Thế giới nghệ thuật tiểu thuyết cha và con của cormac mccarthy

Tác giả không quên nhắc đến Cormac McCarthy - một nhà văn tên tuổi của dòng văn học hiê ̣n thực: “Nói đến văn chương hiện thực Mỹ đương đại, chúng ta không thể không nhắc đến Cormac McC

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN -

KHÓA LUÂ ̣N TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH CỬ NHÂN VĂN HỌC

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên – Th.S Phạm Thi ̣ Thu Hương Tôi xin chịu trách nhiệm về tính trung thực của nội dung khoa học trong công trình này

Đà Nẵng, ngày 16 tháng 5 năm 2013

Sinh viên

Pha ̣m Thi ̣ Ngo ̣c Nhung

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo Th.S Pha ̣m Thi ̣ Thu Hương đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi hoàn thành khóa luận này Xin chân thành cảm ơn thầy cô giáo khoa Ngữ Văn, các thầy cô trong ban quản lý Thư viện trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng đã nhiệt tình ủng hộ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho chúng tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Đà Nẵng, ngày 16 tháng 5 năm 2013

Sinh viên

Pha ̣m Thi ̣ Ngo ̣c Nhung

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trái đất này luôn là mô ̣t thực thể sống đô ̣ng và tươi đe ̣p, là nơi con người tìm thấy trong cuô ̣c sống xung quanh mình những điều kì diê ̣u bất ngờ mà ta ̣o hóa đã ban

tặng Tuy nhiên, không mô ̣t ai có thể dám chắc cuô ̣c sống này sẽ bình yên mãi mãi, bởi

ẩn chứa bên trong mối quan hê ̣ giữa ta ̣o hóa với con người và giữa con người với nhau

là những nguy hiểm tàn khốc không thể lường trước Bởi vậy, dự cảm về ngày tận thế

đã xuất hiện rất lâu từ trong Kinh thánh, trong những chuỗi mật mã bí ẩn của người Maya, như lời nhắc nhở nhân loại hãy chuẩn bị sẵn sàng cho một ngày diệt vong sẽ đến Lúc ấy, để tồn tại vững vàng giữa ranh giới mỏng manh của sự sống và cái chết, của ba ̣o lực và đa ̣o đức, con người phải luôn giữ vững niềm tin và tình yêu thương trong những trái tim đầy lửa

Vớ i sự hư cấu tuyệt vời về thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế nghiê ̣t ngã, về những mất mát

lớ n lao mà con người phải hứng chi ̣u, về niềm tin cho tương lai và tình bao dung mà

con người dành tă ̣ng nhau nếu mô ̣t ngày thế giới lu ̣i tàn, tiểu thuyết Cha và con (The

Road) của Cormac McCarthy – mô ̣t trong những nhà văn ga ̣o cô ̣i của nền văn ho ̣c hâ ̣u hiện đa ̣i Mỹ - đã gây nhức nhối trong lòng đô ̣c giả toàn thế giới Cùng với viê ̣c thành công gử i đến người đọc những thông điê ̣p đầy tính triết lý và nhân văn, tài năng của tác giả còn thể hiện trong viê ̣c xây dựng một thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế tàn bạo và khốc liệt đã từng được nhắc đến nhiều lần trong Kinh thánh

Cha và con được đánh giá là đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn Mỹ

Cormac McCarthy Tiểu thuyết đã mang lại cho tác giả giải thưởng Pulitzer và giải James Tait Black Memorial danh giá Bằng một lối diễn đạt đơn giản nhưng ngầm ẩn những tầng sâu triết lý, nhà văn đã kiến tạo nên trong tác phẩm một thế giới hậu tận thế

mà ở đó sự sống đã lụi tàn Trên cái phông nền u ám đó, đốm sáng duy nhất là chă ̣ng

hành trình đấu tranh tìm kiếm sự sống của mô ̣t người cha và đứa con nhỏ Họ đã đi với một niềm hy vọng vào tương lai và trái tim giữ lửa ở hiện tại Có thể nói, yếu tố quan trọng góp phần tạo nên thành công cho tác phẩm chính là tài năng xây dựng thế giới nghệ thuật của nhà văn

Chính vì lẽ đó, chúng tôi quyết định cho ̣n đề tài Thế giới nghê ̣ thuật tiểu thuyết Cha va ̀ con của Cormac McCarthy cho khóa luâ ̣n tốt nghiê ̣p của mình Đề tài hi vọng

sẽ góp tiếng nói khẳng đi ̣nh tài năng của nhà văn Cormac McCarthy, đồng thời giúp

bạn đo ̣c Viê ̣t Nam dễ dàng hơn trong viê ̣c tiếp câ ̣n mô ̣t trong những tác giả tiêu biểu

củ a nền văn ho ̣c hâ ̣u hiê ̣n đa ̣i Mỹ

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Cormac McCarthy được đánh giá là một trong những tiểu thuyết gia lớn của văn

học Mỹ đương đại Ông thực sự đã có nhiều đóng góp cho nền văn học đương đại thế giới nói chung và văn ho ̣c Mỹ nói riêng Ở Việt Nam, bạn đọc đã được tiếp cận với

một số tiểu thuyết nổi tiếng của ông như Những con tuấn mã, Vượt lằn ranh, Thành phố vùng thảo nguyên, Không chốn nương thân, Cha và con…; cho nên cái tên

Cormac McCarthy hiện nay có lẽ cũng không còn quá xa lạ với người đo ̣c Tuy nhiên, xét riêng trong giới nghiên cứu phê bình, thì tại Việt Nam vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu về tác giả này như ở nước ngoài

Trên thế giới, có thể điểm qua mô ̣t số công trình của các giáo sư đa ̣i ho ̣c cũng như luận văn tha ̣c sĩ đã cho ̣n tác phẩm Cormac McCarthy làm vấn đề nghiên cứu:

Trước hết là đề tài luâ ̣n văn tha ̣c sĩ của Christopher Davies: Carrying the fire - Cormac McCarthy’s Moral Philosophy (Ta ̣m di ̣ch: Giữ lửa – Nguyên tắc luân lý của Cormac McCarthy), do GS Mike Marais và TS Jamie McGregor của đại học Rhodes

hướng dẫn Công trình tâ ̣p trung phân tích giá tri ̣ tư tưởng của tác phẩm McCarthy qua

bốn cuốn tiểu thuyết tiêu biểu, đó là triết ho ̣c về Đa ̣o đức trong Tọa độ máu (Blood

Meridian) va ̀ Không chốn dung thân (No country for old men), triết lí về Sự lựa cho ̣n

và Hê ̣ quả trong Vượt lằn ranh (The border trilogy), triết lí về Tình yêu và Sự hi sinh trong Cha va ̀ con (The road)

Hay luận văn Thạc sĩ ngành Văn ho ̣c Mỹ của Sean Deskin (Đại học New Orleans)

với đề tài Entropy in Two American Road Narratives (Ta ̣m di ̣ch: Motif về cái hỗn loạn trong hai tiểu thuyê ́t du ký Mỹ) đã dùng lý thuyết “Sự suy thoái tất yếu” (Everything

running down) củ a Tony Tanner đề ra trong công trình Thế giới ngôn từ (City of Words) để phân ti ́ch hai tiểu thuyết du kí nổi tiếng của văn ho ̣c Mỹ là Trên đường (On the road) cu ̉ a Jack Kerouac và Cha và con (The road) của Cormac McCarthy Tác giả

luận văn cho rằng tuy hai tiểu thuyết ra đời cách nhau đến 60 năm, nhưng viê ̣c cùng sử

dụng motif về cái hỗn loa ̣n đã gắn kết chúng trong dòng ma ̣ch chung của thể loa ̣i văn

học du kí Mỹ

Ngoài ra còn phải kể đến các công trình Perspectives on Cormac McCarthy (Tạm

di ̣ch: Nghê ̣ thuật phối cảnh trong tiểu thuyết Cormac McCarthy) của hai tác giả Edwin

T Arnold (Giáo sư Đa ̣i ho ̣c Appalachian State) và Dianne C Luce (Giáo sư ở trường

Cao đẳng Midlands Technical), Understanding Cormac McCarthy (Tạm di ̣ch: Hiểu về Cormac McCarthy) cu ̉ a Steven Frye (Giáo sư Đa ̣i ho ̣c California State), The Pastoral Vision of Cormac McCarthy (Ta ̣m di ̣ch: Điểm nhìn tôn giáo trong tiểu thuyết Cormac McCarthy) cu ̉ a Georg Guillemin (Tiến sĩ Văn ho ̣c Mỹ tại Đức), Religion in Cormac McCarthy’s Fiction (Tạm di ̣ch: Tôn giáo trong tiểu thuyết Cormac McCarthy) của

Manuel Broncano (Giáo sư Đa ̣i ho ̣c Quốc tế Texas)…

Ở Việt Nam, những công trình nghiên cứu chuyên sâu về Cormac McCarthy và tiểu thuyết Cha và con (The road) vẫn chưa nhiều Chúng tôi xin điểm qua một số bài viết tiêu biểu:

Những năm gần đây, McCarthy luôn được xem là ứng cử viên sáng giá của giải Nobel văn ho ̣c Đă ̣c biê ̣t là Nobel năm 2010, các trang báo ma ̣ng Việt Nam nhắc đến

“Cormac McCarthy, Ngugi wa Thiong'o và Tomas Tranströmer như những ứng cử viên sáng giá nhất” (VTC News) Tuy giải thưởng năm đó thuô ̣c về Mario Vargas Llosa, nhưng nhiều đô ̣c giả Mỹ vẫn rất nuối tiếc cho McCarthy Nhà văn của ho ̣ đã không chạm tay được vào giải thưởng Nobel danh giá vì cùng mô ̣t lí do với H.Murakami sau này, đó là quá nổi tiếng và quá dễ dự đoán (too predictable,

too popular)

Giáo trình Lịch sử văn học Mỹ do Lê Đình Cúc biên soạn đã cung cấp mô ̣t cái nhìn tổng quan về quá trình hình thành và phát triển của nền văn học Mỹ Văn học Mỹ trải qua chiều dài lịch sử đã có những thăng trầm nhất định, để từ một nền văn học dân gian vay mượn thần thoại Hy Lạp vươn mình trở thành một nền văn học hiê ̣n đa ̣i với nhiều màu sắc đa dạng và nhiều tên tuổi lớn Trong giáo trình, tác giả Lê Đình Cúc đã giành mô ̣t phần để giới thiệu về Cormac McCarthy như là một trong những cây đại thụ

làm nên thành công cho văn chương hiện đại Mỹ: “Cormac McCarthy là nhà văn có sức tưởng tượng lớn, sống cách biệt với xã hội hiện đại Ông là người thừa hưởng truyền thống văn học Gothic của miền Nam, nên McCarthy bị cuốn hút bởi sự hoang

dã của vùng đất này cũng như ông đang ở cạnh cái hoang dã của con người” [2, tr.45]

Hay bài viết Chủ nghĩa hiện thực trong văn chương Mỹ đương đại của Đỗ Ngọc

Yên (www.tapchisonghuong.com.vn) đã xâu chuỗi được quá trình hình thành và phát triển của chủ nghĩa hiện thực trong văn học Mỹ, từ đó chứng minh được những đóng góp đáng kể của chủ nghĩa hiện thực cho nền văn học Mỹ đương đại Tác giả không quên nhắc đến Cormac McCarthy - một nhà văn tên tuổi của dòng văn học hiê ̣n thực:

“Nói đến văn chương hiện thực Mỹ đương đại, chúng ta không thể không nhắc đến Cormac McCarthy một cây đại thụ văn chương chuyên viết về các cuộc chinh phục sa

mạc ở vùng Tây Nam nước Mỹ với cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Blood Meridian (tạm

dịch: Tọa độ máu) Cormac McCarthy là người được coi là ông thầy phù thủy trong

việc miêu tả tính chất hoang sơ của vùng đất này Chính vùng đất Tây Nam nước Mỹ

đã mê hoặc ông bởi sự man rợ của con người và những điều bất trắc, khiến người ta lúc nào cũng phải sống trong trạng thái lo âu và thấp thỏm.” [24]

Còn qua bài viết Cormac McCarthy - kẻ bi quan vĩ đại của văn đàn Mỹ của tác

giả Hà Linh (website: evan.vnexpress.net), người đo ̣c hiểu rằng, cảm hứng nghệ thuật

để McCarthy sáng tác Cha và con chính là cái đêm ông ngồi ngắm đứa con trai đang

say ngủ và nhìn vào bóng đêm dày đặc bên ngoài cửa sổ Với giọng văn lạnh lùng và

một cốt truyện bao trùm tàn tro và khói bụi của thế giới hậu tận thế, tiểu thuyết Cha và con đã khẳng định tài năng của Cormac McCarthy, đồng thời khiến McCarthy cũng

