Thiết kế một số trò chơi học tập nhằm giúp trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

Như vậy, với khuynh hướng thứ hai này, ý tưởng sử dụng trò chơi học tập trong dạy học mẫu giáo được xem xét ở 2 khía cạnh khác nhau: Một là, trò chơi học tập được xem như là một phương t

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA MẦM NON

- -

LÊ THỊ NGUYỆT

Thiết kế một số trò chơi học tập nhằm giúp trẻ

mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

SƯ PHẠM MẦM NON

PHẦN 1: PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Ngôn ngữ có vai trò rất lớn trong cuộc sống của con người Nhờ ngôn ngữ mà con người có thể trao đổi với nhau những hiểu biết, truyền cho nhau những kinh nghiệm, tâm sự với nhau những nỗi niềm thầm kín,…

Trong công tác giáo dục thế hệ mầm non cho đất nước, chúng ta càng thấy rõ vai trò của ngôn ngữ đối với việc giáo dục trẻ thơ Ngôn ngữ đã góp phần đào tạo các cháu trở thành những con người phát triển toàn diện

Mặt khác, mục tiêu của giáo dục mầm non theo hướng đổi mới là giúp trẻ phát triển toàn diện theo 5 lĩnh vực: Tình cảm xã hội, nhận thức, ngôn ngữ, thể chất và thẩm mĩ Trong đó lĩnh vực phát triển ngôn ngữ đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc giáo dục trẻ mầm non, là tiền đề cho sự phát triển trí tuệ của trẻ sau này

Hoạt động làm quen chữ cái là một trong 7 hoạt động học tập có chủ đích trong trường mầm non, hoạt động làm quen chữ cái là giúp trẻ bước đầu làm quen 29 chữ cái tiếng Việt, biết phát âm đúng, phân biệt các chữ cái thông qua đường nét cấu tạo chữ, nhận ra các chữ cái đơn lẻ trong từ, tiếng, biết tô 29 chữ cái qua đó hình thành ở trẻ những kiến thức, kỹ năng ban đầu về tiếng Việt Đây chính là một trong các lĩnh vực cần phải chuẩn bị cho trẻ trước khi vào lớp một

Ở lứa tuổi mẫu giáo, trẻ học tập thông qua vui chơi, nên trò chơi là yếu tố tích cực để hình thành và phát triển ngôn ngữ cho trẻ Trò chơi làm quen với chữ cái là hình thức giáo dục tổng hợp nhằm phát triển ở trẻ hứng thú, sự say mê

“đọc” sách, truyện, tô “viết” Thông qua trò chơi trong hoạt động làm quen chữ cái, trẻ được củng cố các chữ cái vừa mới được học, ôn luyện lại các chữ cái trẻ

đã học trước đó, giúp cho trẻ ghi nhớ các chữ cái một cách chính xác và nhanh chóng Trò chơi làm cho trẻ không bị mệt mỏi và nhàm chán sau tiết học mà còn lôi cuốn sự tham gia nhiệt tình của tất cả các trẻ, đòi hỏi trẻ phải nổ lực tự mình tìm ra cách giải quyết trong các trò chơi, phát huy được tính tích cực của trẻ Từ

đó sẽ đạt được hiệu quả cao trong môn học, đáp ứng được mục tiêu giáo dục

Mặt khác, đặc điểm tâm lí của trẻ mẫu giáo lớn rất ham thích khám phá, hiểu biết các mới nhưng khả năng tập trung, chú ý chưa cao Trẻ chóng chán và khả năng hứng thú với các trò chơi là không lâu Những nhu cầu, sở thích và khả năng của trẻ 5 tuổi chưa ổn định Chúng dễ dàng bị thay đổi: tăng lên, giảm đi, biến mất hoặc xuất hiện cái mới

Do đó, việc tổ chức các trò chơi trong hoạt động làm quen chữ cái vô cùng quan trọng và cần thiết Đòi hỏi người giáo viên phải tích cực và sáng tạo trong việc thiết kế các trò chơi, luôn luôn đổi mới các trò chơi, hay sưu tầm các trò chơi mới trong các giờ học làm quen chữ cái

Thực tế ở nhiều trường mầm non hiện nay vẫn chỉ sử dụng những trò chơi

cũ trong hoạt động làm quen chữ cái, chưa có sự đổi mới và sáng tạo Những trò chơi như: trò chơi tìm chữ cái trong từ; trò chơi tìm chữ cái theo hiệu lệnh của cô; trò chơi tìm đúng nhà bé; trò chơi hái hoa; trò chơi tìm lá cho hoa,…được sử dụng thường xuyên, mang tính chất rập khuôn Và quá trình tổ chức cho trẻ hoạt động làm quen với chữ cái còn rập khuôn, lý thuyết chưa biết tận dụng, đưa đồ dùng đồ chơi vào tiết dạy, nếu có cũng chỉ là những đồ chơi đơn giản, chưa thu hút được trẻ dẫn đến việc nhận biết một số chữ cái của trẻ còn nhiều hạn chế Cùng với sự đổi mới của giáo dục Mầm non nói chung, hoạt động làm quen chữ cái cũng có những đổi mới đáng kể Để dạy tốt hoạt động này theo hướng đổi mới hiện nay đòi hỏi người giáo viên Mầm non phải tự suy nghĩ để tìm tòi ra những trò chơi giúp trẻ mẫu giáo lớn học tốt hoạt động làm quen chữ cái Xuất

phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài: “Thiết kế một số trò chơi học tập nhằm

giúp trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái”

II Mục đích nghiên cứu

Thiết kế một số trò chơi học tập nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái

III Giả thuyết khoa học

Chất lượng hiệu quả của việc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen chữ cái phụ thuộc vào quá trình tổ chức các trò chơi của cô giáo mầm non Nếu áp dụng một số trò chơi mới, với nội dung và hình thức mới thì việc dạy trẻ làm quen

chữ cái có hiệu quả hơn Trẻ nhớ chữ cái một cách nhanh chóng và chính xác hơn, thích thú hơn với việc học chữ, tạo điều kiện và cơ hội để trẻ rèn luyện khả năng phát âm, nghe, nói, đọc, viết nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ

IV Đối tượng và khách thể nghiên cứu

1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu một số trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

2 Khách thể nghiên cứu

Quá trình tổ chức các trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ mẫu giáo lớn

V Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc thiết kế trò chơi học tập trong hoạt động

làm quen chữ cái cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi

- Cơ sở thực tiễn: Khảo sát thực trạng sử dụng các trò chơi học tập cho trẻ

mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

2 Thiết kế một số trò chơi học tập nhằm cho trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

3 Thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm một số trò chơi học tập nhằm kiểm nghiệm tính đúng đắn của giả thiết đề tài

VI Phạm vi nghiên cứu

Trong đề tài này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu 80 cháu lớp mẫu giáo lớn ở cả 2 trường trường mầm non 20/10 và trường mầm non Hoa Phượng Đỏ

VII Phương pháp nghiên cứu

Để tiến hành xây dựng đề tài này, chúng tôi đã nghiên cứu và sử dụng các

phương pháp sau:

1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Đọc, thu thập và tổng hợp các tài liệu lý luận có liên quan để xây dựng cơ

sở lý luận của đề tài

2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Trò chuyện, đặt câu hỏi cho trẻ trả lời để làm rõ hơn biểu hiện hứng thú tham gia trò chơi, khả năng nhận biết, phát âm chữ cái vừa được học của trẻ

3 Phương pháp thống kê toán học

Sau khi tiến hành khảo sát, dùng phương pháp này để tổng hợp, xử

lý số liệu, tính % nhằm sử dụng số liệu thu được và phân tích kết quả

VIII Cấu trúc đề tài

Dự kiến cấu trúc luận văn gồm các phần:

Phần 1: Phần mở đầu

Phần 2: Phần nội dung chính

Chương 1: Cơ sơ lý luận

Chương 2: Khảo sát thực trạng việc sử dụng trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ mẫu giáo lớn ở trường mầm non

Chương 3: Thực nghiệm một số trò chơi học tập đã được thiết kế nhằm cho trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

Phần 3: Kết luận và kiến nghị sư phạm

PHẦN 2: NỘI DUNG CHÍNH CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1 Các công trình nghiên cứu trên thế giới

Vấn đề lý luận về trò chơi học tập và tổ chức cho trẻ chơi loại trò chơi này được các nhà sư phạm trên thế giới cũng như ở nước ta quan tâm Bởi lẽ họ đã tìm thấy ý nghĩa đích thực của trò chơi học tập trong việc giáo dục và dạy học cho trẻ Tuy nhiên, trong các hệ thống giáo dục cổ điển và hiện đại, vấn đề này được xem xét nghiên cứu theo một số khuynh hướng khác nhau

 Khuynh hướng thứ nhất:

Nghiên cứu và sử dụng trò chơi học tập vào mục đích giáo dục – phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ Có nghĩa là, trò chơi này được nghiên cứu, xem xét như một phương pháp giáo dục nhân cách toàn diện có hiệu quả cho trẻ mẫu giáo Một số nhà khoa học giáo dục theo khuynh hướng này như P.A Bexônôva, O.P Seina, V.I Đalia, E.A Pokrovxki, Z Kontauchene…

Đại diện cho khuynh hướng sử dụng trò chơi học tập làm phương tiện phát triển toàn diện cho trẻ phải kể đến nhà sư phạm nổi tiếng người Tiệp Khắc I.A Kômenxki (1592-1670) Ông coi trò chơi là hình thức hoạt động cần thiết, phù hợp với bản chất và khuynh hướng của đứa trẻ Trò chơi học tập là một hoạt động trí tuệ nghiêm túc, là nơi mọi khả năng của trẻ được phát triển, các biểu tượng về thế giới xung quanh của chúng được mở rộng và phong phú thêm

Theo N.K Crupxkaia, một nhà giáo dục Xô-viết cho rằng “Trò chơi học

tập không những là phương thức nhận biết thế giới, là con đường dẫn dắt trẻ em tìm chân lý mà còn giúp trẻ xích lại gần nhau, giáo dục trẻ tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc Trẻ em không chỉ học trong lúc học mà còn cả trong lúc chơi Chơi với trẻ vừa là học, vừa là lao động, vừa là hình thức giáo dục nghiêm túc”

Như vậy, theo các tác giả thuộc khuynh hướng thứ nhất thì trò chơi học tập

có thể là một phương tiện giáo dục và phát triển toàn diện có hiệu quả cho trẻ mẫu giáo

 Khuynh hướng thứ hai:

Nghiên cứu và sử dụng trò chơi học tập bó hẹp trong mục đích dạy học, coi trò chơi học tập như là một phương tiện dạy học Có nghĩa là trò chơi học tập được xác định không những như là một phương pháp, biện pháp dạy học mà còn như là một hình thức dạy học phù hợp với trẻ mẫu giáo

Đại diện cho khuynh hướng thứ hai, trước hết phải kể đến các nhà từ thiện -

sư phạm tư sản tiến bộ xuất hiện ở Đức vào cuối thế kỷ XVIII như I.B Bazêđôra, X.G Zalxman…Họ đã sử dụng trò chơi học tập như biện pháp thu hút sự chú ý của trẻ đến hoạt động học tập

