi trắc nghiệm

Sau khi đã biên tập, xử lý sư phạm các nguồn tư liệu tìm được, chúng tôi tiến hành sắp xếp chúng theo từng nội dung kiến thức dưới dạng Web động

- Tiến hành sưu tầm và thiết kế các giáo án, có sử dụng nguồn tư liệu đã xây dựng

* iai đoạn xây dựng Bộ tư liệu, lưu trữ dưới dạng Web động dùng ngôn ngữ php, mã nguồn mở wordpress và cơ sở dữ liệu mysql

Sơ đồ 3.1: Tiến trình xây dựng bộ tư liệu

3.5 ề xuất phương án sử dụng bộ tư liệu

Sau khi đã xây dựng, tập hợp hoàn thành bộ tư liệu là cơ sở để đề xuất các phương

án sử dụng dùng trong quá trình giảng dạy bao gồm kiểm tra bài cũ, dạy bài mới và củng cố

3.5.1 Kiểm tra bài cũ

* ình ảnh và video: Sinh viên có thể sử dụng hình ảnh, video trong tư liệu để thiết kế câu hỏi trắc nghiệm hình ảnh hoặc kết hợp trình bày chi tiết Ví dụ: Kiểm tra

bài cũ thuộc kiến thức bài 41: Sinh sản vô tính ở thực vật, cho học sinh quan sát hình (khác với sách giáo khoa) Yêu cầu trình bày quá trình sinh sản bào tử ở dương xỉ

Hình 3.1: Sinh sản bào tử ở cây dương xỉ

*Câu hỏi trắc nghiệm: Tùy theo nội dung từng bài sinh viên có thể sử dụng

những câu hỏi trắc nghiệm trong bộ câu hỏi để kiểm tra bài cũ với số lượng từ 3 đến5 câu đối với các em học sinh

Ví dụ: Câu hỏi trắc nghiệm dùng kiểm tra bài cũ bài 42: Sinh sản hữu tính ở thực vật

Câu 1: Sinh sản hữu tính là?

A Hợp nhất nhân thứ hai với nhân lưỡng bội 2n tạo nên tế bào nhân tam bội (3n)

B Hợp nhất các giao tử đực (n) và cái (n) tạo thành hợp tử 2n khởi đầu cá thể mới

C Quá trình chuyển hạt phấn từ nhị đến núm nhụy

D Quá trình tạo ra những cá thể mới bảo đảm sự phát triển liên tục của loài

Câu 2: Đặc trưng nào sau đây không phải là sinh sản hữu tính?

A Luôn giữ lại những tính trạng không mong muốn

B Luốn có quá trình hình thành và hợp nhất của giao tử đực và giao tử cái, luôn có

sự trao đổi, tái tổ hợp giữa hai bộ gen

C Luôn gắn liền với giảm phân để tạo giao tử

D Tăng khả năng thích nghi của thế hệ sau với môi trường biến đổi Là nguồn nguyên liệu cho tiến hóa và chọn giống

Câu 3: Mỗi tiểu bào tử đơn bội tiến hành nguyên phân để hình thành ?

em có cái nhìn sâu hơn trong thực tế về quá trình sinh sản của các loài động vật Hay

có thể tổ chức thiết kế hoạt động học tập cho học sinh

Ví dụ: Yêu cầu HS tìm hiểu thông tin SGK, kết hợp với xem hai đoạn phim

ngắn.Trong khi tiến hành cho học sinh xem phim GV sẽ có những câu hỏi dẫn dắt hoặc nhấn mạnh và những chi tiết HS cần chú ý:

Đây là hình thức thụ tinh trong hay thụ tinh ngoài ?

Loài động vật nêu trên đẻ trứng, đẻ con hay là noãn thai sinh?

Trong các hình thức sinh sản trên hình thức sinh nào tiến hóa hơn ?

Ví dụ: Để củng cố kiến thức bài mới sau khi học xong bài 42: Sinh sản hữu tính ở

thực vật, có thể yêu cầu học sinh sử dụng hình ảnh để trình bày lại “Quá trình hình thành hạt phấn và túi phôi” hay “Quá trình thụ phấn và thụ tinh ở thực vật có hoa”

Hình 3.5: Quá trình hình thành hạt

phấn và túi phôi