được mệnh danh là kẻ bi quan vĩ đại của văn đàn Mỹ “Vì lấy bối cảnh một xã hội Mỹ

bị ám ảnh bởi ấn tượng về những bộ lạc ăn thịt người, dịch bệnh và sự tàn phá môi

trường, cuốn sách gợi nhớ đến những tác phẩm khác của ông như Blood Meridian (To ̣a

đô ̣ máu) và No Country for Old Men (Không chốn nương thân) - nơi sự kinh hoàng và

cái chết hiện hữu hoành hành mà không có đối thủ.” [12]

PGS - TS Phạm Văn Tình đã đưa ra những nhận định khá sắc sảo về nội dung cuốn tiểu thuyết, trong bài viết Cha và con (www.tapchisonghuong.com.vn): “Tác giả

tiểu thuyết đặt người đọc vào một trò “ú tim” khi không có một địa danh, một cộng đồng người, một thời gian lịch sử cụ thể nào Một tiểu thuyết “siêu tưởng” mà mạch sự kiện chỉ được người đọc hình dung qua các cuộc đối thoại triền miên của hai thế hệ trên đường thiên lý” [22] Bài viết của PGS – TS Phạm Văn Tình có thể xem là định

hướng khá tốt cho người đọc khi tiếp cận với tác phẩm nổi tiếng này

Quả thực, Cormac McCarthy rất xứng đáng với danh hiê ̣u một trong bốn nhà văn

Mỹ xuất sắc nhất thế kỷ XX (cùng với Thomas Pynchon, Don Delilo và Philip Roth) Tác phẩm của ông được rất nhiều nhà nghiên cứu, phê bình, dịch thuật… trên thế giới quan tâm Nhưng do trình độ và điều kiện thời gian có hạn nên chúng tôi chỉ bước đầu

thu thập và điểm qua một số công trình nghiên cứu nêu trên Các công trình nghiên cứu

này đã mang lại cái nhìn đa chiều về Cormac McCarthy và tiểu thuyết Cha và con Tuy nhiên nghiên cứu một cách có hệ thống về Thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Cha và con của Cormac McCarthy thì vẫn chưa có một công trình nghiên cứu cụ thể nào Vì vậy,

với sự yêu thích và ngưỡng mộ tài năng hư cấu tuyệt vời của Cormac McCarthy, chúng tôi quyết đi ̣nh chọn nghiên cứu về thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Cha và con Những

công trình và bài viết của người đi trước sẽ là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho chúng tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Luâ ̣n văn khai thác những phương diê ̣n của thế giới nghệ thuâ ̣t trong tiểu thuyết Cha và con như không gian – thời gian nghệ thuật, hệ

thống nhân vật, các biểu tượng nghê ̣ thuâ ̣t và nghệ thuật thể hiê ̣n…

- Phạm vi nghiên cứu: Tiểu thuyết Cha và con của Cormac McCarthy, Nhà

xuất bản Văn hóa - thông tin Hà Nội (2008) do Thanh Nhã dịch

4 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết đề tài này, chúng tôi sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng để tìm hiểu

các đặc điểm nội dung và hình thức trong tiểu thuyết Cha và con từ đó rút ra

những nhận định khái quát về tác phẩm

- Phương pháp so sánh, đối chiếu: Phục vụ có hiệu quả cho việc tìm ra những nét mới mẻ, khác biệt trong tác phẩm của Cormac McCarthy cả về nội dung và nghệ thuật

- Phương pháp cấu trúc - hệ thống: Xem xét các yếu tố tạo nên cấu trúc tác phẩm, tìm ra nguyên tắc chi phối sự hình thành của chúng

Ngoài ra, trong quá trình thực hiê ̣n, chúng tôi còn sử du ̣ng mô ̣t số phương pháp khác như: phương pháp nghiên cứu tác giả văn ho ̣c, phương pháp phân tích tác phẩm theo đă ̣c trưng thể loa ̣i

5 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khóa luận của chúng tôi được chia làm 3 chương:

Chương 1 Không gian – thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Cha và con

Chương 2 Hệ thống nhân vật và biểu tượng nghệ thuật trong tiểu thuyết Cha và con

Chương 3 Nghệ thuật tự sự với việc thể hiện thế giới hậu tận thế trong tiểu thuyết

Cha và con

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÔNG GIAN – THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG

TIỂU THUYẾT CHA VÀ CON

Thế giới nghệ thuật là “khái niệm chỉ tính chỉnh thể của sáng tác nghệ thuật (một tác phẩm, một loại hình tác phẩm, sáng tác của tác giả, một trào lưu) Thế giới nghệ thuật nhấn mạnh rằng sáng tác nghệ thuật là một thế giới riêng được sáng tạo ra theo các nguyên tắc tư tưởng, khác với thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lý của con người, mặc dù nó phản ánh các thế giới ấy Thế giới nghệ thuật có không gian riêng, thời gian riêng, có quy luật tâm lý riêng, có quan hệ xã hội riêng, quan niệm đạo đức, thang bậc giá trị riêng” [6, tr.302]

Không gian, thời gian nghệ thuật là hai thành tố quan tro ̣ng kiến ta ̣o nên thế giới nghệ thuâ ̣t trong tác phẩm văn ho ̣c Cảm quan về không gian và thời gian gắn liền với cảm quan về con người và cuộc đời, gắn bó với lý tưởng của nhà văn Tìm hiểu về không – thờ i gian trong tiểu thuyết là mô ̣t phương tiê ̣n giúp chúng ta tiếp câ ̣n với thế giớ i nghê ̣ thuâ ̣t của tác phẩm, đồng thời hiểu rõ hơn về cảm quan sáng tác của nhà văn

1.1 Không gian nghệ thuật

Không gian trong văn học là hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật, vì không

có hình tượng nghệ thuật nào không có một nền cảnh của nó Không gian nghệ thuật là hình tượng không gian có tính chủ quan và tượng trưng, là sản phẩm sáng tạo của nghệ

sĩ nhằm biểu hiện con người và thể hiện một quan niệm nhất định về cuộc sống Nó biểu hiện mô hình thế giới của con người, là quan niệm về trật tự thế giới và sự lựa chọn của con người “Không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Sự miêu tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn diễn ra trong trường nhìn nhất định, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm tính bộc lộ toàn bộ quảng tính của nó: cái này bên cạnh cái

kia, liên tục, cách quãng, tiếp nối, cao, thấp, xa, gần, rộng, dài, tạo thành viễn cảnh nghệ thuật Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian nên mang tính chủ

quan” [6, tr.116] Không gian nghệ thuật trong Cha và con cũng không nằm ngoài quy

luật nêu trên

1.1.1 Không gian “chết” của thế giới hậu tận thế

Cha va ̀ con là cuốn tiểu thuyết lấy bối cảnh thế giới sau ngày tâ ̣n thế Không

gian nghệ thuâ ̣t trong tiểu thuyết là mô ̣t không gian được kiến ta ̣o có chiều sâu và chiều

rộng Tất cả đều nhuốm mô ̣t màu tro bu ̣i, tăm tối và điêu tàn Viê ̣c ta ̣o dựng mô ̣t không gian sâu và rô ̣ng nhưng la ̣i hoang tàn và trống vắng đã thể hiê ̣n được sự hủy diê ̣t tàn khốc và môi trường sống khắc nghiê ̣t mà các nhân vâ ̣t phải đương đầu Nếu đă ̣t góc nhìn theo điểm nhìn nhân vâ ̣t, ba ̣n đo ̣c có thể cảm nhâ ̣n được chiều sâu không gian từ đỉnh cao của mô ̣t quả đồi, nhìn ra toàn khung cảnh bi ̣ phá hủy mà thế giới đã gánh chi ̣u sau ngày tâ ̣n thế: “Họ đứng nghỉ chốc lát trên mô ̣t đỉnh đồi cao có gió lạnh Vùng đất sâu phía dưới họ mờ mờ trông giống như một bức tranh bằng than chì được phát họa trên vùng hoang mạc Không nhìn thấy gì cả không có lấy một làn khói” [15, tr.25]

Cù ng với chiều sâu hoang vắng và la ̣nh lẽo ấy, không gian của thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế còn là mô ̣t không gian chết bao trùm toàn bô ̣ tác phẩm Không gian rô ̣ng lớn nhưng

lạnh lẽo, hoang vu và mang mô ̣t màu xám u tối bởi lẽ va ̣n vâ ̣t đều bi ̣ cháy tru ̣i: “Không gian lạnh lẽo và tĩnh mi ̣ch Tro bu ̣i của cái thế giới vừa bi ̣ diê ̣t vong cuô ̣n lẫn vào trong những cơn gió rét buốt, thổi điên cuồng trong khoảng không Mo ̣i thứ đều lẻ loi, đều chơi vơi trong mô ̣t thứ không khí nhợt nha ̣t” [15, tr.28] Đó là không gian của sự hủy diệt tàn khốc, không gian không còn gam màu xanh của sự sống mà được thay bằng gam màu xám của tro bu ̣i Không gian không còn những cảnh tượng sống đô ̣ng tươi vui mà va ̣n vâ ̣t hầu như đã chết chóc, cháy khô và hoang tàn: “Không gian mô ̣t màu u ám Bình minh thâ ̣t châ ̣m cha ̣p, dè dă ̣t và sự la ̣nh lẽo bao phủ lên thế giới này Mô ̣t thế giớ i không màu chỉ có dây thép” [15, tr.143] Nhà văn đã xây dựng mô ̣t không gian

đầy thử thách khó khăn cho nhân vâ ̣t trải nghiê ̣m, để lấy đó làm phông nền tỏa sáng những giá tri ̣ tốt đe ̣p trong tâm hồn ho ̣

Theo dõi hành trình của các nhân vâ ̣t đi về phương Nam tìm kiếm sự sống, đô ̣c giả luôn có cảm giác chênh vênh, vô đi ̣nh giữa mô ̣t không gian chết thâ ̣t khắc nghiê ̣t Ban ngày với “những buổi bình mình và hoàng hôn màu tro bụi dài đằng đẵng” [15, tr.24], còn ban đêm ngâ ̣p tràn sự tĩnh mịch và bóng tối dày đặc bao trùm Bóng tối đen kịt làm cho không gian trở nên bao la, mất phương hướng, còn nhân vật cảm thấy nhỏ

bé, cô đơn và la ̣c lõng hơn: “Tay giang rộng để lấy thăng bằng, anh bước đều vào khoảng không vô định Chả có gì tồn tại cả Vươn thẳng người để với cái gì đây? Một cái gì đó không tên trong bóng đêm, một rảnh nước hay một ma trận” [15, tr.32] Ta ̣o

dựng mô ̣t không gian về đêm tăm tối và thả nhân vâ ̣t vào trong màn đêm bao la, nhà văn như muốn nhấn ma ̣nh những nguy hiểm và chông gai mà nhân vâ ̣t sẽ phải đối diê ̣n Không gian tăm tối và rô ̣ng lớn này sẽ luôn vây kín cuô ̣c hành trình của các nhân vâ ̣t:

“Anh thắp đèn, để vào một chỗ khuất gió Họ bước ra đường cái Anh cầm tay cậu bé rồi hai cha con cùng trèo lên đỉnh đồi, nơi họ có thể nhìn bao quát vùng đất phía nam đang chìm trong bóng đêm Họ đứng đó, trùm kín trong chăn, chăm chăm tìm kiếm bất

cứ một ánh đèn hay ánh lửa nào Vẫn chẳng thấy gì cả Ngọn đèn họ thắp trong hốc đá