Vào đầu thế kỷ XX, trong các công trình nghiên cứu của một số nhà tâm lí,

sư phạm phương Tây như Ôviđa Đêkrôli (người Bỉ), I.B Bazêđov (người Hà Lan), Đ.N Kolôssi (người Ý)…đã chỉ ra rằng, trò chơi học tập dùng lời nói là phương tiện giáo dục trí tuệ có hiệu quả đối với trẻ mẫu giáo, nhà giáo dục cần phải tổ chức cho trẻ chơi

I.B Bazêđov cho rằng, trò chơi là phương tiện dạy học phù hợp đối với trẻ mẫu giáo Theo ông, nếu trên tiết học, cô giáo sử dụng các phương pháp, biện pháp chơi hoặc tiến hành tiết học dưới hình thức chơi thì sẽ đáp ứng được nhu cầu và phù hợp với đặc điểm trẻ và tất nhiên hiệu quả tiết học sẽ cao hơn

Khác với các nhà nghiên cứu phương Tây, các nhà tâm lí sư phạm mầm non Xô-viết như E.I Chikhieva, A.P Uxôva, R.I Giucôvxkaia, V.N Avanhexôva, G.A Uruntaeva…đứng trên lập trường macxít khẳng định rằng, trò chơi trẻ em nói chung và trò chơi học tập nói riêng có nguồn gốc từ lao động và mang bản chất xã hội Trong các công trình nghiên cứu về trò chơi, trong đó có trò chơi học tập, họ đã đề cập và giải quyết một số vấn đề mang tính nguyên tắc như khẳng định bản chất xã hội của trò chơi, chơi là hoạt động tích cực của trẻ, chơi đáp ứng - thỏa mãn nhu cầu chơi và nhu cầu nhận thức của trẻ

Một số công trình nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của nhà tâm lí học L.A Venger (ở Nga), của B.I Khartrapuriđde, K.G Matrabeli (ở Grugia) đã xem xét

trò chơi học tập như một phương tiện giáo dục nhận cảm cho trẻ mẫu giáo: “Trò

chơi học tập thực hiện chức năng kiểm tra mức độ phát triển hoạt động nhận

cảm của trẻ” và đã soạn thảo được một hệ thống trò chơi học tập và tài liệu, đồ

chơi dùng để luyện tập các giác quan, đồng thời phát triển óc quan sát, tư duy, nghị lực, ý chí của trẻ và kèm theo một số gợi ý cho giáo viên mầm non khi tổ chức trò chơi học tập như: lựa chọn trò chơi phù hợp với trình độ phát triển của trẻ, phức tạp dần nội dung chơi, đưa ra nhiều tình huống trong một trò chơi, tạo

ra mối quan hệ tình cảm trong khi chơi, kịp thời khuyến khích trẻ

Như vậy, với khuynh hướng thứ hai này, ý tưởng sử dụng trò chơi học tập trong dạy học mẫu giáo được xem xét ở 2 khía cạnh khác nhau:

Một là, trò chơi học tập được xem như là một phương tiện củng cố, hệ thống những tri thức và kỹ năng đã biết trên “tiết học”

Hai là, trò chơi học tập được xem như một phương tiện cung cấp, làm giàu tri thức, kỹ năng mới trên “tiết học” cho trẻ mẫu giáo

 Khuynh hướng thứ ba:

Nghiên cứu và sử dụng trò chơi học tập vào mục đích giáo dục và phát triển một số năng lực, phẩm chất trí tuệ của trẻ mẫu giáo (T.M Babunova, A.K Bôđarencô) Theo hướng nghiên cứu này, trò chơi học tập được xác định như một phương pháp giáo dục và phát triển tính tích cực nhận thức và tính độc lập

tư duy cho trẻ mẫu giáo

Trong công trình nghiên cứu về trò chơi học tập bằng lời, A.K Bôđarencô

đã chứng minh tính hiệu quả của trò chơi học tập bằng lời nói trong việc hình thành tính độc lập tư duy của trẻ mẫu giáo lớn chuẩn bị vào lớp một Bên cạnh

đó tác giả chỉ ra mối quan hệ giữa việc tổ chức cho trẻ chơi với quá trình tích

cực hóa tư duy của trẻ: “Trò chơi học tập nếu được tổ chức tốt sẽ tạo điều kiện

tích cực hóa quá trình tư duy của trẻ”

Có thể nói rằng, phần lớn các công trình nghiên cứu về trò chơi học tập trên thế giới tập trung vào việc nghiên cứu lí luận sử dụng trò chơi học tập vào mục đích dạy học và giáo dục trẻ mẫu giáo

1.2 Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam

Ở nước ta, vấn đề về trò chơi nói chung và trò chơi học tập của trẻ mẫu giáo được các nhà tâm lí học và giáo dục học quan tâm nghiên cứu Nhóm tác giả

Nguyễn Thạc, Nguyễn Ngọc Trâm, Trần Lan Hương đã sưu tầm và biên soạn từ chương trình giáo dục sớm Kidsmart IBM “Tuyển tập các trò chơi phát triển cho trẻ mẫu giáo”, bên cạnh các trò chơi là những lời gợi ý mang tính chất gợi mở, tạo cơ hội cho cả cô và trẻ cùng học cùng chơi Có thể nói đây là bước khởi đầu cho việc tổ chức trò chơi theo hướng mới, hòa nhập với các nước trong khu vực Cùng với xu thế chung của Giáo dục mầm non trong khu vực cũng như trên thế giới, trong ngành mầm non cũng tiến hành nghiên cứu đổi mới phương pháp

và hình thức của bậc học mầm non Có thể nói rằng những công trình nghiên cứu về trò chơi học tập của Việt Nam gặp nhau ở chỗ, đều coi hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo, trò chơi học tập là một phương tiện dạy học có hiệu

quả cho trẻ ở trường mầm non, đó là “học qua chơi”

2 Khái quát về trò chơi học tập

2.1 Khái niệm

Những thành tựu nghiên cứu về trò chơi, đặc biệt về sự phân loại trò chơi của trẻ mẫu giáo cho phép khẳng định:

- Trò chơi học tập thuộc nhóm trò chơi có luật, thường là do người lớn

nghĩ ra cho trẻ chơi và dùng nó vào mục đích giáo dục và dạy học, hướng tới việc phát triển hoạt động trí tuệ cho trẻ Trò chơi học tập có nguồn gốc trong nền tảng giáo dục dân gian và trong trò chơi chứa đựng các yếu tố dạy học

- Trò chơi học tập khác với các trò chơi khác là ở chỗ, nhiệm vụ nhận thức và luật chơi trong trò chơi đòi hỏi trẻ phải huy động trí óc làm việc thực thụ nhưng chúng lại được thực hiện dưới hình thức chơi vui vẻ, thú vị

- Trò chơi học tập khác với “tiết học” ở chỗ, trong trò chơi học tập,

nhiệm vụ nhận thức không đặt ra một cách trực tiếp và công khai trước trẻ mà nằm trong nhiệm vụ chơi, trong luật chơi và hành động chơi Những nhiệm vụ chơi và hành động chơi đòi hỏi trẻ em phải tích cực huy động những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của mình để đạt được kết quả mà trò chơi đặt ra

2.2 Đặc điểm

- Do người lớn nghĩ ra, nó có nguồn gốc trong kho tàng giáo dục dân gian

- Động cơ chơi vẫn nằm trong quá trình chơi nhưng đã chuyển dần về phía kết quả chơi (trò chơi học tập dán tiếp giải quyết các nhiệm vụ trí dục)

- Trẻ tham gia vào trò chơi học tập trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng Vị trí của mọi trẻ trong trò chơi đều bình đẳng như nhau và được xác định từ luật chơi

- Trong trò chơi học tập có sự thống nhất giữa hành vi thật và hành vi chơi – được quy định trong luật chơi

- Trò chơi học tập bao giờ củng có kết quả (đúng – sai) rõ ràng

2.3 Phân loại

Có rất nhiều cách phân loại trò chơi học tập, theo tài liệu “Giáo dục học trẻ

em II” của ThS Nguyễn Thị Nguyệt thì có 4 cách phân loại trò chơi học tập như sau:

a Dựa vào phương tiện tổ chức trò chơi học tập:

- Trò chơi học tập với đồ vật, đồ chơi, tranh ảnh

- Trò chơi lô-tô

- Trò chơi đô mi nô

- Trò chơi học tập bằng lời

- Trò chơi âm nhạc

b Dựa vào ý nghĩa của trò chơi đối với sự phát triển của trẻ:

- Trò chơi rèn luyện, phát triển tri giác

- Trò chơi rèn luyện, phát triển trí nhớ

- Trò chơi rèn luyện, phát triển tư duy, tưởng tượng

- Trò chơi rèn luyện, phát triển ngôn ngữ

- Trò chơi rèn luyện khả năng tập trung, phân phối chú ý…

c Dựa vào nhiệm vụ học tập được đưa vào trò chơi:

- Trò chơi học tập nhằm cung cấp biểu tượng, tri thức mới

- Trò chơi học tập nhằm củng cố biểu tượng, tri thức đã học

d Dựa vào nhiệm vụ của “môn học”, tiết học ở mẫu giáo:

- Trò chơi học tập giúp trẻ làm quen với biểu tượng toán

- Trò chơi học tập giúp trẻ làm quen với chữ cái

- Trò chơi đóng kịch giúp trẻ làm quen tác phẩm văn học

- Trò chơi âm nhạc

2.4 Cấu trúc của trò chơi học tập:

Xét về cấu trúc thì trò chơi học tập bao giờ cũng có một cấu trúc rõ ràng

và xác định khác hẳn cới các dạng trò chơi khác và sự luyện tập Cấu trúc của trò chơi học tập bao gồm ba thành tố: nhiệm vụ nhận thức (nội dung chơi), các hành động chơi (động tác chơi), và luật chơi (quy tắc chơi)

a Nhiệm vụ chơi

Đây chính là nội dung chơi có tính chất như một bài toán mà trẻ phải dựa trên các điều kiện đã cho Các nhiệm vụ học tập thường được thể hiện dưới một tình huống có vấn đề Ví dụ: trò chơi con gì biến mất, Truyền tin, Ở đâu có màu (hoặc hình) này…Các nhiệm vụ học tập chứa đựng trong trò chơi thường xoay quanh các nhiệm vụ: củng cố các tri thức trẻ đã có, rèn luyện các kỹ năng, phát triển các giác quan và phát triển ngôn ngữ cho trẻ

b Hành động chơi

Là hệ thống các thao tác mà trẻ thực hiện trong quá trình chơi để giải quyết các nhiệm vụ học tập chứa đựng trong nội dung chơi Các hành động chơi được phức tạp dần theo sự phát triển của trẻ Ví dụ: Ở trẻ mẫu giáo bé: thao tác chơi đơn giản, dừng lại ở mức độ di chuyển, sắp xếp lại, so sánh, phân loại dựa vào dấu hiệu dễ thấy như màu sắc, kích thước, hình dạng…Ở trẻ mẫu giáo nhỡ

và lớn: Các thao tác chơi phức tạp hơn, đòi hỏi trẻ phải suy nghĩ trước rồi mới hành động, đòi hỏi sự liên hệ giữa các trẻ với nhau khi thực hiện nội dung chơi