ở bên đồi trông chỉ như một đốm sáng nhỏ” [15, tr.26] Đốm sáng trong hốc đá mà nhân vật thắp lên thực sự quá bé nhỏ giữa mô ̣t không gian đêm tối đầy rẫy hiểm nguy

và khắc nghiê ̣t

Nhà văn còn khéo léo di ̣ch chuyển không gian theo những điểm nhìn xa - gần

củ a nhân vâ ̣t, để diễn tả tro ̣n ve ̣n sự chết chóc mà thế giới đang đối diê ̣n: “Tàn tro bay

là là trên mă ̣t đất, những đoa ̣n dây điê ̣n treo trên những cô ̣t đèn đen ki ̣t đang rên lên trong gió Mô ̣t ngôi nhà bi ̣ cháy tru ̣i bên lề rừng, cách không xa là cánh đồng cỏ cháy

xém Ca ̣nh đó là mô ̣t đoa ̣n đường đang làm dở còn ngổn ngang đất bùn đỏ qua ̣nh Xa hơn mô ̣t chút là những tấm biển quảng cáo của các nhà tro ̣” [15, tr.24] Cảnh vâ ̣t hoang

tàn dung chứa trong không gian u ám đầy tro bu ̣i đã tô đâ ̣m thêm sự chết chóc, hiểm

nguy Trong không gian chết ấy, nhân vâ ̣t muốn sinh tồn sẽ gă ̣p rất nhiều khó khăn cả

về mă ̣t tinh thần cũng như vâ ̣t chất

Tạo dựng nên mô ̣t không gian chết trong tiểu thuyết Cha và con, Cormac

McCarthy như muốn người đo ̣c cảm nhâ ̣n được sự tàn phá nă ̣ng nề của thế giới sau ngày tâ ̣n thế, đồng thời gửi gắm mô ̣t thông điê ̣p nghê ̣ thuâ ̣t giàu ý nghĩa nhân văn Không gian bị tàn phá ở thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế - nguyên nhân có thể do chủ quan từ con người, cũng có thể là nguyên nhân khách quan do những va cha ̣m thiên tha ̣ch hay thiên tai…, nhưng điều quan tro ̣ng là các nhân vâ ̣t trong tiểu thuyết sẽ chiến đấu để sinh tồn như thế nào trong không gian khắc nghiê ̣t này

1.1.2 Không gian dịch chuyển theo bước đường đi tìm sự sống

Trong tiểu thuyết Cha và con, Cormac McCarthy tập trung miêu tả cuộc hành

trình của người cha và đứa con trai nhỏ - hai nhân vật chính Hành trình ấy là hành trình tìm đến phương Nam vì họ cho rằng nơi đó sẽ có sự sống hoặc sự sống chưa bị hủy diệt hoàn toàn Theo hành trình của nhân vật, các lớp không gian cũng dần dần

dịch chuyển, có sự đan xen hài hòa giữa những vùng không gian nhỏ he ̣p và những

vù ng không gian rô ̣ng lớn Sự di ̣ch chuyển của không gian không chỉ mở ra những khoảng không mới la ̣ mà còn là cách để nhà văn miêu tả tỉ mỉ hơn về thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế

Trên hành trình về phương Nam, hai nhân vâ ̣t chính phiêu lưu qua những vùng không gian nối tiếp nhau Không gian có khi he ̣p la ̣i trong những chốn dừng chân tù

tú ng, ngô ̣t nga ̣t của nhân vâ ̣t: “Về chiều tuyết bắt đầu rơi nên hai cha con dừng chân

sớ m hơn thường lê ̣ Ho ̣ dùng miếng vải nhựa dựng ta ̣m mô ̣t cái lán nhỏ rồi hai cha con

co ro trong đó.” [15, tr.53] Những lán tra ̣i được dựng ta ̣m bợ, những ngôi nhà bỏ hoang, ga-ra cũ, nhà kho…; không gian những nơi ho ̣ dừng chân đều hoang vắng, ẩm thấp và đổ nát Thông qua những không gian he ̣p nơi nhân vâ ̣t trú ngu ̣, nhà văn muốn để người đo ̣c cảm nhâ ̣n sâu sắc hơn sự tàn phá khốc liê ̣t của thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế

Không gian hẹp, ẩm thấp còn như mô ̣t sự phản ánh chân thực cuô ̣c sống gian khổ của những con người đang lần mò tìm kiếm sự sống

Đan cài với những không gian nhỏ he ̣p là nơi trú ngu ̣ của nhân vâ ̣t, trên cuô ̣c

hành trình về phương Nam, không gian còn tiếp tu ̣c mở ra ở những vùng đất mới rô ̣ng

lớ n hơn, những vùng không gian bao la nhưng cảnh vâ ̣t tiêu điều, xơ xác: “họ vượt qua những vùng đất khô nham nhở đang vật vã để hồi sinh đó Con đường chạy dọc theo đỉnh của một dãy gò đồi Khu rừng cằn cỗi cũng dần dần biến mất sau lưng họ” [15, tr.32] Những lớp không gian rô ̣ng – he ̣p đan xen nhau đã cô ̣ng hưởng để ta ̣o nên sự hoang sơ, la ̣nh lẽo, làm nổi bâ ̣t bối cảnh chung của thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế: “Hai cha con đã xuất phát từ những con đường trải đầy thông khô, đã băng qua những đồng cỏ trơ trụi, cằn cỗi của mỗi miền quê Những thành phố bỏ hoang, những ngôi nhà đổ, những

cánh rừng xơ xác, không còn nguyên ve ̣n” [15, tr.320]

Vớ i viê ̣c di ̣ch chuyển bối cảnh theo bước đường của nhân vâ ̣t, nhà văn đã đă ̣t nhân vật vào những không gian khác nhau để ở đó nhân vâ ̣t bô ̣c lô ̣ tính cách và tâm trạng của mình Không gian châ ̣t he ̣p, tù túng làm nhân vâ ̣t bô ̣c lô ̣ sự lo lắng, sợ hãi và tuyệt vo ̣ng: “Hai cha con đắp áo khoác và nằm nghỉ trong mô ̣t cái xe hơi đâ ̣u dưới gầm

cầu vượt Trong bóng tối sự tĩnh mi ̣ch bao trùm, anh có thể thấy những tia sáng le lói xuất hiê ̣n Con phải nhi ̣n tiểu đi nếu không bo ̣n chúng sẽ phát hiê ̣n ra con Bo ̣n chúng đang ăn gì? Có chúa mới biết được Hai cha con trùm áo kín mình và nhìn ra ngoài cửa sổ” [15, tr.104] Còn không gian rô ̣ng mở của những vùng đất hoang vu khiến nhân vâ ̣t rơi vào những suy nghĩ miên man về sự vô đi ̣nh của cuô ̣c đời mình: “Anh bắt đầu nghĩ

rằng cái chết đang đến gần sát bên hai cha con rồi và ho ̣ nên tìm mô ̣t nơi nào đó để chết

mà không sợ bi ̣ ai tìm thấy” [15, tr.157]

Thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế là mô ̣t thế giới đổ nát, điêu tàn Sự phá hủy của nền văn minh đã khiến mô ̣t nhóm người còn sót la ̣i bi ̣ đẩy ngược về thời kỳ dã man Người tấn công người, giết người ăn thi ̣t để tồn ta ̣i Trên hành trình dài đi tìm sự sống, nhân vật phải dấn thân vào rất nhiều nguy hiểm Ho ̣ đối mă ̣t với những không gian xa la ̣, có thể

ẩn chứa hiểm ho ̣a rình râ ̣p, nhưng cũng có khi mở ra hy vo ̣ng sống còn Ho ̣ không ngừ ng trải nghiê ̣m những tình huống đầy bất ngờ, cũng là trải nghiê ̣m những vùng không gian chưa biết trước Chẳng ha ̣n, lúc hai cha con đã phải nhịn đói nhiều ngày, họ bỗng tìm thấy một căn nhà bỏ hoang, và thử tìm kiếm thức ăn trong đó Có một căn hầm bị khóa chặt và hai cha con đã tìm cách phá cửa hầm, mở ra không gian bên dưới

ẩm thấp và tăm tối: “Trong hầm ẩm thấp và lạnh lẽo, một mùi hôi thối khó chịu sộc lên…Ánh sáng đủ để thấy một mảng tường đá Sàn hầm bằng đất sét.” [15, tr.135] Trong cái không gian tăm tối, tù túng chật hẹp ấy là những con người trần truồng “nam

có, nữ có”, bị giam để bọn ăn thịt người ăn dần như một thứ thực phẩm tươi sống dự trữ Tình huống khủng khiếp ấy ăn khớp tuyê ̣t đối với không gian mờ mi ̣t, ẩm thấp của căn hầm

Trong tình huống sắp chết đói khác, cũng là không gian một căn nhà bỏ hoang không một bóng người, hai cha con tìm thấy một căn hầm nhưng được chôn sâu dưới đất Bị dồn đến ranh giới của sự sống và cái chết, ho ̣ đã can đảm đối diện với nỗi sợ hãi trước đây để mở nắp hầm Nhưng may mắn bất ngờ, bên dưới tầng hầm ấy là một thiên đường nhỏ đối với hai cha con: “Bên dưới có rất nhiều thùng gỗ chồng lên nhau Toàn

là đồ hộp Nào thì cà chua, đào, đậu và mơ Nào thì dăm bông, thịt bò muối Hàng trăm lít nước dựng trong vại bia bằng nhựa Khăn giấy, giấy vệ sinh, lại cả đĩa giấy nữa Rồi lại có cả chăn được nhét trong túi nilon thùng rác…” [15, tr.167]

Vớ i những miền không gian đa da ̣ng được di ̣ch chuyển theo hành trình tìm kiếm

sự sống của nhân vâ ̣t, nhà văn đã dần hoàn chỉnh bức tranh thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế hoang

tàn Sự hoang tàn, đổ vỡ đến từ những không gian nhỏ nhất trong tác phẩm, rồi được

mở ra với bối cảnh đổ nát rô ̣ng lớn hơn, càng làm cho thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế thêm phần khắc nghiê ̣t, qua đó giúp đô ̣c giả cảm nhâ ̣n được cuô ̣c sinh tồn đầy khó khăn của nhân

vật trong mô ̣t thế giới mà sự sống gần như hiếm hoi và vô đi ̣nh

1.1.3 Không gian của kí ức và những giấc mơ

Bên cạnh không gian u uất đầy chết chóc, điêu tàn luôn vây quanh nhân vâ ̣t thì không gian hồi tưởng là mảng không gian ta ̣o nên sự sinh đô ̣ng cho tác phẩm Đó cũng

là không gian nhân vâ ̣t lùi về quá khứ để sống la ̣i những kí ức tươi đe ̣p ngày xưa Sự đối sánh giữa không gian đe ̣p đẽ trong miền hồi ức, với không gian khắc nghiệt hiện tại, càng làm tăng thêm sự u uất ở thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế Những cảnh vật và địa danh bị tàn phá là những điểm mốc mà tác giả cho ̣n để gợi mở lại khoảng không gian ngày xưa

củ a nhân vâ ̣t - khoảng không gian tươi đẹp của sự sống Đó là không gian của một hồ nước trong veo mùa thu mà nhân vâ ̣t người cha và bác của mình vẫn thường đi nhă ̣t củi: “Hai bên hồ là những cây bulô (giống cây gần với họ sồi) nhợt nhạt trước rừng cây xanh ngắt nổi bật ở phía sau (…) Cả hai bác cháu không ai nói câu nào Đây là một ngày tuyệt vời trong tuổi thơ của anh Ngày này đã tạo dựng nên những tháng năm sau đó” [15, tr.29], là không gian ấm cúng của ngôi nhà người cha từng ở khi còn nhỏ:

“Những ngón tay anh rờ rẫm trên mặt gỗ, lần tìm những lỗ đinh nơi bốn mươi năm trước đây gia đình anh dùng để treo những chiếc tất Khi cha còn nhỏ, ông bà thường tổ chức đón lễ Giáng sinh Vào những đêm đông lạnh giá, khi trời có bão, mất điện, cha

và các cô của con thường ngồi bên đống lửa ở chỗ này để làm bài tập Thằng bé nhìn anh, nhìn bóng của hai cha con chập chờn trên sàn nhà Nó chả nhìn thấy gì cả Ta đi thôi cha Ừ Nhưng anh vẫn nấn ná trong căn nhà” [15, tr.44] Không gian xưa cũ ấy đối nghi ̣ch biết bao với cảnh tượng chết chóc ở hiê ̣n ta ̣i, gợi cảm giác mất mát tiếc nuối trong lòng nhân vâ ̣t và làm tăng thêm sự hủy diê ̣t đáng sợ của thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế

Để cha ̣y trốn thực ta ̣i, nhân vâ ̣t người cha nhiều lúc chìm đắm trong không gian

củ a những giấc mơ đẹp đẽ, nơi anh được sống ở một thế giới khác, thế giới của ảo ảnh Những giấc mơ của người cha thường là những mộng mị về người vợ đã chết Hình ảnh của cô luôn hiện hữu ám ảnh và chiếm lấy những giấc mơ của anh, bởi lẽ hình ảnh ấy luôn là nỗi niềm khắc khoải trong lòng nhân vật: “Nàng ngồi đó, cạnh anh trong nhà hát, rướn người về phía trước nghe nhạc Cả căn phòng nhuộm trong màu vàng của

những hình trang trí, mùi bánh hoa quả, những chiếc rèm rủ hai bên cánh gà.” [15, tr.36] Nhà văn đã dựng lên khoảng không gian lãng mạn của nhà hát Trong giấc mơ đẹp ấy, nhân vật được sống trong cảm giác ấm áp, được thấy la ̣i mình trong khung

cảnh ha ̣nh phúc ngày xưa

Có thể thấy, xuyên suốt tác phẩm, nhà văn tái hiện không gian trong những giấc

mơ của nhân vật hầu như trái ngược với không gian hiện thực của tác phẩm Trong những giấc mơ của mình, người cha luôn mơ về những cảnh tượng tươi đẹp: “Trong giấc mơ, anh đi trong một khu rừng hoa nở rộ và trên đầu hai cha con, bầu trời xanh đến nhức mắt” [15, tr.35], hay những không gian sống động như không gian một quán càphê với “chú mèo ở góc phố quay đầu nhỏm dậy băng qua vỉa hè đến ngồi dưới mái hiên” [15, tr.222] Và khi tỉnh dậy, người cha thường không tin vào những gì mình mơ thấy bởi lẽ “một người đang gặp nguy hiểm thì nên mơ thấy những hiểm nguy Nếu khác đi thì chỉ có thể là điềm báo về cái chết” [15, tr.35] Tuy biết là không thực, nhưng những không gian tươi đe ̣p trong mơ luôn là sức ma ̣nh nâng đỡ tâm hồn nhân

vật, những khi anh phải thức dâ ̣y đối mă ̣t với thực tế đáng buồn

Không gian trong giấc mơ không chỉ là không gian ấm cúng gắn với kỷ niệm hạnh phúc ngo ̣t ngào, mà còn có cả những khoảng không gian tức nghe ̣t và ngột ngạt, nơi diễn ra những kí ức đau buồn của nhân vâ ̣t Trong không gian ngôi nhà chật hẹp với khung cảnh vắng vẻ, mọi thứ gần như chẳng còn gì, dưới ánh nến, anh đã nhìn người vợ và van xin cô ở lại Đêm hôm ấy không gian trong căn phòng càng trở nên lạnh lẽo vì các nhân vật phải đối diện với sự chia li Người vợ đã ra đi với sự quyết đoán lạnh lùng Bóng đêm bên ngoài như nuốt chửng cô và khoảnh khắc này ăn sâu vào tâm trí của người cha Sự góp mă ̣t của những không gian tù túng gắn liền với hồi tưởng đau buồn của nhân vâ ̣t đã thể hiê ̣n những trải nghiê ̣m phong phú mà nhân vâ ̣t

từ ng có trong quá khứ

Trong tiểu thuyết Cha và con, nhà văn đã xen kẽ giữa những không gian trong

mơ và trong đời thực, giữa những miền không gian kí ức và những chốn không gian

hiện tại để tạo nên hai gam màu đối lập nhau Có khi là không gian lãng mạn, vỗ về trong mỗi giấc mơ nhưng cũng có khi là không gian ngột ngạt và đau buồn của những nơi nhân vâ ̣t dừng chân trú ẩn Có khi là không gian tươi đe ̣p trong miền hoài niê ̣m, nhưng cũng có khi là không gian chết chóc trải dài lê thê theo suốt chă ̣ng hành trình đi

tìm sự sống Chính sự lồng ghép và đan xen sáng ta ̣o này đã mang những miền không gian khác nhau la ̣i gần nhau, bổ sung cho nhau ta ̣o nên bức tranh không gian toàn diê ̣n

củ a thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế

1.2 Thời gian nghệ thuật

Thời gian nghệ thuật là một phạm trù mỹ học đặc thù và không đồng nhất với thế giới thực tại Cũng như không gian, thời gian là phương thức tồn tại của thế giới vật chất và đi vào thế giới nghệ thuật cùng với những vấn đề cuộc sống như là một tất yếu phản ánh Nó làm nên một hiện tượng nghệ thuật trong thế giới nghệ thuật “Thời gian nghệ thuật là hình thức nội tại của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Cũng như không gian nghệ thuật, sự miêu tả, trần thuật trong văn học nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn nhất định trong thời gian Và cái được trần thuật bao giờ cũng diễn ra trong thời gian, được biết qua thời gian trần thuật Sự phối hợp của hai yếu tố thời gian này tạo thành thời gian nghệ thuật, một hiện tượng ước lệ chỉ

có trong thế giới nghệ thuật” [6, tr.332]

1.2.1 Thời gian – “Khái niệm không tồn tại” ở thế giới hậu tận thế

Cũng giống như không gian nghê ̣ thuâ ̣t, thời gian nghê ̣ thuâ ̣t là mô ̣t nhân tố không thể thiếu để hoàn chỉnh thế giới nghê ̣ thuâ ̣t của tác phẩm Cô ̣ng hưởng với không gian chết chóc bao phủ thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế, Cormac McCarthy xây dựng thời gian vô đi ̣nh để qua đó người đo ̣c cảm nhâ ̣n được rằng, sự hủy diệt không chỉ dừng lại

ở những vật chất hữu hình mà nó còn tàn phá cả những khái niệm vô hình như thời gian Cụ thể, nhà văn cho nhân vật một đích đến nhưng lại để nhân vật mơ hồ về thời gian mà họ đang sống Nhân vật chỉ biết thời gian là sự xuất hiện và mất đi của ánh sáng - ngày tàn thì tắt nắng, bình minh lộ diện thì bắt đầu một ngày mới Không có một

mốc thời gian nào cụ thể bởi lẽ: “Đã nhiều năm rồi anh không có cuốn lịch nào cả” [15, tr.20] Nhân vật sinh tồn trong thế giới khắc nghiệt này mà không biết mình đang sống vào năm nào, ngày nào, tháng nào hay thậm chí là giờ, phút nào Tất cả chỉ là sáng và tối Thời gian không xác đi ̣nh như càng làm tăng thêm sự khắc nghiê ̣t và khó khăn mà nhân vật phải trải qua

Cormac McCarthy đã đưa những cách lí giải khá lôgic để làm rõ sự hủy diê ̣t của thờ i gian Nhân loại đã trải qua cả một chiều dài lịch sử chỉ để tính toán được giây, phút, giờ, tháng, năm chính xác theo chu kì của mă ̣t trăng và mă ̣t trời Nhưng ở cái thế giới mà nhà văn kiến ta ̣o, ánh sáng hầu như mù mịt một màu “u tối” vào ban ngày Còn ban đêm, một tấm màn đen đặc bao trùm tất cả: “Những đêm mi ̣t mùng không thấy ánh trăng Ban ngày mă ̣t trời xoay vòng quanh trái đất giống như mô ̣t bà me ̣ khổ đau cầm chiếc đèn cầy” [15, tr.51] Thời gian gần như bị che phủ và hủy diệt Con người nếu có sống sót cũng không xác định được cụ thể thời gian mình đang sống Thông qua những chi tiết này, nhà văn thể hiê ̣n mô ̣t thực tế đau đớn là thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế đã bi ̣ hủy diê ̣t đến cả cách tính thời gian

Trong khi lý giải nguyên nhân của sự hủy diê ̣t, McCarthy cho rằng thời gian có thể bị hủy diệt bởi những nguyên nhân khách quan, chẳng hạn như trái đất bị tàn phá

và vết tích của thời gian cũng bị xóa sổ Qua một tầng dày khói bụi che lấp cả mặt trăng và mặt trời, những chiếc đồng hồ hay những tấm lịch đều không còn sót lại Thời gian cũng từ đó mà không còn tồn tại: “Anh đỡ cửa tầng hầm trên vai và nhìn ra ngoài Trời mưa nhẹ Anh chịu không thể biết được lúc này là mấy giờ” [15, tr.184] Nguyên nhân thứ hai là do con người tự “xóa sổ” thời gian, bởi cuộc sống trước mắt họ thật tăm tối và họ không còn quan tâm đến thứ gì hết, kể cả thời gian: “Trong những năm đầu, các con đường đầy ắp những người hành hương, người phủ đầy quần áo… Từng đoàn người lảo đảo bước đi như những kẻ di cư ở vùng đất bị dịch Mọi thứ đều rã rời, người

ta không còn quan tâm đến bất cứ thứ gì, tất cả đều vô nghĩa, chỉ còn bóng đêm hiện hữu Khái niệm về thời gian cũng không tồn tại” [15, tr.47] Không gian chết chóc bao

trùm tất cả và thời gian vô định cũng che phủ lên những mầm sống còn sót lại Đối diện với hiện thực này, nhân vật trong tác phẩm hiểu rằng thời gian cũng chỉ là một thứ

vô nghĩa, ngay cả thời gian tương lai: “Khái niệm về tương lai cũng không có Bây giờ

là tương lai Tất cả mọi thứ đẹp đẽ, duyên dáng mà người ta nâng niu đều bắt nguồn từ khổ đau, tuyệt vọng và tro bụi” [15, tr.74]

Có thể thấy, thời gian vô đi ̣nh chính là phương cách để nhà văn truyền tải ý đồ nghệ thuâ ̣t muốn xây dựng mô ̣t thế giới mà sự sống dường như đã hoàn toàn lu ̣i tắt Đó

cũng là cách giúp đô ̣c giả hòa mình vào cuô ̣c hành trình của nhân vâ ̣t và khám phá được sự vô đi ̣nh bấp bênh của cuô ̣c sống khắc nghiê ̣t mà nhân vâ ̣t phải trải qua

1.2.2 Thời gian “trôi” theo hành trình đến phương nam

Khi thế giới bi ̣ hủy diê ̣t, tất cả dường như ngừng sinh sôi Không gian chết, thời gian ngưng đo ̣ng Chuyển đô ̣ng duy nhất là những chiếc bóng người lầm lũi đi về phương Nam Không gian chết nhờ thế mà có sự di ̣ch chuyển theo chă ̣ng hành trình

củ a hai nhân vâ ̣t chính Thời gian ngưng đo ̣ng cũng châ ̣m cha ̣p trôi theo diễn biến cuô ̣c

hành trình, thể hiê ̣n sự dài lâu, gian khó của cuô ̣c sinh tồn trong thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế khắc nghiê ̣t

McCarthy đã làm rõ nét đô ̣ dài ngắn của thời gian bằng cách kể “co dãn”, có đoạn kể nhanh, có đoạn kể châ ̣m Có khi Cormac McCarthy dành cả một đoạn văn dài

để diễn tả thời gian của một ngày, nhưng cũng có lúc chỉ dùng một dòng văn để lướt qua thời gian của vài ngày Trong cuộc hành trình dài của nhân vật đến vùng đất phía Nam, tại những điểm không gian nhân vật dừng chân trú ngụ, nhà văn cũng dừng la ̣i miêu tả chi tiết và cho thời gian trôi chậm lại Cu ̣ thể, nhà văn đã sử du ̣ng tám trang văn bản để kể la ̣i tất cả mo ̣i viê ̣c xảy ra trong khoảng thời gian mô ̣t ngày của nhân vâ ̣t: Người cha tìm thấy đi ̣a điểm nghỉ ngơi, để con trai ngủ la ̣i mô ̣t mình và tìm kiếm thức

ăn gần đó như thế nào, rồi nhân vâ ̣t thẫn thờ chìm vào những khoảng lă ̣ng nô ̣i tâm ra sao Nhưng cũng có khi nhân vâ ̣t phải đi ròng rã trong mấy ngày liền, vượt qua những chốn không gian rô ̣ng lớn hoang tàn chỉ trong mô ̣t dòng văn bản: “Suốt năm ngày qua,

cha con anh chỉ được ngủ rất ít và không có chút gì vào bụng” [15, tr.130] Thờ i gian

củ a cái đói và cái chết càng lướt đến cực kì nhanh: “Lại thêm hai ngày trôi qua Rồi ba ngày Hai cha con thực sự chết đói” [15, tr.156] Tác giả không nói đến những dự định của nhân vật, cũng không cố gắng hình dung thời gian của tương lai, bởi lẽ cái thế giới khắc nghiệt này trôi qua mỗi phút mỗi giây ở hiện tại cũng là mô ̣t điều khó khăn Cormac McCarhy đã thâ ̣t sự lôi cuốn đô ̣c giả theo cuô ̣c phiêu lưu cùng nhân vâ ̣t Với

dòng thời gian “trôi” đi, những thử thách gian khó trong thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế cũng từng phú t mô ̣t đến với hai cha con ho ̣