Hành động chơi thường mang tính khái quát, vì ở đây trẻ thường mô phỏng cái điển hình, cái chung A.N Lêônchép khi bàn về hành động chơi của

trẻ em trong trò chơi đã từng viết: “Một nét tuyệt vời của hành động chơi ở trẻ là

hành động chơi bao giờ cũng là hành động khái quát, trẻ mô phỏng lại cái điển hình, cái chung Đó chính là sự khác biệt cơ bản giữa chơi và diễn kịch thực sự”

c Luật chơi

Là các quy định, quy ước đối với việc thực hiện các hành động chơi trong quá trình chơi, là tiêu chuẩn khách quan để đánh giá khả năng chơi của trẻ, nếu

phá vỡ chúng thì trò chơi cũng bị phá vỡ theo Có thể nói, các luật chơi đã tạo nên cơ chế tự điều khiển hành vi của trẻ và nhờ có luật chơi, nhà giáo dục có thể điều khiển hành vi của trẻ trong khi chơi Mỗi trò chơi học tập đều có luật chơi

do nội dung chơi quy định L.X Vưgốtxki nhận xét: “Luật chơi càng chính xác

bao nhiêu thì trò chơi càng căng thẳng và quyết liệt bấy nhiêu…”

2.5 Ý nghĩa của trò chơi học tập đối với sự phát triển của trẻ mẫu giáo lớn

Thứ nhất: Trò chơi học tập đối với giáo dục và phát triển trí tuệ

- Trò chơi học tập là con đường, phương tiện cơ bản mang lại hiệu quả

cao trong việc phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo

- Là phương tiện cơ bản – phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ mẫu giáo trong việc rèn luyện sự nhạy bén của các giác quan, sự khéo léo, linh hoạt trong hành động và phát triển óc quan sát, khả năng định hướng trong không

gian của trẻ

- Là phương tiện, con đường để cung cấp các biểu tượng, tri thức mới và

củng cố biểu tượng, tri thức trẻ đã biết

- Là phương tiện để rèn luyện các thao tác tư duy cho trẻ Qua trò chơi học tập, trẻ biết nhìn nhận, phân tích, so sánh, khái quát, phân loại các sự vật,

hiện tượng theo một vài dấu hiệu bên ngoài

- Là phương tiện để phát triển trí tưởng tượng cho trẻ vì trò chơi này đòi hỏi trẻ phải sử dụng vốn sống, những biểu tượng đã có để thực hiện các hành

động với vật thể, đồ chơi như vật tượng trưng trong quá trình chơi

- Là phương tiện để phát triển trí nhớ, ngôn ngữ, sự tập trung chú ý của trẻ

mẫu giáo

Thứ hai: Trò chơi học tập đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

Trò chơi học tập chẳng những dạy trẻ trí thông minh, lòng dũng cảm, ý chí kiên cường không lùi bước trước khó khăn mà còn giáo dục trẻ tự tin vào bản thân, tính hài hước, tính tổ chức, tính kỷ luật, lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương…Khi tham gia vào trò chơi, trẻ sẽ phải hợp tác với bạn để cùng nhau thực hiện yêu cầu của trò chơi Trong trò chơi học tập bao giờ cũng có một luật chơi cụ thể, rõ ràng do đó muốn chơi được trò chơi trẻ phải tuân thủ luật chơi,

hiểu cách chơi để chơi trò chơi đó có kết quả Từ đó hình thành ở trẻ tính tổ

chức, kỷ luật khi tham gia trò chơi

Thứ ba: Trò chơi học tập trong nhiều trường hợp, được xem như một hình thức dạy học cơ bản

Khi đó, tiến trình tiết học được thiết kế theo tiến trình tổ chức trò chơi: nội dung dạy học được thể hiện trong nội dung, nhiệm vụ chơi – trẻ giải quyết được các nhiệm vụ chơi tức là giải quyết được các nhiệm vụ học tập Hình thức này giúp cho các tiết học trở nên thoái mái, nhẹ nhàng, phát huy được tính tích cực của trẻ

2.6 Trò chơi học tập của trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi)

Mục đích chơi của trẻ mẫu giáo lớn cũng khác so với các lớp bé hơn

“…Sau này, ở các độ tuổi lớn hơn thì mục đích chơi mới có sự suy nghĩ kỹ càng

và là động cơ chỉ đạo các hành động” Hứng thú chơi của trẻ mẫu giáo lớn đã

hướng vào kết quả và nhiệm vụ đặt ra chứ không vào quá trình chơi, bởi vì trẻ hiểu hơn hoạt động thực hành của trò chơi, trẻ đã biết sử dụng vốn kinh nghiệm của mình vào trò chơi Chính hứng thú đối với trò chơi tạo điều kiện cho trẻ tích cực nhận biết thế giới xung quanh… Nếu như trẻ mẫu giáo bé (3-4 tuổi) thường

bị hấp dẫn bởi đồ chơi, do đó chúng không để ý đến nhiệm vụ và luật chơi thì sang tuổi mẫu giáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ đã biết chú ý đến nhiệm vụ và luật chơi hơn, tuy nhiên chúng vẫn thích thú đến quá trình chơi nhiều hơn là kết quả chơi

Vì thế chúng chưa chú ý đến kết quả là thắng hay thua, chưa quan tâm đến luật chơi là đúng hay sai Trong khi đó trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) thì lại quá chú trọng đến việc thắng hay thua cho nên trẻ thường hay bị vi phạm luật chơi So với mẫu giáo bé và mẫu giáo nhỡ thì nhiệm vụ của trò chơi học tập ở mẫu giáo lớn phức tạp hơn (ví dụ, yêu cầu xếp hình từ nhiều hình hơn, đặt và trả lời câu hỏi khó hơn…) Trong trò chơi học tập của trẻ mẫu giáo lớn đòi hỏi trẻ phải biết rút ra tính chất chung nhất của các đồ vật khác nhau theo nội dung của trò chơi, đòi hỏi phải có sự hoạt động phân tích – tổng hợp phức tạp, liên hệ các tính chất khác nhau và tổ chức các hoạt động thực hành Các hành động chơi của trẻ mẫu giáo lớn cũng phức tạp hơn, đòi hỏi phải có sự liên hệ lẫn nhau giữa các hành

động chơi của một số trẻ này với một số trẻ khác, đòi hỏi phải có tính liên tục và tuần tự

Theo mức độ lĩnh hội được những tri thức mới về môi trường, đồ vật xung quanh, nhiệm vụ nhận thức trong trò chơi học tập của trẻ mẫu giáo lớn dần dần được phức tạp, như xác định đồ vật chỉ theo một thuộc tính nào đó, nhóm đồ vật theo một dấu hiệu nào đó Trong khi chơi các trò chơi học tập với đồ vật, trẻ mẫu giáo lớn biết sử dụng một số thao tác tư duy (so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa), phân loại và thiết lập tính trình tự trong khi giải quyết nhiệm vụ chơi của trò chơi đặt ra

Trẻ mẫu giáo lớn nắm được ngôn ngữ ngữ cảnh và ngôn ngữ mạch lạc nên trẻ rất thích loại trò chơi học tập dùng lời Các trò chơi học tập bằng lời kết hợp với hành động chơi đa dạng khi tham gia chơi càng làm tăng phần hấp dẫn của chúng với trẻ mẫu giáo lớn Khi chơi loại trò chơi này, trẻ học cách dựa vào những biểu tượng đã có giải quyết nhiệm vụ nhận thức trong những hoàn cảnh mới Trên cơ sở những dấu hiệu chung dần dần trẻ hiểu được ý nghĩa tổng quát của từ và chúng có thể độc lập thực hiện nhiệm vụ trí tuệ, như miêu tả đồ vật, phân biệt dấu hiệu đặc trưng của đồ vật, đoán đồ vật qua sự miêu tả, tìm sự giống và khác nhau…

2.7 Vai trò của giáo viên trong việc tổ chức cho trẻ chơi ở trường mầm non

Trong công trình nghiên cứu của một số nhà khoa học trên thế giới đã chỉ

ra rằng, quá trình tổ chức sư phạm trong đó có việc tổ chức trò chơi cho trẻ mẫu giáo có ảnh hưởng đặc biệt đến sự phát triển tâm lí của trẻ, nhờ quá trình sư phạm ấy đã tạo nên nền tảng hình thành những phẩm chất trí tuệ cần thiết chuẩn

bị cho trẻ vào phổ thông

Việc tổ chức các hoạt động giáo dục cho trẻ dựa trên lý thuyết vùng phát triển gần của L.X Vưgốtxki, nhờ sự giúp đỡ của người lớn, trong đó việc tổ chức không đi sau sự phát triển, phụ họa cho sự phát triển, mà việc tổ chức phải

đi trước sự phát triển, kéo theo sự phát triển Tuy nhiên, vai trò của người giáo viên phải thể hiện như thế nào để không lấn át vai trò chủ thể của trẻ khi tham gia chơi cùng trẻ

Các nhà sư phạm phương Tây, Liên Xô…đã khái quát vai trò của giáo

viên bằng hình tượng “điểm tựa”, “thang đỡ” trong trò chơi của trẻ Giáo viên là

người lên kế hoạch chơi, đảm bảo môi trường chơi và sự an toàn cho trẻ trong

khi chơi, là người làm mẫu, là người cộng tác, dàn xếp, điều phối cổ vũ khuyến

khích, tạo điều kiện giúp đỡ trẻ thực sự trong khi chơi, kịp thời giải quyết mâu

thuẫn của trẻ…Như vậy, người lớn là người tổ chức, tạo điều kiện giúp đỡ và

dẫn dắt trẻ trong khi chơi

Trong mọi trò chơi, trẻ luôn là chủ thể hoạt động tích cực, thích khám

phá và tìm hiểu môi trường xung quanh, trẻ được tự lựa chọn tìm kiếm các

phương thức tối ưu để giải quyết nhiệm vụ nhận thức, tự kiểm tra kết quả chơi

của mình Mặc dù trong trò chơi không có những yêu cầu khắt khe của người

lớn, nhưng vẫn cần dạy trẻ chơi, bởi vì nếu không có tác động sư phạm của

người lớn, cô giáo thì trò chơi sẽ không phát huy hết vai trò của mình trong giáo

dục và phát triển toàn diện cho trẻ mầm non

2.8 Nguyên tắc tổ chức cho trẻ chơi ở trường mầm non

a Lấy trẻ làm trung tâm, đáp ứng nhu cầu và phù hợp với khả năng của từng trẻ

b Trò chơi phải hấp dẫn, gây hứng thú cho trẻ

Chơi bao giờ cũng phải vui, do đó tổ chức cho trẻ chơi, điều cần nhớ trước

tiên là không được áp đặt gò bó trẻ, đặt ra những quy định buộc trẻ phải tuân

theo một cách máy móc, giáo viên có thể áp dụng mọi phương tiện, biện pháp

khác nhau nhưng vẫn đạt được mục đích là thu hút, lôi cuốn trẻ đến với trò chơi

c Khi chơi, phải để trẻ được tự nguyện, tự do, thoải mái

Tổ chức cho trẻ chơi tức là gợi ý, hướng dẫn sao cho trẻ có thể tự chơi,

phát huy cao độ tính tự lực của trẻ, không làm thay hoặc chơi hộ, vì chơi là hoạt