Cũng có khi, thời gian mất đi tính cu ̣ thể của nó, chỉ còn la ̣i cảm giác “trôi” Đó

là khi Cormac McCarthy diễn tả những khoảng thời gian “trôi” lơ lửng, mơ hồ Ta chỉ biết nhân vâ ̣t đi được một ngày hoặc hai ngày và cũng có khi đã đi được vài ngày, nhưng không thể xác định cụ thể đã đi bao lâu Càng về cuối chă ̣ng hành trình lê thê

mệt mỏi, nhân vâ ̣t càng mất đi khả năng nhâ ̣n biết thời gian: “Hai cha con nă ̣ng nề lê bước, dă ̣t de ̣o và bẩn thỉu như những thằng nghiê ̣n trên đường… Những cơn gió lốc

lạnh buốt bới tung hàng đám tro bu ̣i mù mi ̣t, ho ̣ băng qua mô ̣t vùng đồng bằng duyên

hải rô ̣ng lớn để tìm chỗ trú ẩn Mô ̣t cái nhà, mô ̣t cái lán hay chỉ là mô ̣t cái hốc bên vê ̣ đường thôi cũng được Hai cha con trùm chăn lên đầu Bầu trời ban trưa đen li ̣t như

một cái vòm hầm của đi ̣a ngu ̣c” [15, tr.210 - 211]

Như vâ ̣y, thời gian trôi theo cuộc hành trình đến phương Nam là thời gian không thể xác định cụ thể Nhà văn chỉ cho người đọc cái nhìn chung chung về thời gian như “lại hai ngày trôi qua” hay “suốt năm ngày qua”… Hai nhân vâ ̣t cũng không biết họ bắt đầu đi khi nào và đi trong bao lâu, chỉ biết rằng khi mặt trời lă ̣n là đêm đến

và bình minh lên là mô ̣t ngày mới bắt đầu Khoảng thời gian vô định ấy cứ “trôi” theo cuộc hành trình dài của hai nhân vật, tô đâ ̣m sự lê thê khốc liê ̣t của cuô ̣c sinh tồn trong thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế

1.2.3 Thời gian của quá khứ và những hoài niệm

Thời gian dường như là khái niệm không còn tồn tại ở thế giới hậu tận thế, chỉ

còn cái bóng thời gian trôi châ ̣m cha ̣p theo cuộc hành trình của nhân vâ ̣t tìm đến phương Nam Tuy nhiên, vẫn còn tồn ta ̣i đâu đó mô ̣t dòng thời gian ngưng đọng trong miền kí ức của nhân vật, khiến câu chuyê ̣n được kể lại thêm sinh động

Mốc thời gian đánh dấu sự phân chia của hai cuô ̣c sống trước và sau tâ ̣n thế, thờ i điểm xảy ra sự hủy diê ̣t đã ngưng đo ̣ng vĩnh viễn thành mô ̣t ám ảnh trong tâm tưởng nhân vâ ̣t người cha, để mỗi khi nhớ la ̣i, anh như vẫn thấy trước mắt hình ảnh chiếc đồng hồ ngừng la ̣i: “Đồng hồ chỉ đúng 1 giờ 17 phút Một tia sáng lóe lên, sau đó

là một loạt chấn động Anh thức dậy đến bên cửa sổ” [15, tr.72] Kể từ đó, cuô ̣c đời nhân vật thay đổi, toàn bô ̣ thế giới này thay đổi Đổ nát Hủy diê ̣t Hoang tàn Thời gian

cũng phân đôi: thời gian chết của hiê ̣n ta ̣i khắc nghiê ̣t và thời gian tươi đe ̣p của cuô ̣c đời nhân vâ ̣t trong quá khứ Giữa thực ta ̣i khốc liê ̣t, nhân vâ ̣t thỉnh thoảng la ̣i thả mình

vào những miền không gian tâm tưởng và dòng thời gian hoài niê ̣m để quên đi hiê ̣n thực phũ phàng Nhân vật nhớ lại những kỉ niệm của một năm về trước hoặc có khi hồi tưởng lại bốn mươi năm về trước: “Những ngón tay anh rờ rẫm trên mặt gỗ lần tìm những lỗ đinh nơi bốn mươi năm trước đây gia đình anh dùng để treo những chiếc tất…” [15, tr.44] Đô ̣ lùi thời gian khiến những kí ức ùa về thêm sinh đô ̣ng và đau đớn Thờ i gian quá khứ được đưa vào tác phẩm là du ̣ng ý nghê ̣ thuâ ̣t của Cormac McCarthy

Nếu chỉ xây dựng mô ̣t thế giới bao phủ bởi hoang tàn và chết chóc, thì toàn bô ̣ tác phẩm sẽ là những cảnh tượng ghê sợ được lă ̣p đi lă ̣p lại Nhưng bằng viê ̣c lồng ghép thờ i gian quá khứ để nhân vâ ̣t được hồi tưởng la ̣i những ngày tháng tươi đe ̣p trước sự

hủ y diê ̣t, tác phẩm thỉnh thoảng la ̣i như được tắm mát bởi bầu không khí thanh bình

củ a thế giới ngày xưa Là mô ̣t tác phẩm hư cấu lấy bối cảnh thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế, vâ ̣y nên những cảnh tượng chết chóc, những không gian lu ̣i tàn đã ta ̣o sức ám ảnh khá lớn trong tiểu thuyết Cha và con Cho nên đô ̣ lùi của thời gian quá khứ và hoài niệm đã

mang lại cảm giác bớt ngột ngạt hơn cho người đọc Đó là khoảng thời gian mà nhân vật tạm lánh đi những căng thẳng và sợ hãi khi đối diện với thực tại khắc nghiệt

Hay cũng có thể, thời gian quá khứ tươi đe ̣p tràn về trong hồi ức la ̣i như mô ̣t đòn bẩy để làm nổi bâ ̣t bức tranh thực ta ̣i khô khốc mờ nhòa Những gì tươi đe ̣p của quá khứ được lưu giữ trong kí ức nhân vâ ̣t càng làm cho nhân vâ ̣t thất vo ̣ng trước cuô ̣c

sống hiê ̣n ta ̣i: “Cái thế giới lu ̣i tàn này như đang co rút la ̣i, ngày mô ̣t tiến gần hơn đến

cái tâm la ̣nh lẽo… từng sự vâ ̣t, từng sự vâ ̣t mô ̣t nối tiếp nhau trôi vào lãng quên Những mảng màu Tên go ̣i khác nhau của các loài chim Những thứ để ăn Rồi sau

cù ng là những thứ mà người ta tin rằng đã từng có tên Tất cả mong manh hơn là anh tưởng Đã bao nhiêu điều mất đi rồi” [15, tr.111]

Sau những hoài niê ̣m đe ̣p về người vợ, nhân vâ ̣t khi đối diê ̣n với thực ta ̣i trong

lòng càng dâ ̣y lên những cơn bão giằng xé, càng đau khổ, cô đơn, tuyê ̣t vo ̣ng: “Quỳ gối trên đống tro bu ̣i, anh hướng mă ̣t nhìn lên bầu trời u ám Em có ở đó không? Anh thì thầm Cho anh gă ̣p em đi Cổ anh đang bi ̣ bóp nghe ̣t Em có trái tim không? Em có linh

hồn không? Chúa ơi! Chúa ơi!” [15, tr.28] Bước ra từ những kí ức của quá khứ tươi đẹp để trở về với thực tại tăm tối chính là lúc nhân vật thể hiện đời sống nội tâm của mình phong phú nhất: “Anh mở cửa chiếc tủ nhỏ gắn trong tường như muốn tìm kiếm những kỉ niê ̣m tuổi thơ Mô ̣t thứ ánh sáng ban ngày la ̣nh lẽo ro ̣i xuyên qua mái nhà

xám xi ̣t và ảm đa ̣m Buồn quá” [15, tr.45] Cormac McCarthy đã tạo dựng thành công thời gian của quá khứ và những hoài niệm, để thông qua đó thể hiện sinh động bức tranh tâm lí nhân vật

Như vâ ̣y, để sáng ta ̣o nên thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế trong tiểu thuyết Cha và con,

Cormac McCarthy đã kết hợp hài hòa giữa thời gian và không gian ta ̣o nên hiê ̣u quả nghệ thuâ ̣t cao Trong thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế, nếu không gian bao phủ u ám và chết chóc thì thời gian cũng là khái niê ̣m không tồn ta ̣i, nếu không gian di ̣ch chuyển theo hành trình đi về phương Nam của nhân vâ ̣t thì thời gian cũng “trôi” lê thê trên suốt chă ̣ng đường Và khi không gian cuô ̣c sống ngày xưa trở la ̣i trong hoài niê ̣m nhân vâ ̣t, thì thời

gian cũng quay ngược về những tháng ngày tươi đe ̣p trước tâ ̣n thế Sự đan cài, hòa hợp

củ a không – thời gian đã ta ̣o nên bức tranh hâ ̣u cảnh hoàn hảo của thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế điêu tàn Trên cái phông nền đó, hai nhân vâ ̣t chính sẽ xuất hiê ̣n, chiến đấu giành lấy sự sinh tồn cho bản thân giữa mô ̣t môi trường khắc nghiê ̣t chưa từng thấy, dù chỉ là trong tưởng tượng của loài người

CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG NHÂN VẬT VÀ BIỂU TƯỢNG NGHỆ THUẬT

TRONG TIỂU THUYẾT CHA VÀ CON

2.1 Hệ thống nhân vật

Nhân vật là phương tiện cơ bản để nhà văn khái quát hiện thực một cách hình tượng “Nhân vật là sản phẩm tinh thần của nhà văn Nhà văn tạo ra nhân vật là để khái quát quy luật về cuộc sống con người và bộc lộ quan niệm của mình về những con người xã hội” [13, tr.705] Như vậy, có thể thấy, nhân vật là một yếu tố quan trọng không thế thiếu trong thế giới nghê ̣ thuâ ̣t của tác phẩm Không gian, thời gian nghê ̣ thuật – tất cả đều là bối cảnh, là phông nền để nhân vâ ̣t xuất hiê ̣n, trải nghiê ̣m, trưởng thành; còn nhân vâ ̣t mới là trung tâm trong thế giới hư cấu của tác giả

Trường hợp tiểu thuyết Cha và con cũng vậy Nhà văn Cormac McCarthy đã ta ̣o

ra một hệ thống nhân vật khá kì la ̣ để tô đậm nghị lực con người trong môi trường sống khắc nghiệt của mô ̣t thế giới bi ̣ hủy diê ̣t Ngoài hai nhân vật chính là người cha và cậu con trai nhỏ, tác phẩm rất ít sự xuất hiê ̣n của các nhân vâ ̣t khác Ho ̣ như những chiếc

bóng lầm lũi thoáng qua rồi tan biến rất nhanh vào hư vô (những người hành khất), hay chỉ là dư ảnh mơ hồ trong hồi ức chứ không hề có thực (người me ̣) Ho ̣ có khi đến trên

một chiếc xe tải – những tên lính mang mă ̣t na ̣, đôi mắt khát máu của loài thú dữ (bo ̣n

ăn thi ̣t người) Tất cả ho ̣ là vết tích còn sót la ̣i của mô ̣t nền văn minh bi ̣ tàn phá

2.1.1 Người cha – nhân vật cu ̉ a sự lựa chọn và bảo vệ

Nhân vật người cha là nhân vật được nhà văn trau chuốt và xây dựng khá thành công, có lẽ bởi được lấy cảm hứng từ chính tác giả và tình yêu dành cho câ ̣u con trai John Francis McCarthy Người cha trong tác phẩm là một người bảo hộ, một người nhóm lửa và giữ lửa trong tim cậu con trai nhỏ cũng như độc giả qua suốt hành trình đi

tìm hi vo ̣ng sống

Trong cái phông nền tăm tối của thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế khắc nghiê ̣t, nơi mà sự sống trở nên mong manh và nhỏ nhoi hơn bao giờ hết, nhân vật người cha xuất hiện, dẫn theo đứa con trai nhỏ của anh đeo đuổi hành trình tìm kiếm niềm tin và hy vo ̣ng Nhân vật không có mô ̣t tên go ̣i hay xuất xứ nào, tác giả chỉ go ̣i chung chung là người cha Dường như cùng với sự khắc nghiê ̣t, chết chóc của không gian và thời gian, thì việc không cho nhân vâ ̣t mô ̣t tên go ̣i cu ̣ thể cũng là cách để nhà văn nói lên sự phá hủy

tàn khốc của nền văn minh nhân loa ̣i Để sống sót qua ngày, người cha và câ ̣u con trai