động độc lập của trẻ Bởi vì nếu được độc lập trong khi chơi, trẻ dễ dàng phát

huy nhiều sáng kiến nỗ lực để vượt mọi khó khăn và tìm cách khắc phục những

trở ngại trong quá trình chơi, qua đó trẻ trưởng thành về mặt ý thức

d Giúp trẻ thiết lập những mối quan hệ bạn bè trong khi chơi

Ở tuổi mẫu giáo, “Xã hội trẻ em” đang được hình thành, nên các mối quan

hệ bạn bè cũng phức tạp hơn, và nếu không tổ chức tốt thì có thể dẫn tới xung

đột.Trong các trò chơi, giáo viên phải lưu ý tới quan hệ với các cháu, sao cho giữ được bầu không khí hòa thuận, thân ái, đoàn kết, đảm bảo cho cuộc chơi thành công (Bởi thường sự tan rã của cuộc chơi phần nhiều lại xuất phát từ sự tan rã trong các mối quan hệ giữa trẻ trong cùng nhóm chơi)

e Trò chơi được lựa chọn theo hướng có lợi nhất đới với sự phát triển của trẻ

Nội dung phải lành mạnh, bổ ích, có tác dụng rèn luyện và phát triển các chức năng tâm – sinh lý Tránh những trò chơi mang nội dung xấu, bắt chước những hiện tượng tiêu cực, kém văn hóa trong xã hội

f Trò chơi phải phong phú, thỏa mãn nhu cầu phát triển nhiều mặt của trẻ

Trò chơi mới là những trò chơi phong phú về nội dung, hình thức, cách tổ chức để gây hứng thú cho trẻ, tích hợp các nội dung phát triển: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm – xã hội

g Cân đối hài hòa các hoạt động trong lớp ngoài trời, tĩnh và động, hoạt động

do trẻ khởi xướng và do giáo viên khởi xướng

h Linh hoạt theo tình hình địa phương (truyền thống văn hóa, tôn giáo)

3 Một số vấn đề về hoạt động làm quen chữ cái ở trường mầm non

1.1 Khái niệm về hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái

Làm quen chữ cái là một hoạt động nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ Để chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo học tiếng mẹ đẻ ở phổ thông thì việc cho trẻ làm quen với chữ cái là rất cần thiết Với hoạt động này, yêu cầu giáo viên chỉ giúp trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái đơn, không có các chữ ghép và nguyên âm đôi

Với những đặc điểm về tâm sinh lý cũng như mức độ phát triển của trẻ mẫu giáo, người ta chưa thể nói là dạy trẻ đọc và viết đúng các chữ cái mà chỉ gọi là “cho trẻ làm quen chữ cái” Từ “làm quen” chỉ ra mức độ tiếp xúc ban đầu của trẻ với chữ cái Tức là giúp cho trẻ bước đầu nhận biết được các chữ cái, cấu tạo chữ cái, phát âm các chữ cái, giúp trẻ làm quen với các kỹ năng cần thiết cho việc học chữ như: ngồi, cầm bút viết, tô trên giấy các chữ cái tiếng Việt, bước đầu giúp trẻ làm quen với cách cầm sách, lật trang sách Tất cả những kỹ năng này sẽ giúp trẻ học chữ tốt hơn khi vào lớp một Thực chất của việc làm quen

này là giáo viên sử dụng các phương tiện, phương pháp, biện pháp khác nhau để giúp trẻ nhận biết, phát âm được 29 chữ cái tiếng Việt Đây là tiền đề cho việc học chữ sau này của trẻ khi vào lớp 1

Chúng ta có thể hiểu, khái niệm về hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái là

một quá trình sư phạm, bước đầu giúp cho trẻ nhận biết và phát âm các ch ữ cái tiếng Việt, trẻ biết được cấu tạo cũng như cách phát âm chính xác các chữ cái đó; Giúp trẻ nhận biết được các chữ cái riêng lẻ và các chữ cái ở trong từ; Làm quen với tư thế ngồi vào bàn học, cách cầm bút, cách lật sách, gấp sách.Và phát triển vốn từ cho trẻ

Hay nói cách khác “Hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái là một quá trình

bao gồm những mối liên hệ giữa dạy và học, giữa mục đích – nội dung – phương pháp – hình thức tổ chức để cho trẻ được làm quen với chữ cái, góp phần hình thành và phát triển những năng lực và thái độ cần thiết chuẩn bị cho việc học tiếng Việt khi trẻ bước vào lớp 1”

Tóm lại: Làm quen với chữ cái là một trong những hoạt động đóng vai trò

quan trọng trong việc giáo dục phát triển toàn diện ở trẻ mầm non Làm quen với chữ cái là cơ hội tốt để sớm hình thành cho trẻ những năng lực hoạt động ngôn ngữ, thái độ, phát triển trí tuệ Qua đó giáo dục tình cảm, phát triển tư duy,

mở rộng vốn hiểu biết của trẻ góp phần chuẩn bị cho trẻ một hành trang tiếng Việt vững chắc để trẻ bước vào lớp 1

1.2 Mục đích, ý nghĩa của hoạt động cho trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

Mục đích của việc cho trẻ làm quen chữ cái không chỉ nhằm giúp trẻ nhận biết được các mặt chữ để phát âm chính xác khi nói mà còn tạo cho trẻ hứng thú học tiếng mẹ đẻ, làm tiền đề cho trẻ thích ứng với việc tập đọc, tập viết ở lớp 1

Làm quen với chữ cái không phải là một môn học riêng lẻ, độc lập mà nó

là một phần, một bộ phận của việc phát triển ngôn ngữ trong chương trình chăm sóc – giáo dục trẻ 5-6 tuổi Vì vậy, nó có ý nghĩa trực tiếp trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ Trước hết là rèn luyện kỹ năng nghe nói và giúp trẻ phân biệt được các âm khó, thông qua các chữ cái, ví dụ như: chữ x-s; l-n Sau khi đã học các âm riêng lẻ cần giúp trẻ phân biệt được các âm trong từ, bằng cách đưa ra

một chữ cái bất kỳ yêu cầu trẻ gọi tên đồ vật có những âm bắt đầu bằng chữ cái

đã cho để trẻ phân biệt

Thông qua việc làm quen chữ cái, vốn từ của trẻ được nâng cao, bởi vì khi làm quen với chữ cái, trẻ không chỉ được làm quen với chữ cái ở dạng tồn tại tự nhiên của chữ viết, mà các chữ đó được gắn vào các từ, thông qua các đối tượng

cụ thể, các từ đó có các âm đầu là những chữ cái đã học, nhằm rèn luyện cách phát âm cho trẻ Cho trẻ làm quen chữ cái còn giúp trẻ hiểu được mối quan hệ giữa ngôn ngữ nói với ngôn ngữ viết, trẻ hiểu thế nào là “đọc” và “viết” sau này

ở trường phổ thông Thông qua việc tìm kiếm các chữ cái khác nhau ở các vị trí khác nhau của từ giúp trẻ phát triển óc quan sát, ghi nhớ, chú ý có chủ định

Cho trẻ làm quen chữ cái còn góp phần kích thích, phát triển tư duy, thể hiện ở chỗ trẻ đã xác định được tính chất, đặc điểm của chữ đó bằng cách tìm kiếm các từ, tiếng thông qua các đồ vật Trẻ tìm đúng các âm theo các chữ mà trẻ đã nhận ra Như vậy, trẻ nhận ra chữ đó thông qua việc phát âm chứ không phải chỉ thông qua mặt chữ Ví dụ qua trò chơi: “Tai ai thính”, “Tìm chữ cho tranh”…Đây là cơ sở quan trọng để trẻ tiếp nhận tri thức của trường phổ thông

Trong khi cho trẻ làm quen chữ cái cần giúp trẻ một số kỹ năng cầm bút, cầm sách, mở từng trang sách, tư thế ngồi của một học sinh

Việc cho trẻ làm quen chữ cái không chỉ thông qua tiết học mà đối với trẻ mẫu giáo phải thông qua nhiều hoạt động khác nhau, ở mọi lúc, mọi nơi Đặc biệt là trong các trò chơi, vì trò chơi chính là công cụ hữu hiệu nhất giúp cho trẻ làm quen chữ cái một cách có hiệu quả

“Làm quen với chữ cái” là một môn học có vai trò quan trọng trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 5 tuổi Đó là môn học giúp trẻ hình thành và phát triển những năng lực và thái độ cần thiết chuẩn bị cho việc học tiếng Việt khi trẻ bước vào lớp 1,cụ thể :

- Năng lực hoạt động trí óc: Bước đầu hình thành các thao tác tư duy để nhận ra và ghi nhớ mặt chữ cái, bước đầu hiểu được sự tương ứng Từ đó hình thành ở trẻ các tri thức và biểu tượng ban đầu về âm và chữ cái tiếng Việt

- Năng lực hoạt động ngôn ngữ: Khả năng nghe, nói hiểu ngôn ngữ tiếng Việt khi chơi các trò chơi chữ cái, cách đọc diễn cảm các bài thơ, ca dao, đồng dao Việc hình thành và phát triển ngôn ngữ nhằm giúp trẻ tiến tới hoàn thiện ngôn ngữ nói, chuẩn bị cho việc hình thành năng lực đọc, viết tiếng Việt ở bậc tiểu học

- Năng lực điều khiển bàn tay ngón tay : các thao tác xếp hột hạt, vẽ, cắt, dán chữ cái, tô màu tranh, tô trùng khít lên chữ cái in mờ trên đường kẻ ngang

đã thể hiện khả năng biết phối hợp các hoạt động tay, mắt của trẻ Các thao tác

đó được tập dượt nhiều lần trong các giờ học làm quen với chữ cái giúp trẻ phát triển tâm vận động, biết định hướng trong không gian, tô chữ cái từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, biết tri giác đúng hướng của chữ cái qua bước so sánh các chữ cái trong nhóm

- Chuẩn bị về mặt tâm lý: Năng lực tập trung chú ý trong một thời gian nhất định vào một hoạt động Đặc biệt sự hứng thú đối với hoạt động ngôn ngữ của trẻ trong giờ học “Làm quen với chữ cái” chính là nội dung cần thiết cho trẻ chuẩn bị vào lớp 1

Những năng lực trên sẽ góp phần quan trọng trong việc hình thành bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết cho trẻ khi bước vào lớp 1

1.3 Nhiệm vụ cho trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

Nhiệm vụ của bộ môn cho trẻ làm quen chữ cái nhằm:

- Giúp trẻ nhận biết các chữ cái, ghi nhớ âm và tập phát âm chính xác

- Giúp trẻ nắm được cách ngồi vào bàn học, cách cầm bút, cách tô từng con chữ

cái trong từ, gắn đồ dùng trực quan với trò chơi như: nhận chữ, tìm chữ, nối chữ…

- Dạy trẻ nhớ được tên âm của các chữ cái tiếng Việt: Cô giáo giúp trẻ nhớ được tên chữ cái qua thẻ chữ, qua trò chơi Đây là nội dung giúp trẻ 5 tuổi chuẩn bị học ghép các âm thành vần, thành tiếng ở lớp 1

- Dạy trẻ làm quen với tư thế ngồi viết và cách cầm bút tập tô chữ cái: Muốn giúp trẻ ngồi đúng tư thế và biết cách cầm bút tập tô, người lớn phải chuẩn bị bàn ghế đúng quy cách, vở tập tô, bút chì mềm…cô dạy trẻ cách ngồi, cách cầm bút đúng trước khi dạy trẻ tô chữ cái theo mẫu Đây là một nội dung không thể thiếu được trong việc chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo lớn lên lớp 1