đã phải nhặt nhạnh tìm kiếm lương thực trong những đống rác, thậm chí là phải nhịn đói nhiều ngày liền Nhà văn đã tạo nên mô ̣t cảnh tượng khốc liệt về ranh giới của sự sống và cái chết, thông qua đó sự lựa chọn của người cha giữa những tình huống khác nhau được nhấn ma ̣nh rõ nét hơn Không được miêu tả tâm lý và độc thoại nội tâm quá nhiều, nhưng nhân vật người cha của Cormac McCarthy vẫn hiê ̣n lên với những nét nổi bật về tâm hồn và tính cách thông qua những sự lựa chọn của anh Nhiều tình huống được tác giả cố ý xây dựng, nhằm thông qua cách giải quyết và lựa chọn của nhân vật, làm sáng lên tinh thần trách nhiệm cũng như lòng yêu thương của anh dành cho cậu con trai nhỏ Cách tạo dựng tình huống gay cấn buô ̣c nhân vâ ̣t phải cho ̣n lựa đã làm tăng thêm sức hấp dẫn và lôi cuốn cho tác phẩm, đồng thời cũng là một thủ pháp sáng tạo để khắc họa hình tượng nhân vật

Nổi bật lên trong tiểu thuyết Cha và con là thế giới của những mối nguy hiểm

luôn đe dọa nhân vâ ̣t, thế giới của chết chóc và của những kẻ ăn thịt người Chính vì vậy, nhân vật trên hành trình tìm kiếm sự sống luôn phải đứng trước những sự lựa chọn sinh – tử Tôn chỉ duy nhất cho mo ̣i lựa cho ̣n của nhân vâ ̣t chính là phải dành những điều tốt đe ̣p nhất cho con trai anh, thâ ̣m chí là cái chết tốt đe ̣p nhất Đứng trước những

kẻ săn lùng và lăm le ăn thi ̣t người, những người tốt không còn sự lựa cho ̣n nào khác là phải chống cự đến phút cuối cùng Và nếu như gă ̣p phải tình huống không thể chống cự được nữa, thì cái chết với mô ̣t viên đa ̣n súng lu ̣c bắn thẳng vào đầu la ̣i trở thành sự giải

thoát nhe ̣ nhàng nhất Hai cha con đã lên đường với hành trang là mô ̣t khẩu súng lu ̣c chỉ còn hai viên đa ̣n cuối cùng, nên khi đối diê ̣n với mô ̣t kẻ ăn thi ̣t người đang khống chế con trai anh thì “anh quỳ hai chân trên nền đất, nắm chă ̣t khẩu súng bằng cả hai tay, hướng nòng theo hắn và bóp còi Tên lính bâ ̣t ngửa ra sau, máu trào ra từ lỗ đa ̣n giữa trán Thằng bé nằm trong lòng hắn sợ thất kinh.” [15, tr.88] Hy sinh mô ̣t viên đa ̣n quý giá, nghĩa là khẩu súng ấy chỉ còn la ̣i mô ̣t viên đa ̣n duy nhất dành cho con trai anh,

và anh sẽ từ bỏ cơ hô ̣i được chết nhe ̣ nhàng nếu sau này tình huống rơi vào tay bo ̣n ăn thịt người có lă ̣p la ̣i: “Anh nắm lấy tay thằng bé dúi khẩu súng vào Con cầm lấy Cầm

lấy, anh thì thầm… Nếu ho ̣ tìm thấy con, con phải làm điều này Con có hiểu không? Suy ̣t Không được khóc Con nghe cha nói không? Con biết phải làm thế nào mà Cho

sú ng vào miê ̣ng và bóp ma ̣nh Thâ ̣t nhanh và thâ ̣t ma ̣nh Con hiểu chứ? Không khóc

nữa Con hiểu cha nói không?” [15, tr.138-139] Thông qua sự lựa cho ̣n của nhân vâ ̣t,

tác phẩm đã đề cao giá tri ̣ nhân văn, đề cao tình phu ̣ tử sâu nă ̣ng

Những cuô ̣c gă ̣p gỡ trong tác phẩm cũng là những tình huống phải đưa ra lựa chọn, để qua đó nhân vâ ̣t người cha thể hiê ̣n tình yêu anh dành cho con và da ̣y con những bài ho ̣c về cách sinh tồn Đầu tiên là cuô ̣c gă ̣p gỡ của hai cha con với mô ̣t người đàn ông già đang lầm lũi đi trên đường trong bô ̣ da ̣ng khốn khổ và thân hình cháy đen

vì sét đánh Thấy thế, trái tim trẻ thơ của câ ̣u con trai không khỏi thổn thức và câ ̣u nài

nỉ cha giúp đỡ ông già tô ̣i nghiê ̣p Nhưng người cha đã lựa cho ̣n cách quay lưng la ̣i với lương tâm: “Cha xin lỗi nhưng chú ng ta không có gì cho ông ta cả Chúng ta cũng chẳng có cách nào giúp ông ta Cha cũng thấy thương cảm cho ông ta nhưng chúng ta không có cách nào giúp ông ấy Con biết điều đó phải không?” [15, tr.70] Thực tế, chính hai cha con anh vẫn đang chết đói từng ngày Đây là sự lựa cho ̣n không dễ dàng

vì anh biết nó sẽ làm tổn thương con trai, nhưng nó cũng sẽ da ̣y cho con biết được đôi khi phải tàn nhẫn để sinh tồn

Cuộc hành trình la ̣i tiếp tu ̣c và vào mô ̣t ngày, giữa thế giới tưởng chừng đã chết

này, câ ̣u bé la ̣i được nhìn thấy hình bóng mô ̣t đứa trẻ con tra ̣c tuổi mình: “Bỗng nhiên, thằng bé thấy mô ̣t khuôn mă ̣t đang nhìn mình chằm chằm Mô ̣t thằng nhóc tra ̣c tuổi nó

mặc mô ̣t cái áo len rô ̣ng quá cỡ Nó đứng bâ ̣t dâ ̣y cha ̣y về phía đấy nhưng không còn ai ở đó cả” [15, tr.106] Người cha đã rất hốt hoảng và cha ̣y đến cắp con trai đi trong khi

cậu bé không ngừng ngoái đầu nhìn la ̣i và nài nỉ: “Con muốn gă ̣p nó cha ơi, con chỉ muốn nhìn thấy nó thôi mà” [15, tr.106] Anh buô ̣c phải kiên quyết với con vì anh biết

rằng nếu mình chiều theo con lúc này, rất có thể hai cha con sẽ rơi vào bẫy của những

kẻ ăn thi ̣t người: “Không có thằng nhỏ nào cả? Con muốn chết ư? Con có muốn như

vậy không?” [15, tr.107] Anh lựa cho ̣n bỏ mă ̣c câ ̣u bé vì theo kinh nghiê ̣m của người

sống sót, anh biết rằng câ ̣u bé có thể không đi mô ̣t mình Những nguy hiểm sẽ la ̣i đến khi hai cha con anh giú p đỡ câ ̣u bé Con trai anh khóc âm ỉ, bày tỏ lòng thương cảm và mong cha mình sẽ cho câ ̣u bé kia theo cùng Anh rất kiên quyết với lựa cho ̣n của mình

và chỉ cố giải thích cho con trai hiểu là ho ̣ không thể quay la ̣i giúp câ ̣u bé

Một tình huống khác là khi hai cha con rơi vào hang ổ của bo ̣n ăn thi ̣t người Anh và con trai đã tìm thấy mô ̣t căn hầm bí mâ ̣t, bên trong có mô ̣t đám người trần truồng đang cố tìm lối thoát, chính là những người bi ̣ nhốt để chờ ăn thi ̣t Anh và con trai cố cha ̣y thoát khỏi căn hầm mă ̣c cho những tiếng kêu khẩn khoản: “Giúp chúng tôi

vớ i, xin làm ơn, làm ơn” [15, tr.136] Anh đẩy con trai lên trên và nhảy lên đóng sầm

nắp hầm la ̣i, ho ̣ cha ̣y thâ ̣t nhanh thoát ra khỏi căn nhà đó Dù sau đó hình ảnh của đám người kia luôn trở đi trở la ̣i ám ảnh anh, nhưng quả thực anh không còn sự lựa cho ̣n

nào khác để bảo vê ̣ tính ma ̣ng cho con trai Nếu anh cứu ho ̣, rất có thể bo ̣n ăn thi ̣t người sẽ lần ra dấu vết và giết chết cả hai cha con

Trong thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế, đôi khi phải tàn nhẫn với lương tâm để giúp ta tiếp

tục đương đầu với thực ta ̣i nghiê ̣t ngã Có thể nói, viê ̣c đưa ra lựa cho ̣n luôn là thử thách khó khăn của người cha Anh luôn cân nhắc đă ̣t sự an toàn của con trai lên hàng

đầu dù điều đó khiến anh dằn vă ̣t lương tâm và làm tổn thương tâm hồn ngây thơ của đứa con trai nhỏ Anh tin rằng bằng tình yêu thương của mình, con trai sẽ hiểu những

lựa cho ̣n của anh là vì thằng bé

Cách người cha lựa cho ̣n giải quyết những tình huống khác nhau cũng mang la ̣i cho con trai anh những bài ho ̣c về thiên lương và tình người Trên cuô ̣c hành trình, có

lú c tiếng tru của mô ̣t chú chó đã mang la ̣i cho con trai anh những niềm hứng khởi, vì

cậu bé chưa từng mô ̣t lần nhìn thấy con vâ ̣t nào còn sống giữa cái thế giới đổ nát này Con chó đi theo hai cha con suốt hai ngày liền Trong tình tra ̣ng thiếu lương thực của

họ thì ăn thi ̣t con chó sẽ là mô ̣t giải pháp để giải quyết vấn đề Nhưng ho ̣ đã cho ̣n không đô ̣ng đến nó Với mô ̣t trái tim đầy tình yêu thương, câ ̣u bé đã “khóc nấc lên xin cha đừng giết con vâ ̣t khốn khổ” [15, tr.109] Nhìn con trai buồn bã, người cha biết con

rất muốn con chó theo cùng nên anh đã “ra sức dỗ dành con chó, go ̣i nó tới gần mà nó không chịu Anh bê ̣n mô ̣t cái thòng lo ̣ng để bắt nó nhưng nó bỏ đi về cuối đường” [15, tr.109] Anh cũng hứa với con mình sẽ không làm ha ̣i con chó: “Chúng ta sẽ không

đô ̣ng đến nó đâu con, cha hứa đấy” [15, tr.104] Sự yêu thương anh dành cho con còn cao cả hơn những vấn đề vâ ̣t chất đang đè nă ̣ng Hai cha con thà tiếp tu ̣c nhi ̣n đói hơn

là hủy diê ̣t đi mô ̣t sự sống hiếm hoi trong thế giới này

Một lựa cho ̣n khác cũng đầy khó khăn của người cha là khi gă ̣p tên trô ̣m đã lấy

đi hết mo ̣i thứ của hai cha con Ho ̣ cố gắng đuổi theo dấu vết của tên trô ̣m và bắt ki ̣p

hắn “Hắn gầy trơ xương thảm ha ̣i, râu ria xồm xoàm và bẩn thỉu Cái áo khoác hắn đang mă ̣c chằn chi ̣t băng dính Đứng cách tên trô ̣m mô ̣t đoa ̣n mà hai cha con vẫn ngửi thấy mùi hôi hám bốc ra từ đống quần áo rách tơi tả trên người hắn” [15, tr.298] Người cha vô cùng giâ ̣n dữ vì những gì mà tên trô ̣m đã làm với hai cha con Nếu không đuổi ki ̣p hắn, ho ̣ chắc chắn sẽ phải chết thảm Anh ra lê ̣nh: “Cởi hết quần áo ra Cởi

hết” [15, tr.299] Anh đã để mă ̣c tên trô ̣m đang trần truồng co quắp bên đường và tiếp

tục cuô ̣c hành trình Đây là sự lựa cho ̣n để trả đũa tên trô ̣m, nhưng cuối cùng chính anh

lại bi ̣ dằn vă ̣t bởi câu nói của hắn: “Tôi sắp chết đói Nếu ông là tôi ông cũng sẽ làm như thế thôi” [15, tr.300] Sự lựa cho ̣n la ̣nh lùng kia đã không cho anh thanh thản bước tiếp về phía trước, để rồi quyết đi ̣nh của anh là quay la ̣i tìm tên trô ̣m Hắn đã biến mất

vào bóng đêm để la ̣i nỗi áy náy khôn xiết cho nhân vâ ̣t

Người cha không chỉ là nhân vâ ̣t của sự lựa cho ̣n mà còn là nhân vâ ̣t của sự bảo

vệ Xuyên suốt hành trình với biết bao thử thách, người cha chỉ đương đầu bằng duy nhất tình yêu thương anh dành cho con trai mình Người cha luôn đă ̣t đứa con bé bỏng lên trên bản thân, và đối với anh con trai là lẽ sống duy nhất: “Anh chỉ biết rằng đứa bé