- Dạy trẻ kỹ năng tô chữ cái theo mẫu: Tô những nét cơ bản: nét xiên, nét thẳng đứng, nét móc, nét cong và dạy trẻ kỹ năng tô 29 chữ cái tiếng Việt, tô theo mẫu, tô theo hướng dẫn nét nào trước, nét nào sau

b Chương trình

Chương trình dạy trẻ làm quen chữ cái được thực hiện trong 24 tiết, dạy

12 nhóm chữ cái, mỗi nhóm dạy trong 2 tiết

Tiết 1: Dạy trẻ nhận biết và phát âm nhóm chữ cái

Tiết 2: Dạy trẻ tập tô (viết)

a Làm quen chữ cái qua các giờ học: Cô giáo tổ chức cho trẻ làm quen chữ cái qua các loại tiết:

- Tiết 1: Dạy trẻ nhận biết và phát âm nhóm chữ cái

- Tiết 2: Dạy trẻ tập tô chữ cái

b Cho trẻ làm quen chữ cái qua các hoạt động khác:

Trẻ được làm quen với chữ cái thông qua các hoạt động đón trẻ, trả trẻ, dạo chơi, tham quan, khi trẻ vui chơi, các hoạt động góc, hoạt động chiều, giờ ăn…và ở mọi lúc, mọi nơi Qua các hoạt động này trẻ có cơ hội để luyện tập những kiến thức đã học trên các tiết học, trẻ được tự do sử dụng ngôn ngữ vào trong cuộc sống, rèn luyện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết

3.5.2 Phương pháp hướng dẫn, tổ chức các hoạt động cho trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

a Tiết 1: “Dạy trẻ nhận biết và phát âm nhóm chữ cái”

*Bước 1: Giới thiệu chữ cái

- Cô giới thiệu tranh có kèm theo từ, trong từ có chữ cái cần làm quen

- Cô cho trẻ xem tranh và hỏi trẻ bằng các câu hỏi: Tranh gì đây? Hoặc đây là cái gì?

- Cô chỉ và giới tiệu từ dưới tranh, cho trẻ phát âm

- Cô giới thiệu chữ cái trong từ và chữ cái cần học

- Cô cho trẻ phát âm chữ cái cần học

*Bước 2: Dạy chữ cái cần học

- Dùng thẻ chữ cái rời ghép thành từ tương ứng với từ trong tranh

- Cho trẻ trẻ tìm thẻ chữ cái bằng cách: chọn chữ cái giống nhau, chữ cái đã học, tìm chữ cái chưa học

- Giới thiệu chữ mới

- Cô giới thiệu chữ cái mới trong nhóm cũng bằng cách chỉ và giới thiệu chữ cái trong từ dưới tranh, như ở chữ cái trên

- Cho trẻ so sánh đặc điểm giống nhau và khác nhau giữa các chữ cái trong nhóm về cấu tạo

- Giới thiệu các kiểu chữ in hoa, in thường

*Bước 4: Trò chơi:

- Cô cho trẻ chơi từ 3-5 trò chơi, xen kẽ với nhau giữa trò chơi động và trò chơi tĩnh

- Mỗi trò chơi đều có luật chơi Khi bước vào cuộc chơi, cô giáo phải hướng dẫn

tỉ mỉ luật chơi cho trẻ

b Tiết 2: “Dạy trẻ tập viết”

*Bước 1: Giới thiệu bài: ôn chữ cần viết qua trò chơi

*Bước 2: Dạy trẻ cách ngồi và cầm bút

- Cách ngồi: Trẻ ngồi ngay ngắn, thẳng cột sống, ngực cách mép bàn 3-4cm, mặt cách vở 25cm - 30cm

- Cách cầm bút: Tay phải cầm bút bằng ba ngón tay (ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa) kết hợp với cổ tay, cánh tay, khủy tay

*Bước 3: Cô hướng dẫn trẻ tô từng chữ cái một

- Dạy trẻ tô các nét cơ bản theo mẫu

- Dạy trẻ cách tô các chữ cái theo mẫu

Dùng bút chì tô đa trùng khít lên các nét chữ in mờ trên đường kẻ ngang

Tô theo đúng trật tự: Tô nét thứ nhất, nét thứ hai…, tô từ trên xuống dưới,

từ trái sang phải

*Bước 4: Cho trẻ tập tô

Trong quá trình trẻ tập tô, cô chú ý sửa sai cho trẻ Cần tránh khuynh hướng gò ép trẻ phải tô cho đẹp Yêu cầu này chỉ xem là thứ yếu Quan trọng là luyện cho trẻ cách ngồi, cách cầm bút Đây là thói quen không thể sửa được ở trường tiểu học

*Bước 5: Nhận xét, tuyên dương, dặn dò

4 Trò chơi học tập đối với việc cho trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

4.1 Trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái

Trò chơi học tập có một ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc giáo dục

và phát triển nhân cách nói chung và trí tuệ cho trẻ mẫu giáo nói riêng…Trò chơi học tập không những chỉ là nguồn sống nuôi dưỡng trẻ về cả thể chất lẫn tâm hồn mà còn là nguồn thông tin vô tận, là điều kiện thuân lợi để phát triển khả năng độc lập, óc sáng tạo của trẻ em Trạng thái cảm xúc lành mạnh trong khi chơi thúc đẩy sự phát triển các quá trình tâm lý ở trẻ như tri giác, cảm giác,

tư duy, chú ý, ghi nhớ, ngôn ngữ…Trong trò chơi, đứa trẻ có thể làm được những điều cao hơn so với khả năng thực của nó, trẻ có thể thực hiện được những nhiệm vụ trí tuệ và thực hành phức tạp

Việc dạy học trẻ mẫu giáo bằng các trò chơi học tập đã tạo cho chúng khả năng giải quyết nhiệm vụ nhận thức dưới hình thức chơi nhẹ nhàng, không bị áp đặt, “nâng cao hứng thú của trẻ, phát triển năng lực tập trung chú ý, tạo điều kiện thuận lợi cho những hành động định hướng phù hợp với lời chỉ dẫn của cô giáo và đảm bảo việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng một cách tốt hơn”

Trò chơi học tập được sử dụng như một hình thức, một phương pháp, một biện pháp để dạy học cho trẻ mẫu giáo lớn Đối với giờ học cho trẻ làm quen chữ cái thì sử dụng trò chơi học tập là một hình thức tổ chức dạy học, bởi vì nó

có thể thay thế được toàn bộ hoạt động của cô và trẻ trong tiết học Trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái có tác dụng củng cố, luyện tập, giúp trẻ nhớ lại các chữ cái trẻ vừa được học, các chữ cái trẻ đã học trước đó Rèn luyện cho trẻ các kỹ năng đọc, viết, lật sách, gấp sách…Đồng thời giúp trẻ cảm thấy thoải mái, khi được chơi, không bị áp đặt, gò bó Ví dụ trò chơi “Tìm chữ cái trong từ”, trẻ thi nhau tìm ra chữ cái vừa được học mà cô giáo yêu cầu trong một

từ nào đó mà trẻ tưởng mình đang chơi Nhưng thực chất trẻ đang học, trẻ ôn lại kiến thức, trẻ được ghi nhớ lần nữa chữ cái các chữ cái vừa được học

Dựa vào hình thức tổ chức thì trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái được chia thành hai loại là trò chơi tĩnh và trò chơi động:

- Trò chơi tĩnh là những trò chơi trẻ ngồi tại chỗ và hoạt động dưới sự điều khiển của cô giáo, không được chạy nhảy thoải mái Ví dụ: Trò chơi “tìm chữ cái theo hiệu lệnh của cô; “đọc đúng tên chữ cái”; “tìm chữ cái trong từ”; …

- Trò chơi động là những trò chơi trẻ được chạy, nhảy, nói trong lớp hay ngoài sân theo sự điều khiển của cô giáo Ví dụ: trò chơi “Ai nhanh hơn”; “Về đúng nhà có chữ cái trong thẻ”; “Ô tô về bến”; “Hoa tìm lá, lá tìm hoa”

Khi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái, cô thường cho trẻ chơi từ 3-5 trò chơi, xen kẽ với nhau giữa trò chơi động và trò chơi tĩnh Giáo viên nên chú ý đến việc sắp xếp, bố trí các trò chơi tĩnh và trò chơi động, xen kẽ các trò chơi sao cho hợp lý, có sự liên kết giữa các trò chơi tĩnh và động, nhằm tạo ra sự cân đối, hài hòa các hoạt động cho trẻ

Chúng ta có thể tổ chức các trò chơi theo những hình thức sau:

- Nếu trẻ chơi quá nhiều trò chơi động thì trẻ trẻ sẽ mệt mỏi, căng thẳng, nặng nề vào cuối giờ học

4.2 Vai trò của trò chơi học tập đối với việc cho trẻ làm quen chữ cái

Nhà tâm lý học Hà Lan IBBC Dedop đã từng nói: "Nếu tiến hành tiết học

dưới hình thức trò chơi thì tất nhiên hiệu quả tiết học sẽ cao hơn", hoạt động

làm quen chữ cái cũng vậy, việc đưa các trò chơi học tập vào tiết học sẽ làm tăng hứng thú cho trẻ, giúp trẻ hào hứng hơn trong hoạt động học tập, trẻ vừa được học vừa được chơi làm cho trẻ không bị mệt mỏi và nhàm chán, lôi cuốn

sự tham gia nhiệt tình của tất cả các trẻ, đòi hỏi trẻ phải nổ lực tự mình tìm ra cách giải quyết trong các trò chơi, phát huy được tính tích cực của trẻ Từ đó sẽ đạt được hiệu quả cao trong môn học, đáp ứng được mục tiêu giáo dục Thông qua các trò chơi học tập có nhiệm vụ nhận thức cao, trẻ phải huy động toàn bộ trí lực của mình để giải quyết nhiệm vụ của trò chơi đặt ra

Cho trẻ làm quen chữ cái thông qua các trò chơi học tập giúp trẻ tiếp thu, củng cố những tri thức và kỹ năng một cách nhẹ nhàng không có chủ định như một giờ học Trẻ có cảm giác chơi nhưng thực chất là học Ví dụ trò chơi “Thi xem ai nhanh” với mục đích cho trẻ làm quen với thứ tự các chữ cái trong bảng tiếng Việt, nhưng thực chất là trẻ chơi với các chữ cái Thông qua các hình vẽ, trẻ điền thêm các chữ còn thiếu bằng cách phát âm (gọi tên đồ vật) để nhận ra chữ cái, mà trẻ không biết rằng mình đang phải thực hiện một nhiệm vụ là phải tìm được chữ cái thông qua việc phát âm, để điền vào cho đúng thứ tự các chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Việt Nếu ngay từ đầu chúng ta đặt ra nhiệm vụ này đối với trẻ thì trẻ sẽ cảm thấy rất khó khăn và nặng nề

Hoặc trò chơi “Tìm đúng chỗ”, mỗi nhóm trẻ phải sắp xếp lại các thẻ chữ cái đã bị xáo trộn để thành một từ có nghĩa, sao cho giống như mẫu của cô Ví dụ: các từ LƯỢC, KHĂN, ÁO, QUẦN…đã được đảo lộn ví trị ƯỢLC, HĂNK,