sẽ cho anh sức ma ̣nh Nếu nó không phải là ý Chúa thì Người đã không trao nó cho anh” [15, tr.21] Nhân vật người cha đã làm tròn trách nhiê ̣m bảo vê ̣ con vì anh luôn tâm niệm: “Trách nhiê ̣m của cha là bảo vê ̣ và chăm lo cho con Cha sẽ giết bất kỳ kẻ

nào đô ̣ng đến con” [15, tr.98] Sự bảo vê ̣ của anh được thể hiê ̣n từ những điều nhỏ nhă ̣t nhất Dù lương thực khan hiếm nhưng anh vẫn lo cho con trai được cái ăn Dù trời la ̣nh

cắt da cắt thi ̣t nhưng anh vẫn ôm con vào lòng để truyền hơi ấm Anh làm cho con những món đồ chơi nhỏ và đo ̣c truyê ̣n cho con nghe mỗi đêm để bảo vê ̣ tâm hồn trẻ thơ trước những điều ghê sợ và đau buồn: “Anh làm cho con mô ̣t cây sáo từ đoa ̣n sâ ̣y nhă ̣t bên đường Thằng bé cầm lấy nhưng không nói gì cả Được mô ̣t lúc anh nghe thấy con đang thổi” [15, tr.9] Cố gắng của anh là để con không bi ̣ ám ảnh bởi những cảnh tượng

tàn khốc của thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế: “Những thi thể bi ̣ chôn vùi mô ̣t nửa dưới lớp tro quánh, co quắp, hai hàm mở toang hoác Anh đă ̣t tay lên vai con Nắm tay cha nào, anh

nói Con không nên nhìn” [15, tr.226] Mỗi khi đương đầu với nguy hiểm, điều mà anh

lo lắng nhất là làm sao bảo vê ̣ con trai an toàn Anh đã nhiều lần cắp con cha ̣y không biết mê ̣t để thoát khỏi những kẻ ăn thi ̣t người Anh đã rơi vào những hoàn cảnh khó khăn nhưng không bao giờ chi ̣u buông tay con: “Anh mò mẫm tìm đường trong khu

rừ ng, mô ̣t tay nắm lấy tay con còn tay kia quờ qua ̣ng trước mă ̣t Mở mắt cũng như nhắm mắt” [15, tr.89] Những mối nguy hiểm không làm anh nản lòng mô ̣t khi anh đă ̣t

sự bình an của con trai lên trên hết: “Cha sẽ không rời xa con đâu, anh khẽ thì thầm bên tai thằng bé Sẽ không bao giờ con a ̣ Con có hiểu không?” [15, tr.140]

Vớ i vai trò là người bảo vê ̣, anh không chỉ cố gắng cho sự an toàn của con mà

còn da ̣y con cách tự kiểm soát cuô ̣c sống của mình Người cha luôn lo lắng nếu mình

gặp chuyê ̣n không may, liê ̣u con trai có thể tiếp tu ̣c cuô ̣c hành trình mô ̣t cách tự lâ ̣p được không? Và anh luôn lấy những viê ̣c mình làm hằng ngày trở thành bài ho ̣c minh

họa cho con về kỹ năng sinh tồn Anh luôn nhắc nhở con: “Con nên luôn thâ ̣n tro ̣ng vì nguy hiểm thườ ng xuất hiê ̣n vào lúc mình ít ngờ tới nhất” [15, tr.181] Cách anh tìm kiếm thức ăn, cách anh dựng tra ̣i qua đêm và cả cách anh lựa cho ̣n giải quyết những

tình huống, tất cả đều là chủ ý của anh mong con trai ho ̣c hỏi được cách tự lâ ̣p Như những gì anh dự đi ̣nh, khi bê ̣nh tâ ̣t níu chân anh la ̣i cũng là lúc con trai đã áp du ̣ng tốt những gì cha da ̣y: “Thằng bé nghĩ nó đã ngửi thấy mùi tro ẩm ướt trong gió Nó đi về phía con đường lôi về mô ̣t tấm gỗ dán tìm thấy trong đống rác bên đường và làm mô ̣t

mái che o ̣p e ̣p Nó để la ̣i khẩu súng pháo sáng, cầm khẩu súng lu ̣c và đi vào làng su ̣c

sạo tìm kiếm đồ ăn” [15, tr.324]

Người cha còn bảo vê ̣ tâm hồn thơ trẻ của con trai bằng cách luôn nhen nhóm và giữ lửa trong tim câ ̣u bé Bởi vì ngo ̣n lửa ấy sẽ là đô ̣ng lực để con anh giữ được những giá tri ̣ tốt đe ̣p của cuô ̣c sống Anh lí giải cho con hiểu rằng, hai người khác với những

kẻ xấu ăn thi ̣t đồng loa ̣i vì ho ̣ có lửa ở trong tim: “Dù thế nào cũng không ăn thi ̣t ai cả

Vì chúng ta là người tốt Và chúng ta là những người mang lửa” [15, tr.156] Đó chính

là niềm tin để hai cha con giữ vững thiên lương của mình Trong suốt cuô ̣c hành trình, anh luôn nhen nhó m ngo ̣n lửa lòng tin ở con trai qua viê ̣c không bao giờ làm ha ̣i mô ̣t

ai, dù là mô ̣t con vâ ̣t Đến cuối hành trình, điều mà anh trăn trở vẫn là: “Con phải luôn mang theo lử a Con biết mà Lửa ở trong con Luôn ở trong con Cha có thể thấy nó” [15, tr.325]

Có thể thấy, người cha là mô ̣t nhân vâ ̣t của sự bảo vê ̣ Anh bảo vê ̣ con khỏi những hiểm nguy rình râ ̣p, anh bảo vê ̣ tâm hồn ngây thơ khỏi những ám ảnh ghê sợ, anh dạy con những bài ho ̣c về kỹ năng sống, và hơn hết là anh đã luôn nhen nhóm mô ̣t ngọn lửa tinh thần trong tim con Những gì anh làm cho con trai đã hoàn thiê ̣n hình ảnh ngườ i cha đầy trách nhiê ̣m trong lòng đô ̣c giả Hình ảnh ấy là mô ̣t đốm sáng giữa thế giớ i tối đen của sự tàn ác, nơi người ta có thể ăn thi ̣t cả con của mình để sinh tồn

Cormac McCarthy đã xây dựng mô ̣t nhân vâ ̣t người cha đầy kiên cường và nghi ̣

lực Dù có những lúc yếu lòng và đau khổ, nhưng hơn hết, anh vẫn dồn tất cả tình yêu thương và những gì mình có để bảo bo ̣c đứa con trai bé nhỏ Với cách ta ̣o dựng tình huống buô ̣c nhân vâ ̣t phải lựa cho ̣n, nhà văn đã lô ̣t tả được tính cách đa da ̣ng tiềm ẩn bên trong nhân vật, đồng thời tôn lên giá tri ̣ nhân văn của tác phẩm

2.1.2 Cậu con trai – nhân vật trẻ thơ hiếm hoi trong thế giới hậu tận thế

Nếu nhân vâ ̣t người cha được xây dựng như mô ̣t người hùng bảo vê ̣ con trước

mọi hiểm nguy, thì nhân vâ ̣t câ ̣u con trai được nhà văn khắc hoa ̣ là mô ̣t thiên thần giữa thế giới tăm tối và chết chóc Hình ảnh trẻ thơ xuất hiê ̣n trong tiểu thuyết đã mang la ̣i

một gam màu tươi sáng hơn cho tác phẩm, khiến người ta liên tưởng đến mô ̣t mầm cây non đang vươn lên thách thức những cơn lốc xoáy Câ ̣u bé là mô ̣t thiên thần trong cái thế giới đã chết, và hơn thế nữa, là hình ảnh của tình người và của những giá tri ̣ nhân văn đang cố vẫy vùng giữa mô ̣t nền văn minh bi ̣ huỷ diê ̣t

Cũng giống như nhân vâ ̣t người cha, câ ̣u con trai nhỏ không có mô ̣t tên go ̣i cu ̣ thể nào ngoài cách go ̣i là “thằng bé” Câ ̣u bé cùng cha lă ̣n lô ̣i và đương đầu với những khó khăn thử thách để tìm kiếm mô ̣t chân trời hy vo ̣ng mới Câ ̣u bé sinh ra trong thế giớ i hâ ̣u tâ ̣n thế nên không có khái niê ̣m gì về nền văn minh đã mất Tất cả những cảnh tượng tươi đe ̣p của thế giới trước đây đều qua lời kể của cha Và câ ̣u luôn nâng niu những kí ức tươi đe ̣p đó trong tâm hồn Những dấu vết của nền văn mình tươi đe ̣p mô ̣t

thờ i luôn được câ ̣u bé ngắm nghía đầy trân tro ̣ng: “Thằng bé nắm lấy hô ̣p Coca Cola

Nó sủi bo ̣t cha a ̣ Nó nhìn anh nghiêng chiếc hô ̣p rồi bắt đầu uống Thằng bé ngồi đó nghĩ ngợi về hô ̣p Coca Cola” [15, tr.41] Đối với câ ̣u bé, những cảnh tượng tươi đe ̣p nhiều màu sắc về nền văn mình xưa cũ qua lời kể của cha luôn là niềm hy vo ̣ng và mong ước Câ ̣u bé thường hỏi cha về sự sống của các loài vâ ̣t: “Nếu là mô ̣t con chim, cha có cố bay thâ ̣t cao để nhìn thấy bầu trời không cha?” [15, tr.188] Và niềm mong ước luôn nung nấu khiến câ ̣u bé đã gần như khóc nấc lên khi nhìn thấy mô ̣t con chó – sinh vật sống hiếm hoi của mô ̣t thế giới đã lu ̣i tàn: “Thằng bé dõi theo con chó rồi la ̣i nhìn anh, rồi nó quay sang nhìn con chó và bắt đầu khóc nấc lên xin anh đừng giết con

vật khốn khổ” [15, tr.109] Có thể thấy câ ̣u bé luôn nâng niu và coi tro ̣ng những gì còn

lại từ nền văn minh đã mất Câ ̣u bé đi về phương Nam cùng cha, luôn mong chờ được

đă ̣t chân đến biển vì theo lời cha biển có màu xanh rất đe ̣p Nhưng sau cuô ̣c hành trình

dài, được đă ̣t chân đến bờ biển thì cảnh tưởng hiê ̣n ra trước mắt câ ̣u bé chỉ toàn mô ̣t

màu xám, ngay cả nước biển cũng xám xi ̣t “Anh đo ̣c thấy sự thất vo ̣ng trên mă ̣t con Con trai, cha rất tiếc, nó không còn màu xanh nữa” [15, tr.254] Sự thất vo ̣ng của câ ̣u

bé trước cảnh biển xám xi ̣t không chỉ vì biển rất khác so với tưởng tượng, mà đó còn là

sự thất vo ̣ng vì dường như đích đến mà ho ̣ mong muốn mô ̣t lần nữa la ̣i lùi mãi phía xa

Nhân vật câ ̣u bé trong tiểu thuyết của Cormac McCarthy có mô ̣t tâm hồn trẻ thơ trong trẻo, đó như là hiê ̣n thân của tình người và niềm hy vo ̣ng giữa thế giới đầy khốc liệt này Câ ̣u bé thánh thiê ̣n và thiêng liêng như hóa thân của thượng đế và Chúa trời qua cái nhìn của người ăn mày khốn khổ: “Tôi đã sống như mô ̣t con vâ ̣t Anh sẽ không muốn biết những thứ tôi đã ăn Khi tôi nhìn thấy thằng bé, tôi nghĩ tôi đã chết Ông nghĩ thằng bé là thiên thần ư? Tôi không biết nó là gì Tôi không bao giờ nghĩ sẽ nhìn thấy mô ̣t đứa trẻ con nữa Tôi không nghĩ là chuyê ̣n đó la ̣i có thể xảy ra” [15, tr.205]

Hình ảnh thiên thần ẩn hiê ̣n ở câ ̣u bé đã mang la ̣i cho những người hành khất không chỉ

là sự nga ̣c nhiên mà còn là niềm hy vo ̣ng xa xăm

Ngoài ra, lòng hiếu thảo của câ ̣u bé dành cho người cha đã thể hiê ̣n được tình yêu thương đong đầy trong tác phẩm Theo dõi những tình tiết của câu chuyê ̣n, người

đo ̣c không khỏi xúc đô ̣ng bởi tình phu ̣ tử thiêng liêng Thấy cha luôn nhi ̣n đói để mình