OÁ, NUẦQ Với mục đích là cho trẻ nhận biết vị trí các âm tiết trong một tiếng (hoặc từ) và làm quen với việc tách âm – ghép âm Thông qua trò chơi này trẻ nhận biết một cách rất tự nhiên từ LƯỢC có bốn chữ cái: âm L là âm đầu, âm C

là âm cuối mà không cần phải giải thích bằng lời Trẻ đã làm quen với trò chơi

này thì khi lên lớp 1 sẽ thuận tiện hơn trong việc tách – ghép âm, mà việc học này không mang tính chất dạy trước Như vậy trong quá trình chơi trẻ không chỉ tái hiện những tri thức và kỹ năng đã nắm được trong tiết học mà còn biết vận dụng và cải biến những tri thức ấy cho phù hợp với hoàn cảnh mới

5 Một số vấn đề về thiết kế trò chơi học tập trong hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái

5.1 Khái niệm “thiết kế”

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về thiết kế, mỗi lĩnh vực định nghĩa thiết

kế theo cách riêng:

- “Thiết kế là tất cả những gì xung quanh bạn, mọi thứ do con người làm ra đều

đã được thiết kế, dù có ý thức hay vô thức”

- Theo lĩnh vực thiết kế đồ họa, thiết kế là những gì liên quan đến sáng tạo và

đổi mới Nó định hình các ý tưởng để trở thành những đề xuất thực tiễn áp dụng vào thực tiễn có hiệu quả

- Hay một định nghĩa khác về thiết kế, đó là sự mô tả về sản phẩm cần phải

làm Sự mô tả này đi từ đơn giản đến phức tạp, từ tổng quan đến chi tiết từng thành phần của sản phẩm

- Xét về lĩnh vực xây dựng, lại có cách định nghĩa về thiết kế như sau: thiết kế

là tập hợp tài liệu kỹ thuật toàn bộ, gồm có bản tính toán, bản vẽ…để có thể theo

đó mà xây dựng công trình, sản xuất thiết bị, sản phẩm…

Từ những định nghĩa trên, ta có thể rút ra kết luận chung nhất về thiết kế:

“Thiết kế” là quá trình xây dựng, sáng tạo, đổi mới phương pháp, cách thức để tạo ra sản phẩm mới, có thể áp dụng vào thực tiễn một cách có hiệu quả cao hơn phương pháp, biện pháp đã được sử dụng trước đó

5.2 Thiết kế một số trò chơi học tập trong hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái

Thiết kế một số trò chơi học tập trong hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái tức là xây dựng, sáng tạo ra những trò chơi mới, hấp dẫn, mới lạ thu hút được trẻ tham gia Trò chơi mới có thể dựa trên những trò chơi cũ đã có, nhưng cách thức

tổ chức phải mới lạ thì mới thu hút được trẻ Hay đơn giản là thiết kế ra những trò chơi hoàn toàn mới, về tên gọi, nội dung, hình thức và cả đến sử dụng mới

những đồ dùng, đồ chơi để hấp dẫn được trẻ.Trong quá trình cho trẻ làm quen chữ cái, nhân tố trò chơi giữ vai trò quan trọng và tích cực, nó là hình thức củng

cố sự nhận biết chữ cái và phát âm chữ cái của trẻ Qua các trò chơi giúp trẻ tiếp thu, củng cố những tri thức và kinh nghiệm một cách nhẹ nhàng không có chủ định như một giờ học

Tuy nhiên, không phải trò chơi nào trẻ cũng thích và tích cực hoạt động

Do đó, để trò chơi trở thành nhân tố có tác dụng tích cực trong quá trình trẻ lĩnh hội các tri thức mới trong hoạt động làm quen chữ cái thì việc thiết kế các trò chơi học tập mới là rất cần thiết Bằng cách vận dụng nhiều biện pháp khác nhau, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, giáo viên sẽ sáng tạo, khai thác, tìm kiếm và sử dụng những trò chơi học tập có hiệu quả Điều đó sẽ giúp giáo viên vận dụng tốt khi tổ chức các trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ mẫu giáo lớn Góp phần nâng cao chất lượng nhận biết và phát âm chữ cái chính xác ở trẻ và nâng cao chất lượng giáo dục mầm non

5.3 Nguyên tắc khi thiết kế trò chơi học tập trong hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái

Thiết kế và tổ chức trò chơi là việc không đơn giản, phải làm sao vừa tránh

áp đặt, gò bó, vừa tránh tình trạng để trẻ chơi một mình Người tổ chức trò chơi không những có lòng say mê, óc sáng tạo, mà phải có tâm hồn tươi trẻ, chơi cùng trẻ, giải quyết những tình huống nảy sinh trong khi chơi “Học mà chơi, chơi mà học” đó là phương thức giáo dục độc đáo đối với trẻ thơ và để đạt được những yêu cầu đó thì trong bất kỳ trò chơi nào, việc thiết kế và tổ chức cũng theo quy tắc nhất định Và đối với hoạt động làm quen chữ cái, khi cô giáo thiết

kế và tổ chức các trò chơi học tập cho trẻ chơi cần đảm bảo những nguyên tắc sau:

- Bảo đảm tính mục đích: Nhằm giúp trẻ làm quen chữ cái

Các trò chơi mới được thiết kế nhằm mục đích giúp trẻ nhận biết chữ cái: trẻ củng cố các chữ cái vừa được học và các chữ cái đã học; phát âm chính xác các chữ cái thông qua trò chơi; nhận biết chữ cái trong từ, tiếng so sánh, phân biệt các chữ cái khó như b, d; p, q; m, n

- Trò mới phải hấp dẫn, mới lạ gây hứng thú và tích cực của trẻ

Những trò chơi này là những trò chơi mới, về tên gọi, cách chơi, luật chơi

và cả đồ dùng, đồ chơi khi cho trẻ chơi Chính những cái mới trong trò chơi sẽ kích thích trẻ tham gia vào trò chơi, tích cực trẻ nhận thức, giải quyết nhiệm vụ nhận thức trong trò chơi Những trò chơi cũ trong hoạt động làm quen chữ cái:

Ai nhanh hơn; Tìm chữ cho tranh; Tìm về đúng nhà; Tìm chữ theo hiệu lệnh của cô; Hoa tìm lá, lá tìm hoa những trò chơi này khi tổ chức cho trẻ chơi trẻ sẽ dễ nhàm chán vì trẻ được chơi nhiều Nhưng nếu thay đổi tên trò chơi, ví dụ: Mèo con câu cá; Ếch con học chữ; Đi chợ giúp mẹ; Những con vật trốn tìm Và tổ chức các trò chơi này hướng vào chủ đề, chủ điểm thì hoàn toàn mới lạ với trẻ

Ví dụ: Với chủ đề Gia đình, chủ đề nhánh Gia đình của bé, hoạt động làm quen chữ cái a, ă, â Thì khi tổ chức trò chơi “Đi chợ giúp mẹ”, trẻ sẽ đi chợ mua những đồ dùng về trang trí và phục vụ trong gia đình, nhưng chỉ được mua những đồ dùng có các chữ cái a, ă, â (ấm trà, khăn bàn, bát chén ) Nếu trẻ mua không đúng những đồ dùng đó thì sẽ không được mang về nhà Qua trò chơi, củng cố cho trẻ việc nhận biết các chữ cái a, ă, â đã học qua việc lựa chọn đồ vật

có các chữ cái đó và nhận biết chữ cái đó trong từ

- Trò chơi được lựa chọn theo hướng có lợi nhất cho sự phát triển của trẻ

Nội dung của các trò chơi phải lành mạnh, bổ ích, có tác dụng rèn luyện các chức năng tâm – sinh lý, phát triển các giác quan, các kỹ năng, kỹ xảo cho trẻ

Ví dụ: Trò chơi “Các con vật trốn tìm”, trẻ sẽ tìm tên của các con vật và nối chúng lại theo một đường thẳng (ngang, dọc, xiên) trong bảng chữ cái có rất nhiều chữ cái sắp xếp lộn xộn Trò chơi giúp trẻ nhận biết chữ cái trong từ; biết tên các con vật, rèn luyện cho trẻ khả năng quan sát, ghi nhớ, so sánh

- Đồ chơi phục vụ cho trò chơi phải mới lạ, phương pháp, hình thức hấp dẫn Muốn trẻ hứng thú, tích cực tham gia vào trò chơi thì đồ chơi phải mới lạ, đẹp, hấp dẫn và phù hợp với trò chơi, phục vụ cho nội dung chơi Đồ dùng, đồ chơi là một yếu tố không thể thiếu trong bất kỳ một trò chơi nào và là thứ để

luôn cuốn trẻ đến với các trò chơi Phương pháp và hình thức tổ chức mới lạ, đa dạng và linh hoạt (chơi cá nhân, nhóm, tập thể)

- Trò chơi phải gắn với chủ đề, chủ điểm (tên trò chơi, nội dung chơi, đồ dùng,

đồ chơi)

Khi thiết kế trò chơi, giáo viên cần chú ý tới việc đặt tên cho trò chơi sao

cho phù hợp với chủ đề, chủ điểm trẻ đang học Ví dụ: Với chủ đề Gia đình, chủ

đề nhánh Ngôi nhà của bé thì khi thiết kế trò chơi trong hoạt động làm quen chữ cái cô có thể đặt tên trò chơi là “Địa chỉ nhà bé” hay “Ghé thăm nhà bé” thay

cho tên cũ “Tìm về đúng nhà” Và nội dung chơi, đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho

trò chơi cũng phù hợp với chủ đề chủ điểm Ví dụ: cũng với trò chơi “Địa chỉ

nhà bé” trẻ sẽ phải tìm được nhà mình bằng cách ghi nhớ “địa chỉ” (là các chữ

cái) ở trên mỗi chìa khóa mà trẻ đang cầm và nhanh chóng tìm về nhà có chữ cái như trên chìa khóa Trẻ nào tìm đúng sẽ chiến thắng Và đồ chơi cho trò chơi này là mô hình những chiếc nhà nhỏ nhiều màu sắc, hình các chiếc chìa khóa có dán chữ cái trên đó

- Trò chơi phải phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ

Nhiệm vụ nhận thức (nhiệm vụ chơi) trong các trò chơi học tập phải kích thích được hứng thú của trẻ đối với trò chơi; trẻ được vận dụng các thao tác tư duy trong khi tìm kiếm phương thức thực hiện các nhiệm vụ đó Và trẻ tự kiểm tra các thao tác của bản thân và điều chỉnh nó cho phù hợp

Ví dụ: Trò chơi “Con vật này tên gì”, yêu cầu trẻ phải sắp xếp các thẻ chữ cái bị xáo trộn để tạo thành tên con vật có trong bức tranh Nhiệm vụ nhận thức đặt ra ở trò chơi này là trẻ phải phát âm tên con vật đó (con gấu, con thỏ nâu )

để có thể tìm ra các chữ cái trong tiếng Và trên cơ sở ghi nhớ, trẻ sẽ tìm và xếp đúng các chữ cái để thành tên các con vật Khi trẻ đọc tên con vật trẻ sẽ sử dụng các thao tác tư duy để ghi nhớ, sắp xếp các chữ cái một cách lôgic để thành tên con vật Mà hoàn toàn không có mẫu chữ cái cho sẵn Sau khi xếp xong, trẻ sẽ

tự kiểm tra xem kết quả đó đã đúng hay chưa, bằng cách phát âm lại từ mà trẻ xếp được Ví dụ: dưới bức tranh “con gấu” trẻ xếp được từ “con gấu” mà trẻ kiểm tra lại bằng cách đánh vần lại từ đó

- Dựa trên dạng hoạt động của trẻ để thiết kế các trò chơi tĩnh và trò chơi động Các trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái có 2 loại là trò chơi tĩnh và trò chơi động Cho nên khi thiết kế các trò chơi mới, giáo viên cần thiết

kế cả những trò chơi tĩnh và trò chơi động Không nên chỉ thiết kế một loại trò chơi (Trò chơi tĩnh hoặc trò chơi động)

5.4 Quy trình thiết kế trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái

5.4.1 Xác định chủ đề và nhiệm vụ nhận thức

Để thiết kế được trò chơi học tập, điều đầu tiên mà giáo viên nào cũng cần phải quan tâm đó là xác định chủ đề, chủ điểm Chủ đề là nội dung hoặc phần kiến thức trẻ có thể tìm hiểu, khám phá theo nhiều cách khác nhau dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên và diễn ra trong một khoảng thời gian thích hợp Một chủ đề lớn có thể bao gồm một số chủ đề nhỏ (chủ đề nhánh) Ví dụ: Chủ

đề Trường mầm non, có các chủ đề nhánh khác: Trường mầm non của bé, lớp

học của bé, mùa khai trường Hay chủ đề Bản thân có các chủ đề nhánh: Tôi là ai; Cơ thể tôi; Tôi cần gì để lớn lên và khỏe mạnh

Việc xác định chủ đề, chủ điểm là cơ sở để thiết kế hoạt động làm quen

chữ cái phù hợp với từng chủ đề, chủ điểm Ví dụ: Với chủ đề Trường mầm non, chủ đề nhánh Lớp học của bé thì hoạt động làm quen chữ cái sẽ có đề tài: Làm quen chữ cái o, ô, ơ Hay chủ đề Giao thông, chủ đề nhánh Phương tiện giao

thông đường không thì hoạt động làm quen chữ cái sẽ có đề tài: Làm quen chữ

cái g, y

Sau khi đã xác định chủ đề, chủ điểm và đề tài của hoạt động làm quen chữ cái, giáo viên sẽ dễ dàng trong việc xác định nhiệm vụ nhận thức trong mỗi trò chơi Nhiệm vụ nhận thức đó chính là nội dung của trò chơi học tập và là mục tiêu mà giáo viên mong muốn trẻ đạt được Nhiệm vụ nhận thức (nội dung chơi)

là thành phần cơ bản của trò chơi học tập, nó khêu gợi hứng thú sinh động của trẻ, kích thích tính tích cực và nguyện vọng của trẻ Mỗi trò chơi học tập có nhiệm vụ nhận thức riêng Chẳng hạn, trong trò chơi “Chữ nào biến mất” , dựa trên trí nhớ, khả năng quan sát của mình, trẻ phải tìm được chữ cái nào đã biến mất Nhằm củng cố khả năng ghi nhớ, nhận biết chữ cái cho trẻ

5.4.2 Đặt tên trò chơi

Mỗi trò chơi đều có một tên gọi cụ thể và trẻ có hứng thú đến với trò chơi hay không là do tên trò chơi có hay, có hấp dẫn với trẻ hay không Tên trò chơi giúp trẻ hình dung được mình sẽ chơi gì trong trò chơi đó Ví dụ: Trò chơi “Mèo con câu cá” thì trẻ sẽ hình dung ra rằng, trong trò chơi trẻ sẽ thực hiện hành động giống một chú mèo là đi câu cá; hay trò chơi “Thu hoạch quả chín” thì trẻ hình dung ra rằng mình sẽ được hái những quả chín

Khi đặt tên trò chơi cần dựa vào chủ đề, chủ điểm và nhiệm vụ mà trò chơi

đặt ra và phải phù hợp với chủ đề, chủ điểm Ví dụ: Chủ đề Thế giới thực vật, chủ đề nhánh Các loại quả, hoạt động làm quen chữ cái u, ư thì có thể đặt tên trò chơi như: Quả chín; Thu hoạch quả chín; hay chủ đề Thế giới động vật, chủ đề nhánh Các loài chim, hoạt động làm quen chữ cái i, t, c thì đặt tên các trò chơi là

Thức ăn cho chim; Tha mồi về tổ;

5.4.3 Lựa chọn đồ chơi

Đồ chơi là phương tiện để trẻ thực hiện hành động chơi, nội dung chơi Và nói đến trò chơi là phải nhắc đến đồ chơi vì vậy muốn xây dựng được trò chơi ta phải dựa vào đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, dựa vào tình hình của địa phương của trường lớp Sau đó, dựa vào đồ chơi được làm từ nguyên vật liệu dễ kiếm, đảm bảo an toàn vệ sinh cho trẻ, đẹp, hấp dẫn, lôi cuốn trẻ

Đồ chơi phục vụ cho trẻ chơi trong trò chơi phải phù hợp với trò chơi, phù hợp với chủ đề, chủ điểm và hoạt động

5.4.4 Xác định hành động chơi

Hành động chơi là những động tác trẻ làm trong lúc chơi, nó là thành tố đặc trưng của trò chơi học tập Các hành động chơi là thành phần chính của trò chơi học tập, nếu thiếu chúng thì không còn là trò chơi nữa Hành động chơi càng phong phú bao nhiêu thì trẻ càng tích cực chơi bấy nhiêu Điều đó tạo cho

cô giáo cơ hội để hình thành những mối quan hệ qua lại giữa trẻ với trẻ: trẻ biết hành động theo thứ tự, theo lượt phù hợp với luật chơi, biết tính đến mong muốn của người khác và biết giúp đỡ bạn bè trong lúc khó khăn

Để trẻ thực hiện hành động chơi thì cô sẽ cho trẻ chơi như thế nào, chơi theo nhóm, tổ hay chơi cá nhân; trong trò chơi trẻ sẽ làm những hành động gì? Như thế nào? Với ai?

5.4.5 Xác định luật chơi

Luật chơi là những quy định mà nhất thiết trẻ phải tuân thủ trong khi chơi, nếu phá vỡ chúng thì trò chơi bị phá vỡ theo Các luật chơi đã tạo nên cơ chế tự điều khiển hành vi của trẻ mà nhờ có luật chơi nhà giáo dục có thể điều khiển được hành vi của trẻ trong khi chơi

Mỗi trò chơi học tập đều có một luật chơi cụ thể Ví dụ: Trò chơi “Bác đưa thư vui tính” trẻ sẽ phải tìm ngôi nhà có “địa chỉ” (các chữ cái) giống như địa chỉ như trên bì thư Nếu trẻ nào không tìm đúng ngôi nhà đó sẽ ra ngoài một lần chơi

5.4.6 Dự kiến kết quả chơi

Sau khi đã xây dựng được tên trò chơi, chọn đồ chơi, xác định nội dung chơi, luật chơi, cách chơi thì giáo viên cần dự kiến được kết quả chơi trò chơi đó của trẻ: Trẻ sẽ thực hiện đúng các hành động chơi và chấp hành nghiêm chỉnh luật chơi hay không? Trẻ có nhận biết được các chữ cái đã học hay không? từ

đó để có thể đưa ra những chỉnh sửa phù hợp để làm trò chơi hoàn chỉnh hơn

5.5 Hướng dẫn tổ chức trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái

a Chuẩn bị chơi:

- Xác định mục đích, yêu cầu của trò chơi

- Sưu tầm, lựa chọn những trò chơi phù hợp với trẻ

- Làm phong phú và chính xác hóa các biểu tượng về cuộc sống xung quanh bằng những câu hỏi, những câu chuyện, những sự vật xảy ra xung quanh trẻ…

- Chuẩn bị và sắp xếp đồ dùng, đồ chơi, tận dụng những nguyên vật liệu tái sử dụng để làm đồ dùng, đồ chơi cho trẻ

- Lựa chọn biện pháp và phương tiện tiến hành các hoạt động của cô và trẻ trong trò chơi

- Bố trí địa điểm chơi thuận lợi tạo điều kiện cho trẻ thực hiện trò chơi

b Tổ chức thực hiện kế hoạch chơi

Tạo hứng thú cho trẻ chơi bằng nhiều cách khác nhau: đưa ra những câu

đố, câu thơ, bài hát, bài đồng dao, đưa ra lời gợi ý, các lời đề nghị trẻ chơi, tạo tình huống chơi, trao đổi…để trẻ nhớ lại các trò chơi đã từng được chơi hoặc giới thiệu về những trò chơi mới, hướng trẻ vào cuộc chơi

Đưa ra nhiệm vụ chơi và hướng dẫn luật chơi, cách chơi bằng nhiều cách như làm mẫu, lời đề nghị, câu hỏi ngắn gọn…để cuốn hút sự tập trung chú ý của trẻ, giúp trẻ lĩnh hội được nhiệm vụ nhận thức, luật chơi và nắm được hành động chơi Khi giao nhiệm vụ cho trẻ cần chú ý đến đặc điểm cá nhân, tùy vào nhu cầu hứng thú chơi của trẻ và nâng cao dần độ khó của trò chơi với trẻ

Tùy trò chơi cô giáo phân nhóm trò chơi cho trẻ hoặc gợi ý cho trẻ tự nhận nhóm chơi một cách linh hoạt Tạo điều kiện cho trẻ được chơi, được trải nghiệm dưới các hình thức cá nhân, nhóm, tập thể thông qua quá trình hướng dẫn tổ chức của giáo viên

Tạo điều kiện cho trẻ tự tìm kiếm phương tiện để giải quyết nhiệm vụ chơi

và phương thức giải quyết nhiệm vụ nhận thức đã đặt ra như lời gợi ý, bổ sung nguyên vật liệu chơi…

Cho trẻ tập luyện kỹ năng chơi bằng cách tổ chức cho trẻ được chơi với nhiều hình thức chơi (chơi cá nhân, chơi theo nhóm, chơi theo tập thể lớp), phát huy khả năng chơi của trẻ và phù hợp với điều kiện của lớp, địa phương

Tạo cơ hội cho trẻ được cộng tác với cô, với bạn chơi, biết thỏa thuận, đàm phán, cùng giải quyết các vấn đề xuất hiện trong khi chơi Khuyến khích trẻ tích cực giao tiếp với cô, với bạn trong lúc chơi, tập cho trẻ kỹ năng nghe và hiểu lời người khác cũng như kỹ năng nói cho người khác hiểu

Trong quá trình chơi, cô giáo luôn quan sát trẻ chơi, giúp đỡ trẻ khi cần thiết, luôn động viên khuyến khích, khen ngợi những trẻ tích cực tham gia vào trò chơi bằng cách: khen ngợi kết quả chơi của trẻ hoặc những sáng kiến trong khi chơi, những câu hỏi hợp lý mang tính sáng tạo của trẻ, tổ chức thi đua giữa

cá nhân và các nhóm…giúp trẻ cố gắng vượt qua khó khăn hoàn thành nhiệm vụ

được giao, khêu gợi và duy trì hứng thú của trẻ với trò chơi Giúp trẻ giải quyết xung đột nếu trẻ không tự điều khiển, kiểm soát được trong khi chơi

c Kiểm tra đánh giá kết quả chơi

Cho trẻ tự kiểm tra đánh giá kết quả chơi của bạn, nhóm bạn và của bản than trẻ

Giáo viên cần nhận xét và đánh giá kết quả chơi của trẻ một cách công bằng, tạo cho trẻ tự tin và cố gắng hơn trong trò chơi sau Việc đánh giá kết quả chơi của trẻ sẽ là cơ sở cho cô giáo để tổ chức các trò chơi tiếp theo