ăn no hơn mô ̣t chút, câ ̣u nhất đi ̣nh không chi ̣u ăn nếu cha không ăn cùng Trước những

tình huống buô ̣c cha phải ma ̣o hiểm để tìm kiếm thức ăn, câ ̣u bé luôn lo lắng van xin cha đừng đi vì biết rằng cha có thể sẽ bi ̣ bo ̣n ăn thi ̣t người bắt được Trái tim bé nhỏ ấy luôn phải hồi hô ̣p, lo lắng cho cha mình Những lúc người cha kiê ̣t sức và tưởng chừng như không thế tiếp tu ̣c được nữa, câ ̣u bé đã làm tất cả những gì có thể để chăm sóc cho cha: “Thằng bé ngồi bê ̣t trên đám lá nhìn trân trân vào anh Nước mắt ngân ngấn Cha

ơi, cha sắp chết a ̣? – Thằng bé nức nở – Cha sắp chết à?” [15, tr.221] Cuô ̣c hành trình

dài vẫn tiếp tu ̣c cho đến khi bê ̣nh tâ ̣t níu chân người cha la ̣i: “Anh nằm xuống và anh hiểu mình sẽ không đi xa thêm nữa Anh sẽ nằm la ̣i đây Thằng bé ngồi sát bên cha, nước mắt tuôn lã chã Nó khóc, go ̣i: Cha ơi” [15, tr.323] Câ ̣u bé đã lo lắng và khóc rất nhiều vì người thân yêu duy nhất sắp rời xa và câ ̣u sẽ bơ vơ, trơ tro ̣i giữa thế giới này:

“Suốt đêm, thằng bé ôm chă ̣t cha mà ngủ Nhưng sớm nay khi nó thức dâ ̣y thì toàn thân anh đã cứng đơ và la ̣nh ngắt Nó ngồi khóc rất lâu, rất lâu, nắm chă ̣t bàn tay la ̣nh ngắt của anh mà go ̣i tên anh mãi không thôi” [15, tr.328] Hình ảnh đứa trẻ bơ vơ gào khóc mô ̣t mình giữa thế giới tàn khốc khiến người đo ̣c không khỏi cảm thương sâu sắc

Vớ i mô ̣t tâm hồn trẻ thơ trong sáng và lương thiê ̣n, câ ̣u bé luôn đối xử tốt với những người khốn khổ và kiên quyết không ăn thi ̣t người Câ ̣u nài nỉ cha chia sẻ thức

ăn cho những người hành khất cùng cảnh ngô ̣, mă ̣c dù biết cả hai cha con đều không đủ

no và có thể chết đói trong những ngày tới Ngay cả với tên trô ̣m đã lấy đi hết đồ đa ̣c

củ a hai cha con, câ ̣u bé vẫn tỏ ra thương cảm Khi cha đuổi ki ̣p tên trô ̣m, lấy la ̣i mo ̣i thứ và trừng pha ̣t kẻ trô ̣m bằng cách bắt anh ta đưa hết đồ đa ̣c trên người, “thằng bé cứ

vừ a đi vừa khóc, vừa quay la ̣i nhìn người đàn ông trần truồng đứng co quắp đằng sau Cha ơi Thằng bé mếu máo Mình giúp ông ấy đi cha Chỉ giúp mô ̣t chút thôi Cha ơi,

ông ấy đói lắm Ông ấy đang rất sợ và sắp chết.” [15, tr.302] Trên cuô ̣c hành trình gian nan và khó nho ̣c cùng cha, câ ̣u bé luôn phải chứng kiến những hình ảnh kinh di ̣ như thây người, đầu người, và những kẻ ăn thi ̣t người Câ ̣u sợ hãi, hoảng loa ̣n nhưng cũng cương quyết không bao giờ chi ̣u ăn thi ̣t người để sinh tồn: “Mình sẽ không ăn thi ̣t ai chứ cha? Dù thế nào cũng sẽ không ăn chứ a ̣? Không Dù thế nào cũng không bao giờ

ăn thi ̣t ai con à Vì chúng ta là người tốt phải không cha? Ừ Vì chúng ta là những người mang lửa…” [15, tr.156] Câ ̣u bé với cách hành đô ̣ng và suy nghĩ lương thiê ̣n không chịu làm ha ̣i ai là hiê ̣n thân tro ̣n ve ̣n của tình người trong tác phẩm

Trong cuộc hành trình dài của mình, câ ̣u bé đã có những bước trưởng thành trong suy nghĩ và hành đô ̣ng dưới sự bảo bo ̣c của người cha, để rồi dần trở nên cứng

cáp và tự lâ ̣p Theo dõi tác phẩm, ta không khỏi nga ̣c nhiên với những lời thoa ̣i ngây thơ nhưng mang đầy suy tư: “Nếu con chết thì cha sẽ làm gì? Cha sẽ chết cùng con Để cha được ở cùng con phải không cha? Ừ, để cha được ở cùng con” [15, tr.27] Những câu hỏi tưởng chừng ngây ngô ấy la ̣i là những suy nghĩ đang từng bước trưởng thành bên trong hình hài bé nhỏ Là hình ảnh trẻ thơ hiếm hoi được đă ̣t vào mô ̣t thế giới khắc nghiệt nên suy nghĩ của nhân vâ ̣t sớm chín chắn hơn so với tuổi: “Con thấy tiếc những điều con nói về những người đó Những người nào hả con? Những người đã bi ̣ thiêu cháy Ho ̣ bi ̣ giết chết trên đường rồi bi ̣ thiêu cháy Ta đã nhìn thấy ho ̣ và ho ̣ vẫn nằm đó cha à” [15, tr.237] Hoàn cảnh cuô ̣c sống hâ ̣u tâ ̣n thế đã da ̣y câ ̣u trưởng thành và chững chạc hơn Đôi lúc người cha cũng phải nga ̣c nhiên vì không biết con mình có suy nghĩ người lớn như vâ ̣y từ lúc nào Câ ̣u bé đã ho ̣c hỏi hằng ngày từ cách cha mình kiếm thứ c ăn, cách cha giải quyết những tình huống khó khăn Đến khi cha nằm xuống thì

cậu bé đã trở nên cứng cáp, tự lâ ̣p và biết chăm sóc cho cha như mô ̣t người lớn thực thụ: “Thằng bé nghĩ nó đã ngửi thấy mùi tro ẩm ướt trong gió Nó đi về phía con đường lôi về mô ̣t tấm gỗ dán tìm thấy trong đống rác bên đường và làm mô ̣t mái che o ̣p e ̣p

Nó để la ̣i khẩu súng pháo sáng, cầm khẩu súng lu ̣c và đi vào làng su ̣c sa ̣o tìm kiếm đồ

ăn” [15, tr.324] Vào những ngày câ ̣n kề cái chết, người cha luôn nhìn ngắm con trai

mình và anh thấy “quanh con tỏa ra vầng ánh sáng kì la ̣” [15, tr.323] Đối với anh thứ ánh sáng đó giống như là vầng hào quang của Chúa, nó khiến anh thanh thản và thấy

mình như được cứu rỗi Cuối cùng, người cha đã ra đi còn câ ̣u bé tìm thấy những người

tốt để cùng tiếp tu ̣c mô ̣t cuô ̣c hành trình mới Kết thúc tác phẩm là sự xuất hiê ̣n của một hình ảnh tràn đầy sức sống - những đứa trẻ và đàn cá hồi: “Mô ̣t khi xuất hiê ̣n những con cá hồi bơi ra từ những dòng suối trong núi, cháu có thể nhìn thấy chúng bơi trên những dòng nước màu hổ phách… Trong những thung lũng he ̣p và sâu thẳm nơi đàn cá hồi sinh sống, mo ̣i vâ ̣t đều sống hơn con người Chúng đang ngân nga những khú c ca huyền bí” [15, tr.334] Hình ảnh sống đô ̣ng này đã mở ra niềm hy vo ̣ng về mô ̣t tương lai mới cho thế giới

Nhân vật cậu con trai đã xuất hiê ̣n trong tác phẩm như là hiê ̣n thân của tình người và niềm tin Câ ̣u bé cùng tấm lòng bao dung nhân hâ ̣u chính là ánh sáng nhân văn ấm áp giữa bô ̣n bề chết chóc và tô ̣i ác ở thế giới hâ ̣u tâ ̣n thế Quá trình trưởng thành trong suy nghĩ, quá trình cứng cáp về hình hài của thiên thần nhỏ bé này cũng là quá trình thắp lên niềm tin và hy vo ̣ng về mô ̣t thế giới tươi đe ̣p hơn

2.1.3 Các nhân vật phụ – như ̃ng mảnh ghép hoàn thiê ̣n bức tranh u ám

Ngoài hai nhân vâ ̣t chính được nhà văn dày công ta ̣o dựng thì tác phẩm còn xuất hiện những nhân vâ ̣t phu ̣ khác, như là những mảnh ghép hoàn thiê ̣n bức tranh hâ ̣u tâ ̣n thế Có người nhâ ̣n xét rằng tiểu thuyết Cha và con chỉ có hai nhân vâ ̣t, điều đó chứng

tỏ những nhân vâ ̣t phu ̣ chỉ xuất hiê ̣n hết sức mờ nha ̣t Đó cũng là du ̣ng ý nghê ̣ thuâ ̣t của nhà văn muốn thể hiê ̣n mô ̣t thế giới đã bi ̣ hủy diê ̣t tàn khốc, chỉ còn la ̣i trơ tro ̣i có mô ̣t nhú m người

Nhân vật phụ xuất hiện với tần suất tương đối dày đă ̣c và xuyên suốt tác phẩm

là nhân vật người mẹ, nhưng cô không hiện hữu cụ thể mà chỉ thông qua những hồi

tưởng, kí ức của người cha và cậu con trai Người mẹ thường xuất hiện trong những giấc mơ của người cha, trong đó hình ảnh của cô đe ̣p đẽ chói ngời như một nàng tiên:

“Trong những giấc mơ, cô dâu của anh bước ra từ một vòm lá xanh, tiến lại gần anh Núm vú của nàng màu đất sét, xương sườn của nàng được sơn màu trắng nhởn Nàng mặc một chiếc áo lụa mỏng trong suốt, mái tóc cài chiếc những chiếc trâm bằng ngà voi hoặc ngọc trai Nàng cười, đôi mắt nhìn xuống” [15, tr.35] Người me ̣ là mô ̣t phần

củ a thế giới tươi đe ̣p đã mất đi vĩnh viễn Trong mắt cậu con trai, me ̣ luôn là hình ảnh thân thương ấm áp Và cậu sẵn sàng chấp nhận cái chết, là bởi câ ̣u tin sẽ được gă ̣p la ̣i

mẹ ở mô ̣t thế giới khác: “Con ước gì bây giờ được ở với mẹ Anh không trả lời mà chỉ ngồi xuống bên cạnh cái sinh linh nhỏ bé đang thu mình trong chăn Một lúc sau anh hỏi: Ý con là con muốn chết ư? Vâng” [15, tr.75]

Người mẹ không chỉ là kí ức đẹp về mô ̣t thế giới đã mất mà còn là nhân vật của

sự từ bỏ và hy sinh Cô quyết đi ̣nh cho ̣n cái chết để ngừng cuô ̣c hành trình Cái chết

củ a cô cũng là sự hi sinh, để dành la ̣i hai viên đa ̣n như món quà cho chồng và con Đối

vớ i cô, bỏ đi là mô ̣t lựa cho ̣n đau khổ nhưng cũng là cách tốt nhất để cô bảo vê ̣ gia đình: “Mô ̣t người nếu không phải quan tâm chăm sóc đến ai sẽ xử lý mo ̣i chuyê ̣n tốt hơn Anh chỉ cần mang cho đứa bé hơi thở và dỗ dành nó bằng những lời yêu thương Anh chỉ cần lấy thân mình chở che cho nó Còn với em hy vo ̣ng duy nhất chính là hư vô” [15, tr.78] Cô đã hi sinh ma ̣ng sống của mình vì cô biết, bớt đi mô ̣t gánh nă ̣ng cho chồng thì cơ hô ̣i sống sót của hai cha con sẽ cao hơn Đó là sự hi sinh cao cả của mô ̣t người me ̣, mô ̣t người vợ đầy tình yêu thương với gia đình Sự từ bỏ đó của người me ̣ thật không dễ dàng khi những yêu thương đang níu chân cô la ̣i Nhưng cô đã rất cương quyết và cứng rắn: “Cô ấy đã đi để la ̣i sự la ̣nh lẽo như món quà cuối cùng Cô ấy đã ra

đi với sự quyết đoán đến la ̣nh lùng.”[15, tr.79]

Trong thế giới bi ̣ hủy diê ̣t, ngoài hai cha con còn có những người hành khất khác cũng lầm lũi đi về phương Nam Ho ̣ đều mang vẻ ngoài rách rưới, đói khổ và cô