Tạo cho trẻ tâm thế chờ đợi niềm vui ở những trò chơi tiếp theo

Việc đánh giá sự phát triển trí tuệ của trẻ trong các trò chơi được thực hiện thường xuyên thông qua việc quan sát, trao đổi với trẻ, qua các bài tập đánh giá trẻ Qua phân tích kết quả chơi, giáo viên phát hiện ra điểm mạnh và những hạn chế của từng trẻ, thông qua đó điều chỉnh, xây dựng tổ chức thêm những trò chơi mới cho phù hợp với trẻ ở giai đoạn tiếp theo nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đề ra

Như vậy, việc tổ chức cho trẻ chơi trong hoat động làm quen chữ cái được bắt đầu từ việc lên kế hoạch, dựa trên cơ sở phân tích khả năng nhận thức, kỹ năng chơi của trẻ để lựa chọn trò chơi phù hợp, đến việc chuẩn bị môi trường đồ dùng, đồ chơi và tổ chức quá trình chơi, kết thúc bằng việc nhận xét, đánh giá kết quả chơi của trẻ Việc đánh giá kết quả chơi của trẻ chính là cơ sở cho việc bắt đầu một chu trình mới Trong quá trình thực hiện giáo viên luôn tuân thủ các nguyên tắc của việc tổ chức trò chơi, đặc biệt đảm bảo vai trò chủ thể của trẻ và

cô là người tổ chức cho trẻ chơi

Tóm lại: Trò chơi học tập có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục trẻ

mầm non nói chung và trong hoạt động làm quen chữ cái nói riêng Bà E.I

Chikhiepva, nhà giáo dục Nga đã viết: “Cũng không nên đánh giá trò chơi học

tập chỉ về mặt mục đích học tập hiển nhiên của nó, tức là định hướng của trẻ trong các biểu tượng này hay biểu tượng khác… Những trò chơi này đẩy mạnh

sự phát triển tất cả mọi mặt của cá nhân trẻ, trò chơi đã tổ chức trẻ lại với nhau nâng cao tính tự lập của trẻ Nếu như cô giáo tiến hành trò chơi một cách khéo

léo và sinh động thì trẻ rất thích thú và tràn ngập niệm vui, như thế sẽ tăng thêm

ý nghĩa của trò chơi học tập” Vì vậy, cần thiết phải thiết kế và tổ chức trò chơi

học tập để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên mầm non

Kết luận chương I

Trò chơi học tập có ý nghĩa giáo dục và phát triển to lớn đối với trẻ lứa tuổi mẫu giáo, đặc biệt là trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi Nó tác động tích cực đến việc củng cố kiến thức và phát triển các quá trình nhận thức như cảm giác, tri

giác, tư duy, tưởng tượng…của trẻ em “Nếu trò chơi học tập được sử dụng

thành hệ thống sẽ góp phần đắc lực vào việc phát triển các quá trình tri giác, cảm giác và biểu tượng cho trẻ mẫu giáo” Một số nhà sư phạm nhận xét rằng,

trò chơi học tập có ảnh hưởng sâu sắc đến trẻ mẫu giáo, nó là một phương tiện giáo dục có hiệu quả đối với trẻ mẫu giáo

Trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái có vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình học chữ của trẻ Khi chơi trò chơi học tập, trẻ tiếp nhận nhiệm vụ học tập như một nhiệm vụ thực hành, như một nhiệm vụ chơi thú

vị Điều đó giúp trẻ dễ dàng tiếp thu tri thức, kỹ năng, kỹ xảo Mặt khác, trẻ được thoải mái tự do chơi làm cho trẻ hứng thú, tích cực hơn trong trò chơi, điều

đó góp phần vào việc giúp trẻ làm quen chữ cái một cách có hiệu quả Trẻ ghi nhớ nhanh chóng và chính xác các chữ cái vừa được học, ôn luyện lại các nhóm chữ cái đã học trước đó Và qua trò chơi học tập còn giúp trẻ rèn luyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết chuẩn bị cho việc học tiếng Việt ở trường phổ thông sau này

Nhận thấy vai trò quan trọng của trò chơi học tập trong việc cho trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái nên vấn đề thiết kế các trò chơi học tập mới phục vụ cho các hoạt động làm quen chữ cái là rất cần thiết Điều này phụ thuộc vào sự sáng tạo, ham tìm tòi, lòng yêu nghề của mỗi người giáo viên mầm non Chất lượng, hiệu quả của việc cho trẻ làm quen chữ cái sẽ cao hơn nếu cô giáo tổ chức tốt cho trẻ chơi các trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG VIỆC SỬ DỤNG TRÒ CHƠI HỌC TẬP TRONG HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN CHỮ CÁI Ở TRƯỜNG MẦM NON

1 Mục đích nghiên cứu thực trạng

Xây dựng cơ sở thực tiễn, dựa vào đó đề xuất một số trò chơi học tập nhằm cho trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ cái

2 Đối tượng nghiên cứu thực trạng

Chúng tôi tiến hành tìm hiểu thực trạng việc sử dụng các trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái ở các lớp mẫu giáo lớn trường mầm non 20/10, trường mầm non Hoa Phượng Đỏ trên địa bàn Quận Hải Châu, TP.Đà Nẵng Sau đây là một vài nét khái quát về địa bàn khảo sát

a Trường mầm non 20/10

Trường 20-10 có trụ sở chính tại số 5 đường Pasteur, phường Hải Châu 1, quận Hải Châu, TP Đà Nẵng

Tổng số cán bộ giáo viên, nhân viên trong nhà trường: 59 người, trong đó

có 44 cán bộ, giáo viên, 15 nhân viên Trong đó 35 người có trình độ chuyên môn Đại học và Cao đẳng

Về quy mô lớp: Nhà trường có 15 nhóm lớp (03 nhóm trẻ, 12 lớp mẫu giáo) với

560 cháu (105 cháu nhà trẻ, 422 cháu mẫu giáo)

- Nhà trẻ: 98 cháu chia thành 3 nhóm, gồm các độ tuổi từ 19 tháng đến 36 tháng

- Mẫu giáo: 462 cháu chia thành 12 lớp, gồm 4 lớp mẫu giáo bé, 4 lớp mẫu giáo nhỡ và 4 lớp mẫu giáo lớn

b Trường mầm non Hoa Phượng Đỏ

Trường mầm non Hoa Phượng Đỏ nằm tại địa chỉ: K85/10 Trần Bình Trọng, phường Hải Châu II, Q.Hải Châu, TP Đà Nẵng Trường có tổng diện tích là 1906,17m2 với 15 nhóm lớp

Tổng số cán bộ giáo viên, nhân viên trong nhà trường: 52 người, trong đó

có 35 giáo viên, 15 nhân viên Trong đó 35 người có trình độ chuyên môn Đại học và Cao đẳng

Về quy mô lớp: Nhà trường có 15 nhóm lớp (03 nhóm trẻ, 12 lớp mẫu giáo) với

512 cháu (105 cháu nhà trẻ, 422 cháu mẫu giáo)

Lớp mẫu giáo lớn chúng tôi chọn khảo sát là lớp mẫu giáo lớn 3 (trường mầm non 20/10) và lớp mẫu giáo lớn 1 (trường mầm non Hoa Phượng Đỏ)

- Lớp mẫu giáo lớn 1 (trường mầm non Hoa Phượng Đỏ) có 45 trẻ, do cô

Lê Thị Ngọc Dung và cô Lê Hoàng Ngọc chủ nhiệm

- Lớp mẫu giáo lớn 3 (trường mầm non 20/10) có 44 trẻ, do cô Tống Thị Ngọc Minh và cô Hoàng Thị Kim Ngân chủ nhiệm

Cả hai lớp đều tương đương nhau, các cô đều tốt nghiệp trình độ Đại học Mầm non, có thâm niên trong nghề Tất cả các trẻ đều có sức khỏe tốt, chỉ số tâm lý bình thường và đều tương đương nhau về trình độ phát triển Đa số trẻ đều là con cán bộ, viên chức nhà nước nên hoàn cảnh gia đình, điều kiện kinh tế rất tốt Điều này cũng là một thuận lợi đối với việc giáo dục trẻ

3 Nội dung khảo sát thực trạng

- Nhận thức của giáo viên các lớp mẫu giáo lớn về việc thiết kế và tổ chức các trò chơi học tập trong hoạt động làm quen chữ cái

- Thực trạng việc sử dụng các trò chơi học tập trong việc tổ chức cho trẻ làm quen chữ cái ở các lớp mẫu giáo lớn

- Tìm hiểu biểu hiện hứng thú, tích cực của trẻ trong trò chơi, khả năng nhận biết, phát âm chữ cái của trẻ mẫu giáo

- Phân tích nguyên nhân của thực trạng trên

b Phương pháp điều tra phiếu (Anket)

- Sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến đối với giáo viên tại các lớp mẫu giáo lớn tại trường mầm non 20-10, trường mầm non Hoa Phượng Đỏ và trường mầm non Tuổi Thơ

5 Tiêu chí và thang đánh giá

Để đánh giá biểu hiện hứng thú, tích cực của trẻ trong trò chơi, khả năng nhận biết và phát âm chữ cái của trẻ mẫu giáo lớn chúng tôi đánh giá trẻ qua các tiêu chí sau:

Bảng 1: Tiêu chí đánh giá biểu hiện hứng thú, tích cực và khả năng nhận biết chữ cái của trẻ qua trò chơi học tập trong hoạt động

Phấn khởi, hào hứng đến với tất cả các trò chơi

Tích cực Phấn khởi hào hứng tùy từng

trò chơi Không

Trẻ tập trung, chú ý tham gia trò chơi từ đầu đến cuối

Tích cực Thỉnh thoảng có sao nhãng,

không tỏ ra chú ý đến trò chơi Không Không quan tâm, tập trung

tích cực đến tiến trình trò chơi đang

diễn ra

3

Năng lực thực hiện các yêu

cầu của trò chơi, giải quyết

các nhiệm vụ nhận thức

Rất tích cực

Trẻ thực hiện tốt tất cả các yêu cầu của trò chơi Tự giải quyết

và thực hiện nhiệm vụ nhận thức có trong trò chơi

Tích cực

Trẻ cố gắng thực hiện yêu cầu của trò chơi, giải quyết nhiệm

vụ nhận thức trong trò chơi nhưng chỉ đạt 50-60% Cần phải có sự giúp đỡ của cô và bạn

Không tích cực

Trẻ hoàn toàn không tự giải quyết được các yêu cầu mà trò chơi đặt ra

Trẻ nhận biết tốt các chữ cái khi chơi các trò chơi học tập, hoàn thành tốt trò chơi

Tích cực

Có trò chơi trẻ thực hiện được,

có trò chơi trẻ không thực hiện được Do đó, việc nhận biết các chữ cái chỉ ở 50-60% Không

tích cực

Trẻ hoàn toàn không nhận biết hay phát âm được các chữ cái khi chơi các trò chơi

Ở mỗi tiêu chí, chúng tôi chia thành 3 mức độ và mức điểm tương ứng ở từng tiêu chí như sau:

- Rất tích cực: 2 điểm

- Tích cực: 1 điểm